Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

eorum

hosce omnes apud nos servamus ex traditione magis , regno urbes subinde adire, et visitare, in quibus certa et fideli, quam apud vos habetur. Deinde (prout occasio se offert) talia inventa utilia revelahabemus statuas inventorum complurium insigni- mus, qualia nobis visum fuerit. Prædicimus etiam, orum ex nostris, qui res, et opera nobilia invene- antequam adveniant (id quod ad naturales divinarunt: quæ cum ipsi non videritis, descriptiones tiones pertinet) morbos epidemicos, pestes, anima

facere nimis longum esset; tum in iisdem lium noxiorum examina, famem, tempestates et prorecte intelligendis proclive erit errare. Etenim in- cellas, terræ-motus, inundationes aquarum, cometas, ventori rei cujusque dignioris statuam mox erigi- anni temperaturam, et alia : quinetiam consilia super mus, eique honorarium satis liberale elargimur. rebus hisce damus, et quid populo facere conveniat Statuarum istarum aliæ ex ære sunt : aliæ ex mar- ad præventiones et remedia hujusmodi malorum." more, et lapide lydio ; aliæ ex cedro, et aliis lignis Cumque hæc dixisset, se in pedes erexit: ego quibusdam pretiosis, inauratis, et adornatis; ex ferro autem, ut edoctus fueram, in genua procubui, unde aliæ; aliæ ex argento; quædam ex auro.

dextram capiti meo imponens, dixit : “ Benedicat “ Habemus etiam hymnos quosdam, et liturgia- tibi Deus, fili mi ; huic itidem relationi, quam feci. rum formas, quas quotidie cantamus, et recitamus; Deus benedicat. Licentiam tibi concedo in bonum quibus laudes, ac jubilæa, et gratiarum actiones gentium aliarum eandem evulgandi ; siquidem nos resonamus Deo, propter mirabilia opera sua: precum hic in sinu Dei vivimus; natio aliis penitus incogitem formulas quasdam, quibus auxilium et bene- nita.” Hæc locutus discessit: assignaverat autem dictionem ejus imploramus, ut labores nostros diri- bis mille circiter aureos, muneris loco, mihi et sociis gere et illuminare dignetur, atque in bonos usus et meis numerandos. Largitores enim magni sunt, sanctos convertere.

ubicunque venerint, &c. “ Postremo, apud nos in usu est præcipuas in

[Reliqua perficere non vacabat.]

IMAGO CIVILIS

JULII CÆSARIS.

