Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

cebant, atque is demum palmam accepit, qui primus hibetur per virgam ex ferula ad currum solis admofacem accensam ad metam usque detulisset.

tam. Ferula enim ad percussionem et plagas adhiFabula contemplationes plurimas veras atque betur, ut luculenter significetur, ignis generationem graves, et præ se fert, et premit. Nonnulla enim

per corporum violentas percussiones et collisiones in ea jampridem recte notata, alia plane intacta fieri, ex quibus attenuantur materiæ, et in motu posunt. Prometheus providentiam liquido et diserte nuntur, et ad calorem cælestium suscipiendum præsignificat: atque in rerum universitate sola de- parantur, ignemque, veluti ex curru solis, modis sumpta et delecta est ab antiquis hominis fabrica clandestinis, ac quasi furtim decerpunt et rapiunt. et constitutio, quæ providentiæ attribuatur tanquam Sequitur parabolæ pars insignis. Homines, loco opus proprium. Hujus rei non solum illud in causa gratulationis et gratiarum actionis, ad indignationem esse videtur, quod hominis natura mentem suscipit, et expostulationem versos esse, atque accusationem atque intellectum providentiæ sedem; atque durum et Promethei et ignis apud Jovem instituisse; eamquodammodo videtur et incredibile ex principiis que rem Jovi acceptissimam fuisse, adeo ut hominum brutis et surdis excitare, et educere rationem et commoda ob hoc nova munificentia cumulaverit. mentem, ut fere necessario concludatur providentia Quorsum enim ista criminis ingrati erga auctorem animæ humanæ indita esse, non sine exemplari, et suum animi (quod vitium omnia fere complectitur) intentione, et auctoramento providentiæ majoris : approbatio et remuneratio? Res alio spectare videverum et hoc præcipue proponitur, quod homo veluti tur. Hoc enim vult allegoria; incusationem et nacentrum mundi sit, quatenus ad causas finales ; adeo turæ suæ, et artis, per homines factam, ex optimo ut, sublato e rebus homine, reliqua vagari sine pro- mentis statu proficisci, atque in bonum cedere ; conposito videantur et fluctuari, atque, quod aiunt, sco- trarium diis invisum et infaustum esse. Qui enim pæ dissolutæ esse, nec finem petere. Omnia enim naturam humanam vel artes receptas in immensum subserviunt homini, isque usum et fructum ex singu- extollunt, et effusi sunt in admirationem earum lis elicit et capit. Etenim astrorum conversiones, rerum, quas habent et possident, et scientias, quas et periodi, et ad distinctiones temporum, et ad pla- profitentur aut colunt, perfectas prorsus censeri garum mundi distributionem faciunt. Et meteora volunt, illi primo adversus divinam naturam minus ad præsagia tempestatum, et venti tum ad navigan- reverentes sunt, cujus perfectioni sua fere æquipa. dum, tum ad molas, et machinas: et plantæ atque rant; deinde iidem erga homines magis sunt infrucanimalia cujuscunque generis, aut ad domicilia homi- tuosi, cum se ad fastigium rerum jam pervenisse nis et latebras, aut ad vestes, aut ad victum, aut ad putent, et tanquam perfuncti ulteriora non quærant. medicinam, aut ad levandos labores, aut denique ad Contra qui naturam et artes deferunt, et accusant, delectationem et solatium referuntur: adeo ut omnia et querimoniarum pleni sunt, illi vere et magis prorsus non suam rem agere videantur, sed hominis. modestum animi sensum retinent, et perpetuo ad Neque temere additum est, in massa illa et plasmate novam industriam, et nova inventa exstimulantur. particulas ex diversis animantibus desumptas, atque Quo mihi magis mirari libet hominum inscitiam et cum luto illo temperatas et confusas fuisse; quia veris-malum genium, qui, paucorum arrogantiæ servuli, , simum est, omnium rerum, quas universum complec- istam peripateticorum philosophiam, portionem