Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

num.

responsum volumus, ethnicam jactantiam tantum- speciem corporis opaci, ut in filis lucernarum patet; modo istam æternitatem cælo soli attribuere, Scrip-multo magis ad transmittendam speciem lucis intenturas sacras æternitatem terræ et cælo ex æquo. sioris. Etiam ex flammis aliæ aliis sunt pelluciNeque enim legitur solum, “solem et lunam æternos diores. Idque accidit vel ex natura corporis inflamet fideles testes in cælo esse,” sed et illud, “genera- mati, vel ex copia. Nam flamma sevi aut ceræ tiones advenire et migrare, terram autem æternum magis luminosa est, et (si ita loqui licet) magis manere.” De natura autem labili et caduca utrius- ignea, at flamma spiritus vini magis opaca, et tanque uno simul oraculo conclusum est: “cælum et quam aërea, præsertim si in parva sit quantitate, ut terram pertransire ; " “ verbum autem Domini non flamma seipsam non inspisset. At nos hujus rei pertransire.” Deinde, si quis adhuc instet, negari etiam experimentum fecimus; videlicet accipientes tamen non posse, quin in ipsa superficie orbis ter- candelam ceream, eamque in situla erigentes (situla rarum, et partibus proximis, infinitæ fiant mutationes, idcirco usi metallica, ut corpus candelæ a flamma, in cælo non item; huic ita occurrimus; nec nos quæ circumfundenda erat, posset muniri) situlam hæc per omnia æquare, et tamen si regiones (quas vero in patera, ubi erat parum spiritus vini, collovocant) superiorem et mediam aëris, pro superficie cantes, tumque primo candelam, deinde spiritum aut interiore tunica cæli accipiamus, quemadmodum vini accendentes; ubi facile erat cernere flammam spatium istud apud nos, quo animalia, plantæ, et candelæ coruscantem et candidam per medium mineralia continentur, pro superficie vel exteriore flammæ spiritus vini infirmæ et vergentis ad diaphatunica terræ accipimus; et ibi quoque varias et Atque pari ratione cernuntur sæpius per multiformes generationes inveniri. Itaque tumultus cælum trabes lucidæ lucem manifestam ex se præfere omnis, et conflictus, et perturbatio in confiniis bentes, et tenebras noctis insigniter illustrantes; per tantum cæli et terræ locum habere videtur; ut in quarum corpora tamen datur conspicere astra. rebus civilibus fit, in quibus illud frequenter usu Attamen ista inæqualitas stellæ et ætheris interstel. venit, ut duorum regnorum fines continuis incursioni- laris non bene definitur per tenue et densum, ut stella bus et violentiis infestentur, dum interiores utriusque scilicet sit densior, æther tenuior. Nam generaliter regni provinciæ diutina pace fruuntur, et bellis tan- hic apud nos flamma aëre est corpus subtilius, magis, tum gravioribus et rarioribus commoventur. Quod inquam, expansum, et minus habens materiæ pro vero ad illam alteram partem heterogeneæ cælestium spatio quod occupat; quod etiam in cælestibus obattinet (prout asseritur ab Aristotele) quod calida tinere probabile est. Durior vero est error, si stellam non sint, ne forte sequatur conflagratio Heracliti, sphæræ partem esse intelligant veluti clavo fixam, sed quod calefaciant per accidens, conterendo et et æthera stellæ deferens. Hoc enim fictitium quiddiverberando aërem, nescimus quid sibi velit hujus- dam est, quemadmodum et orbium contiguatio illa modi desertor experientiæ, idque contra consensum quæ describitur. Nam corpus stellæ in cursu suo veterum. Sed in illo minime novum est, ut unum aut æthera secat, aut ut æther ipse rotat simul aliquid ab experientia abripiat, et statim naturæ in æqualiter. Si enim inæqualiter rotet, etiam stellam sultet, pusillanimus simul et audax. Verum de hoc secare æthera necesse est. Fabrica autem illa ormox dicemus in quæstione, utrum astra sint veri bium contiguorum, ut concavum exterioris orbis ignes ? fusius vero et accuratius in consiliis nostris recipiat convexum interioris, et tamen, propter læcirca historiam virtutum, ubi origines et cunabula vorem utriusque, alter alterum in conversionibus suis, calidi et frigidi tractabimus, mortalibus adhuc in- licet inæqualibus, non impediat, realis non est; cum cognita et intacta. Atque quæstio de heterogenea perpetuum et continuum sit corpus ætheris, quemcælestium ad hunc modum proposita sit. Damnare admodum et aëris; et tamen quia magna reperiatur enim sententiam Aristotelis absque comperendina- in utroque corpore diversitas, quatenus ad raritatem tione res fortasse postulat, sed nostrum non patitur et alia, regiones ipsorum docendi gratia rectissime institutum.

