Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

dere, atque hujusmodi processum alternare ; aliter ducta est a Telesio (qui instauravit philosophiam nulla posset fieri fabrica, si per gradus insensibiles Parmenidis et disputationes in libro de primo friperpetuo procederetur. Quantus enim saltus (quoad gido) in naturam non certe coëssentialitas et conjuexplicationem materiæ) a terra et aqua ad aërem gatio, (quod ille vult,) sed tamen affinitas et conspivel maxime crassum et nebulosum ? Atque hæc ratio, videlicet ex altera parte, calidi, lucidi, tenuis, tamen natura tam distantia corpora loco et super- et mobilis: et, ex parte opposita, frigidi, opaci, ficie conjunguntur, sine medio aut intervallo. Nec densi, et immobilis ; ponendo sedem primæ conspira. minor saltus (quoad naturam substantialem) a regione tionis in cælo, secundæ in terra. Quod si ponatur aëris ad regionem lunæ, ingens similiter a cælo quies et immobile, videtur etiam poni debere motus lunæ ad cælum stellatum. Itaque si quis continuum absque termino et summe mobile, maxime in naturis et contiguum acceperit non ex modo nexus, sed ex oppositis. Is motus est fere rotationis, qualis invediversitate corporum connexorum, tres illas, quas nitur in genere in cælestibus. Agitatio enim in cirdiximus, regiones in limitibus suis pro contiguis tan culo terminum non habet, et videtur manare ex tum haberi queant. Jam vero videndum liquido et appetitu corporis, quod movet solummodo ut moveat, perspicue, hæc nostra de substantiis systematis the- et se sequatur, et proprios petat amplexus, et natuoria, quæ et qualia neget, et quæ et qualia affirmet, ram suam excitet, eaque fruatur, et propriam operaut facilius teneri vel destrui possit. Negat illud tionem exerceat; cum contra, latio in recta, itineravulgatum, flammam esse aërem incensum; affirman- ria videatur, et movere ad terminum cessationis, do corpora illa duo, aërem et flammam, plane esse sive quietis, et ut aliquid assequatur, et dein motum heterogenea, instar aquæ et olei, sulphuris et mer- suum deponat. Itaque de motu isto rotationis, qui curii. Negat vacuum illud coacervatum Gilberti est motus verus et perennis, et cælestibus vulgo inter globos sparsos, sed spatia vel aërea vel flam-putatur proprius, videndum quomodo se expediat, et mea natura repleri. Negat lunam esse corpus quo moderamine se incitet, et frænet, et qualia omaqueum,

vel densum vel solidum, sed ex natura nino patiatur. Quæ dum explicamus, formositatem flammea, licet lenta, et enervi, primum scilicet rudi- illam mathematicam, (ut motus reducantur ad circulos mentum et sedimentum ultimum flammæ cælestis ; perfectos, sive eccentricos, sive concentricos,) et cum flamma (secundum densitatem) non minus magniloquium illud, (quod terra sit respectu cæli quam aër et liquores, in numeros recipiat gradus. instar puncti, non instar quanti,) et complura alia Affirmat, flammam vere et libenter locatam figi et astronomorum inventa commentitia, ad calculos et constare, non minus quam aërem vel aquam, nec tabulas relegabimus. At primo motus cælestium esse rem momentaneam et successivam tantum in dividemus : alii cosmici sunt, alii ad invicem. Eos mole sua, per renovationem et alimentum, ut hic fit dicimus cosmicos, quos cælestia ex consenso non apud nos. Affirmat flammam habere naturam coi- cælestium tantum, sed universitatis rerum nancistivam vel congregativam in globos, quemadmodum cuntur. Eos ad invicem, in quibus alia corpora natura terrea, minime similem aëri et aquæ, quæ cælestia ex aliis pendent. Atque vera et necessaria congregantur in orbibus et interstitiis globorum, sed est ista divisio. Terra itaque stante, (id enim nunc nusquam in globos integros. Affirmat, eandem na- nobis videtur verius,) manifestum est cælum motu turam flammeam in loco proprio (id est) cælo stel- diurno circumferri, cujus motus mensura est spatium lato spargi glomerationibus infinitis, ita tamen ut viginti quatuor horarum vel circiter ; consequentia non exuatur dualitas illa, ætheris et sideris, nec con- autem ab oriente in occidentem ; conversio super tinuetur flamma in empyreum integrum. Affirmat, puncta certa, (quos polos vocant,) australe et boreale. sidera veras flammas esse, sed actiones flammæ in Etenim non jactantur cæli super polos mobiles, nec cælestibus neutiquam trahendas ad actiones flammæ rursus alia sunt puncta quam quæ diximus. Atque nostræ, quarum pleræque per accidens tantum per- hic motus vere videtur cosmicus, atque ideo unicus, funguntur. Affirmat ætherem interstellarem et nisi quatenus recipit et decrementa et declinationes; sidera habere rationes ad invicem aëris et flammæ, secundum quæ decrementa et declinationes transversed sublimatas et rectificatas. Atque de substantia berat motus iste universum rerum mobilium, et perthematis sive systematis universi, hujusmodi quæ- meat a cælo stellato usque ad viscera et interiora dam occurrunt. Nunc de motibus cælestium dicen- terræ ; non raptu aliquo prehensivo, aut vexativo, dum, cujus gratia hæc adduximus. Consentaneum sed consensu perpetuo. Atque iste motus in cælo videtur ut quies non tollatur e natura, secundum ali- stellato perfectus est et integer, tam mensura justa quod totum (nam de particulis nunc non est sermo). temporis, quam restitutione plena loci.