Grætitur, hominem rem maxime compositam esse et cæ sapientiæ, nec eam magnam, in tanta veneratione decompositam, ut non immerito ab antiquis mundus habent, ut omnem ejus incusationem non solum inminor vocatus sit. Quamvis enim verbi microcosmi utilem, sed suspectam et fere periculosam reddiderint. elegantiam chemici nimis putide et ad literam acce- Atque magis probandus est et Empedocles, qui tanperint et detorserint, dum in homine omnem mine- quam furens, et Democritus, qui magna cum vereram, omne vegetabile, et reliqua, aut aliquid eis cundia, queruntur, omnia abstrusa esse, nihil nos proportionatum, subesse volunt; manet tamen illud scire, nil cernere, veritatem in profundis puteis imsolidum et sanum quod diximus, corpus hominis mersam, veris falsa miris modis adjuncta atque omnium entium et maxime mixtum, et maxime or- intorta esse (nam academia nova modum prorsus exganicum reperiri, quo magis admirandas virtutes et cessit) quam Aristotelis schola fidens et pronuncia. facultates suscipit, et nanciscitur: simplicium enim trix. Itaque monendi sunt homines, delationem corporum vires paucæ sunt, licet certæ et rapidæ, naturæ et artis diis cordi esse, et novas eleemosynas, quia minime per misturam refractæ, et comminutæ, et donaria a divina benignitate impetrare ; et incuet libratæ existunt : virtutis autem copia et excel- sationem Promethei, licet auctoris et magistri, eamlentia in mistura et compositione habitat. Atque que acrem et vehementem, magis sanam et utilem, nihilominus homo in originibus suis videtur esse quam gratulationem effusam, esse; denique opiniores inermis et nuda, et tarda in juvamentum sui, nem copiæ inter maximas causas inopiæ reponi. denique quæ plurimis rebus indigeat. Itaque festi- Quod vero attinet ad doni genus, quod homines in navit Prometheus ad inventionem ignis, qui omnibus præmium accusationis dicuntur accepisse, (florem fere humanis necessitatibus et usibus suppeditat et juventutis videlicet non deciduum,) ejusmodi est, ut ministrat levamenta et auxilia: ut si forma forma- videantur antiqui de modis et medicinis ad senectutis rum anima, si instrumentum instrumentorum manus, retardationem et vitæ prolongationem facientibus etiam auxilium auxiliorum sive opis opum ignis non desperasse; sed illa utique numerasse potius dici mereatur. Hinc enim operationes quampluri- inter ea, quæ per hominum inertiam et incuriam, mæ ; hinc artes mechanicæ ; hinc scientiæ ipsæ licet semel accepta, periere aut frustrata sunt; quam infinitis modis adjuvantur. Modus autem furti ignis inter ea, quæ plane negata et nunquam concessa apte describitur, atque ex natura rei. Is fuisse per- fuerint. Significant enim et innuunt, ex ignis vero usu, atque ex artis erroribus bene et strenue accu- fortunas hominum una cum sera pænitentia fluxesatis et convictis, munificentiam divinam ad hujus- runt; neque tantum in status singulorum, verum modi dona hominibus non defuisse; ipsos sibi deesse, etiam in regna et respublicas. Ab eodem enim cum hoc deorum munus asello imposuerint lento et fonte bella, et tumultus, et tyrannides ortum traxere. tardigrado; ea videtur esse experientia, res stupida Verum operæ pretium est animadvertere, quam belle et plena moræ, ex cujus gradu tardo et testudineo et eleganter fabula duas humanæ vitæ conditiones, antiqua illa querimonia de vita brevi et arte longa et veluti tabulas sive exempla, sub personis Promenata est. Atque certe nos in ea sumus opinione, thei et Epimethei depinxerit. Qui enim sectam facultates illas duas, dogmaticam et empiricam, Epimethei sequuntur, illi improvidi, neque in longum adhuc non bene conjunctas et copulatas fuisse, sed consulentes; quæ in præsentia suavia sunt, prima nova deorum munera aut philosophiis abstractis, habent, atque