Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

liquos; adeo ut plane videatur sol centri naturam | universam omnia putentur, tanquam vinculo connasustinere posse, et vices gerere in aliquibus ; eo turalitatis devincta, pariter rotare, vel saltem cum propius abest, ut universi centrum constitui possit ; discrepantia tali, quæ ad aspectuin nostrum propter quæ Copernici assertio fuit. Veruntamen in syste- distantiam deferri non possit. Quod si terra movemate Copernici multa et magna inveniuntur incom-atur, stellæ vel stare poterunt, quod Copernico moda ; nam et quod triplici motu terram oneravit, placuit, aut, quod longe magis verisimile est, et a incommodum magnum, et quod solem a cætu plane-Gilberto introductum, illæ poterunt singulæ rotare tarum divulsit, cum quibus tot habet passiones com- super centrum suum in loco suo, absque aliquo motu munes, similiter durum ; et quod tantum immobilis centri sui, quemadmodum et ipsa terra, si modo ilintroduxit in naturam, ponendo solem et stellas im- lum motum diurnum terræ ab adscititiis illis duobus mobiles præsertim corpora maxime omnium lucida motibus, quos Copernicus superaddidit, sejungas. et radiantia; et quod lunam terræ tanquam in epicy- Utrumvis autem horum si fiat, nihil prohibet, quin clo adhærere voluit; et alia nonnulla, quæ ille sumit, stellæ aliæ supra alias sint donec aspectum nostrum ejus sunt viri, qui quidvis in natura fingere, modo cal- effugiant. Quarta proponitur quæstio de nexu sive culi bene cedant, nihili putet. Quod si detur motus connexione systematis. Atque de natura et essentia terræ, magis consentaneum videatur, ut tollatur corporis vel rei, quæ æther purus censetur, et astris omnino systema, et spargantur globi secundum eos, interjacet, postea inquiremus. Nunc tantum de coquos jam nominavimus, quam ut constituatur tale hærentia systematis dicemus. Ejus rei ratio est trisystema, cujus sit centrum sol: idque consensus plex. Aut enim datur vacuum, aut contiguum, aut seculorum et antiquitatis potius arripuit et approba- continuum; itaque primo quæritur, an sit vacuum vit. Nam opinio de motu terræ nova non est, sed' coacervatum in spatiis interstellaribus ? Id quod ab antiquis repetita, quemadmodum diximus; at illa Gilbertus disserte posuit, atque etiam antiquorum de sole, ut sit centrum mundi, et immobile, prorsus nonnulli ex iis, qui globos spargi sine systemate nova est, (excepto uno versiculo male traducto,) et opinati sunt, innuere videntur; præsertim ii, qui primo a Copernico introducta. Sequitur tertia quæs astrorum corpora compacta asseruere. Opinio talis tio de profunditate systematis ; non ut aliqua ejus est, globos universos, tam astra, quam terram, ex mensura capiatur perfecta, sed ut in certo ponatur ; materia solida et densa constare. Illos autem in an cælum siellatum sit instar unius regionis, sive, proximo circumdari genere quodam corporum, quæ ut vulgo loquuntur, orbis ; an vero stellæ fixæ quas sint ipsi globo aliquatenus connaturalia, sed tamen vocani, sint aliæ aliis sublimiores immensa quadam magis imperfecta, languida, et attenuata, quæque nil profunditate? Neque enim ullo modo fieri potest, aliud sint, quam globorum ipsorum effluvia et emanaut illæ sint paris altitudinis, si hoc intelligatur exac- tiones; qualia sunt vapores et halitus, atque adeo aër te; stellæ enim proculdubio non sunt sitæ tanquam ipse, si conferantur terræ: hæc effluvia ad distantiam in plano, quæ habeant dimensionem quandam tantum circa unumquemque globum non magnam pertingere, in superficie, instar macularum aut bullarum ; sed reliquum intervallum (quod longe amplissimum est) sunt illæ globi integri, magni atque profundi. Ita- inane esse. Cui opinioni illud fidem astruere possit, que cum tam disparis reperiantur esse magnitudinis, quod ex tam immensa distantia corpora astrorum omnino necesse est, ut aliæ ex iis magis quam aliæ conspiciuntur. Si enim universum illud spatium promineant, vel sursum versus, vel deorsum ; nec plenum esset, præsertim corporum, quæ proculdubio fieri potest ut aut per superiora aut inferiora una raritate et densitate valde inæqualia sunt, tanta foret conjungantur superficie. Hoc vero si fiat in parti- radiorum refractio, ut ad visum nostrum pertingere bus stellarum, temerarium plane esset asserere etiam non possint; cum si longe maxima ejus spatii pars in corpore integro stellas non esse alias aliis altiores; vacua sit, facilius sane perferri consentaneum est. sed ut hoc verumsit, tamen asseri potest crassities Atque revera hæc quæstio magna ex parte pendebit quædam definita (licet insignis) ejus regionis, quæ ex quæstione, quam statim adducemus de substantia vocatur sphæra sive gælum stellatum, quæ hujusmodi stellarum, An sit densa, vel tenuis et explicata? prominentias et altitudinis gradus quodammodo ter- Nam si substantia earum sit solida, videbitur utique