Quanto Hoc (missis argutiis dialecticis et mathematicis) ex autem deceditur e sublimi, tanto iste motus impereo maxime liquet, quod incitationes et celeritates fectior est, respectu tarditatis, et respectu etiam motuum cælestium remittant se per gradus, ut desi- aberrationis a motu circulari. Ac primo de tarditate turæ in aliquod immobile, et quod etiam cælestia dicendum separatim. Affirmamus Saturnum motu participant ex quiete secundum polos ; et quod, si diurno tardius moveri, quam ut circumferatur aut tollatur immobile, dissolvitur et spargitur systema. restituatur ad idem punctum intra viginti quatuor Quod si sit coacervatio quædam et massa naturæ horas; sed cælum stellatum incitatius ferri, et præimmobilis, non videtur ulterius quærendum, quin ea vertere Saturnum eo excessu, qui intra tot dies, quot sit globus terræ. Compactio enim densa et arctata annos conficiunt triginta, universo cæli ambitui materiæ inducit dispositionem erga motum torpes- respondeat. Similiter de reliquis planetis dicendum, centem et eversam ; quemadmodum contra explicatio pro diversitate periodorum cujusque planetæ ; adeo laxa, promptam vel habilem. Neque male intro- ut motus diurnus cæli stelati (in ipsa periodo,

absque respectu ad magnitudinem circuli) sit fere pertæsi minoris spiræ, qualis subeunda foret, si polis per horam unam velocior, quam motus diurnus lunæ. magis appropinquarent; eamque jacturam motus, Si enim luna cursum suum viginti quatuor diebus , veluti destructionem naturæ suæ, exhorrentes. Utposset expedire, tum excessus ille horæ integræ foret. cunque enim in cælo stellato et stellæ prope polos, et Itaque motus decantatus adversitatis et renitentiæ ab stellæ circa æquinoctium, ordines et stationes suas occidente in orientem, qui attribuitur planetis tan- servant, aliæ ab aliis in ordinem redactæ, summa et quam proprius, verus non est, sed tantum per appa- æquabili constantia ; planetæ nihilominus videntur rentiam, ex præcursione cæli stellati occidentem esse hujusmodi mixtæ naturæ, ut nec breviorem versus, et relictione a tergo planetarum versus orien. gyrum omnino, nec ampliorem libenter ferant. tem. Quo posito, manifestum est velocitatem istius Atque ista videntur nobis paulo meliora circa motus motus cosmici, ordine non perturbato, descendendo cælestes, quam raptus et motuum repugnantia, et decrescere, ut quo propius quique planeta appropin. diversa politas zodiaci, et inversus ordo celeritatis, et quet ad terram, eo tardius moveat; cum recepta hujusmodi, quæ nullo modo cum natura rerum conopinio ordinem perturbet et invertat: et motum veniunt, licet pacem qualem qualem colant cum cal. proprium tribuendo planetis, in illud absurdum inci. culis. Neque ista non viderunt astronomi præstandat, ut planetæ, quo propinquiores sint ad terram tiores, sed arti suæ intenti, et circa perfectos circulos (quæ est sedes naturæ immobilis) eo velocius moveri inepti, et subtilitates captantes, et philosophiæ ponantur, id quod per remissionem violentiæ primi malum morigeri, naturam sequi contempserunt. mobilis, astronomi excusare nugatorie et infeliciter Verum istud sapientium arbitrium imperiosum in conantur. Quod si cui mirum videatur, tantis spa- naturam, est ipsa vulgi simplicitate et credulitate tiis, quanta sunt a cælo stellato ad lunam, motum deterius; si quis manifesta, quia sunt manifesta, istum tam parvis partibus, minus scilicet hora uną, fastidit. Et tamen ingens est illud malum, et latisquæ est motus diurni pars vigesima quarta, decres- sime patet, ut ingenium humanum, cum par rebus cere; succurrit illud, quod singuli planetæ minores esse non possit, supra res esse malit.