multis sane propter hoc angustiis, et tanquam levi volucri; aut lentæ et tardæ experien- difficultatibus, et calamitatibus premuntur, et perpetiæ, tanquam asello, imposita esse: in quo tamen tuo fere cum illis conflictantur ; interim tamen gede asello illo non male ominandum est, nisi interve- nium suum placant, atque insuper ob rerum imperiniat illud accidens viæ et sitis. Existimamus enim, tiam multas inanės spes intra animum volvunt, quisi quis experientiæ, veluti certa lege et methodo, bus tamen, veluti suavibus insomniis, se delectant, constanter militet, neque inter viam experimenta, atque miserias vitæ suæ condiunt. Promethei autem quæ vel ad lucrum faciunt, vel ad ostentationem, schola, homines nimirum prudentes, et in futurum hauriendi siti corripiatur, adeo ut ad ea comparanda prospicientes, multa scilicet mala et infortunio cante onus suum deponat et distrahat; eum munificentiæ submovent et rejiciunt ; verum cum hoc bono illud divinæ auctæ et novæ bajulum non inutilem fore. conjunctum est, ut multis voluptatibus et varia rerum Quod vero donum illud ad serpentes transierit, ea vi- jucunditate se privent, et genium suum fraudent, atdetur adjectio ad fabulam ornatus fere gratia, nisi que, quod multo pejus est, curis, et solicitudine, et forte illud inseruerint, ut homines pudeat, se cum timoribus intestinis se crucient et conficiant: alligati igne illo suo et tot artibus ea in se transferre non enim necessitatis columnæ, innumeris cogitationibus, posse, quæ natura ipsa compluribus aliis animalibus (quæ, quia volucres admodum sunt, per aquilam siglargita est. Etiam illa subita hominum cum Pro- nificantur,) iisque pungentibus, et jecur mordentibus, metheo reconciliatio, postquam spe sua decidissent, et corrodentibus vexantur ; nisi forte aliquando, monitum habet utile et prudens : notat enim homi- veluti noctu, exiguam quampiam animi remissionen num levitatem et temeritatem in experimentis novis. et quietem nanciscantur; ita tamen ut statim subinEa enim si statim non succedant et ad vota respon de redeant novæ anxietates et formidines. Itaque deant, præpropera festinatione homines incepta de- paucis admodum utriusque sortis beneficium contigit, serunt, et præcipites ad vetera recurrunt, iisque re- ut providentiæ commoda retinuerint, solicitudinis et conciliantur. Descripto statu hominis quoad artes perturbationis malis se liberarint: neque id quiset intellectualia, parabola transit ad religionem ; quam assequi potest, nisi per Herculem, id est, forticulturam enim artium cultus divinorum comitatus tudinem et animi constantiam, quæ in omnem evenest; quem statim hypocrisis occupavit et polluit. tum parata, et cuicunque sorti æqua, prospicit sine Itaque sub duplici illo sacrificio eleganter repræsen- metu, fruitur sine fastidio, et tolerat sine impatientia. tatur persono vere religiosi et hypocritæ. Alteri Atque illud notatu dignum est, virtutem hanc Proenim inest adeps, Dei nimirum portio, ob inflamma- metheo non innatam, sed adventitiam fuisse, atque tionem et suffitum, per quod affectus et zelus, ad ex ope aliena : nulla enim ingenita et naturalis for. gloriam Dei incensus atque alta petens, significatur; titudo tantæ rei par esse possit. Sed hæc virtus ab insunt viscera charitatis, insunt carnes bonæ et utiles. ultimo oceano, atque a sole accepta et advecta est : In altero nihil præter ossa arida et nuda reperiun- præstatur enim a sapientia, tanquam a sole, et a metur, quæ nihilominus pellem farciunt, et hostiam ditatione inconstantiæ ac veluti undarum humanæ pulcherrimam, et magnificam imitantur ; per quæ vitæ, tanquam a navigatione oceani; quæ duo Virrecte notantur externi et inanes ritus, et cæremoniæ | gilius bene conjunxit : jejunæ, quibus homines cultum divinum onerant et