Julius CÆSAR a principio fortuna exercita usus fines recepit. Nominis tantum celebritate frui est, quod ei in bonum vertit; hoc enim illi fastum voluit, quod etiam sua id nonnihil interesse putaret. detraxit, nervos intendit. Animus ei inerat studio Ac in propriis certe votis magis potentiæ, quam et affectu turbidus: judicio et intellectu admodum dignitati, studebat; dignitatem enim et famam non serenus : hocque indicat facilis illa sui explicatio, propter se, sed ut instrumenta potentiæ, colebat. tum in rebus gerendis, tum in sermone. Nemo Itaque veluti naturali impetu, non morata aliqua enim, aut celerius decernebat, aut magis perspicue disciplina ductus, rerum potiri volebat; iisque magis loquebatur: nil impeditum, nil involutum quis uti, quam dignus videri : quod ei apud populum, notaret. Voluntate autem et appetitu is erat, qui cui nulla inerat dignitas, gratiosum erat : apud nunquam partis acquiescebat, sed ad ulteriora sem nobiles et proceres, qui et suam dignitatem retinere per tendebat: ita tamen ut non immaturo fastidio, volebant, id obtinuit nomen, ut cupidus et audax sed legitimis spatiis, transitus actionum gubernaret : videretur. Neque multum sane a vero aberrarunt, semper enim perfectissimas clausulas actionibus im- cum natura audacissimus esset, nec verecundiam ponebat. Itaque ille, qui post tot victorias et tantam unquam, nisi ex composito, indueret. Atque nihilo partam securitatem, reliquias belli civilis in Hispa- secius ita ista efficta erat audacia, ut eum nec temenia non contempsit, sed præsens subegit; post ritatis argueret, nec fastidio homines enecaret, nec extremum illud demum bellum civile confectum, et naturam ejus suspectam faceret; sed ex morum omnia undique pacata, expeditionem in Parthos con- simplicitate quadam et fiducia, ac nobilitate generis, tinuo moliebatur. Erat proculdubio summa animi ortum habuisse putaretur : atque in cæteris quoque magnitudine, sed ea, quæ magis amplitudinem pro- rebus omnibus id obtinuit, ut minime callidus aut priam, quam merita in commune, spiraret. Prorsus veterator haberetur, sed apertus et verax. Cumque enim omnia ad se referebat, atque ipse sibi erat summus simulationis et dissimulationis artifex esset, fidissimum omnium actionum suarum centrum : quod totusque ex artibus compositus, ut nihil naturæ suæ maximam ei et perpetuam fere felicitatem peperit. reliquum esset, nisi quod ars probavisset; tamen nil Non enim patria, non religio, non officia, non neces- artificii, nil affectionis appareret, sed natura et situdines, non amicitiæ, destinata ejus remorabantur, ingenio suo frui, eaque sequi existimaretur. Neque vel in ordinem redigebant. Nec magnopere versus tamen minoribus et vilioribus artificiis et cautelis in æternitatem erat; ut qui nec statum rerum stabi- omnino obnoxius erat, quibus homines rerum impeliret, nec quidquam egregium, vel mole vel instituto, riti, et qui non propriis viribus, sed alienis facultatifundaret vel conderet; sed veluti ad se cuncta bus subnixi, ad auctoritatem suam tuendam uti necesse retulit. Sic etiam ad sua tempora cogitationum habent ; utpote qui omnium actionum humanarum peritissimus esset, atque cuncta paulo majora ipse semel quidem cogitavit, neque hoc saltem fingere per se, non per alios transigeret. Invidiam autem aut prætexere dignaretur. Quod liquido declarat exstinguere optime norat; idque vel dignitatis jac- cupiditatem et propositum regni adipiscendi ei et tura consequi non alienum a rationibus suis duxit; semper fuisse, et ad extremum patuisse. Neque veramque potentiam amplexus, omnem illam inanem enim occasionem aliquam arripuit, sed ipse occaspeciem et tumidum apparatum potentiæ, æquo ani- siones excitavit et efformavit. In bellicis autem mo, per totum fere vitæ cursum, declinavit et trans- rebus maxime ejus virtus enituit, quæ tantum misit: donec tandem, sive satiatus potentia, sive valuit, ut exercitum non tantum duceret, sed et adulationibus corruptus, etiam insignia potentiæ, effingeret. Neque enim major ei scientia affuit in nomen regium et diadema, concupivit; quod in per- rebus gerendis, quam in animis tractandis: neque niciem ejus vertit. Regnare autem jam usque a id vulgari aliqua disciplina, quæ obsequium assuejuventute meditatus est; idque ei exemplum Syllæ, faceret ad mandata, aut pudorem incuteret, ant affinitas Marii, æmulatio Pompeii, corruptelæ et severitatem usurparet; sed quæ miris modis arperturbatio temporum facile suggerebant. Viam dorem et alacritatem adderet, et victoriam fere