distinguantur. Itaque recipiatur sexta quæstio seAltera proponitur quæstio, Quale sit contentum cundum hanc nostram explicationem. Sequitur spatiorum insterstellarium ? Illa enim aut vacua quæstio altera nec ea simplex; de substantia ipsosunt, quod Gilbertus sensit, aut repleta corpore, quod rum astrorum. Primo enim quæritur, An sint alii sit ad astra instar aëris ad flammam ; quod famili- globi sive massæ ex materia solida et compacta, præariter accedit ad sensum ; vel repleta corpore homo- ter ipsam terram ? Sana enim mente proponitur ea geneo cum ipsis astris, lucido et quodammodo em contemplatio in libro de facie in orbe lunæ, non esse pyreo, sed secundum minus, lucis scilicet non tam verisimile, in dispersione materiæ naturam quicquid præfulgidæ et vibrantis : id quod sibi velle videtur compacti corporis erat in unicum terræ globum conrecepta opinio, quod stella sit pars densior sphæræ clusisse, cum tantus sit exercitus globorum ex ma

Nihil autem officit quo minus lucidum sit teria rara et explicata. Huic vero cogitationi tam diaphanum ad transmittendam lucem magis fortem. immoderate indulsit Gilbertus (in quo tamen habuit Nam acute notavit Telesius etiam aërem communem præcursores vel duces potius nonnullos ex antiquis) continere aliquid in se lucis, eo usus argumento, quod ut non solum terram et lunam, sed complures alios sint quædam animalia, quæ noctu vident, quorum globos, solidos et opacos, per expansionem cæli scilicet visus ad tenuem hujusmodi lucem recipien- inter globos lucentes, sparsos asserat. Neque opinio dam et fovendam sit proportionatus. Nam actum ejus hic stetit, sed et globos illos lucentes ad aspeclucis absque ulla luce, vel ex ipsa spiritus visivi luce tum, nimirum solem et clarissima quæque astra, ex interna fieri minus credibile esse. Sed et flamma materia quapiam solida, licet magis splendida et ipsa diaphana conspicitur, etiam ad transmittendam æquali, constitui existimavit, lucem primitivam cum lumine, quod ejus censetur imago, confundens, (nam cernitur eadem specie tanquam reliquus æther: et et nostrum mare ex sese lucem ad distans propor-stellulæ illæ erraticæ circa Jovem a Galilæo (si fides tionatum ejaculari censuit,) nullam autem congloba-constet) repertæ, merguntur ad visuin nostrum in tionem agnovit Gilbertus, nisi in materia solida, cujus pelago illo ætheris, tanquam insulæ minores et non corpora illa circumfusa rara et tenuia, effluvia quæ- conspicuæ; similiter et illæ stellulæ, quarum glomedam tantum essent, et tanquam defectiones ; et ratio effecit galaxiam, si singulæ sparsim, non condeinde vacuum. Verum diligentissimi cujusque et gregatæ confertim, collocatæ essent, prorsus conspecmaxime sobrii investigatoris naturæ animum per- tum nostrum effugerent; quemadmodum et comstringere posset cogitatio illa de luna, quod sit ex plures aliæ, quæ noctibus serenis, præsertim per materia solida. Nam et lucem reverberat, nec lucem hiemem, micant; etiam nebulosæ illæ stellæ sive transmittit, et propriæ lucis tanquam expers est, et foramina ad præsepe jam distinctæ per specilla nuplena est inæqualitatis ; quæ omnia solidorum sunt. merantur ; quin per eadem specilla in fonte lucis Videmus enim æthera ipsum et aërem, quæ tenuia omnium purissimo (solem dicimus) macularum, et sunt corpora, solis lucem excipere, sed minime re- opaci, et inæqualitatis scrupulus nonnullus objectus flectere, quod luna facit. Solis vero radiorum is est esse videtur. Quod si nihil aliud, certe gradatio vigor, ut densas admodum nubes, quæ materiæ sunt ipsa inter astra cælestia quoad lucem, a clarissimis aqueæ, trajicere et penetrare possit ; lunam tamen descendens et pertingens ad obscura et caliginosa, neutiquam. At lux lunæ ipsius in eclipsibus aliqui- eo rem deducit, ut fidem faciat posse esse et globos bus cernitur nonnulla licet obscura ; in noviluniis omnino opacos. Minor enim gradus esse videtur a autem et ætatibus lunæ, nulla, præter partem irra- stella nebulosa ad opacam, quam a stella clarissima diatam a sole. Porro, flammæ impuræ et fæculentæ ad nebulosam. Aspectus autem noster plane fallitur (ex quo genere substantiæ Empedocles constare et circumscribitur. Quicquid enim spargitur in lunam opinatus est) sunt certe inæquales, sed tamen cælo, neque habet magnitudinem insignem, atque eæ inæqualitates non locantur, sed mobiles plerum etiam lucem vividam et fortem, latet, nec faciem que sunt; cum maculæ in luna constantes putentur. cæli mutat. Neque vero imperiti cujusquam aniAccedit quoque quod maculæ illæ etiam suas subin- mum percellat, si in dubium veniat utrum globi ex æqualitates habere deprehendantur per specilla materia compacta pensiles sisti possint. Nam optica, ut jam plane multipliciter figurata reperiatur terra ipsa in medio aëris, rei mollissimæ, circumfusi luna, et selenographia illa sive typus lunæ, quem pensilis natat: et magnæ

suæ.

nubium aquosarum

moles animo agitabat Gilbertus, jam ex Galilæi et aliorum et grandinis congeries hærent in regionibus aëris, et industria præsto esse videatur. Quod si luna ex inde magis dejiciuntur, quam descendunt, antequam materia quapiam solida constitui possit ut terræ terræ vicinitatem persentiscant. Itaque optime noaffinis, aut fæx cæli (hujusmodi quædam jactantur) tavit Gilbertus, corpora gravia post longam a terra videndum rursus an illa sit in hoc genere sola. Nam distantiam motum versus inferiora paulatim exuere, et Mercurius quandoque repertus est in conjunctione utpote qui a nullo alio corporum appetitu, quam illo solis, tanquam macula quædam, sive pusilla eclipsis.coëundi et se congregandi ad terram (quæ est corAt maculæ illæ nigricantes, quæ in hemisphærio porum cum iisdem connaturalium massa) ortum haantarctico inveniuntur, suntque fixæ, non

bet, atque intra orbem virtutis suæ terminatur. Nam galaxia, majorem injiciunt dubitationem de globis quod de motu ad terræ centrum asseritur, esset proopacis, etiam in partibus cæli sublimioribus. Nam fecto virtuosum genus nihili, quod tanta ad se rapequod illud in causa sit, quia cælum in illis locis sit ret; neque corpus nisi a corpore patitur. Itaque tenue et tanquam perforatum, id minus verisimile quæstio ista de globis opacis et solidis, licet nora et est; propterea quod hujusmodi decrementum et ad opiniones vulgares durior recipiatur; atque una tanquam privatio rei visibilis ex tanta distantia conjungatur quæstio illa vetus, nec tamen decisa, Quæ visum nostrum nullo modo percutere possit, cum ex astris lucem promant primitivam, atque ex sese? etiam reliquum corpus ætheris invisibile sit, nec et Quæ rursus ex illustratione solis, quarum altera nisi per comparationem ad corpora stellarum cerna- consubstantialia videntur soli, altera lunæ ? Denique tur. Illud fortasse magis probabile foret, nigrores omnem inquisitionem de diversitate substantiæ astroillos luminis imputare, quia rariores inveniuntur rum ad invicem, quæ multifaria videtur, cum alia stellæ circa eam partem cæli, quemadmodum circa rutila, alia plumbea, alia candida, alia splendida, galaxiam crebriores; ut alter locus continenter lu- alia nebulosa manifesto et constanter cernantur, ad minosus videatur, alter umbrosus. Magis enim com- septimam quæstionem intelligimus referri. Altera mitti videntur ignes