Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

ipsa res hoc non solum patitur, verum etiam postu- connexa esse statuo. Itaque non hæsitabo apud vos lat) ut et illis honor servetur, et nos modestiam nos- dicere, me locum Platoni et Aristoteli tribuere inter tram tueri et retinere possimus, et tamen fidem Sophistas; sed tanquam ordinis emendati et reforliberare. Nos enim, filii, nec invidiæ nec jactantiæ mati. Eandem enim rem prorsus video. Aberat nobis conscii sumus, nec de ingenii palma, nec de fortasse loci mutatio et circumcursatio, et mercedis placitorum regno contendimus: longe alia nostra | indignitas, et inepta ostentatio : atque lucet in illis ratio est, et finis, hocque mox aperietur. Itaque certe quiddam solennius et nobilius; sed aderant antiquorum ingeniis, excellentiæ, facultati, nihil de- schola, auditor, secta. Itaque genus ipsum profecto trahimus, sed generi ipsi, viæ, instituto, auctoritati, cernitis. Jam vero de viris ipsis aliquid separatim placitis, necessario derogamus. Immensum enim est, dicamus, institutum servantes, ut, missis rebus, ex quantum scientiarum progressum deprimant, atque signis conjiciamus. opinio copiæ inter maximas causas inopiæ reperitur. Itaque ab Aristotele exorsi, memoriam vestram,

Atque duo sunt, viri, filii, quorum placita ex libris filii, testamur, si in physicis ejus et metaphysicis eorum propriis haurire licet. Plato et Aristoteles : non sæpius dialecticæ quam naturæ voces audiatis. utinam illud et reliquorum nonnullis contigisset. Sed Quid enim solidi ab eo sperari possit, qui mundum Aristoteles, Othomannorum more, regnare se non tanquam e categoriis effecerit? Qui negotium materiæ potuisse existimavit, nisi fratres trucidasset. Idque et vacui, et raritatis et densitatis, per distinctionem ei non statim sane, sed postea ex voto nimis feliciter actus et potentiæ transegerit ? Qui animæ genus non successit. De his itaque duobus pauca dicere insti- multo melius, quam ex vocibus secundæ intentionis, tuimus. Xenophontem autem tertium non adjungi. tribuerit ? Verum hæc ad res ipsas penetrant. Itaque mus, suavem scriptorem et virum excellentem. ab hujusmodi sermone absistendum. Nam cum Verum cum illis, qui philosophiam tanquam ingenii confutationem justam instituere immemoris plane peregrinationem amenam et jucundam, non tanquam sit : ita et opiniones tanti hominis per satiram perprovinciam laboriosam et solicitam susceperunt, no- stringere superbum foret. Signa autem in illo non bis non multum rei est.

bona, quod ingenium incitatum et se proripiens, nec Itaque hos duos viros, Platonem et Aristotelem, alienæ cogitationis nec propriæ fere patiens, quod si quis inter maxima mortalium ingenia non nume- quæstionum artifex, quod contradictionibus continuus, ret, aut minus perspicit, aut minus æquus est. In- quod antiquitati infestus et insultans, quod quæsita genia certe illorum capacia, acuta, sublimia. Sed obscuritas est; alia plurima, quæ omnia magisterium tamen videndum primo, cujus generis philosophan- sapiunt, non inquisitionem veritatis. tiưm censeri possint. Invenio enim tria genera Quod si quis ad hæc, censuram rem proclivem apud Græcos eorum, qui philosophiæ cultores habiti fortasse esse; illud interim constare, post Aristotelis sint. Primum erat Sophistarum, qui per plurimas opera edita, pleraque antiquorum veluti deserta civitates instituta profectione, et per singulas mansi. esolevisse : apud tempora autem, quæ sequuta sunt, tantes, adolescentes, recepta mercede, sapientia im- nil melius inventum esse: magnum itaque virum buere professi sunt, quales fuere Gorgias, Protagoras, Aristotelem, qui utrumque tempus ad se traxerit: Hippias; quos Plato ubique exagitat, et fere in atque verisimile esse philosophiam in eo ipso tancomediæ morem deridendos propinat. Neque enim quam sedes fixas posuisse, ut nihil restet nisi ut hi rhetores tantum erant, aut orationum conscrip- conservetur et ornetur. Ego, filii, cogitationem tores, sed universalem rerum notitiam sibi arroga- hanc esse existimo hominis vel imperiti, vel partibus bant. Secundum erat eorum, qui majore fastu et infecti, vel desidis. Est enim (ut dicit Scriptura) opinione, locis certis et sedibus fixis