autem sibi ad regnum miro ordine sternebat: pri- præriperet: quæque militem erga ipsum plus conmum per potentiam popularem et seditiosam ; deinde ciliaret, quam liberæ reipublicæ conducebat. Cum per potentiam militarem et imperatoriam. Nam autem in omni genere belli versatus esset, cuminitio sibi erant frangendæ senatus opes et auctori- que artes civiles cum bellicis conjungeret, nil tam tas, qua salva nemini ad immodica et extraordinaria improvisum ei accidebat, ad quod remedium paratum imperia aditus erat. Tum demum evertenda erat non haberet ; et nil tam adversum, ex quo non Crassi et Pompeii potentia, quod nisi armis fieri non utilitatem aliquam derivaret. Personæ autem suæ poterat. . Itaque (ut faber fortunæ suæ peritissimus) debitas partes attribuit; ut qui sedens in prætorio primam structuram per largitiones, per judiciorum in magnis præliis omnia per nuncios administraret. corruptelas, per renovationem memoriæ C. Marii, et Ex quo duplicem fructum capiebat; ut et in discripartium ejus, (cum plerique senatorum et nobilium e men rarius se committeret, atque ut cum res incliSyllana factione essent,) per leges agrarias, per nare cæpissent, prælium per ipsius præsentiam, seditiosos tribunos quos immittebat, per Catilinæ et veluti nova auxilia, instauraretur. In omni autem conjuratorum insanias, quibus occulto favebat, per apparatu et conatu bellico non tantum ad exempla exilium Ciceronis, in cujus causa senatus auctoritas res gerebat, sed nova et accommodata summa ravertebatur, ac complures hujusmodi artes, attollebat tione comminiscebatur. Amicitias satis constanter et evehebat: sed maxime omnium per Crassi et et singulari cum beneficentia et indulgentia coluit. Pompeii et inter se et secum conjunctionem absol- Amicorum tamen hujusmodi delectum fecit, ut facile vebat. Qua parte absoluta, ad alteram continuo appareret, eum inquirere ut instrumenti, non impepartem accingebatur, factus proconsul Galliarum in dimenti, loco amicitia eorum esset. Cum autem et quinquennium, rursusque in alterum quinquennium: natura et instituto ferretur ad hoc, ut non eminens atque armis, legionibus, et bellicosa et opulenta inter magnos, sed imperens inter obsequentes esset, provincia potens et Italiæ imminens. . Neque enim amicos sibi adjunxit humiles, sed industrios, quibus eum latebat, postquam se armis et militari potentia ipse omnia esset. Hinc illud, " Ita vivente Cæsare firmasset, nec Crassum nec Pompeium sibi parem moriar ;" et cætera id genus. Nobilium autem futurum; cum alter divitiis, alter famæ et nomini et æqualium suorum amicitias ex usu suo asciscebat: confideret; alter ætate, alter auctoritate senesceret; ex intimis autem neminem fere admittebat, nisi qui neuter veris et vigentibus præsidiis niteretur. Quæ ex se omnia speraret. Quin et literis et doctrina omnia ei ex voto cessere; præsertim cum ipse sin- mediocriter excultus fuit, sed ea, quæ ad civilem gulos senatores et magistratus, et denique omnes, usum aliquid conferret. Nam et in historia versatus qui aliquid poterant, ita privatis beneficiis devinctos erat, et verborum pondera et acumina mire callebat; et obstrictos haberet, ut securus esset de aliqua con- et cum multa felicitati suæ tribueret, peritus astrospiratione vel consensu adversus suos conatus ineun- rum videri voluit. Eloquentia autem ei nativa et dis, antequam aperte rempublicam invaderet. Quod pura erat. In voluptates propensus ac effusus erat, cum et semper destinasset, et aliquando tandem quod ei apud initia sua loco simulationis erat: nemo faceret, tamen personam suam non deponebat; sed enim periculum ab hujusmodi ingenio metuebat: ita se gerebat, ut æquitate postulatorum, et simula- voluptates autem suas ita moderabatur, ut nihil utitione pacis, et successibus suis moderandis, invidiam litati aut negotiorum summæ officerent, et animo poin adversas partes torqueret; seque incolumitatis tius vigorem, quam languorem, tribuerent. In mensuæ gratia ad bellum necessarium coactum præ se sa sobrius, circa libidines incuriosus, in ludis læferret. Cujus simulationis vanitas manifesto de- tus et magnificus. Talis cum esset, id ad extremum prehensa est, postquam, confectis bellis civilibus, ei exitio fuit, quod ad principia sua incremento furegiam potestatem adeptus, omnibusque æmulis, erat; id est, studium popularitatis. Nil enim tam qui aliquam ei solicitudinem injicere possent, e populare est, quam ignoscere inimicis : qua sive virmedio sublatis, tamen de reddenda republica ne tute, sive arte, ille periit.