cælestes in antarctico hemi- quæstio ea est, An astra sint veri ignes ? quæ tamen sphærio, quam in nostro; majores siquidem stellas quæstio desiderat prudentiam quandam intelligendi. habeat, sed pauciores, et spatia interstellaria majora. Aliud est enim dicere, astra esse veros ignes ; aliud, Verum ipsa traditio de maculis illis non admodum astra (sint licet veri ignes) cunctas exercere vires fida est, saltem non tam magna circa eam, observa- atque easdem edere actiones, quas ignis communis. tionem adhibita est diligentia, ut consequentiæ inde Neque propterea ad ignem aliquem notionalem aut deduci adhuc debeant. Illud magis premit inquisi- phantasticum deveniendum est, qui nomen ignis retionem præsentem, quod possint esse plures globi tineat, proprietates abneget. Nam et noster ignis, opaci per æthera sparsi, qui omnino non cernuntur. si in tali quanto, quale est quantum astri, in æthere Nam et luna ipsa in primis ortibus, quatenus illus- collocaretur, differentes daturus fuerit operationes tratur a sole, visum sane ferit, cornu et labro illo ab iis, quæ reperiuntur hic apud nos ; cum entia tenui circuli extimi, in profundo autem minime, sed longe diversas nanciscantur virtutes, et ex quanto suo et ex consitu sive collocatione sua. Etenim minuantur, generentur, exstinguantur ? Atque certe massæ majores, hoc est, corpora connaturalia, quæ ex veteribus aliquis observatione quadam plebeia ali congregantur in tali quanto, quod habeat analogiam astra putavit, instar ignis, atque aquas et oceanum ad summam universi, induunt virtutes cosmicas, quæ et humiditatem terræ depascere, atque ex vaporibus in portionibus suis nullatenus reperiuntur. Nam et halitibus reparari. Quæ certe opinio non videtur oceanus, qui est aquarum congregatio maxima, fluit digna esse, ut quæstioni materiam subministret. et refluit; at stagna et lacus, minime. Similiter Nam et vapores hujusmodi longe citra astrorum universa terra pendet, portio terræ cadit. Colloca altitudines deficiunt. Neque illorum tanta est copia, tio autem entis plurimi ad omnia momenti est et in ut et aquis et terræ per pluvias et rores reparandis, portionibus majoribus et minoribus, propter contigua atque insuper tot et tantis globis cælestibus reficienet adjacentia, vel amica vel inimica. At multo ma- dis sufficere ullo modo queant; præsertim cum jorem etiam evenire necesse est actionum diversita- manifestum sit terram et oceanum humore evidenter tem inter ignem astrorum et nostrum, quia non tan- per multa jam secula non decrescere, ut tantundem tum in quanto et collocatione, sed etiam in substan- reponi videatur, quantum exsorbetur. Neque etiam tia, aliquatenus varietur. Ignis enim astrorum pu- ratio alimenti astris tanquam igni nostro competit. rus, integer, et nativus; at ignis noster degener, qui Ubi enim aliquid deperit et decedit, ibi etiam repotanquam Vulcanus in terram dejectus ex casu clau- nitur quippiam et assimilatur. Quod genus assimi. dicat. Si quis enim advertat, habemus ignem apud lationis ex tartarismis est, et ex contrariorum aut nos extra locum suum, trepidum, contrariis circum- dissimilium circumfusione ortum ducit. At in astra fusum, indigum, et stipem alimenti, ut conservetur, rum mole similari et interiore nil tale evenit non emendicantem, et fugientem. At in cælo existit magis, quam in visceribus terræ, quæ nec ipsa alunignis vere locatus, ab impetu alicujus contrarii dis- tur, sed substantiam suam servant secundum identijunctus, constans ex se, et similibus conservatus, et tatem, non secundum assimilationem. Attamen de proprias operationes libere et absque molestia pera- extimis