, scholas aperie desidia quædam, quæ sibi prudens videtur et sepbant, atque placita et sectam condentes aut excipi- templici rationum pondere gravior. Atque procul- . entes, auditores, sectatores, successores insuper habe- dubio (si verum omnino dicendum est) ista desidia bant. Ex quo genere erant Plato, Aristoteles, Zeno, hujus opinionis invenietur pars vel maxima ; dum Epicurus. Nam Pythagoras etiam auditores traxit, humanæ naturæ ingenita superbia, vitiis propriis et sectam constituit, sed traditionum potius quam non solum ignoscens, verum etiam cultum quendam disputationum plenam, et superstitioni quam philoso- prophanum attribuens; laborum et inquirendi et phiæ propiorem. Tertium autem genus erant eorum, experiendi fugam pro ea, quæ prudentiæ comes sit, qui, remoto strepitu et pompa professoria, serio diffidentia veneretur: neque ita multo post socordia veritatis inquisitioni, et rerum contemplationi dediti singulorum judicium et auctoritatem universorum (et tanquam Endymion) solitarii, et quasi sopiti, repræsentet et effingat. sibi philosophabantur; aut adhibitis paucis (quibus Nos vero primo illud interrogamus. An ob illud idem amor erat) in colloquiorum suavitatem desti- vir magnus Aristoteles, quod utrumque tempus trasnata perficiebant : neque Galateæ more, cujus lusus erit ? Certe magnus. Itane ? At non major quam in undis, disputationum procellis se oblectabant. impostorum maximus. Impostura enim, atque adeo

, Atque tales fuere Empedocles, Heraclitus, Democri- principis imposturæ, Antichristi, hæc prærogatira tus, Anaxagoras, Parmenides. Neque enim repe- singularis est.“ Veni,” inquit Veritas ipsa, * in rietis hos scholas aperuisse, sed tandem speculationes nomine Patris mei, nec recipitis me : si quis venerit et inventa sua in scripta redegisse, et posteris trans- nomine suo, eum recipietis.” Audistisne, fili? misisse.

Sensu non proprio certe, sed pio et vero, qui in Nunc autem videtis certe, filii, quæ res agatur. nomine paternitatis aut antiquitatis venerit, non Ego enim duo prima genera (utcunque se invicem receptum iri ; qui autem priora prosternendo, deobnegent et proscindant) tamen natura rei ipsius struendo, auctoritatem sibi usurpaverit, et in nomine

[ocr errors]

proprio venerit, eum homines sequi. Atque si quis mortalium, qui sunt, qui erunt, in perpetuum negaunquam in philosophia in nomine proprio venit, is bitis ; atque homines in recte inventis sequemini ; est Aristoteles, per omnia sibi auctor, quique anti- ut videntes lucem, non in omnibus promiscue, ut quitatem ita despexit, ut neminem ex antiquis vel cæci ducem. Neque certe vos virium pæniteat, nominare fere dignetur, nisi ad confutationem et si experiamini : neque enim Aristotele in singulis, opprobrium. Quin et disertis verbis dicere non licet forte in omnibus, inferiores estis. Atque quod erubescit (bene ominatus certe etiam in maledicto) caput rei est, una certe re illum longe superatis, verisimile esse majores nostros ex terra aliqua aut exemplis videlicet, et experimentis et monitis temlimo procreatos fuisse, ut ex opinionibus et institutis poris. Nam ut ille (quod narrant) librum confecerit, eorum stupidis, et vere terreis conjicere licet. in quo ducentarum quinquaginta quinque civitatum