IMAGO CIVILIS AUGUSTI CÆSARIS.

Augusto CÆSARI, si cui mortalium, magnitudo tione expediebat ; sed ipsos fines minime ordinaveanimi inerat inturbida, serena, et ordinata : idque rat, sed impetu infinito, et ultra mortale appetens, indicant res illæ omnium maximæ, quas ab ineunte ferebatur ad ulteriora : hic autem sobrius, et moradolescentia gessit. Nam qui ingenio commotiores talitatis memor, etiam fines suos ordine admirabili sunt, ii fere adolescentias per varios errores transi-descriptos et libratos habuisse visus est. Primum gunt, ac sub mediam ætatem demum se ostendunt: enim, rerum potire volebat; deinde, id assequi, ut quibus autem natura est composita et placida, ii dignus eo fastigio existimaretur : dein etiam frui prima etiam ætate florere possunt. Atque cum ani- summa fortuna humanum esse ducebat : ad extremi dotes, sicut et bona corporis, sanitate quadam, mum, addere se rebus, et imaginem et virtutem sui pulchritudine, et viribus contineantur et absolvantur, principatus seculis post se futuris imprimere et infuit certe avunculo Julio viribus animi impar, pul- ferre meditabatur. Itaque prima ætate potentiæ, chritudine et sanitate superior. Ille enim inquietus media dignitati, vergente voluptatibus, senectute et incompositus, (ut sunt fere ii qui comitiali morbo memoriæ et posteritati, serviebat. tentantur,) se ad fines suos nihilominus summa ra

IN FELICEM MEMORIAM

ELIZABETHÆ ANGLIÆ REGINÆ.

nam

ELIZABETHA et natura et fortuna mirabilis inter exhæredata, tum posthabita fuit; eadem, regno frafæminas, memorabilis inter principes, fuit. Neque tris, fortuna magis propitia et serena, regno sororis hæc res indicium monachi alicujus aut hujusmodi magis turbida et ancipiti usa est. Neque tamen ex censoris umbratilis desiderat : nam isti homines, vinculis subito in regnum assumpta est, ut ab inforstylo acres, judicio impares, et partis suæ memores, tunio exacerbata intumesceret; sed libertati restirerum minus fideles testes sunt. Ad principes viros tuta, et exspectatione aucta, tum demum regnum, pertinet hæc cognitio, atque ad cos, qui imperiorum sine tumultu aut competitore, placide et felicissime gubernacula tractarunt, et rerum civilium ardua, et obtinuit. Atque hæc ideo adducimus, ut appareat, arcana norunt. Rarum in omni est memoria mulie- divinam providentiam, optimam principem meditabre imperium: rarior in eo felicitas ; rarissima cum tam, per istiusmodi disciplinæ gradus eam præparasse felicitate · diuturnitas. Illa vero quadragesimum et extulisse. Neque sane natalium dignitati calamiquartum regni sui annum complevit ; neque tamen tas matris obesse debet ; cum præsertim satis confelicitati suæ superstes fuit. De hac felicitate pauca stet, Henricum octavum prius amori novo, quam iræ dicere institui, neque in laudes excurrere : adversus Annam, indulsisse; ejusque regis natura laudem homines tribuunt, felicitatem Deus.