ninet; videmus enim ex apogæis et perigæis pla- natura circa globos eorumque confinia tantummodo netarum, singulis eorum cælis competere crassitiem fere occupata esse et solicita : spatia vero interjanotabilem, per quæ ascendant et descendant. At centia deserere, et tanquam prætermittere. Itaque quæstio ista tantum eo spectat, utrum stellæ aliæ non absimile vero fuerit, globos circa centrum spissint super alias, tanquam planeta super planetam, et siores, circa superficiem laxiores, in ambientibus et quasi in diversis orbibus. Atque hæc quæstio illi effluviis quasi deficientes, in vacuo tandem terminari. alteri quæstioni de motu aut statu terræ similiter contra, si natura astrorum sit tenuis et flammea, affinis est. Nam si stellæ moveantur motu diurno apparebit naturam tenuis non esse solummodo densi circa terram, quandoquidem eæ universæ pari inci- decrementum, sed per se potentem et primariam, tatione, et uno veluti spiritu agantur, (cumque in non minus quam naturam solidi, eamque et in stellis planetis plane constet prout variatur in sublimitate ipsis, et in æthere, et in aëre vigere, ut vacuo illo et humilitate situs, ita etiam variari in celeritate et coacervato non sit opus. Pendebit quoque ista tarditate motus,) probabile est stellas, velocitate cur- quæstio de vacuo in spatiis interstellaribus ex quæssus pares, etiam in una regione ætheris locari, cujus tione illa, quæ pertinet ad principia naturæ, An licet crassities sive profunditas ponatur esse magna, detur vacuum. Neque tamen hoc ipsum nisi adtamen non sit tanta ut faciat ad discrimen incitationis hibita distinctione. Aliud enim est negare vacusive celeritatis in motu ; sed ut per eam regionem um simpliciter, aliud negare vacuum coacervatum

Longe enim firmiores sunt eæ rationes, quæ adduci rerum, nulla figura organica, si per gradus insensipossunt ad astruendum vacuum intermistum ad laxa- biles perpetuo procederetur. Itaque processus ille mentum corporum, quam quæ asserunt vacuum coa- per gradus intermundiis competere possit, non cervatum, sive in spatiis majoribus, Neque hoc mundo, ad cujus constructionem necesse est longe solum vidit Hero, vir ingeniosus et mechanicus, sed dissimilia discludi alia ab aliis, et tamen approxietiam Leucippus et Democritus, inventores opinionis mari. Itaque terram et aquas excipit et contingit de vacuo, quam Aristoteles argutiis quibusdam obsi- aër, corpus longe diversum, et tamen in proximo dere et expugnare conatur; qui duo philosophi acu- locatum, non primo limus, deinde vapor, aut nebula, tissimi certe et celeberrimi ita vacuum intermistum dein aër purus ; sed confestim aër absque medio. dant, ut vacuum coacervatum tollant. Ex sententia In aëre vero et æthere (illa enim duo conjungimus) enim Democriti vacuum terminatur et circumscribi- dispertitio maxime omnium insignis et radicalis tur, ut ultra certos fines non detur distractio sive di- sumi posse videtur ex natura magis aut minus susvulsio corporum, non magis quam compulsio aut com-ceptiva naturæ stellaris. Itaque tres secundum pactio. Licet enim in iis quæ ex Democrito habe- genera videntur esse regiones maximæ notabiles a mus, hoc nunquam diserte positum sit, tamen hoc globo terræ ad fastigia cæli; nimirum tractus aëris, dicere videtur, cum corpora, æque ac spatia, infinita tractus cæli planetarum, et tractus cæli stellati. constituit; ea usus ratione aliter, (si spatium scilicet Atque in infimo tractu natura stellaris non coninfinitum, corpora finita essent) corpora nunquam sistit; in medio consistit, sed coit ad globos singuhæsura. Itaque propter co-infinitatem materiæ cum los, in supremo spargit se per globos plurimos, adeo spatio necessario compingitur vacuum ad terminos ut per summitates ejus videatur transire, quasi in certos, quæ videtur ejus fuisse opinio vera et recte empyreum integrum. Neque interim obliviscendum intellecta, ut scilicet constituatur finis quidam expli- ejus quod paulo ante diximus, consuesse naturam cationis sive expansionis corporum per vacuum processum graduatum et persultorium alternare, copulatum; neque vacuum detur solitarium, aut adeo ut regionis primæ confinia communicent cum corpore non obsessum.