oris corporum sidereorum recte datur quæstio, gens. Itaque nihil opus fuit Patritio, ut formam Utrum ea uno eodemque tenore maneant, aut æthera Hammæ pyramidalem, qualis apud nos invenitur, sal circumfusum deprædentur, atque etiam inficiant ? varet, comminisci superiorem partum astri, quæ ver- Quare eo sensu de alimoniis astrorum etiam quæri sus æthera vertitur, posse esse pyramidalem, licet poterit. De augmentis vero et diminutionibus asinferior pars, quæ a nobis conspicitur, sit globosa. trorum in toto suo, recte adjungitur quæstio ; licet Nam pyramis illa flammæ per accidens est ex coac- rara admodum fuerint phænomena, quæ illi dubitatione et constrictione aëris, siquidem flamma circa tioni occasionem præbere possint. Primo enim fomitem suum plenior, ab inimicitia aëris sensim exemplum nullum, neque simile aliquid inter ea, constringitur et effingitur in formam pyramidis. Ita- quæ apud nos reperiuntur, huic quæstioni patrocique in flamma, basis flammæ lata est, vertex acutus ; nantur ; cum globus noster terræ et aquarum non in fumo, contra, inferius acutum, vertex latus, et videatur suscipere, secundum totum suum, augmentanquam pyramis inversa; quia aër fumum recipit, tationem aut diminutionem evidentem aut insignem; flammam comprimit. Quare consentaneum est flam- sed molem suam et quantum suum servare. At mam apud nos esse pyramidalem, in cælo globosam. stellæ apparent ad aspectum nostrum interdum maSimiliter et flamma apud nos corpus momentaneum jore, interdum minore corpore. Verum est, sed ilia est, in æthere permanens et durabilis. Attamen majoritas et minoritas stellæ vel ad longinquitatem et apud nos flamma et ipsa manere possit in for- et ad vicinitatem refertur, ut in apogæis et perigæis ma sua et subsistere, nisi a circumfusis perderetur, planetarum, vel ad constitutionem medii. Quæ vero quod manifestissimum est in fiammis majoribus. fit ex constitutione medii facile dignoscitur, quod Omnis enim portio flammæ, in medio flammæ sita, et non alicui certæ stellæ, sed omnibus ex æquo apflamma undique circumdata, non perit, sed eadem nu- parentiam mutet, ut fit noctibus hiemalibus, gelu mero manet inextincta, et cælum rapide petens; at intensiore, quando stellæ auctæ videntur magnituin lateribus laboratur atque abinde orditur extinctio. dine, quia vapores et parcius surgunt et fortius exCujus rei modus (flammæ interioris scilicet perma- primuntur, et universum corpus aëris nonnihil connentia in figura globosa, et flammæ exterioris vanes- densatur, et vergit ad aqueum sive crystallinum, centia et pyramis) in flammis bicoloribus experi- quod species exhibet majores. Quod si forte fuerit mento demonstrari possit. Quin etiam de ipso aliqua particularis interpositio vaporum inter aspecardore flammæ inter cælestem et nostram plurimum tum nostrum et astrum certum, quæ speciem astri variari potest. Nam flamma cælestis libenter et ampliet, (quod in sole et luna frequenter et maniplacide explicatur, tanquam in suo, at nostra tan- festo fit, et in reliquis accidere potest,) ea apparentia quam in alieno compingitur et ardet et furit. Om- nec ipsa fallere potest, quia mutatio illa magnitudinis nis etiam ignis constipatus, et incarceratus, fit arden- non durat, neque sequitur astrum, nec cum corpore tior. Enimvero et radii flammæ cælestis postquam ejus movetur, verum astrum ab ea cito liberatur, et ad corpora densiora et magis obstinata pervenerint, solitam recuperat speciem. Veruntamen quamvis et ipsi lenitatem suam deponunt, et fiunt magis ista ita se habeant, tamen cum et olim temporibus adurentes. Itaque non debuit Aristoteles conflagra- priscis, atque