et ad amores, et ad suspiciones propensissima, et in Primum in parte felicitatis pono, quod ad impera- iisdem usque ad sanguinem præceps, posteritatis torium fastigium a privata fortuna evecta sit. Si- notam non effugiat. Adde, quod criminatione, vel quidem hoc in moribus et opinionibus hominum personæ ipsius, ad quem referabatur, nomine, minus penitus insedit, ut quæ præter spem et exspectatio. probabili et tenuissimus conjecturis innixa, circumnem eveniunt, majori felicitati deputentur. Sed venta erat; quod et fama, etiam tum, occulto, ut non hoc est quod volo; illud intueor, principes, qui solet, murmure excepit, et Anna ipsa, celso animo in domo regnatrice, et ad spem successionis non et memorabili voce, sub tempus mortis suæ protesdubiam nutriti sunt, ab educationis indulgentia et tata est: nacta enim nuncium (ut existimabat) et licentia depravatos, plerumque et minus capaces et fidum et benevolum, eadem hora, qua ad mortem se minus moderatos evadere. Itaque optimos et excel parabat, hujusmodi mandata ad regem perferenda lentissimos reges reperias, quos utraque fortuna eru- dedit : "regem in ipsa novis honoribus cumulanda diit: talis apud nos fuit Henricus septimus, et apud institutum suum optime servare et perpetuo tueri ; Galloz Ludovicus duodecimus ; qui recenti memoria, cum illam primum, generosa stirpe ortam, sed nobiet eodem fere tempore, non tantum a privata, sed litatis titulis non insignitam, dignitate marchionissa etiam ab adversa et exercita fortuna, regnum acce- ornasset, deinde in regni et thori consortium accepere, atque (ille prudentia, hic justitia) floruere. pisset; et postremo, quia non restabat terreni honoris Similis fuit et hujusce principis ratio; cujus initia gradus altior, innocentem ad coronam martyrii eveet spes variavit fortuna, ut in principatu ad extremum here voluisset.” Atqui nuncius ille ad regem, alio erga illam constans et æquabilis esset. Nam Eliza. amore flagrantem, hoc perferre non ausus est; sed betha natalibus suis successioni destinata, deinde | fama veritatis vindex, ad posteros pertulit.

Atque non exigua pars felicitatis Elizabethæ, Aderat etiam gloriæ meritum, quod et regibus etiam mensura, ac veluti curriculum ipsum regiminis vicinis tempestivis ab ipsa auxiliis regnum consersui nobis visum est: non tantum quia dinturnam, vatum sit ; et populis supplicibus, pessimo princised quia spatium illud ætatis suæ occupavit, quod pum consilio ministrorum suorum crudelitati, et rerum moderamini, et habenis regni flectendis et plebis furori, et omni lanienæ et vastitati relictis et moliendis, aptissimum esset. Annos enim viginti fere devotis, levamentum malorum datum est; per quinque (qua ætate curatura finitur) nata, cum reg. quod res eorum adhuc stetere. Nec minus consiliis, nare inciperet, ad septuagesimum ætatis annum im- quam auxiliis, benefica et salutaris princeps fuit: ut perium produxit. Itaque, nec pupillæ detrimenta quæ regem Hispaniarum toties delenienda in subet aliena arbitria ; nec rursus exactæ et ægræ senec- ditos suos in Belgio ira, et illis suo imperio sub toletutis incommoda experta est. Senectus autem, etiam rabili aliqua conditione restituendis, interpellavit: privatis, miseriarum satis ; sed regibus, præter com- et reges Galliæ perpetuis et repetitis monitis de edicmunia ætatis mala, adhuc status sui declinationes et tis suis, pacem spondentibus, observandis, maxima inglorios exitus afferre solet. Nemo enim fere in fide solicitavit. Non negaverim consilio ejus sucregno ad multam et invalidam senectutem pertingit, cessum defuisse : neque enim prius illud sivit fatum quin aliquam imperii et existimationis diminutionem Europæ commune; ne forte ambitio Hispania, patiatur: cujus rei exemplum maxime eminet in veluti carceribus liberata, in regnorum et rerumpubin Philippo secundo rege Hispaniarum, principe licarum orbis Christiani detrimentum (ut tunc res potentissimo et imperandi peritissimo; qui extremis erant) se effunderet: hoc etiam posterius non sivit suis temporibus, et fessa ætate, hoc quod diximus sanguis tot innocentium, cum uxoribus et liberis, ad penitus sensit: ideoque prudentissimo consilio se focos et cubilia sua per infimam plebis fæcem, ut rerum conditioni submisit, territoriis in Galliis acqui- belluas quasdam publica auctoritate et animatas, et sitis se ipse mulctavit, pacem ibidem firmavit, alibi armatas, et missas, effusus; qui ut regnum, tam tentavit ut res compositas atque integra omnia pos- nefario scelere obligatum, mutuis cædibus et contruteris relinqueret. Contra, Elizabethæ fortuna tam cidationibus expiaretur, in ultionem poscebat. Illa constans et valida fuit, ut nec ulla rerum declinatio tamen utcunque officium fæderatæ et prudentis, et vergentem certe, sed tamen adhuc vigentem, ætatem benevolæ, præstitit. sequeretur : atque insuper, in signum felicitatis suæ Alia etiam subest causa, cur pacem ab Elizabetha certissimum, non prius diem obierit, quam de defec-cultam et conservatam admiremur: ea nimirum, tione in Hibernia prospero prælii eventu decretum quod non a temporum inclinatione, sed ab ejus pruesset; ne gloria ejus aliqua ex parte deformata et dentia et rebus bene ordinatis, pax ista profecta sit. imperfecta videretur. Et etiam illud cogitandum Nam cum et interna factione ob causam religionis censeo, in quali populo imperium tenuerit: si enim laboraret, et hujus regni robur et præsidium universæ in Palmyrenis, aut Asia imbelli et molli regnum Europæ instar propugnaculi esset adversus regis sortita esset, minus mirandum fuisset; cum effæmi- Hispaniæ illis temporibus formidabilem et exundannato populo fæmina princeps competeret: verum in tem ambitionem et potentiam, belli materia don Anglia, natione ferocissima et bellicosissima, omnia defuit ; verum ipsa et copiis et consiliis superfuit. ex nutu fæminæ moveri et cohiberi potuisse, sum- Istud eventus docuit maxime memorabilis inter res mam merito admirationem habet.