secunda, et secundæ cum tertia. Nam et in aëre Quod si non detur vacuum instar solutionis con- sublimiore, postquam aër cæperit esse ab effluviis tinuitatis in systemate, tamen cum tanta inveniatur terræ defæcatior, et cælestium magis attenuatus, in partibus et regionibus systematis corporum divertentat et experitur consistere flamma; ut in cometis sitas, ut sint tanquam alterius gentis et patriæ, humilioribus fit, qui sunt mediæ cujusdam naturæ oritur quæstio secunda quæ ad connexionem syste- inter naturam stellarem consistentem et evanidam ; matis pertineat; ea est, An æther purus sit unus per- et rursus videtur cælum circa solem fortasse stellespetuus sive continuus fluor, an vero constet ex pluri- cere et transire incipere in naturam cæli stellati. bus contiguis ? Neque vero nostrum est de verbis Nam possint illæ maculæ, quæ in sole observatione argutari, sed intelligimus per contiguum, corpus certe fida et diligenti deprehensæ sunt, esse rudiquod superjacet nec miscetur: neque rursus intelligi- menta quædam materiæ stellaris: at in cælo Jovis mus contignationem duram, qualem vulgus astrono- etiam stellæ absolutæ et perfectæ conspiciuntur, morum comminiscitur, sed qualem possint recipere licet, propter parvitatem, absque commoditate perfluores, ac si argento vivo supernataret aqua, aquæ spicillorum invisibiles, et rursus in summitatibus oleum, oleo aër. Nemini enim dubium esse potest, cæli stellati ex innumeris micationibus ætheris inter quin in immenso illo tractu ætheris puri sint eximiæ stellas numeratas (cujus aliæ causæ satis frigidæ differentiæ quoad raritatem et densitatem, et alia non reddi solent) videtur natura stellaris magis fundi et pauca ; sed utrolibet dato (id est, continuo sive con- continuari. Verum de his in quæstionibus, quas tiguo) hoc fieri potest. Nam satis constat, nec in mox proponemus de substantia et astrorum et cæli mari ipso aquam in summo et aquam in imo ejusdem interstellaris