“ Felix, qui potuit rerum cognoscere causas, inflant, res ad ostentationem potius compositæ, quam

Quique metus omnes et inexorabile fatum ad pietatem facientes. Neque satis est hominibus Subjecit pedibus, strepitumque Acherontis arari." hujusmodi ludibria Deo offerre, nisi ea etiam illi

Georg. ii. 490 imponant et imputent, ac si ipse illa elegerit et præ- Elegantissime autem additur ad hominum animos scripserit. Certe propheta sub Dei persona de hac consolandos et confirmandos, heroëm istum ingenoptione expostulat: “Num tandem hoc est illud je tem in poculo sive urceo navigasse : ne forte naturæ junium, quod elegi, ut homo animam suam in diem suæ angustias et fragilitatem nimium pertimescant unum affligat, et caput instar junci demittat ?" Post aut causenter; ac si hujusmodi fortitudinis et constatum religionis, parabola se vertit ad mores et hu- stantiæ capax omnino non esset; de quo ipso Seneca manæ vitæ conditiones. Atque pervulgatum est il bene ominatus est, cum dicat, " Magnum est habere lud, et tamen recte positum, per Pandoram significari simul fragilitatem hominis, et securitatem Dei." voluptatem et libidinem, quæ post vitæ civilis artes, Sed jam retrocedendum est ad illud, quod consulto et cultum, et luxum, veluti ex dono ignis, et ipsa in- præterivimus, ne ea, quæ inter se connexa sunt, abcensa est. Itaque Vulcano, qui similiter ignem re- rumperemus : hoc est, de novissimo illo Promethei præsentat, opificium voluptatis deputatur. Ab illa crimine, quod pudicitiam Minervæ solicitasset. Nam autem infinita mala et in animos, et in corpora, et et ob hoc delictum gravissimum certe et maximum

66

:

illam pænam laniationis viscerum subiit. Illud non gestientem, excessus perdiderit. Excessus enim aliud esse videtur, quam quod homines, artibus et fere juvenum; defectus senum, vitia esse solent. Ex scientia multa inflati, etiam sapientiam divinam sen- semitis tamen malis et noscivis elegit Icarus (si sibus et rationi subjicere sæpius tentent; ex quo plane pereundum erat) meliorem. Defectus enim certissime sequitur mentis laceratio et stimulatio per- recte æstimantur excessibus praviores. Quandoquipetua et irrequieta. Itaque mente sobria et sub- dem excessui nonnihil magnanimitatis subsit, et missa distinguenda sunt humana et divina; atque cognationis cum cælo, ad instar volucris: defectus oracula sensus et fidei; nisi forte et religio hæretica, vero humi serpat, instar reptilis. Præclare Heraet philosophia commentitia hominibus cordi sit. clitus : " Lumen siccum, optima anima.” Nam si Restat ultimum illud de ludis Promethei cum tædis ex humo humorem contrahat anima, prorsus depriardentibus. Hoc rursus ad artes et scientias perti- mitur et degenerat: interim tamen modus adhiben'net, sicut ignis ille, ad cujus memoriam et celebra. | dus est, ut ab illa siccitate laudata lumen reddata tionem hujusmodi ludi instituti sunt; atque continet subtilius, non corripiatur incendium. Atque hæc in se monitum, idque prudentissimum, ut perfectio cuivis fere nota sunt. At via illa in intellectualibus scientiarum a successione, non ab unius alicujus per- inter Scyllam et Charybdim certe et peritiam navinicitate aut facultate, exspectetur. Etenim qui ad gandi et felicitatem desiderat. Si enim in Scyllam cursum et contentionem velocissimi et validissimi incidant naves, illiduntur cautibus: sin in Charybdim, sunt, ii ad facem suam accensam servandam fortasse absorbentur. Cujus parabolæ ea videtur esse vis, minus sunt habiles, cum a cursu rapido æque, ac (quam nos breviter perstringemus, tametsi infinitam nimis tardo, periculum extinctionis immineat. Isti trahat contemplationem,) ut in omni doctrina et autem luminum cursus et certamina jampridem in- scientia, earumque regulis et axiomatibus, modus termissa videntur, cum scientiæ in primis quibusque teneatur inter distinctionum scopulos, et universalium auctoribus, Aristotele, Galeno, Euclide, Ptolemæo, voragines. Hæc enim duo naufragiis ingeniorum maxime florere cernantur; atque successio nil mag- et artium famosa sunt. ni effecerit aut fere tentaverit. Atque optandum esset, ut isti ludi in honorem Promethei sive huma