gestas nostri seculi' universas, si felicitatem spectes. Neque hæc inclinatio populi sui, belli cupida, et Nam cum classis Hispanica, tanto rerum tumore et pacem ægre tolerans, obfuit, quo minus perpetuis totius Europæ terrore et exspectatione, et tanta vicsuis temporibus pacem coleret et teneret. Atque toriæ fiducia, freta nostra sulcaret, nec naviculam hanc ejus voluntatem cum successu conjunctam inter aliquam in mari accepit, nec villulam aliquam in. maximas ejus laudes pono.

Hoc enim ætati suæ cendio vastavit, nec littus omnino attigit: sed prælio felix, hoc sexui decorum, hoc conscientiæ salutare fusa, misera fuga et crebris naufragiis dissipata est, fuit. Tentata paulisper circa decimum regni sui atque pas Anglico solo et finibus immota, et inconannum in partibus borealibus rerum commotio, sed cussa mansit. statim sopita et exstincta est. Reliqui anni interna Nec minus felix in conjuratorum insidiis devitanpace, eaque secura atque alta, floruere. Pacem dis, quam in copiis hostilibus devincendis, et proautem florentissimam judico, duabus de causis; quæ pulsandis, fuit: non paucæ enim contra vitam ejus ad meritum pacis nihil faciunt, ad gloriam maxime: conspirationes factæ felicissime et patefactæ et disuna, quod vicinorum calamitatibus, veluti flammis turbatæ sunt: neque ex eo vita ejus magis trepida lucentibus, agis fiebat conspicua et illustrata : altera, aut anxia ; non stipatorum numerus auctus; non quod commodis pacis armorum honor non defuit; tempus intra palatium actum et rarus in publicum cum celebritatem nominis Anglici in armis et re processus; sed secura et fidens, et, potius liberamilitari per multa decora non solum retineret, sed tionis a periculo, quam periculi ipsius memor, nihil etiam augeret. Nam et auxilia in Belgium, Galliam, de consuetudine sua pristina vivendi mutavit. et Scotiam missa ; et navales expeditiones susceptæ Etiam illud notatu dignum videtur, qualia temin Indias ; atque ex illis nonnullæ per universi globi pora fuerint in quibus floruit. Sunt enim quædam terrarum ambitum factæ; et classes in Lusitaniam, secula tam barbara et rerum nescia, ut homines