Neque tamen illud verum est, antiquorum philo- leges et instituta collegerit; tamen non dubito quin sophorum opera, postquam Aristoteles de iis ex unius reipublicæ Romanæ mores et exempla plus ad auctoritate propria triumphasset, statim extincta prudentiam et militarem et civilem contulerint, fuisse. Videmus enim qualis fuerit opinio de pru- quam omnia illa. Similia etiam et in naturali phi. dentia Democriti post Cæsarum tempora,

losophia evenerunt. Itane vero animati estis, ut

non tantum dotes vestras proprias, sed etiam temCujus prudentia monstrat, Magnos posse viros, et magna exempla daturos,

poris dona projiciatis ? Itaque vindicate vos tandem, Vervecum in patria, crassoque sub aëre nasci." et vos rebus addite, neque accessio unius hominis

estote. Atque satis constat sub tempora excultiora imperii De Platone vero ea nostra sententia est ; illum, Romani, plurimos antiquorum Græcorum libros in- licet ad rempublicam non accessisset, sed a rebus columes mansisse. Neque enim tantum potuisset civilibus administrandis quodammodo refugisset Aristoteles (licet voluntas ei non defuerit) ut ea propter temporum perturbationes, tamen natura et deleret, nisi Attila, et Gensericus, et Gothi ei in hac inclinatione omnino ad res civiles propensum, vires re adjutores fuissent. Tum enim postquam doctrina eo præcipue intendisse ; neque de philosophia natuhumana naufragium perpessa esset, tabula ista Aris- rali admodum solicitum fuisse; nisi quatenus ad totelicæ philosophiæ, tanquam materiæ alicujus philosophi nomen et celebritatem tuendam, et ad levioris et minus solidæ, servata est, et extinctis majestatem quandam moralibus et civilibus doctrinis æmulis recepta.

addendam et aspergendam sufficeret. Ex quo fit, ut At quod de consensu homines sibi fingunt, id et quæ de natura scripsit, nil firmitudinis habeant. infidum et infirmum est. · An vos, filii, temporis Quinetiam naturam theologia non minus, quam Arispartus habetis numeratos et descriptos in fastis, eos, toteles dialectica, infecit et corrupit. Optima autem inquam, qui perierunt, latuerunt, aut aliis orbis par- in eo signa (si cætera consensissent) quod et formatibus innotuerunt ? An et abortus qui nunquam in rum cognitionem ambiret, et inductione per omnia, lucem editi sunt? Itaque desinant homines angustias non tantum ad principia, sed etiam ad medias prosuas mundo et seculis attribuere et imponere. Quid positiones uteretur: licet et hæc ipsa duo vere si de suffragiis ipsis litem moveamus, et negemus divina, et ob quæ nomen divini non dico tulit sed verum et legitimum consensum esse, cum homines meruit, corruperit et inutilia reddiderit, dum et foraddicti credunt, non persuasi judicant? Transierunt, mas abstractas prensaret, et inductionis materiam filii, ab ignorantia in præjudicium : hæc demum est tantum ex rebus obviis et vulgaribus desumeret : illa coitio potius quam consensus. Postremo, si de quod hujusmodi scilicet exempla (quia notiora) disisto consensu non diffiteamur, sed eum ipsum ut sus. putationibus potius convenirent. Itaque cum ei dilipectum rejiciamus, an nos inter morbum istum gens naturalium rerum contemplatio et observatio animorum grassantem et epidemicum sanitatis pæni- deesset, quæ unica philosophiæ materia est, nil tebit? Pessimum certe, filii, omnium augurium est mirum si nec ingenium altum, nec modus inquiside consensu in rebus intellectualibus, exceptis divinis, tionis felix magnopere profecerint. Verum nos ex cum veritas descendit cælitus. Nihil enim multis signorum consideratione, nescio quomodo, in res placet, nisi aut imaginationem feriat, ut superstitio; ipsas prolabimur : non enim facile separari possunt, aut notiones vulgares, ut doctrina sophistarum : tan- neque ea ingrata vobis auditu fuisse arbitramur. tumque consensus iste a vera et solida auctoritate Quin etiam fortasse et illud insuper scire vultis abest, ut etiam violentam præsumptionem inducat in quid de reliquis illis sentiamus, qui alienis, non procontrarium. Optime enim Græcus ille, Quid pec- priis scriptis nobis noti sunt, Pythagora, Empedocle, cavi ? cum complauderent.