Jam vero circulos, quo terræ propiores sint, conficiant, et bre inquirendum utrum motus iste unicus et simplex, in viore ambitu rotent; ut, addito decremento magnitu- circulo et spira, ab oriente in occidentem, super dinis circuli ad decrementum temporis sive periodi, polos certos australem et borealem, desinat et termotus iste insigniter decrescere cernatur. Atque minetur cum cælo, an etiam deducatur ad inferiora ? hactenus de velocitate seorsum locuti sumus, perinde Neque enim liberum erit hujusmodi placita confin. ac si planetæ positi (exempli gratia, sub æquinoctio, gere hic in proximo, qualia supponunt in cælestibus. aut aliquo ex parallelis) anteverterentur tantum a Itaque si in his regionibus quoque reperiatur ille cælo stellato, et ab invicem, sed tamen sub eodem motus, apparebit etiam in cælo eum talem esse seillo circulo. Hæc enim simplex foret relictio absque cundum naturam communem sive cosmicam; qualem obliquitate. At manifestum est planetas non solum nos illam experimur. Primo itaque plane constat, impari gradu contendere, sed nec ad idem punctum illum cæli terminis non contineri. Verum hujusce circuli reverti, verum deflectere versus austrum et rei demonstrationes et evidentias in anticipatione boream, cujus deflectionis limites sunt tropici ; quæ nostra de fluxu et refluxu maris plene tractavimus; deflectio nobis circulum obliquum, et diversam poli- itaque ad illam homines rejicimus ; et hoc veluti tatem ejus progenuit ; quemadmodum illa celeritatis posito et concesso, ad reliquos motus cælestium inæqualitas motum illum renitentiæ. Neque vero pergemus. Eos autem non cosmicos, sed ad invicem hoc etiam commento naturæ rerum opus est, cum esse diximus. Quatuor sunt genera motuum in recipiendo lineas spirales (id quod proxime accedit cælestibus visibilium, præter eum quem diximus ad sensum et factum) res transigatur, et ista salven- cosmicum, qui est motus diurnus per spiras intra tur. Atque (quod caput rei est) spiræ istæ nil aliud tropicos. Aut enim attolluntur stellæ altius, et rursus sunt quam defectiones a motu circulari perfecto, dimittuntur humilius, ut sint longius et propius a cujus planetæ sunt impatientes. Prout enim sub- terra : aut flectunt se et sinuant per latitudinem stantiæ degenerant puritate et explicatione, ita dege- zodiaci, excurrendo magis ad austrum, aut magis ad nerant et motus. Evenit autem, quemadmodum in boream, atque efficiendo eos, quos vocant, dracones: çeleritate sublimiores planetæ feruntur velocius, aut incitatione atque etiam consecutione motus (hæc lumiliores tardius ; ita etiam ut sublimiores planetæ enim duo conjungimus) variant; gradiendo aliquando propiores conficiant spiras, quæque circulos propius celerius, aliquando tardius, aliquando in progressu, referant; humiliores vero, spiras magis disjunctas et aliquando in regressu ; aliquando etiam stando et