, et ad oras Hispaniæ infestandas submissæ ; et tanquam animalium greges, imperio coërcere nil rebelles in Hibernia sæpius concisi et domiti, nihil magnum fuerit. Hæc autem princeps in tempora aut de virtute bellica gentis nostræ remitti, aut de eruditissima et excultissima incidit ; in quibus emiejusdem fama et honore deperire, sinebant.

nere et excellere non absque maximis ingenii dotibus et singulari virtutis temperamento dabatur. et actis ejus quandam perpetuitatem donet: cum nec Etiam imperia fæminarum nuptiis fere obscurantur, ex personarum delectu, nec ex institutorum ordine, laudesque et acta in maritos transeunt: illis autem, quicquam magnopere mutaverit : adeo ut raro filius quæ innuptæ degunt, propria et integra gloria parenti, tanto silentio, atque tam exigua mutatione et manet. In illam vero hoc magis cadit, quod nullis perturbatione successerit. Memoria autem ejus, ita imperii adminiculis, nisi quæ ipsa sibi comparaverat, et in ore hominum, et in animis viget, ut, per morfulciebatur : non frater uterinus aderat, non patruus, tem exstincta invidia, atque incensa fama, felicitas non alius quispiam familia et stirpe regia, qui par- memoriæ cum felicitate vitæ quodammodo certet. ticeps ei curarum et dominationis subsidium esset. Nam si qua ex studio partium et dissensione reliSed et eos, quos ipsa ad honores evexerat, ita et cohi- gionis vagatur fama factiosa, (quæ tamen ipsa jam buit, et commiscuit, ut singulis maximam complacendi timida videtur, et consensu victa,) ea et sincera non solicitudinem injiceret ; atque ipsa semper sui juris est, et perennis esse non potest. Atque ob eam esset. Orba sane fuit, nec stirpem ex se reliquit: causam præcipue hæc, qualia sunt, de felicitate ejus quod etiam felicissimis contigit, Alexandro Magno, et divini favoris notis, collegi ; ut malevolus aliquis Julio Cæsari, Trajano, aliis : et semper varie jacta- tantis Dei benedictionibus suas maledictiones inserere tum, et in contrarias partes trahi et disputari solet; vereatur. Siquis autem ad hæc, ut ille ad Cæsarem, cum alii hoc in diminutionem felicitatis accipiant, ne “ Quæ miremur, habemus: sed quæ laudemus, exforte homines supra mortalem conditionem bearentur, pectamus :" sane existimo veram admirationem si et in individuo, et in speciei propagatione, felices quendam laudis excessum esse. Neque ea, quam essent; alii autem in cumulum felicitatis rem ver- descripsimus, felicitas ulli evenire potest, nisi qui et tant, quod ea demum felicitas completa videatur, in a divina gratia eximie sustineatur atque foveatur ; quam fortunæ nil amplius liceat; quod, si posteri sint, ac etiam moribus et virtute hanc fortunam sibi alifieri non potest.