Heraclito, Anaxagora, Democrito, Parmenide, aliis. Quod si is esset vir, qui putatur esse, Aristoteles, Atque hac de re, filii, nil reticebimus, sed animi tamen nullo modo vobis auctor sim, ut unius homi- nostri sensum integrum et sincerum vobis aperiemus. nis cogitata et placita instar oraculi recipiatis. Quæ Scitote itaque, nos summa cum diligentia et cura enim, filii, est ista voluntaria servitus ? tantone omnes vel tenuissimas auras circa horum virorum auditoribus monachi illius ethnici deteriores estis, ut opiniones et placita captasse: ut quicquid de illis illi suum ipse diril post septennium deponerent, vos vel dum ab Aristotele confutantur, vel dum a Platone illud post annos bis mille retineatis ? Atque necistum et Cicerone citantur, vel in Plutarchi fasciculo, vel ipsum præclarum auctorem habuissetis, si antiquitatis in Laërtii vitis, vel in Lucretii poëmate, vel in studium valuisset ; et tamen eadem in illum lege et aliquibus fragmentis, vel in quavis alia sparsa meconditione uti veremini. Quin si me audietis, dic-moria et mentione, inveniri possit, evolverimus, taturam istam non modo huic homini, sed et cuivis neque cursim aut contemptim, sed cum fide et deli

[ocr errors]

a

beratione, examinaverimus. Atque dubium profecto | tentiam inclinabat. Quin et Fracastorius, licet secnon est, quin si opiniones corum, quas nunc per tam non condiderit, tamen libertate judicii honeste internuncios quosdam minime fidos solummodo habe- usus est; eadem ausus est Cardanus, sed levior. mus, in propriis exstarent operibus, ut eas ex ipsis Atque existimo, filii, vos ad istam, quam ex nobis fontibus haurire liceret, majorem firmitudinem habi. auditis, tam latam et generalem opinionum et aucto turæ fuissent; cum theoriarum vires in apta et se rum rejectionem obstupescere. Licet enim de nobis mutuo sustinente partium harmonia et quadam in bene cxistimetis, tamen vereri videmini, ut invidiam orbem demonstratione consistant, ideoque per partes hujusce rei nobiscum una sustinere possitis. Quin traditæ infirmæ sint.

et ipsi (credo) miremini et animi pendetis, quorsum Neque negamus nos reperire, inter placita tam res hæc evasura sit, et quam tandem conditionem varia, haud pauca in contemplatione naturæ et cau- vobis afferamus. Itaque diutius suspensos vos non sarum assignatione non indiligenter notata. Alios tenebimus: atque simul et vos admiratione, et nos autem in aliis (ut fere fieri solet) constat feliciores invidia, ut speramus, nisi admodum iniqua fuerit, fuisse. Quod si cum Aristotele conferantur, plane exsolvemus. Atque meministis profecto etiam ab censemus fuisse ex iis nonnullos, qui in multis Aris- initio nos tale quiddam significasse. Antiquis non totele longe et acutius et altius in naturam penetra- certe auctoritatem et fidem (id enim perniciosum) verint; quod fieri necesse fuit, cum experientiæ sed honorem ac reverentiam intacta et imminuta cultores magis religiosi fuerint, præsertim Democri- fore; tametsi possemus pro jure nostro, neque eo tus, qui ob naturæ peritiam etiam magus habitus est. ipso alio quam omnium, si quid apud eos non recte Veruntamen nobis necesse est, si simpliciter et abs- inventum aut positum sit, id reprehendere aut noque persona vobiscum agere stat decretum, nomina tare. Sed res ipsa hoc non postulat, fato quodam, ista magna brevi admodum sententia transmittere : ut arbitramur, ad invidiam et contradictionem exesse nimirum hujusmodi philosophorum placita ac stinguendam et depellandam meliore. theorias, veluti diversarum fabularum in theatro ar- Audite itaque, filii, quæ jam dicemus. Nos si gumenta, in quandam veri similitudinem, alia ele- profiteamur nos meliora afferre quam antiqui, eangantius, alia negligentius aut crassius conficta : atque dem quam antiqui viam ingressos, nulla verborum habere quod fabularum proprium est, ut veris inter- arte efficere possimus, quin inducatur quædam indum narrationibus concinniora et commodiora vide- genii, vel excellentiæ vel facultatis comparatio sive antur, et qualia quis libentius crederet. Sane cum contentio: non ea quidem illicita aut nova; sed isti famæ et opinioni tanquam scenæ minus servirent impar ob virium nostrarum modum; quem eum esse quam Aristoteles et Plato et reliqui e scholis, purio- satis sentimus, ut non solum antiquis, sed et vivis res fuere ab ostentatione et impostura, atque eo cedat. Cum autem (ut simpliciter apud vos loquanomine saniores; cætera similes erant. Una enim mur) claudus in via (quod dici solet) cursorem extra quasi navis philosophiæ Græcorum videtur, atque viam antevertat, commutata ratio est. Atque de errores diversi, causa errandi communes.