XXVIII. SPHINX, SIVE SCIENTIA. næ naturæ instaurarentur, atque res certamen et TRADITUR Sphinx fuisse monstrum specie multiæmulationem et bonam fortunam reciperet, neque ex forme ; facie et voce virginis ; pennis volucris, ununius cujuspiam face tremula atque agitata pende- guibus gryphi : jugum autem montis in agro Theret. Itaque homines monendi sunt, ut se ipsi ex- bano tenebat et vias obsidebat: mos autem ei erat suscitent, et vires atque etiam vices suas experiantur, viatores ex insidiis invadere ac comprehendere : neque in paucorum hominum animulis et cerebellis quibus in potestatem redactis, ænigmata quædam omnia ponant. Hæc sunt illa, quæ in fabula ista obscura et perplexa proponebat, quæ a Musis prævulgari et decantata nobis adumbrari videntur; neque bita et accepta putabantur. Ea si solvere et intertamen inficiamur, illi subesse haud pauca, quæ ad pretari miseri captivi non possent; hæsitantes, et Christianæ fidei mysteria miro consensu innuant; confusos in illis, magna sævitia dilaniabat. Hæc ante omnia navigatio illa Herculis in urceo ad libe- calamitas cum diu grassaretur, præmium propositum randum Prometheum, imaginem Dei Verbi, in carne, est a Thebanis (ipsum Thebarum imperium) viro tanquam fragili vasculo, ad redemptionem generis qui Sphingis ænigmata explicare possit (neque enim humani properantis, præ se ferre videtur. Verum alia superandæ illius ratio erat). Tanto pretio exnos omnem in hoc genere licentiam nobis ipsi inter- citatus Edipus, vir acer et prudens, sed pedibus dicimus, ne forte igne extraneo ad altare Domini læsis et perforatis, conditionem accepit, et experiri utamur.

statuit. Postquam autem fidens animi et alacer se

coram Sphinge stitisset ; illa ab eo quæsivit, quale XXVII, ICARUS VOLANS; ITEM SCYLLA ET CHARYBDIS,

tandem illud animal esset, quod primo quadrupes

natum, postea bipes factum esset, deinde tripes, ad MEDIOCRITAS, sive via media, in moralibus lau- extremum rursus quadrupes. Ille præsenti animo datissima est; in intellectualibus minus celebrata, respondit, illud in hominem competere, qui sub ipsum sed non minus utilis et bona; in politicis tantum partum et infantiam quadrupes provolvitur et vix suspecta, et cum judicio adhibenda. Morum autem repere tentat, nec ita multo post erectus et bipes mediocritates per viam Icaro præscriptam ; intellec- incedit; in senectute autem baculo innititur et se tualium autem per viam inter Scyllam et Charybdim, sustentat, ut tanquam tripes videatur; extrema auob difficultatem et periculum, decantatam ab antiquis tem ætate decrepitus senex labantibus nervis, quanotantur. Icaro præcepit pater, cum mare esset drupes decumbit, et lecto affigitur. Itaque vero prætervolandum, ut viam aut nimis sublimem, aut responso victoriam adeptus, Sphingem interemit ; nimis humilem caveret. Cum enim alæ cera essent cujus corpus asello impositum, veluti in triumpho conglutinatæ, periculum erat si altius efferetur, ne cera ducebatur ; ipse autem ex pactis rex Thebanorum ex solis ardore liquefieret; sin ad vaporem maris creatus est. propius se submitteret, ne ab humore cera minus Fabula elegans, nec minus prudens est; atque tenax efficeretur. Ille vero ausu juvenili in celsiora videtur conficta de scientia, præsertim conjuncta contendit, atque in præceps lapsus est.

practicæ. Siquidem scientia non absurde monstrum Parabola facilis et vulgata est: virtutis enim via dici possit, cum ignorantibus et imperitis prorsus inter excessum et defectum recto tramite aperitur. admirationi sit. Figura autem et specie multiformis Neqne mirum erat si Icarum, juvenili alacritate est, ob immensam varietatem subjecti, in qua scientia

SIVE VIA MEDIA.

VOL. II.

3 A

versatur: vultus et vox affingitur muliebris ob gra- | Elegantissime certe, cum nihil sit tam acutum et tiam et loquacitatem : adduntur alæ, quia scientiæ abstrusum, quin postquam plane intellectum et deinet earum inventa momento discurrunt et volant, cum ceps pervulgatum sit, etiam tardo imponi possit. communicatio scientiæ sit instar luminis de lumine, Neque illud prætermittendum, debellatam esse Sphinquod affatim incenditur. Elegantissime autem at- gem a viro pedibus clavato: etenim nimis cito pede tribuuntur ungues acuti et adunci ; quia scientiæ et celeri gradu ad ænigmata Sphingis homines proaxiomata et argumenta penetrant mentem, eamque perare solent: unde fit, ut (prævalente Sphinge) prehendunt et tenent ut movere et elabi non possit: potius per disputationes ingenia et animos lacerent, quod et sanctus philosophus notavit: “ Verba sapi- quam per opera et effectus imperent. entum" inquit, “sunt tanquam aculei, et veluti clavi in altum defixi.” Omnis autem scientia collocata