, plura dicemus. Hæc enim quæ dixiesse consistentiæ et saporis ; in aëre vero, inter mus, pertinent tantum ad quæstiones de nexu systeaërem terræ conterminum, et aërem superiorem plu- matis. Superest quinta quastio de collocatione rimum interest, et tamen unus et integer est et per- partium systematis, sive de ordine cælorum. Atque petuus fuor. Itaque deducitur quæstio ad hoc, dato quod non sit systema, sed sparguntur globi, aut utrum differentiæ in tractu ætheris puri se insinuent dato quod sit systema, cujus sit centrum sol ; aut gradatim et fluxu quodam continuo; an constituan- etiamsi videant astronomi de aliquo novo systemate, tur et distribuantur ad certos et notabiles limites, tamen manet utique inquisitio, qui planeta ad alium ubi corpora conjunguntur, quæ non sint commiscibilia, planetam sit magis propinquus aut remotus ; et quemadmodum apud nos aër incumbit aquæ. Enim- similiter qui planeta magis aut minus elongetur a vero simplicius contemplanti videtur totum istud terra aut etiam a sole. Quod si recipiatur systema purum et liquidum corpus, in quo globi terræ et veterum, non videtur causa cur magnopere insistatur astrorum, tanquam in vastissimo pelago, pendent et inquisitioni novæ de quatuor cælis superioribus, natant, quodque interjunctum illis globis quanto ipso stellarum fixarum scilicet, Saturni, Jovis, et Martis. et spatio, quod occupat, globorum mensuras quasi Nam de eorum positura atque ordine et seculorum innumeris partibus superat, esse indivisa quædam consensus suffragatur; nec phænomenon ullum adres et summe unita. Verum naturam diligentius versatur ; atque rationes motuum (unde sumitur de intuenti illud plane constabit, consuesse naturam ad altitudinibus coelorum præcipua probatio) accomspatia nonnulla per gradus, deinde subito per saltus modatæ sunt, et nusquam turbant. Verum de Sole, procedere, atque hunc processum alternare. Aliter Venere, et Mercurio, et Luna etiam, secundum syssi quis vere introspiciat, nulla possit constitui fabrica tema veterum dubitatum est ab antiquis; atque apud recentiores quoque de Venere et Mercurio ambigi- stantia cælestium inquirit præcipue philosophia, et de tur, uter planeta sit altero superior. Nam pro causis motus eorum: de motu ipso vero et ejus acciVenere ut sit superior, stat illa ratio, quod tardius dentibus astronomia: de influxn et potestate utraque. nonnihil movet, et pro Mercurio quod alligatur ad Debuerat autem esse cautum inter astronomiam et distantiam propiorem a sole, unde quis asserat philosophiam, ut astronomia præferat hypotheses, debere eum proxime ad solem collocari. De luna quæ maxime expeditæ ad compendia calculorum; vero nemo unquam dubitavit, quin locata sit proxime philosophia vero quæ proxime accedunt ad veritatem ad terram, licet variatum sit de appropinquatione naturæ. Atque insuper, ut astronomiæ hypotheses ejus ad solem. Neque serio contemplantem fugere ad commoditatem suam, rei veritati nullo modo prædebet aliud genus quæstionis, pertinens ad constitu- judicent, vicissim ut philosophiæ decreta talia sint, tionem systematis ; hæc est, utrum planeta alter quæ sint super phænomena astronomiæ omnino exalterum per vices supergrediatur quandoque, et plicabilia. At nunc contra fit, videlicet ut astroquandoque rursus subeat; id quod de Venere per nomiæ figmenta in philosophiam invecta sint, eamdemonstrationes quasdam non indiligentes evinci que corruperint; et philosophorum speculationes videtur, ut illa aliquando inveniatur super solem circa cælestia sibi tantum placeant, et astronomiam locata, aliquando subter. Atque omnino recte quæ- fere deserant, cælestia generaliter intuentes, verum ritur, utrum apogæum humilioris planetæ perigæum ad phænomena particularia atque eorum causas nullo superioris non secet, ejusque fines subintret. Restat modo se applicantes. Itaque cum utraque scientia ultima quæstio de collocatione partium systematis, (qualis nunc habetur) sit res levis et perfunctoria, hoc est, utrum sint plura et diversa centra in syste- fortius omnino figendus est pes; ac si ista duo, quæ mate, et plures tanquam choreæ, cum præsertim non propter angustas hominum contemplationes, et usum solum terra primi mobilis, sol (ex sententia Tycho- professorium, per tot secula disjungi consueverunt, nis) secundi mobilis, verum etiam Jupiter minorum una atque eadem res sint, atque in unum scientiæ et nuperorum illorum errorum ex Galilæo centrum corpus conflata. Itaque proponitur prima ea quæstio, constituatur. Atque hæ sunt quæstiones illæ quin- an substantia cælestium sit heterogenea ad substanque, quæ de systemate ipso proponendæ videntur, an tiam inferiorum ? Nam Aristotelis temeritas et ca. sit videlicet systema, et quod sit centrum ejus, et villatio nobis cælum peperit phantasticum, ex quinta quanta profunditas, et qualis nexus ejus, et quis ordo essentia, experte mutationis, experte etiam caloris. in collocatione partium.