Deceditur enim perpetuo descendendo morando, aut ad distantiam aliquam a sole magis magis ac magis, et a flore illo velocitatis, et a per- aut minus alligantur et circumscribuntur. Horum fectione motus circularis, ordine nusquam pertur- causas et naturas reddemus tantum in genere et per bato. In eo tamen planetæ conspirant (utpote cor- capita : id enim hoc loco nostrum postulat institupora multum retinentia naturæ communis, licet aliter tum. Verum ad hoc ut viam præmuniamus et apedifferentia) ut habeant eosdem limites deflexionis. riamus, dicendum aperte quid sentiamus de quibusNeque enim Saturnus intra tropicos remeat, neque dam tam placitis philosophicis quam hypothesibus luna extra tropicos exspatiatur, (et tamen de exspa- astronomicis, et de observationibus etiam astronomotiatione stellæ Veneris non negligendum quod ab rum per varia secula, ex quibus artem suam instaualiquibus traditum et notatum est,) sed universi rant; quæ omnia videntur nobis esse erroris et conplanetæ, sive sublimiores, sive humiliores, postquam fusionis plena. Sunt itaque axiomata, sive potius ad tropicos perventum est, se vertunt et retexunt, placita nonnulla, quæ a philosophis accepta, et in

hiantes.