XXIX. PROSERPINA, SIVE SPIRITUS. videtur in arduis et editis montium. Nam res sub- Narrant Plutonem, postquam regnum inferorum limis merito putatur et excelsa, et ignorantiam tan- ex partitione illa memorabili accepisset, de nuptiis quam ex superiore loco despiciens, atque etiam late alicujus e superis desperasse, si eas per colloquia, et undequaque speculatur et prospicit, ut in vertici- aut modos suaves tentaret ; ut ad raptum consilia bus montium fieri solet. Vias autem obsidere fin- sua dirigere ei fuerit necesse. Itaque captata opgitur scientia, quia ubique in itinere isto, sive pere- portunitate Proserpinam Cereris filiam, virginem grinatione vitæ humanæ, materia et occasio contem- pulcherrimam, dum flores Narcissi in Siciliæ pratis plationis se ingerit et occurrit. Proponit autem colligeret, subito incursu rapuit, atque quadrigis Sphinx quæstiones et anigmata mortalibus varia secum ad subterranea asportavit; ei magna reverenet difficilia, quæ accepit a Musis. Ea tamen quam- tia præbita est, ut et domina Ditis vocata sit. Ceres diu apud Musas manent, sævitia fortasse carent; autem, ejus mater, cum filia sibi unice dilecta nusdonec enim nullus alius finis meditationis et disqui- quam comparuisset, supra modum mæsta et anxia, sitionis sit præter ipsum scire, intellectus non pre- tædam accensam ipsa manu præ se ferens, universum mitur, nec in arcto ponitur, sed vagatur et exspatia- orbis terrarum ambitum peragravit, ut filiam investitur, atque in ipsa dubitatione et varietate nonnullam garet et recuperaret. Id cum frustra fuisset, accepto juc tatem et delectationem sentit: sed postquam forte indicio quod ad inferos devecta esset, multis a Musis hujusmodi ænigmata ad Sphingem trans- lachrymis et lamentationibus Jovem fatigavit, ut illa missa sunt, id est, ad practicam, ut instet et urgeat ei restitueretur. Atque tandem pervicit, ut si illa actio, et electio, et decretum : tum demum ænigmata nihil ex iis, quæ apud inferos essent, degustasset, molesta et sæva esse incipiunt, et, nisi solvantur et tum eam abducere liceret. Ea conditio matris desiexpediantur, animos hominum miris modis torquent derio adversa fuit; Proserpina enim grana tria ex et vexant, et in omnes partes distrahunt et plane malo granato gustasse comperta est. Neque idcirco lacerant. Proinde in ænigmatibus Sphingis duplex Ceres destitit, quin preces et ploratus de integro resemper proponitur conditio ; non solventi mentis sumeret. Postremo itaque ei indultum est, ut Prolaceratio ; solventi imperium. Qui enim rem callet, serpina, dispertitis temporibus et alternis vicibus, is fine suo potitur, atque omnis artifex operi suo sex menses cum marito, alteris sex cum matre esset. imperat. Ænigmatum autem Sphingis duo in uni- Hanc Proserpinam postea Theseus et Pirithous exversum sunt genera: ænigmata de natura rerum, imia audacia thalamo Ditis deducere tentarunt. atque ænigmata de natura hominis ; atque similiter Cum autem in itinere super saxo apud inferos dein præmium solutionis sequuntur duo imperia : im- fessi consedissent, eis resurgere minime licuit, sed perium in naturam, et imperium in homines; veræ æternum sedebant. Proserpina itaque inferorum enim philosophiæ naturalis finis proprius et ultimus regina mansit; in cujus honorem etiam additum est est, imperium in res naturales, corpora, medicinas, privilegium magnum ; cum enim ab inferis revocare mechanica, alia infinita ; licet schola, oblatis con- gradum illis, qui eo descendissent, fas non esset, tenta, et sermonibus tumefacta, res et opera negligat adscripta est huic legi exceptio singularis; ut si quis et fere projiciat. Verum ænigma illud Edipodi ramum aureum in donum Proserpinæ attulisset, ei propositum, ex quo ille imperium Thebanum adep- ob hoc ire et redire liceret. Is ramus unicus erat tus est, pertinebat ad naturam hominis : quisquis in ingenti et opaco luco, neque stirps erat, sed visci enim naturam hominis prorsus introspexit, ille faber instar in aliena arbore frondebat, atque avulso illo fere fortunæ suæ esse potest, et ad imperandum na- alter non deficiebat. tus est. Id quod de Romanis artibus bene pronun- Fabula ad naturam pertinere videtur, atque vim ciatum est :