Atque misso in præsenti sermone de quatuor eleDe extimis vero cæli, et cælo aliquo empyreo mentis, quæ quinta essentia illa supponit, erat certe theses aut quæstiones non conficimus. Neque enim magnæ cujusdam fiduciæ, cognationem inter elemenistarum rerum est historia, aut exstat phænomenon taria, quæ vocant, et cælestia prorsus dirimere, cum ullum. Itaque quæ de iis sciri possunt, ea per con- duo ex elementis, aër videlicet et ignis, cum stellis secutionem tantum, ac nullatenus per inductionem et æthere tam bene conveniant, nisi quod moris erat sciri possunt. Erit igitur talis inquisitionis et tem- illi viro ingenio abuti, et sibi ipsi negotium facespus congruum, et ratio et motus quidam. De cælis sere, et obscuriora malle. Neque tamen dubium est vero et spatiis immateriatis, religioni omnino stan- quin regiones sub luna positæ et supra, una eum dum et permittendum. Quæ enim a Platonicis, et corporibus quæ sub iisdem spatiis continentur, multis nuper a Patritio (ut diviniores scilicet habeantur in et magnis rebus differant. Neque rursus hoc certius philosophia) dicuntur non sine superstitione mani- est, quam illud, corporibus utriusque regionis inesse festa, et jactantia, et quasi mente turbata, denique complures communes inclinationes, passiones, et ausu nimio, fructu nullo, similia Valentini iconibus motus, ut, salva naturæ unitate, ista distinguere et somniis; ea nos pro rebus commentitiis et levibus potius debeamus, quam discerpere. Quod vero habemus. Nullo modo enim ferenda est moriæ attinet ad illam heterogeniæ partem, ut cælestia poapotheosis, tanquam Divi Claudii : quin pessimum nantur æterna, inferiora corruptibilia ; videtur senest, et plane pestig et tabes intellectus, si vanis tentia illa sub utraque parte fallere, quod nec cælo accedat veneratio.

ea competat æternitas, quam fingunt, neque terræ

ea mutabilitas. iquidem de terra vere rem repuCAPUT VII.

tanti, judicium minime faciendum ex illis quæ nobis

sunt conspicua, cum nihil ex corporibus, quæ oculus Sequuntur quæstiones de substantia cælestium ; qua- humanus videt, erutum sit aut ejectum ex magis

lis, videlicet, sit substantia cælestium in genere profundo, quam spatio fortasse trium milliarium ad comparata ad corpora sublunaria, et qualis sub- plurimum; quod res nihili est, collatum ad ambitum stantia ætheris interstellaris comparata ad corpus globi terrestris universi. Itaque nihil obstat quin stellæ ; et qualis sit substantia astrorum ipsorum intima terræ pari prædita sint æternitate ac ipsum comparata ad invicem, et comparata ad ignem nos- cælum. Enimvero si terra pateretur mutationes in trum, et in natura propria ; et qualis sit substantia profundo, fieri non potest quin consequentiæ earum galaxiæ, et macularum nigrarum in hemisphærio mutationum etiam in nostra regione, quam calcamus, antarctico. Tum proponitur quæstio prima, an majores casus parituræ fuissent, quam fieri videmus. sit heterogenea inter cælestia et sublunaria, et Etenim earum, quæ nobis se dant conspiciendas, qualis ea esse possit ?