astronomiam translata, et male credita, artem curru- | pressuras partium. Inopinabile autem prorsus est perunt. Simplex autem erit rejectio et judicium si transferatur ad mollia vel liquida. Sextum est, nostrum ; neque enim tempus refutationibus terere quod stella sit densior pars orbis sui; illæ vero convenit. Horum primum est, quod omnia supra neque partes sunt, neque densiores. Non enim lunam inclusive sint incorruptibilia, neque novas homogenea sunt cum æthere, et gradu tantum, sed generationes aut mutationes ullo modo patiantur : de plane heterogenea, et substantia differunt; atque ea quo alibi dictum est, quod sit superstitio et vaniloquoque substantia quoad densitatem rarior est, et quium. Verum ex hoc fonte illud ingens malum, magis explicata quam ætherea. Sunt et alia complura quod ex omni anomalia novas atque, ut putant, placita ejusdem vanitatis; sed hæc ad id, quod agitur, emendatas confingant astronomi theorias, et rebus sufficient. Atque hæc de placitis philosophiæ circa sæpius tanquam fortuitis applicant causas æternas et cælestia dicta sint. Quod vero ad hypotheses astroinvariabiles. Secundum est, quod cælo (cum sit nomorum attinet, inutilis fere est earum redargutio, scilicet ex essentia quinta et minime elementari) quæ nec ipsæ pro veris asseruntur, et possint esse non competant actiones illæ turbulentæ, compres- variæ, et inter se contrariæ, ut tamen phænomena sionis, relaxationis, repulsionis, cessionis, et simi- æque salvent, et concinnent. Itaque sit cautum, si lium, quæ videntur progigni a mollitia quadam cor- placet, inter astronomiam et philosophiam, tanquam porum et duritia, quæ habentur pro qualitatibus fædere convenienti et legitimo, ut scilicet astronoelementaribus. Hæc vero assertio est abnegatio mia præhabeat hypotheses, quæ maxime expeditæ insolens et licentiosa rerum et sensus. Ubicunque sunt ad compendia computandi, philosophia eas, quæ enim corpus naturale positum sit, ibi est antity pia proxime accedunt ad veritatem naturæ, atque ut quoque, idque pro modo corporis. Ubicunque vero astronomiæ hypotheses rei veritati non præjudicent, corpora naturalia, et motus localis, ibi vel repulsio, et philosophiæ decreta talia sint, quæ sint super vel cessio, vel sectio; hæc enim, quæ dicta sunt, phænomena astronomiæ explicabilia. Atque de compressio, relaxatio, repulsio, cessio, cum multis hypothesibus ita esto. At de observationibus astroaliis, sunt passiones materiæ catholicæ ubique nomicis, quæ accumulantur assidue, quæque jugiter locorum. Attamen ex hoc fonte nobis emanayit illa a cælo tanquam aquæ scaturiunt, illud omnino homimultiplicatio circulorum perplexorum ad libitum, nes monitos volumus; ne forte de illis verum sit, quos tamen volunt ita et consignari inter se, et alios quod eleganter fingitur de musca Æsopi, quæ sedens intra alios moveri et verti, tanto lævore et lubrici- super temonem currus Olympici ; " Quantum," intate, ut nulla nihilominus sit impeditio, nulla fluc- quit, “ pulverem ego excito!” Ita observatio alituatio ; quæ omnia phantastica plane sunt et rebus qua pusilla, eaque quandoque instrumento, quandoinsultant. Tertium est, quod singulis corporibus que oculo, quandoque calculo titubans, quæque posnaturalibus singuli competant motus proprii ; et si sit esse propter veram aliquam in cælo mutationem, plures inveniantur motus, omnes, excepto uno, sint novos cælos, et novas sphæras, et circulos excitat. aliunde, et ex movente aliquo separato. Quo falsius Neque hæc eo dicimus, quod remitti debeat aliqua quicquid nec excogitari potest, cum universa corpora industria observationum et historiæ, quam omnibus ex multiplici rerum consensu motibus etiam pluribus modis acuendam et intendendam esse dicimus, sed prædita sint, aliis dominantibus, aliis succumbenti- tantummodo ut adhibeatur prudentia, et summa, et bus, aliis etiam latentibus nisi provocentur; proprii sedata judicii maturitas, in abjiciendis aut mutandis autem rerum motus nulli sint nisi mensuræ exactæ, hypothesibus. Itaque patefacta jam via de motibus et modi motuum communium. Atque hinc rursus ipsis dicemus pauca et in genere. Quatuor autem nobis prodiit primum mobile separatum, et cæli genera esse diximus motuum majorum in cælestibus. super cælos, et inædificationes novæ continentur, ut Motum per profundum cæli attollentem et demitmotuum tam diversorum præstationibus sufficere tentem; motum per latitudinem zodiaci exspatianpossint. Quartum est, quod omnes motus cælestium tem ad austrum et boream ; motum per consequendispensentur per circulos perfectos ; quod onerosum tiam zodiaci citum, tardum, progressivum, retrogravalde est, et portenta illa eccentricorum et epicyclo- dum, statarium ; et motum elongationis a sole. rum nobis peperit; cum tamen, si naturam consu- Neque objiciat quispiam, motum illum secundum luissent, motus ordinatus et uniformis sit circuli per- latitudinis, sive draconum, potuisse referri ad motum fecti; motus vero ordinatus, sed multiformis, qualis illum magnum cosmicum, cum sit inclinatio alter. invenitur in cælestibus compluribus, sit aliarum nans versus austrum et boream, quod et spiræ illæ linearum; meritoque Gilbertus hæc deridet, quod de tropico in tropicum similiter sunt, nisi quod ille non verisimile sit naturam confinxisse rotas, quæ, motus sit tantum spiralis, iste vero etiam sinuosus et exempli gratia, in circuitu contineant milliare unum minoribus multo intervallis. Neque enim hoc nos aut alterum, ad hoc ut feratur pila palmaris. Tan- fugit. Sed plane non sinit constans et perpetuns tulæ enim magnitudinis videtur esse corpus planetæ motus solis in ecliptica absque latitudine et draconi. ad eos, quos ad deferendum illud fingunt, circulos. bus, qui tamen sol communicat cum cæteris planetis Quintum est, quod stellæ sint partes orbis sui tan- quoad spiras inter tropicos, nos in hac opinione verquam clavo fixæ. Hoc vero evidentissime est com- sari. Itaque alii fontes et hujus et reliquorum mentum eorum, qui mathemata, non naturam tractant, trium motuum quærendi sunt. Atque hæc sunt illa, atque motum corporum tantum stupide intuentes, quæ circa motus cælestium nobis videntur minus substantiarum omnino obliviscuntur. Ista enim habere incommodi. Videndum vero quid negent, fixatio, particularis est affectus rerum compactarum et quid affirment. Negant terram rotare. Negant et consistentium, quæ firmas habent prehensiones ob esse in cælestibus duos motus ab oriente in occiden