et copiam illam in subterraneis divitem et frugife“ Tu regere imperio populos, Romane, memento; ram, ex qua hæc nostra pullulant, et in quam rursus Hæ tibi erunt artes.

solvuntur et redeunt, perscrutari. Per. Proserpinam En. vi, 851,

antiqui significarunt spiritum illum æthereum, qui Itaque apposite illud, quod Augustus Cæsar signo sub terra (per Plutonem repræsentatur) clauditur et Sphingis, sive de industria sive fortuito usus est. detinetur, a superiore globo divulsus, quod non male Ille enim (si quis unquam) in politica excelluit, et expressit ille : in vitæ suæ curriculo plurima nova ænigmata de natura hominis felicissime solvit, quæ nisi dexter et

“ Sive recens tellus, seductaque nuper ab alto

Æthere, cognati retinebat semina cæli.” paratus solvisset, multoties non procul ab imminente pernicie et exitio abfuisset. Atque additur in fabula Ille spiritus raptus a terra fingitur, quia minime Sphingis devictæ corpus in asellum impositum fuisse. cohibetur ubi tempus et moram habet ad evolandum,

:

sed subita confractione et comminutione tantum nem atque instaurationem quadantenus corporum compingitur et figitur, perinde ac si quis aërem naturalium pro re desperata non habuisse, sed potius aquæ commiscere tentet; quod nullo modo efficere pro re abstrusa et quasi avia. Atque idem sentire possit, nisi per agitationem celerem et rapidam : hac hoc etiam loco videntur, cum virgulam istam inter enim ratione videmus illa corpora conjungi in spu- infinita virgulta ingentis et densissimæ sylvæ colloma, aëre tanquam rapto ab aqua. Neque ineleganter carunt; auream autem finxere, quia aurum durationis additur, Proserpinam flores Narcissi in vallibus col- tessera est: insitivam, quia ab arte hujusmodi effecligentem raptam fuisse : quia Narcissus a torpore tus sperandus est, non ab aliqua medicina, aut modo sive stupore nomen sumit: atque tum demum spi- simplici aut naturali. ritus ad raptum materiæ terrestris magis præparatus est et opportunus, cum coagulari incipit, ac veluti