via (mementote) non de viribus quæstio oritur, nosQuinetiam nobis minime dubium est, si penes que indicis non judicis partes sustinemus. Itaque populum et civitates liberas res mansissent, fieri non aperte vale jusso omni fuco et artificio, fatemur potuisse ut humani ingenii peregrinationes populari- nos in hac opinione esse, omnia omnium ætatum bus auris velificantes, utcunque inter tam numerosa ingenia, si in unum coierint, eo quo nunc res geritur et varia theoriarum commenta se sistere aut conti- modo, hoc est (ut clare loquamur) ex meditatione nere potuissent. Quemadmodum enim in astrono- et argumentatione, in scientiis magnos processus micis, et iis quibus terram rotari placet, et eis qui facere non posse. Quin neque hic finis, sed addiper veterem constructionem tenuerint, phænomeno- mus insuper, quanto quis ingenio plus valet, eundem, rum in cælis patrocinia æqua sunt, quin et tabularum si naturæ lucem, id est, historiam et rerum particucalculi utrisque respondent: eodem modo, ac multo larium evidentiam intempestive deserat, tanto in obetiam facilius est in naturali philosophia complures scuriores et magis perplexos phantasiarum recessus, theorias excogitare inter se multum differentes, sed et quasi specus se detrudere et involvere. tamen singulas sibi constantes, et experientiam et Annon forte animadvertistis, filii, quanta ingenipræsertim instantias vulgares, quæ in questionibus orum et acumina et robora apud philosophos schophilosophicis (ut nunc fit) judicia exercere solent, lasticos, otio et meditationibus luxuriantes, et ob in diversum trahentes et pro testibus citantes. tenebras ipsas in quibus enutriti erant feroces, qua

Neque enim defuerunt etiam nostra ætate, in nos- les nobis telas aranearum pepererint, textura et subtris, inquam, frigidis præcordiis atque tempore, quo tilitate fili mirabiles, usus et commodi expertes. res religionis ingenia consumserint, qui novas phi. Etiam illud simul affirmamus; nostram quam ad losophiæ naturalis fabricas meditati sunt. Nam artes adducimus rationem, et inquisitionis formam Telesius ex Consentia scenam conscendit, et novam talem esse, quæ hominum ingenia et facultates, at fabulam egit, argumento profecto magis probabilem, hæreditates Spartanas fere æquet. Nam quemadmo quam plausu celebrem. Et Gilbertus ex Anglia, dum ad hoc, ut linea recta aut circulus perfectus cum naturam magnetis laboriosissime et magna in- describatur, plurimum est in manus ac visus facultate, quisitionis firmitudine et constantia, necnon experi- si per constantiam manus et oculorum judicium tanmentorum magno comitatu et fere agmine perscru- tum res tentetur ; sin per regulam admotam, aut tatus esset, statim imminebat et ipse novæ philoso-circinum circumductum, non item ; eadem ratione, phiæ condendæ, nec Xenophanis nomen in Xeno- et in contemplatione rerum, quæ mentis viribus manem per ludibrium versum expavit, in cujus sen- solum incumbit, homo homini præstat vel maxime.

[ocr errors]