tem alterum; atque affirmant anteversionem et re- educi. Affirmant necessitatem in planetis volvendi lictionem. Negant obliquum circulum et diversam celerius et tardius, prout locantur in cælo sublimius politatem ejus ; et affirmant spiras. Negant pri- aut humilius, idque ex consensu universi. Sed simum mobile separatum et raptum ; et affirmant mul affirmant tædium præternaturalis incitationis in consensum cosmicum tanquam commune vinculum planetis, et majoris et minoris circuli. Affirmant systematis. Affirmant motum diurnum inveniri non solisequium ex natura inopinosa in ignibus infirmiin cælo, sed et in aëre, aquis, etiam extimis terræ, oribus Veneris et Mercurii; cum etiam inventæ sint quoad verticitatem. Affirmant consecutionem et vo- a Galilæo stellulæ errantes Jovis asseclæ.

Ista aulabilitatem illam cosmicam in fluidis esse verticita- tem nos tanquam in limine historiæ naturalis et tem et directionem in consistentibus, usquequo per- philosophiæ stantes prospicimus, quæ quanto quis veniatur ad immobile sincerum. Negant stellas figi magis se immerserit in historiam naturalem, tanto tanquam nodos in tabula. Negant eccentricos, epi- fortasse probabit magis. Attamen testamur iterum cyclos, et hujusmodi fabricas esse reales. Affirmant nos hic teneri nolle. In his enim, ut in aliis, certi motum magneticum sive congregativum vigere in viæ nostræ sumus, certi sedis nostræ non sumus. astris, ex quo ignis ignem evocat et attollit. Affir- Hæc vero interfati sumus, ne quis existimet nos vamant in cælis planetarum, corpora planetarum velocillatione judicii, aut inopia afirmandi negativas cius moveri et rotare, quam reliquum cæli, in quo quæstiones malle. Itaque tenebimus, quemadmositi sunt, quod utique rotat, sed tardius. Affirmant dum cælestia solent, (quando de iis sermo sit,) noex ea inæqualitate fluctus, et undas, et reciprocati- bilem constantiam. ones ætheris planetarum, atque ex iis varios motus

PARTIS INSTAURATIONIS SECUNDÆ

DELINEATIO ET ARGUMENTUM.

Memores* autem instituti nostri, omnia perspi- nes primas, atque ipsas informationes sensus, et orcue proponemus, atque ordine non perturbato. Pa- dinem demonstrandi plane invertit, propositiones et teat itaque hujus partis destinatio et distributio. axiomata ab historia et particularibus ad generalia, Destinatur huic parti doctrina de meliore ac perfec- per scalam adscensoriam, continenter subvehendo et tiore usu rationis, quam huc usque hominibus sit excitando, non protinus ad principia, et magis genecognitus aut monstratus, eo consilio, ut per hoc in- ralia advolando, atque ab illis medias propositiones tellectus humanus (quantum conditio mortalitatis deducendo et derivando. Finis autem hujus scientiæ recipit) exaltetur, et facultate amplificetur ad naturæ est, ut res et opera, non argumenta et rationes proobscuritatem vincendam, et interpretandam. Nam- babiles, inveniantur et judicentur. Quare institutum que ipsi interpretationi naturæ attribuuntur libri tres; hujus libri secundi hujusmodi est. Nunc distributertius, quartus, et sextus; siquidem quintus, qui ex tionem ejusdem similiter proponemus. Quemadmoanticipationibus est secundum usum rationis commu- dum in generatione luminis requiritur, ut corpus nem, ad tempus tantum sumitur, et deinceps post- lumen recepturum poliatur, atque deinde in debito quam figi cæperit, atque ex usu rationis legitimo ad lucem situ sive conversione ponatur, antequam verificari, et transfertur, et commigrat in sextum. lucis ipsius fiat immissio; prorsus ita est operandum. Huic vero libro secundo committitur intellectus ipse, Primo enim mentis area æquanda, et liberanda ab ejusque cura et regimen, omnisque apparatus, atque eis, quæ hactenus recepta sunt; tum conversio instructio ad veram rationis administrationem con- mentis bona et congrua facienda est ad ea, quæ afducens, describitur. Atque licet nomen ipsum logi- feruntur; postremo menti præparatæ informatio excæ, sive dialecticæ, propter depravationes, apud nos hibenda. Atque pars destruens triplex est, secuningratum fere sonet, tamen ut homines per consueta dum triplicem naturam idolorum, quæ mentem obsi. tanquam manu ducamus, est certe ars ea, quam ad dent. Illa enim aut adscititia sunt, idque dupliciducimus, ex genere logicæ, quæ et ipsa (vulgaris ter ; nimirum quæ immigrarunt in mentem eamque inquam) auxilia et præsidia intellectu parat et moli- occuparunt, vel ex philosophorum placitis atque tur. Differt autem nostra a logica vulgari, tum sectis; vel rursus ex perversis legibus et rationibus aliis rebus, tum præcipue tribus ; videlicet initiis demonstrationum; aut ea quæ menti ipsi et subinquirendi, ordine demonstrandi, atque fine et officio stantiæ ejus inhærentia sunt atque innata. Sicut Nam et inquisitionis initium altius sumit, ea subji- enim speculum inæquale veros rerum radios ex secciendo examini, quæ logica vulgaris veluti ex fide tione propria immutat: ita et mens, quando a rebus aliena, et auctoritate cæca recipit; principia, notio- per sensum patitur, in motibus suis expediendis,