mutationum hic versus superficiem terræ fere se

ostendit quasi semper simul causa aliqua manifesta ABSOLUTIS quæstionibus de systemate, pergendum desuper imposita, ex tempestatibus cæli, per imbres, ad quæstiones de substantia cælestium. Nam de sub- fervores, et similia, ut terra ipsa ex se et vi propria nulli admodum mutationi causam præbere videatur. | terræ-motus, ædificia, structuras aut moles, cernere Quod si concedatur (quod certe verisimile est) etiam posset; quæ parvæ festucæ rationem non exæquant terram ipsamn non solum cælestia in regiones aëris ad tantam distantiam. Neque ex eo, quod cælum agere, aut frigora exspirando, aut ventos emittendo, interstellare diaphanum sit, et stellæ noctibus sereaut hujusmodi alia ; tamen et ista omnis varietas nis eædem numero et facie cernuntur, quis facile referri potest ad regiones terræ ex propinquo, in pronunciet universum corpus ætheris limpidum, puquibus plurimas evenire mutationes et vices nemo rum, et immutabile esse. Nain et aër innumeras sanus negaverit. Verum fatendum omnino est, ex varietates suscipit, æstus, frigoris, odorum, et omniphænomenis terræ longe maxime penetrare in pro- genæ misturæ cum vaporibus subtilioribus ; neque fundum terræ-motus, et, quæ ejus sunt generis, propterea exuit diaphanum; similiter nec imagini aut eruptiones aquarum, eructationes ignium, hiatus et faciei illi cæli credendum. Nam si magnæ illæ nuabruptiones terrarum, et similia ; quæ tamen ipsa bium moles, quæ cælum interdum involvunt, et solis videntur non insurgere ex longinquo, cum plurima et astrorum conspectum tollunt a nobis, propter proipsorum parvum aliquod spatium in superficie terræ pinquitatem ipsarum ad visum nostrum, in superiorioccupare soleant. Quanto enim latius spatium in bus cæli partibus penderent, neutiquam illæ faciem facie terræ occupat terræ-motus, sive aliud quippiam cæli sereni mutarent: nam nec ipsæ cerni possent hujusmodi, tanto magis radices et origines ejus ad propter distantiam, nec ullam eclipsin facere in viscera terræ penetrare putandum est; et quanto astris, propter corporum parvitatem respectu magniangustius, minus. Quod si quis afferat, fieri quan- tudinis astrorum. Quin et corpus ipsum lunæ, nisi doque terræ-motus, qui amplos et spatiosos regionum qua parte lumen excipit, faciem cæli non mutat, ut tractus quatiant, prorsus ita est. At illi certe raro si lumen illud abesset, tantum corpus nos latere eveniunt, suntque ex casibus majoribus. Itaque plane posset. At contra liquido patet ex massis æquiparari possunt cometis sublimioribus, qui et corporum, quæ mole et magnitudine spatiorum disipsi infrequentes sunt. Neque enim id agitur, ut tantiam vincere, et propter materiam luminosam aut terræ simpliciter asseratur æternitas, sed ut illud splendidam visum nostrum lacessere possint, admiappareat (quod initio diximus) inter cælum et ter- randas in cælo accidere mutationes atque insolentias. ram, quatenus ad constantiam et mutationem, non Id enim perspicitur in cometis sublimioribus, iis nimultum interesse. Neque operæ pretium est argu- mirum, qui et figuram stellæ induerunt absque coma, taride æternitate ex rationibus motus, quemadmodum neque solum ex doctrina parallaxium supra lunam enim motus circularis terminis non indiget, ita nec collocati esse probantur, sed configurationem etiam quies ; atque æque susceptivum est æternitatis, ut certam et constantem cum stellis fixis habuerunt, et densa in loco. et congregatione magna connaturalita- stationes suas servarunt, neque errones fuerunt; tis suæ consistant, quam ut tenuia rotent: cum quales ætas nostra non semel vidit; primo in Cassiopartes avulsæ amborum ferantur recta. Etiam il pea, iterum non ita pridem in Ophiucho. Quod lud in argumentum sumi potest, quod terræ interiora vero hujusmodi constantia, quæ conspicitur in comecorruptioni magis obnoxia non sint, quam ipsum tis, fiat ob sequacitatem ad aliquod astrum, quæ cælum; quod ibi aliquid deperire solet, ubi aliquid Aristotelis opinio fuit, qui similem rationem esse refici potest. Cum vero imbres, et quæ de alto de- posuit cometæ ad astrum unicum, et galaxiæ ad cidunt, quæ faciem superiorem terræ renovant, nullo astra congregata (utrumque falso) id jam olim exmodo penetrare possint ad interiora terræ, quæ ta- plosum est, non sine nota ingenii Aristotelis, qui levi men ipsa stant mole sua, et quanto suo ; necessario contemplatione hujusmodi res confingere ausus est. fieri, ut nihil deperdatur, quando nihil adsit quod Neque vero ista mutatio in cælestibus circa stellas succedat. Postremo, mutabilitas, quæ in extimis novas locum tenet solummodo in iis stellis, quæ viterræ deprehenditur, videtur et ipsa per accidens dentur esse naturæ evanidæ, sed etiam in iis, quæ

Nam incrustatio illa parva, quæ ad milliaria morantur. Nam et in stella illa nova Hipparchi, pauca deorsum extendi videtur (inter quos terminos apparitionis mentio facta est apud veteres, disparipræclaræ illæ officinæ et fabricæ, plantarum nempe tionis nequaquam.