etiam ætate nostra, celebri et magno tionem Heracliti orbi suo metuere, licet astra veros spectaculo magna novatio facta fuerit in stella ignes statuisset. Poterit igitur ista quæstio recipi Veneris et magnitudine et colore, atque etiam figura ; secundum hanc explicationem. Sequitur altera cumque mutatio, quæ astrum aliquod certum perpequæstio, An astra alantur atque etiam an augeantur, tuo et constanter sequitur, et cum corpore ejus circumvolvi cernitur, necessario statui debeat in astro | tanquam spicula stellarum cognitarum; et nora jam ipso, et non in medio; cumque ex observationum censa sunt plebecolæ cælestis capita a Galilæo non neglectu multa, quæ in cælo fiunt conspicua, præ- solum in illa turma, quæ galaxiæ nomine insignitur, iereantur et nobis pereant; istam partem quæstionis verum etiam inter stationes ipsas et ordines planenonæ recte admitti censemus. Ejusdem generis est tarum. Stellæ autem invisibiles fiunt aut propter altera pars quæstionis, Utrum astra per longos secu- corporis parvitatem, aut propter opacitatem, (nam lorum circuitus nascantur et dissipentur ? nisi quod tenuitatis nomen non admodum approbamus, cum major suppetat phænomenorum ubertas, quæ hanc flamma pura sit corpus eximiæ tenuitatis,) aut propquæstionem provocat, quam illam de augmentis ; sed ter elongationem et distantiam. De auctario autem tamen in uno genere tantum. Nam quoad veteres numeri astrorum per generationem stellarum novastellas, omni seculorum memoria nec alicujus earum rum, quæstionem, ut prius, ad locum de cometis reortus primus notatus est, (exceptis iis, quæ Arcades jicimus. Quod vero ad magnitudinem astrorum de luna olim fabulati sunt,) nec aliqua ex iis deside- attinet, ea, quæ est secundum apparentiam, magniratur. Earum vero, quæ cometæ habitæ sunt, sed tudo pertinet ad phænomena, vera autem ad inquisiforma et motu stellari, et prorsus veluti stellæ novæ, tionem philosophicam, solo illo contenta problemate et apparitiones vidimus, atque etiam ab antiquis duodecimo : Quæ sit vera magnitudo cujusque astri, accepimus, et disparitiones, dum aliis hominibus vel mensurata, vel saltem collata ? Facilius enim est tanquam consumptæ visæ sunt, aliis tanquam as- inventu et demonstratu, globum lunæ esse globo sumptæ, (utpote quæ ad nos devectæ tanquam in terræ minorem, quam globum lunæ in ambitu tot perigæis, postea ad sublimiora remearunt,) aliis vero millia passuum continere. Itaque tentandum et tanquam rarescentes existimatæ sunt, atque in contendendum, ut exactæ magnitudines inveniantur; æthera solutæ. Verum universam quæstionem de illæ si minus haberi possint, utendum comparatis. stellis novis ad eum locum rejicimus, ubi de cometis Capiuntur autem atque concluduntur magnitudines dicemus. Superest quæstio altera, de galaxia vide- veræ vel ab eclipsibus et umbris vel ab extenlicet, An galaxia sit glomeratio astrorum minimorum, sionibus tam luminis quam aliarum virtutum, quas aut corpus continuatum, et pars ætheris, mediæ corpora quæque pro ratione magnitudinis longius naturæ inter ætheream et sideream ? Nam opinio aut propius ejaculantur et diffundunt; vel postreilla de exhalationibus jamdiu exhalavit, non sine mo per symmetriam universi, quæ portiones cor nota ingenii Aristotelis, qui tale aliquid confingere porum connaturalium ex necessitate quadam temausus est, rei tam constanti et fixæ imponendo natu- perat et terminat. Minime vero standum iis, quæ ram transitoriam et variam. Quin et finis etiam ab astronomis de veris magnitudinibus astrorum hujus quæstionis, prout a nobis proponitur, adesse tradita sunt (licet videatur esse res magnæ et