* In priori editione Delineationem hanc et Argumentum tione Naturæ, quem, cum nullus alius sit quam Novi Organi præcesserat tractatus, cui titulus, Indicia vera de Interpreta- prefatio, noluimus hic loci repetere.

haudquaquam optima fide, rerum naturæ suam na- | quibus, in contemplationis amorem effusis, frequens turam inserit et immiscet. Itaque primus imponitur apud nos operum mentio asperum quiddam atque labor, ut omnis ista militia theoriarum, quæ tantas ingratum et mechanicum sonat, monstrabimus quandedit pugnas, mittatur ac relegetur. Accedit labor tum illi desideriis suis propriis adversentur, cum secundus, ut mens a pravis demonstrationum vinculis puritas contemplationum, atque substructio et invensolvatur. Hunc excipit tertius, ut vis ista mentis tio operum prorsus eisdem rebus nitantur, ac simul seductoria coërceatur, atque idola innata vel evellan- perficiantur. Adhuc si quis hæsitet, atque istam tur, vel, si evelli non possint, ita tamen indicentur, scientiarum ab integro regenerationem, ut rem sine atque pernoscantur, ut variationes restitui possint. exitu, et vastam, et quasi infinitam accipiat, ostendeInutilis enim et fortasse damnosa fuerit errorum in mus eam contra censeri debere potius errorum et philosophiis demolitio et destructio, si ex prava vastitatis terminum et verum finitorem; atque complexione mentis novi errorum surculi, et fortasse planum faciemus, inquisitionem rerum particularium magis degeneres, pullulaverint; neque prius absis- justam et plenam, demptis individuis, et gradibus tendum, quam omnis spes præcidatur, ex usu ratio- rerum, et variationibus minutis, (id quod ad scientias nis communi, aut ex vulgaris logicæ præsidiis et satis est,) atque inde debito modo excitatas notiones auxiliis, philosophiæ absolvendæ, aut majorem in sive ideas, rem esse multis modis magis finitam, et modum amplificandæ; ne forte errores non abjicia- habilem, et comprehensibilem, et sui certam, et de mus, sed permutemus. Itaque pars jsta, quam de- eo, quod confectum est, atque eo, quod superest, struentem appellamus, tribus redargutionibus absol- gnaram, quam speculationes et meditationes abvitur ; redargutione philosophiarum ; redargutione stractas, quarum revera nullus est finis, sed perpetua demonstrationum ; et redargutione rationis humanæ circulatio, volutatio, et trepidatio. Atque etiamsi nativæ. Neque nos fugit, absque tanto motu acces- quis sobrius (ut sibi videri possit) et civilis prudensiones non parvas ad scientias a nobis fieri potuisse, tia diffidentiam ad hæc transferens, existimet hæc, atque aditu fortasse ad laudem molliore. Verum quæ dicimus, votis similia videri, quæque spei nimis nos nescii quando hæc alicui alii in mentem ventura indulgeant, revera autem ex philosophiæ statu musint, fidem nostram in integrum liberare decrevimus. tato nil aliud secuturum, quam ut placita fortasse

Post aream mentis æquatam, sequitur ut mens transferantur, res autem humanæ nihilo futuræ sint ponatur in conversione bona, et veluti in adspectu auctiores; huic fidem, ut putamus, faciemus, ni benevolo ad ea quæ proponemus.