Etiam conspici nuper cæpit et mineralium, concluduntur) nullam fere reciperent stella nova in pectore Cygni, quæ jam per duodecim varietatem, multo minus tam pulchra et elaborata annos integros duravit, ætatem cometæ (qualis haartificia, nisi ea pars terræ a cælestibus pateretur et betur) longo intervallo supergressa, nec adhuc dimiperpetuo vellicaretur. Quod si quis existimet calorem nuta aut adornans fugam. Neque illud rursus proet vim activam solis et cælestium universæ terræ prium et perpetuum est, ut veteres stellæ mutatiocrassitudinem transverberare posse; is superstitio- nem prorsus non patiantur, sed tantum stellæ recensus et fanaticus censeri possit ; cum liquido pateat tioris epiphaniæ, in quibus nil mirum si mutatio quam parvo objectu ea retundi et cohiberi possint. eveniat, cum ipsa generatio et origo ipsarum immeAtque de constantia terræ hactenus : videndum jam morialis non sit. Missa enim Arcadum fabula de de mutabilitate cælestium.

prima epiphania lunæ, qua se jactant illi fuisse anPrimo igitur non ea utendum est ratione, muta- tiquiores, non desunt exempla in rerum memoria satis tiones in cælo non fieri, quia sub aspectum nostrum fida, cum sol per tres vices, absque incidentia eclipnon veniunt. Aspectum enim frustat et loci distan- sis, aut interpositione nubium, aëre liquido et sereno tia, et lucis sive excessus sive defectus, et corporis prodiit vultu mutato per multos dies, neque tamen subtilitas aut parvitas ; neque enim scilicet si oculus similiter affectus, semel luce exili, bis subfusca. in circulo lunæ positus esset, hic quæ apud nos in Talia 'enim evenerunt anno dccxc, per septemdecim superficie terræ fiunt mutationes, veluti inundationes, dies, et temporibus Justiniani per annum dimidium,

VOL. 11.

esse.

2 u

et post mortem Julii Cæsaris per complures dies. terra, retorqueat (videlicet quod mutationes, quæ in Atque Julianæ illius obtenebrationis manet testimo- ea fiunt, per accidens fieri disseruimus, eo quod nium illud insigne Virgilii:

terra patiatur a cælo) atque asserat contrariam esse “ Ille etiam extincto miseratus Cæsare Romam,

rationem cæli, cum cælum nullo modo pati possit Cum caput obscura nitidum ferrugine texit,

vicissim a terra, quandoquidem omnis emissio a terra Impiaque æternam timuerunt secula noctem.”