qua ex parte finxerit. Sed tamen visum est pauca Aderant ei et externa; statura procera ; corporis admodum, quæ ad mores pertinent, adjungere, in iis decora compages; summa dignitas oris cum suavi- solummodo, quæ iniquorum sermonibus maxime tate ; valetudo maxime prospera. Superest et illud, aditum et fomitem præbere videntur. quod, ad extremum valens et vigens, nec fortunæ Fuit Elizabetha, in religione pia et moderata ; et commutationes nec senectutis mala experta, eam, constans, ac novitatis inimica. Atque pietatis inquam tantopere sibi votis precari solebat Augustus dicia, licet in factis et rebus, quas gessit, maxime Cæsar, euthanasiam facili et leni obitu sortita sit. elucescant; tamen et in vitæ ratione et consuetudine Quod etiam de Antonino Pio, imperatore optimo, familiari adumbrata sunt. Liturgiis et divinis officelebratur ; cujus mors somni alicujus suavis et pla- ciis, aut sacello solenniore, aut interiore, raro abfuit. cidi imaginem habebat. Similiter et in Elizabethæ In Scripturis et patrum scriptis (præcipue beati morbo nil atrox, nil ominosum, nil ab humana natura Augustini) legendis, multum versata est. Preces alienum erat. Non desiderio vitæ, non morbi im- quasdam ipsa ex occasione et re nata composuit. patientia, non doloris cruciatibus torquebatur : nullum In Dei mentionem vel communi sermone incidens, aderat symptoma dirum aut fædum ; sed omnia ejus fere semper Creatoris nomen addidit; et oculos et generis erant, ut naturæ fragilitatem potius, quam vultum ad humilitatem et reverentiam quandam corruptionem aut dedecus, ostenderent. Paucos composuit, quod et ipse sæpe notavi. Quod autem enim ante obitum dies, ex corporis nimia siccitate, et quidam vulgaverunt, eam minime mortalitatis memocuris, quæ regni culmen sequuntur, attenuata, nec rem fuisse, adeo ut nec de senectute, nec de morte, unquam mero aut uberiore diæta irrigata, nervorum mentionem æquo animo ferret, id falsissimum fuit; rigore perculsa, vocem tamen, (quod fieri non solet cum ipsa sæpissime, multis ante mortem annis, in ejusmodi morbo,) et mentem, et motum, licet magna comitate, se vetulam diceret; et de inscriptardiorem et hebetiorem, retinuit. Atque is per- tione sepulchri, quid sibi maxime placeret, sermones sonæ ejus status paucis diebus tantum duravit; ut haberet; cum diceret, sibi gloriam et splendidos non tanquam actus vitæ novissimus, sed tanquam titulos minime cordi esse; sed lineam memoriæ primus gradus ad mortem fuerit : nam imminutis unam aut alteram, quæ nomen ejus tantum, et virfacultatibus in vita diu manere, miserum habetur ; / ginitatem, et tempus regni, et religionis instauratiosed a sensu paulatim sopito ad mortem properare, nem, et pacis conservationem, brevi verborum complacida et clemens vitæ clausula est.

pendio, significaret. Verum est, cum, ætate florenti Addo et illud in felicitatis ejus cumulum insignem; et liberis procreandis habili, de successore declarando quod non tantum nomine proprio, sed et ministrorum interpellaretur, respondisse, “Se linteum sepulchrale status virtute, felicissima fuit.

sibi vivæ ante oculos obtendi nullo modo passuram." Tales enim viros nacta est, quales fortasse hæc Attamen, non multis ante mortem annis, cum cogiinsula ante eum diem non peperit. Deus autem, tabunda esset, ac, ut verisimile est, de mortalitate regibus favens, etiam spiritus ministrorum excitat et sua meditaretur, ut quidam ex intimis sermonem ornat.

intulisset, quod munera, et loca multa et magna in Restant felicitates posthumæ duæ, iis quæ vivam republica nimium diu vacarent, commotior et assurcomitabantur fere celsiores et augustiores : una gens,“ Se certo scire suum locum ne tantillum temsuccessoris, altera memoriæ. Nam successorem poris vacaturum," dixit. sortita est eum, qui licet et mascula virtute et prole, Quod ad moderationem in religione attinet, hærere et nova imperii accessione fastigium ejus excedat et videbimur, propter legum in subditos religionis ponobumbret ; tamen et nomini et honoribus ejus faveat, tificia latarum severitatem: sed ea proferemus, quæ

« VorigeDoorgaan »