In ea autem, quam nos adhibemus, non multo major dere, apud antiquos sapientes, diu ante Græcorum in hominum intellectu eminet inæqualitas, quam in tempora, scientias et philosophiam majore virtute, sensu inesse solet. Quin et ab ingeniorum acumine licet majore etiam fortasse silentio, floruisse, idque et agilitate (ut dictum est) dum suo motu feruntur, solennius mihi foret ea quæ jam afferuntur ad illa periculum metuimus, atque in eo toti sumus, ut referre, ut novi homines solent, qui nobilitatem alihominum ingeniis non plumas aut alas, sed plumbum cujus veteris prosa piæ per genealogiarum rumores et pondera addamus. Nullo enim modo videntur et conjecturas sibi affingunt. homines adhuc nosse, quam severa sit res veritatis Verum nobis stat sententia, rerum evidentia fretis, et naturæ inquisitio; quamque parum hominum ar- omnem imposturæ conditionem, quantumvis sit licet bitrio relinquat. Neque tamen nos peregrinum bella et commoda, recusare. Itaque judicium nosquiddam, aut mysticum, aut Deum tragicum ad vos trum de illis seculis non interponimus ; illud obiter adducimus. Nil enim aliud est nostra via, nisi lite- dicimus, licet poëtarum fabulæ versatilis materiæ rata experientia, atque ars sive ratio naturam sincere sint, tamen nos non multum arcani aut mysterii huinterpretandi, et via vera a sensu ad intellectum. jusmodi narrationibus subesse haud cunctanter pro

Verum annon videtis, filii, quid per hæc, quæ dixi- nuntiassemus; si ab iis inventæ a quibus traditæ mus, effectum sit? Primum, antiquis suus honos ma- sunt; quod nos secus esse existimamus : pleræque net. Nam in iis, quæ in ingenio et meditatione posita enim traduntur tanquam prius creditæ et cognitæ, sunt, illi mirabiles viros se præstitere; neque nobis non tanquam novæ ac tunc primo oblatæ : quæ res sane eam viam ingressis longo intervallo eorum pro- earum existimationem apud nos auxit, ac si essent gressus æquare, ut arbitramur, vires suffecissent. reliquiæ quædam sacræ temporum meliorum. VeDeinde, intelligitis profecto, minus quiddam esse hanc rum utcunque ea res se habet, non plus interesse rejectionem auctorum generalem ; quam si alios reje- putamus, (ad id quod agitur,) utrum quæ jam propocissemus, alios probassemus. Tum enim judicium nuntur, aut illis fortasse majora, antiquis etiam inquoddam exercuissemus; cum nunc tantummodo (ut notuerint; quam hominibus curæ esse debeat, utrum dictum est) indicium faciamus. Postremo etiam per- novus orbis fuerit insula illa Atlantis, et veteri munspicitis quid nobis prorsus relinquatur; sive nos ali- do cognita, an nunc primum reperta, rerum enim quid sumere, sive aliis aliquid nobis tribuere libeat. inventio a naturæ luce petenda, non e vetustatis

Non ingenii, non excellentiæ, non facultatis laus, tenebris repetenda est. sed fortuna quædam, ea magis vestra quam nostra, Jam vero, filii, etiam sponte, non fortasse intercum res sit potius usu fructuosa, quam inventione pellati, ab expectatione vestra de philosophia cheadmirabilis. Nam uti vos fortasse miramini, quando mistarum opinionem subjungemus. Etenim illa hoc nobis in mentem venire potuerit ; ita et nos vestra philosophia, disputationibus potens, operibus vicissim miramur, quomodo idem aliis in mentem invalida, artis chemicæ nonnullam existimationem jam pridem non venerit; non ulli mortalium cordi apud quosdam peperit. Atque sane quod ad pracaut curæ fuisse, ut intellectui humano auxilia et ticam chemistarum attinet, fabulam illam in eam præsidia ad naturam contemplandam et experientiam competere existimamus, de sene, qui filiis suis audigerendam compararet ; sed omnia vel traditionum rum in vinea defossum (nec se satis scire quo loco) caligini, vel argumentorum vertigini et turbini, vel legaverit : unde illos protinus ad vineam fodiendam casus et experimentorum undis et ambagibus per- incubuisse ; atque auri quidem nihil repertum, sed missa esse, nec mediam quandam viam inter experi- vindemiam ea cultura factam fuisse uberiorem: sientiam et dogmata aperiri potuisse ? Sed tamen mili modo et chemiæ filii, dum aurum (sive vere, mirari desinimus, cum in multis rebus videre liceat, sive secus) in naturæ arvo abditum et quasi defossum, mentem humanam tam lævam et male compositam laboriose, eruere conantur : multa moliendo et ten. esse, ut primo diffidat, et paulo post se contemnat : tando, magno proventui hominibus et utilitati fuere, atque primo incredibile videatur, aliquid tale inveniri et compluribus inventis non contemnendis vitam et posse ; postquam autem inventum sit, rursus incre- res humanas donavere. dibile videatur id homines tam diu fugere potuisse : Veruntamen speculativam eorum rem levem et sed ut quod res est proferamus ; huic rei de qua minus sanam esse judicamus. Nam ut ille adolesnunc agimus impedimento fuit non tam rei obscuri-centulus delicatus cum scalmum in littore reperisset, tas aut difficultas, quam superbia humana, cui natura navem ædificare concupivit: ita et hi, arti suæ inipsa magna ex parte eaque potiore sordescit: quæque dulgentes, ex paucis fornacis experimentis philosohomines eo dementiæ provehit, nt spiritus proprios, phiam condere aggressi sunt. Atque hoc genus non spiritum naturæ consulant; ac si artes facerent, theoriarum et sæpius et manifestius vanitatis coarnon invenirent.