accujam videtur, si iis credimus, quæ Galilæus tradidit, ratæ subtilitatis) satis licenter et incaute ; sed exqui confusam illam lucis speciem in astra numerata quirendæ (si quæ se ostendunt) probationes magis et locata digessit. Nam quod galaxia non tollit fidæ et sinceræ. Magnitudo vero et distantia astroaspectum astrorum, quæ intra ipsam inveniuntur, rum se invicem indicant ex rationibus opticis ; quæ illud certe litem non dirimit, nec rem inclinat in tamen et ipsæ excuti debent. Ista autem de vera alterutram partem; id tantummodo fortasse abnegat, magnitudine astrorum quæstio numero duodecima non collocari galaxiam inferius æthere stellato. est. Sequitur quæstio altera de figura, An astra Hoc enim si foret, atque insuper corpus illud conti- sint globi, hoc est, coacervationes materiæ in figura nuatum galaxiæ aliquam haberet profunditatem, solida rotunda ? Videntur autem ad apparentiam aspectum nostrum interceptum iri consentaneum tres se ostendere figuræ astrorum, globosa et crinita, esset. Si vero pari collocetur altitudine cum stellis, ut sol ; globosa et angulata, ut stellæ (crines vero et quæ per eam conspiciuntur, nil obstat quin stellæ anguli ad aspectum tantum referuntur, forma globosa spargi possint in ipsa galaxia non minus, quam in tantum ad substantiam); globosa simpliciter, ut reliquo æthere. Itaque et istam quæstionem reci luna. Neque enim conspicitur stella oblonga, aut pimus. Atque hæ sex quæstiones pertinent ad sub- triangularis, aut quadrata, aut alterius figuræ. Atque stantiam cælestium ; qualis scilicet sit substantia secundum naturam videtur ut massæ rerum majores, cæli in genere, et qualis ætheris interstellaris, et ad conservationem sui et veriorem unionem, se qualis galaxiæ, et qualis astrorum ipsorum, sive congregent in globos. Decima quarta quæstio conferantur ad invicem, sive ad ignem nostrum, sive pertinet ad distantiam; Quæ sit vera distantia aliad corpus proprium. At de numero, magnitudine, cujus stellæ in profundo cæli ? Nam distantiæ figura, et distantia astrorum præter phænomena ipsa planetarum tam ad invicem quam cum stellis fixis et quæstiones historicas, de quibus postea dicetur, laterales, sive per ambitum cæli, reguntur a motiproblemata philosophica fere simplicia sunt. De bus earum. Quemadmodum autem superius de numero scilicet sequitur quæstio altera, An is sit magnitudine astrorum diximus, si exacta magnitudo numerus astrorum qui videtur, quique Hipparchi et plane mensurata haberi non possit, utendum diligentia notatus et descriptus est, et in globi cæles- esse magnitudine comparata ; idem de distantiis tis modulum conclusus ? Nam et satis frigida est præcipimus ; ut si exacte capi distantia non posratio ea, quæ redditur innumeræ illius multitudinis sit (exempli gratia a terra ad Saturnum, vel ad stellarum occultarum et tanquam invisibilium, quæ Jovem) tamen ponatur in certo Saturnum esse Jove noctibus serenis præsertim per hiemem conspici sublimiorem. Neque enim systema cæli quoad solet; ut illæ apparentiæ scilicet sint non stellæ interius, scilicet ordo planetarum quoad altitudines, minores, sed radiationes tantum, et micationes, et omnino sine controversia est, neque quæ nunc obtinuerunt, olim credita sunt. Atque etiam adhuc lis | auxilia huic rei comparanda sunt, quæ humana queat pendet de Mercurio et Venere, utra sit sublimior. industria comminisci. Præterea crassitudines sive Inveniuntur autem distantiæ aut ex parallaxibus, profunditates sphærarum pertinent etiam ad disaut ex eclipsibus, aut ex rationibus motuum, aut ex tantias. apparentiis diversis magnitudinum. Etiam alia

secus ac

THEMA CL I.