Cum enim in re minus agi, quam placitum aut sectain, nostramque nova valeat ad præjudicium, non solum præoccupatio rationem ab iis, quæ hucusque in philosophia et fortis opinionis veteris, verum etiam præceptio sive scientiis præbita sunt, toto genere differre : operum præfiguratio falsa rei, quæ affertur, etiam huic malo autem certissimam messem sponderi, ni homines remedium adhibendum est, atque mens non tantum muscum sive segetem herbidam demetere præoccu. vindicanda, sed et præparanda. Ea præparatio nihil parent, atque affectu puerili et conatu fallaci operum aliud est quam ut veræ habeantur de eo, quod addu- pignora intempestive captaverint. Atque ex his, cimus, opiniones, ad tempus tantummodo, et tanquam quæ diximus, pertractatis, satis cautum de præjudicio usurariæ, donec res ipsa pernoscatur. Atque hoc fore existimamus illius generis, quod ex prava et in eo fere situm est, ut pravæ et sinistræ suspiciones, iniqua rei, quæ adducitur, perceptione conflatur, quales ex prænotionibus receptis (veluti ex atra bile atque una secundam partem, quam præparantem quadam epidemica) mentes hominum subituras appellamus, absolvi; postquam et ex parte religionis facile conjicimus, arceantur atque intercipiantur, et ex parte contemplationis abstractæ, et ex parte quod ait ille :

prudentiæ naturalis, atque ejus comitatu, diffidentia

, et sobrietate, et similibus, omnis adversa aura conOccurrat facies inimica, atque omnia turbet.”

ticuerit, et reflare desierit. . Attamen ut omnibus

numeris completa adhibeatur præparatio, illud dePrimo igitur si quis ita cogitet, occulta naturæ veluti esse videtur, ut languor ipse mentis et torpor ex signo divino clausa manere, atque ab humana sapi- rei miraculo contractus tollatur. Hæc autem mala entia interdicto quodam separari, dabimus operam dispositio mentis tantum per causarum indicationem ut hæc opinio infirma atque invida tollatur, eoque aufertur : sola enim causarum cognitio miraculum rem perducemus, simplici veritate freti, ut non solum rei, et stuporem mentis solverit. Itaque omnes ne qua oblatret superstitio, verum etiam ut religio impedimentorum malitias et molestias, quibus interin partes nobis accedat. Rursus si cui hujusmodi clusa philosophia vera remorata est, signabimus, quippiam in mentem veniat opinari, magnam illam ut minime mirum sit humanum genus erroribus et solicitam moram in experientia, et in materiæ et tam diuturnis implicatum, atque exercitum fuisse. rerum particularium undis, quam hominibus impone. In qua parte etiam illud opportune ad spem si mus, mentem veluti in Tartarum quendam confusio- lido argumento fovendam patebit, nimirum licet nis dejicere, atque ab abstractæ sapientiæ serenitate vera illa naturæ interpretatio, quam molimur, et tranquillitate, ut a statu multo diviniore, submo- merito maxime difficilis, tamen multo maximam vere, docebimus atque in perpetuum, ut speramus, difficultatis partem in iis subesse, quæ in potestate stabiliemus (non sine rubore, ut existimamus, omnis nostra sunt atque corrigi possunt, non in iis, quæ scholæ, quæ meditationibus inanibus atque ab omni extra potestatem nostram sita existunt; in mente essentia desertissimis apotheosin quandam attribuere (inquam) non in rebus ipsis, aut in sensu. Quod non veretur) quantum inter divinæ mentis ideas et si cui supervacua videatur accurata ista nostra, humanæ mentis idola intersit. Quin etiam illis, I quam adhibemus ad mentes præparandas, diligentia,

"-ne qua

« VorigeDoorgaan »