guitur quam illud alterum : quod certe magis soAtqne, filii, inter istam vestram tanquam per sta- brium et magis tectum est; nam philosophia vultuas antiquorum deambulationem, fieri potest ut ali- garis omnia percurrens, et nonnihil fere de singulis quam partem porticus notaveritis velo esse discre- degustans, se apud maximam hominum partem optam. Ea sunt penetralia antiquitatis ante doctrinam

time tuetur. Qui autem ex paucis, quibus ipse Græcorum. Sed quid me vocatis ad ea tempora, maxime insuevit, reliqua comminiscitur, is et re ipsa quorum et res et rerum vestigia aufugerunt ? An- errat magis, et apud alios levior est ; atque ex hoc non antiquitas illa instar famæ est, quæ caput inter genere philosophiam chemicam esse censemus. nubila condit et fabulas narrat, facta et infecta simul Certe illa opinionis fabrica, quæ eorum philosocanens ? Atque satis scio, si minus sincera fide phiæ basis est, esse nimirum quatuor rerum maagere vellem, non difficile foret hominibus persua- | trices sive elementa, in quibus semina rerum sive species fætus suos absolvunt, atque producta eorum phia vereor ne nimis vere cecinerit poëta non solum quadriformia esse, pro differentia scilicet cujusque illo carmine ; elementi: adeo ut in cælo, aëre, aqua, terra, nulla

“ Infelix lolium et steriles dominantur avenæ:" species inveniatur, quæ non habeat in tribus reliquis conjugatum aliquod et quasi parallelum, (nam homi- sed et illo; nem etiam pantomimum effecerunt, ex omnibus conflatum, abusi elegantia vocabuli microcosmi,)

“Candida succinctam latrantibus inguina monstris." hoc, inquam, commentum neminem judicio sedatum videtur enim illa ex longinquo visa virgo, specie post se traxerit: quin et existimamus huic phan- non indecora, sed partibus superioribus: habet enim tasticæ rerum naturalium phalangi peritum naturæ generalia quædam non ingrata, et tanquam invitantia; contemplatorem vix inter somnia sua locum da- cum vero ad particularia ventum sit, veluti ad uteturum.

rum et partes generationis, atque ad id ut aliquid ex Verum illud non incommode accidit ad præcaven- se edat, tum demum, loco operum et actionum, quæ dum, quod hæc philosophia (ut cæpimus dicere) contemplationis proles est digna et legitima, monstra erroris genere, veluti antistropha vulgari philosophiæ illa invenias resonantia, et oblatrantia, et ingeniorum sit: vulgaris enim philosophia ad materiam inven- naufragiis famosa. tionis parum ex multis, hæc multum e paucis decer- Atque hujus mali auctor imprimis Aristoteles, pit. Nos tamen, filii, libenter Paracelsum hominem, altrix ista vestra philosophia. Illi enim vel ludo ut conjicere licet, satis vocalem nobis præconem vel gloriæ erat quæstiones minus utiles, primo subexoptemus, ut illud lumen naturæ, quod toties incul- ornare, deinde confodere; ut pro assertore veritatis cat, celebret, et proclamet.