Cum vero tanta reperiantur undequaque incom- | stat flammea natura, antequam perventum fuerit ad moda, satis habendum si asseratur quippiam, quod corpus lunæ. Eo loco flamma extinguibile illud deminus durum sit. Constituemus itaque et nos thema ponit, et se tuetur utcunque, sed tamen infirma et universi, pro modo historiæ, quæ nobis hactenus sine vigore est ejusmodi flamma, et parum habens cognita est, omnia integra servantes judicio nostro, radiationis, nec propria natura vivida, nec a contrapostquam historia et per historiam philosophia ria natura admodum excitata. Etiam integra non nostra inductiva magis adulta sit. Proponemus est, sed ex compositione cum substantia ætherea autem primo quædam de materia cælestium, unde (qualis ibi invenitur) maculosa et interpolata. Nemotus et constructio ipsorum melius intelligi possit, que in regione Mercurii admodum feliciter collocata postea de motu ipso (quod nunc præcipue agitur) est flamma, cum ex coadunatione sua parvum tanquæ cogitata et visa nobis sunt proferemus. Videtur tummodo planetam conficere potis sit, eumque cum itaque natura rerum in dispertitione materiæ dis- magna et perturbata varietate et fluctu motuum, clusisse tenuia a crassis, atque globum terræ crassis, tanquam ignem fatuum laborantem et conflictantem, omnia vero ab ipsa superficie terræ et aquarum ad nec se a solis præsidiis, nisi per parva spatia, disultima cæli usque tenuibus sive pneumaticis assig-jungi sustinentem. Atque postquam ad regionem nasse, tanquam geminis rerum classibus primariis, Veneris est ventum, incipit roborari flammea natura non æquis scilicet, sed convenientibus portionibus. et clarescere, et in globum bene amplum congregari; Neque vero vel aqua in nubibus hærens, vel ventus qui tamen et ipse famulatur soli, et longius ab eo in terra conclusus naturalem et propriam rerum col- recedere exhorret. In solis autem regione tanquam locationem confundit. Hæc vero differentia tenuis in solio collocatur flamma: media inter flammas vel pneumatici, et crassi vel tangibilis, omnino planetarum, fortior etiam et vibrantior quam flammæ primordialis est, et ea qua maxime utitur systema fixarum propter majorem antiperistasin, et intensisuniversi. Sumpta autem est ex rerum conditione simam unionem. At flamma in regione Martis omnium simplicissima, hoc est, copia et paucitate etiam robusta cernitur, solis vicinitatem rutilatione materiæ pro exporrectione sua. Pneumatica vero, referens, sed jam sui juris, et quæ per integrum cæli quæ hic apud nos inveniuntur, (de iis loquimur, quæ diametrum se a sole disjungi patiatur. In regione simplicia et perfecta existunt, non composita et im- autem Jovis flamma contentionem paulatim depoperfecte mixta,) sunt plane illa duo corpora, aër et nens, magis placida videtur et candida, non tam ex flamma. Ea vero ut corpora plane heterogenea natura propria, (ut stella Veneris, quippe ardentior,) ponenda sunt, non, ut vulgo putatur, quod flamma sed ex natura circumfusa minus irritata et exaspenil aliud sit, quam aër incensus. His vero respon- rata; in qua regione verisimile est illud, quod repedent in superioribus natura ætherea et siderea, sicut rit Galilæus, cælum incipere stellescere, licet per et in inferioribus aqua et oleum, et magis in pro- stellas parvitate sua invisibiles.

In Saturni autem fundo mercurius et sulphur, et generaliter corpora regione rursus natura flammæ videtur nonnihil lancruda et pinguia, vel aliter corpora flammam exhor-guescere et hebescere, utpote et a solis auxiliis lonrentia et concipientia (sales vero compositæ naturæ gius remota, et a cælo stellato in proximo exhausta. sunt ex partibus crudis simul et inflammabilibus). Postremo flammea et siderea natura, æthereæ naturæ Istæ vero duæ magnæ rerum familiæ, aërea et flam- victrix, cælum dat stellatum, ex natura ætherea et mea, videndum quo fædere universi partem longe siderea, (quemadmodum globus terræ ex continenti maximam occupaverint, et quas partes habeant in et aquis,) varie sparsis conflatum, versa tamen et systemate. In aëre terræ proximo flamma vivit subacta atque adeo assimilata substantia ætherea, ut tantum vitam momentaneam, et affatim perit. Post- sidereæ sit prorsus patiens et subserviens. Itaque quam autem aër cæperit esse ab effluviis terra de tres reperiuntur a terra ad fastigia cæli regiones fæcatior et bene attenuatus, natura flammæ per generales, et tria tanquam tabulata, quoad naturam varios casus tentat et experitur in aëre consistere, Hammeam. Regio extinctionis flammæ; regio coet quandoque acquirit durationem nonnullam, non adunationis flammæ; et regio dispersionis flammæ. ex successione, ut apud nos, sed in identitate; quod | Atque de contiguo et continuo argutari in corporibus in aliquibus cometis humilioribus ad tempus obtinet, mollibus et fluoribus, plebeium omnino foret. Illud quæ sunt mediæ fere naturæ inter flammam succes- tamen intelligendum, consuesse naturam ad spatia sivam et consistentem ; non tamen figitur aut con- quædam per gradus, deinde subito per saltus proce

« VorigeDoorgaan »