citra cælum desinat, ut probabile sit cælum, ultra Varronis vero, hominis in antiquitate peritissimi, nar- omnem vim inimicam sepositum, susceptivum esse ratio quæ invenitur apud Augustinum de stella Ve- æternitatis, cum a natura opposita minime concutianeris: illam scilicet tempore Ogygis regis mutavisse tur aut labefactetur ; is non contemnenda quædam colorem, magnitudinem, et figuram, dubiæ fidei esse objicit. Neque enim ii sumus, qui Thaletis simplipotuit, ni simile eventum celebri spectaculo ætate citatem revereamur, qui ignes cælestes depascere nostra MDLXXVIII recurrisset. Nam tum quoque | vapores e terra et oceano sublimatos, atque inde ali per annum integrum novatio facta est memorabilis et refici opinatus est, (illi vero vapores recidunt fere in stella Veneris, quæ conspiciebatur magnitudine simili quanto ac ascenderunt, neque reficiendis et et splendore insolitis, rubedine Martem ipsum su- terræ et globis cælestibus ullo modo sufficiunt, neque perabat, et figuram sæpius mutabat, facta quandoque prorsus in tam altum pervenire possint,) sed tamen triangularis, quandoque quadrangularis, etiam rotun- utcunque terræ effluvia materiata longe infra cælum da, ut in ipsa massa et substantia prorsus pati videre- se sistant, nihilominus, si terra sit primum frigidum, tur. Quin etiam stella illa ex veteribus, quæ in coxa ex sententia Parmenidis et Telesii, non facile quis Caniculæ sita est, quam ipse se vidisse dicit Aristo- affirmet, aut certo, ad quam altitudinem vis illa adteles, comæ nonnihil habentem, eamque comam præ- versatrix et rivalis cæli se insinuet seriatim et per sertim obiter intuenti vibrantem, mutata jam videtur successionem, præsertim cum tenuia naturam et imet comam deposuisse, cum nihil ejusmodi jam nostra pressionem frigidi et calidi imbibant, et longe perætate deprehendatur. Adde etiam quod complures ferant. Sed tamen dato quod cælum non patiatur a mutationes cælestium, præsertim in stellis minori- / terra; nil obstat, quin cælestia a se invicem pati bus, ex neglectu observationum facile præterlabun- possent et immutari, sol nimirum a stellis, stellæ a tur, et nobis pereunt. At promptum erit sciolo ali- sole, planetæ ab utrisque, universæ ab æthere circui ista ad vapores et dispositionem medii referre : cumfuso, præsertim in desinentiis globorum. Prased mutationes, quæ corpus astri alicujus constanter terea videtur opinio de æternitate cæli magnas vires et æquabiliter et diu obsidere deprehenduntur, et una sumpsisse ex ipsa machina et constructione cæli, cum astro circumvolvi; omnino in astro ipso, aut quam astronomi plurima cum satagentia introdussaltem in æthere propinquo statui debent, non in re- erunt. Cautum enim magnopere videtur ex ea ut gionibus aëris inferioribus; cujus rei etiam argu- cælestia nil patiantur, præter simplicem rotationem, mentum sumitur plane validum, quod hujusmodi in cæteris consistant nec perturbentur. Itaque cormutationes raro fiunt, et longis intervallis annorum; pora astrorum in orbibus suis tanquam clavis fixa quæ autem in aëre fiunt per interpositionem vapo- posuerunt. Singulis autem declinationibus, sublarum, frequentius. Quod si quis judicium faciat ex tionibus, depressionibus, sinuationibus ipsorum tot ordine cæli, atque motus ipsius æquabilitate, cælum circulos perfectos convenientis crassitudinis attribuimmutabile esse, atque certitudinem illam periodo erunt, circulorum eorum et concava et convexa egrerum et restitutionum sumat in æternitatis tesseram gie tornantes et polientes, ut in eis nil eminens, oil non dubiam, cum substantiæ corruptibili vix compe- asperum inveniatur, sed alter inter alterum receptus, tere videatur motus constantia; is paulo attentius et ob lævorem exacte contiguus, et tamen labi facilis dispicere debuerat, istam reditionem rerum per moveat placide et feliciter, quæ immortalis scilicet vices, et tanquam in orbem per tempora certa, etiam ingeniatio summovet omnem violentiam et perturbahic infra apud nos reperiri in nonnullis; maxime in tionem, individuas profecto corruptionis prænuntias. æstu oceani : differentiæ autem minores, quæ in Nam certe si corpora tanta, qualia sunt globi astrocælestibus esse possunt, ut periodis, et restitutioni- rum, æthera secant, neque tamen perpetuo meant bus suis, aspectum nostrum et computationes nostras per easdem ætheris partes, sed per partes et tractus fugiunt. Neque magis motus ille circularis cæli in longe diversos, cum aliquando superna inradant, argumentum æternitatis sumi potest; quod scilicet aliquando versus terram descendant, aliquando rerlationis circularis non sit terminus ; motus autem tant se ad austrum, aliquando ad boream, periculum immortalis substantiæ immortali convenit. Nam est proculdubio ne fiant plurimæ in cælo impresetiam cometæ inferiores, subter lunam locati, rotant, siones, et concussiones, et reciprocationes, et fluctus, idque ex vi propria ; nisi quis forte credere malit atque inde sequantur condensationes et rarefactiones commentum illud de alligatione ad astrum. Enim- corporum, quæ generationibus et alterationibus viam vero si placeat argumentari de æternitate cælestium præstinent et præstruant. Quandoquidem vero ex ex motu circulari

, id ad universitatem cæli trahi rationibus physicis, atque insuper ex phænomenis debuit, non ad partes cæli ; etenim aër, mare, terra, ipsis plane constabit hoc posterius verum esse, atque massis æterna, partibus caduca. Quin potius, con- commenta illa priora astronomorum de quibus dixitra, non ita bene ominari licet de æternitate cæli ex mus (si quis sanam mentem sumat) naturæ prorsus motu illo rotationis ; quia ille ipse motus non est illudere videantur, et rerum reperiantur inania: conperfectus in cælo, nec restituit se exacte in circulo sentaneum est, ut etiam opinio de æternitate cælesintegro et puro, sed cum declinationibus, sinuationi- tium, quæ cum illis conjuncta est, idem subeat judibus, et spiris. Porro si quis illud, quod diximus de cium. Quod si quis hic religionem opponat, illi

« VorigeDoorgaan »