contradictionum artifex sit. Pessimo enim et exAtque mentio chemistarum nos admonet, ut ali- emplo et successu scientia traditur per quæstiones quid etiam de magia naturali ea, quæ nunc hoc voca- subministratas, earumque solutiones. Qui enim bene bulum solenne et fere sacrum inquinavit, dicamus : affirmat et probat, et constituit et componit; is ea enim inter philosophos chemicos in honore esse errores et objectiones longe summovet et veluti consuevit. Quæ nobis in hujusmodi sermone infe- eminus impedit et abigit; qui autem cum singulis rior videtur, quam ut condemnetur: sed levitate ipsa colluctatur, is exitum rei nullum invenit, sed dispueffugiat. Quid enim illa ad nos, cujus dogmata tationes serit. Quid enim opus sit ei, qui unum luplane phantasia et superstitio; opera præstigiæ et minis et veritatis corpus clarum et radiosum in medio imposturæ ? nam inter innumera falsa, si quid ad statuit, parva quædam et pallida confutationum effectum perducitur, hujusmodi semper est, ut sit ad ellychnia ad omnes errorum angulos circumferre ; novitatem et admirationem conficta, non ad usum solventi alia dubia, alia per ipsam illam solutionem aut accommodata aut destinata. Etenim evenit fere excitanti ac veluti generanti ? verum id cura, ut semper de magicis experimentis, quod poëta lasci- videtur, præcipue fuit Aristoteli, ut homines habevus ludit,“ pars minima est ipsa puella sui ;" quem- rent parata in singulis quæ pronunciarent, quæ admodum autem philosophiæ proprium est efficere, responderent, et per quæ se expedirent, potius, quam ut omnia minus quam sint admiranda videantur quid penitus crederent, aut liquido cogitarent, aut propter demonstrationes; ita et imposturæ non minus vere scirent. Philosophia autem vestra tam bene proprium est, ut omnia magis quam sunt admiranda auctorem refert, ut quæstiones, quas ille movit

, illa videantur propter ostentationem et falsum appara- figat et faciat æternas; ut quæri videatur, non ut tum. Atque ista tamen vanitas nescio quo modo veritas eruatur, sed ut disputatio alatur : adeo ut contemnitur et recipitur : unde enim satyrion ad Nasicæ sententia illa Catonis præponderet. Neque venerem, pulmones vulpis ad phthisim, nisi ex hac enim illud agitur, ut, temporis progressu sublatis officina? Verum nimis multa de nugis; nimis sane, dubiis, tanquam hostibus a tergo, ad ulteriores prosi, ut ineptæ, ita innoxiæ essent.

vincias penetretur ; sed ut perpetuæ istæ quæstiones, Resumamus orationis filum, et philosophiam, tanquam Carthago, militiam istam disputandi erquam in manibus habemus, ex signis excutiamus; erceant. ista enim, filii, inseri oportuit ad intellectus vestri Quod vero ad operum fructum et proventum attipræparationem, quæ res sola nunc agitur. Duplex net; existimo ex ista philosophia, per tot annorum enim est animorum præoccupatio sen mala inclinatio spatia laborata et culta, ne unum quidem experiad nova, quando ea proponi contigeret: una ab in. mentum adduci posse, quod ad hominum statum sita opinione de placitis receptis, altera ab anticipa- levandum et locupletandum spectet, et philosophiæ tione sive præfiguratione erronea de re ipsa quæ speculationibus vere acceptum referri possit: adeo affertur, ac si pertineret ad aliqua ex jampridem ut brutorum animalium instinctus plura inventa damnatis et rejectis, aut saltem ad ea quæ animus ob pepererint, quam doctorum hominum sermones. levitatem aut absurditatem fastidit.

Sane Celsus ingenue et prudenter fatetur experiItaque jam reversi de signis dispiciamus. Atque, menta medicinæ primo inventa fuisse, ac postea filii, inter signa nullum est magis certum aut nobile homines circa ea philosophatos esse, et causas exquam ex fructibus. Quemadmodum enim in reli- plorasse, et assignasse ; non ordine inverso evenisse, gione cavetur, ut fides ex operibus monstretur, idem ut ex philosophia et causarum cognitione ipsa es. etiam ad philosophiam optime traducitur, ut vana sit perimenta deprompta essent ; neque hic finis

. Non quæ sterilis. Atque eo magis, si loco fructuum male enim merita esset philosophia ista de prac. uvæ vel olivæ producat disputationum et conten- tica, licet eam experimentis non auxisset ; si tamen tionum carduos et spinas: de vestra autem philoso- usum ejus castiorem et prudentiorem reddidisset

« VorigeDoorgaan »