xxx. METIS, SIVE CONSILIUM. torporem colligere. Recte autem tribuitur honor NARRANT poëtæ antiqui Jovem cepisse in uxorem ille Proserpinæ, qualis nulli uxori deorum, ut Ditis Metin, cujus nomen non obscure consilium signifiDomina sit, quia ille spiritus plane omnia in illis cat: eam autem ex illo gravidam factam fuisse : regionibus administrat, stupido et quasi ignaro Plu- quod cum ille sensisset, partum ejus nullo modo extone. Hunc autem spiritum æther, ac vis cælestium spectasse, sed utique eam devorasse, unde et ipse (per Cererem adumbrata) infinita sedulitate elicere, prægnans factus sit: puerperium autem mirum fuatque sibi restituere contendit. Fax autem illa isse ; nam ex capite, sive cerebro Palladem armatam ætheris, sive tæda ardens in manu Cereris, procul- peperisse. dubio solem denotat, qui circa terræ ambitum lumi- Hujus fabulæ monstrosæ et primo auditu insulnis officio fungitur, atque maximi omnium esset ad sissimæ sensus arcanum imperii continere videtur, Proserpinam recuperandam momenti, si omnino hoc qua arte, scilicet, reges se versus concilia sua gerere fieri posset. Illa tamen hæret, et manet: cujus soleant, ut auctoritas et majestas eorum non solum ratio sequitur accurate et excellenter proposita in illibata conservetur, verum apud populum augeatur pactis illis Jovis et Cereris. Primum enim certissi. et extollatur. Nam reges se cum conciliis suis vinmum est, duos esse modos spiritus in materia solida culo veluti nuptiali copulare et conjungere, et de reet terrestri cohibendi: alterum per consti onem bus maximis cum eis deliberare, recto et prudente sive obstructionem, qui est mera incarceratio et vio- | instituto consueverunt ; idque majestatem eorum lentia: alterum per ministrationem proportionati ali- neutiquam imminuere haud abs re judicant: verum menti, atque id fit sponte et libenter. Postquam cum res jam ad decretum spectat, quod instar parenim spiritus inclusus depascere incepit atque se tus est, concilii partes non ultra tendere sinunt, ne alere, evolare 'protinus non festinat: sed veluti in acta ex concilii arbitrio pendere videantur. Verum, terra sua figitur: atque hæc est degustatio Proser- tum demum reges (nisi hujusmodi res sit ut invidiam pinæ ex malo granato; quæ si non fuisset, jam pri- a se derivare cupiant) quicquid a concilio elaboradem a Cerere, cum face illa sua orbem terrarum tum et veluti in utero efformatum est, in se transperagrante, abducta fuisset. Spiritus enim, qui sub- ferre consueverunt, ut decretum et executio (quæ, est metallis et mineralibus, compingitur fortasse quia cum potestate procedit et necessitatem infert, præcipue per massæ soliditatem; qui autem in plan- eleganter sub figura Palladis armatæ involvitur) ab tis est et animantibus, in corpore poroso habitat, ipsis emanare videatur. Neque satis est ut hoc ab et aperta effugia habet, nisi per illum modum degus- auctoritate regum et eorum voluntate soluta, et litationis libenter detineretur. Secundum autem pac- bera, et non obnoxia, profectum videatur ; nisi etiam tum de semestri consuetudine non aliud est, quam hoc sibi reges sumant, ut ex capite eorum, id est, ex elegans descriptio dispertitionis anni; cum spiritus judicio et prudentia propria, decreta nata existimentur. ille, per terram perfusus, quoad res vegetabiles mensibus æstatis apud superiora degat, atque mensibus

XXXI. SIRENES, SIVE VOLUPTAS. hiemis ad subterranea redeat. Quod vero attinet ad FABULA de Sirenibus ad perniciosas illecebras voconatum illum Thesei et Pirithoi abducendæ Pro- luptatis recte, sed sensu vulgatissimo, transfertur. serpinæ, id eo spectat, quod sæpius fiat, ut spiritus Nobis autem videtur sapientia veterum, tanquam uvæ subtiliores, qui ad terram in multis corporibus de- male calcatæ ; ex quibus licet nonnihil exprimiscendunt, neutiquam illud efficiant ut spiritum sub- tur, tamen potissima quæque resident et prætermitterraneum exsugant, et secum uniant, et evehant; tuntur. Sirenes Acheloi et Terpsichores, unius ex sed contra ipsi coagulentur, neque amplius resur- Musis, filiæ fuisse narrantur: eæ primis temporibus gant; ut Proserpina per eos aucta incolis et imperio alatæ erant : sed inito temere cum Musis certamine sit. De virga autem illa aurea, vix videmur susti- victæ, alis mulctatæ sunt. Ex pennis autem evulsis nere posse impetum chemistarum, si in nos hac ex Musæ coronas sibi fecerunt: adeo ut ab eo tempore parte irruant; cum illi ab eodem lapide suo, et auri Musæ cum capitibus alatis procederent, præter unam montes, et restitutionem corporum naturalium, veluti Sirenum matrem. Mora autem Sirenum erat in ina portis inferorum, promittant. Verum de chemica, sulis quibusdam amænis: illæ vero e specula naves atque lapidis illius procis perpetuis, certo scimus adventantes cum conspicerent, cantu navigantes theoricam eorum esse sine fundamento; suspicamur primo detinebant, deinde alliciebant, exceptos autem etiam practicam esse sine certo pignore. Itaque necabant. Neque simplex erat cantilena, sed singumissis illis, de ista postrema parabolæ parte hæc los modis maxime naturæ eorum convenientibus nostra sententia est. Nobis certe compertum est captabant. Tanta autem pestis erat, ut insulæ Siex compluribus antiquorum figuris, eos conservatio- renum etiam longe intuentibus alberent ex ossibus

« VorigeDoorgaan »