Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

iners desiderium, non ut eo tantum enitatur quod in | adjiceres, vir longe alterius scholæ ! nihilominus pervulgatis hodie scientiis summum est, sed ut altius utcunque hæc se habeant, cum id tibi firmum fixquasi feratur in ipsa latentis naturæ viscera, omnes- umque sedeat, et patriæ fidem tuam probes, toto que ingenii et judicii nervos intendat, donec D. affectu precor, quod sæpissime facio, ut paria meritis Pauli illud perfecerit consectari meliora dona.” tuis obtingant. Quod, spero, affluet aliquando plenis Utinam hanc ingressus esses viam (votum id auribus honorum et felicitatis rivis. tuis depono) cum primum ad hæc studia animum Fulhami, Feb. 19, 1607.

DESCRIPTIO GLOBI INTELLECTUALIS.

se ex

ipsa rerum evidentia, et prout vere in natura se proCAPUT I.

dunt, aut saltem pro captu cujusque se prodere

notantur, eæ partes rationis sunt: atque universa Partitio universalis humanæ doctrinæ in historiam, hujusmodi dispensatio rationi attribuitur. Ex quo

poësin, philosophiam, secundum triplicem faculta- liquido constat, ex tribus hisce fontibus esse tres tem mentis ; memoriam, phantasiam, rationem ; illas emanationes historiæ, poësis, et philosophiæ; quodque eadem partitio competat etiam in theolo neque alias, aut plures esse posse. Nam sub philosogicis: cum idem sit vas (nempe intellectus huma- phiæ nomine complectimur omnes artes et scientias, nus) licet materia et insinuatio sint diversa. et quicquid denique a singularum rerum occursu per

mentem in generales notiones collectum et digestum PARTITIONEM doctrinæ humanæ eam deligimus, est. Neque alia censemus ad doctrinam partitione, quæ triplici facultati intellectus respondeat. Tres quam illa superiore, opus esse. Informationes enim itaque ejus partes a nobis constituuntur: historia, oraculi, et sensus, et re proculdubio, et modo insipoësis, philosophia : historia ad memoriam refertur: nuandi differunt; sed tamen spiritus humanus unus poësis ad phantasiam: philosophia ad rationem. atque idem est: perinde ac si diversi liquores, atque Per poësin autem nihil aliud intelligimus hoc loco, per divisa infundibula, tamen in unum atque idem quam historiam fictam. Historia proprie indivi- vas recipiantur. Quare et theologiam ipsam aut ex duorum est; quorum impressiones sunt mentis hu- historia sacra constare asserimus, aut ex præceptis manæ primi et antiquissimi hospites; suntque instar et dogmatibus divinis, tanquam perenni quadam primæ materiæ scientiarum. In his individuis, philosophia. Ea vero pars, quæ extra hanc diviatque in hac materia, mens humana assidi

sionem cadere videtur, (quæ est prophetia,) et ipsa ercet, interdum ludit. Nam scientia omnis, mentis historiæ species est cum prærogativa divinitatis, in et exercitatio et opificium ; poësis ejusdem lusus qua tempora conjunguntur, ut narratio factum præcenseri possit. In philosophia mens mancipatur cedere possit ; modum autem enuntiandi et vaticirebus ; in poësi solvitur a nexu rerum, et expatiatur, niorum per visiones, et dogmatum cælestium per et fingit quæ vult. Hæc vero se ita habere facile parabolas, participat ex poësi. quis cernat, qui simpliciter tantummodo, et pingui quadam contemplatione intellectualium origines petat. Etenim individuorum imagines excipiuntur

CAPUT II. a senso, et in memoria figuntur. Abeunt autem in memoriam tanquam integræ, eodem quo occurrunt Partitio historie in naturalem et civilem ; ecclesiasmodo. Has rursus retrahit et recolit mens ; atque tica el literaria sub civili comprehensa. Partitio (quod officium ejus proprium est) portiones earum historia naturalis in historiam generationum, componit et dividit. Habent enim individua singula prætergenerationum, et artium, et triplici statu aliquid inter se commune, atque aliud rursus diver- naturæ, liberæ videlicet, aberrantis, et constrictæ. sum et multiplex. Ea vero compositio atque divisio vel pro arbitrio mentis fit, vel prout invenitur in HISTORIA aut naturalis est, aut civilis. In naturali rebus. Quod si fiat pro arbitrio mentis, atque trans- naturæ res gestæ et facinora memorantur; in civili, feruntur portiones illæ ad placitum, in similitudinem hominum. Elucent proculdubio divina in utrisque, quandam individui, phantasiæ opus est, quæ, nulla sed magis in humanis, ut etiam propriam in historia naturæ aut materiæ lege et necessitate astricta, ea, speciem constituant, quam sacram aut ecclesiasticam quæ in rerum natura minime conveniunt, conjun- appellare consuevimus. Itaque eam civili attribuigere: quæ vero nunquam separantur, discerperemus; at primo de naturali dicemus. Naturalis historia potest ; ita tamen ut intra primas illas ipsas indivi- rerum singularium non est; non quod perperam a nobis duorum portiones coërceatur. Nam eorum, quæ positum sit historiam versari in individuis, quæ loco nulla ex parte se sensui obtulerunt, non est phan- et tempore circumscribuntur. Nam proprie ita se tasia, ne somnium profecto. Quod si eædem indivi- res habet. Sed cum promiscua sit rerum naturaduorum portiones componantur et dividantur, pro lium similitudo, adeo ut si unum noris, omnia noris ; superfluum quiddam esset et infinitum de singulis | admoveat, aut amoveat; reliqua naturam intus per dicere. Itaque sicubi absit illa promiscua simili- se transigere. Itaque ubi datur debita admotio cortudo, recipit etiam historia naturalis individua ; ea porum naturalium aut remotio, omnia potest homo, scilicet, quorum non est numerus, aut natio quæ- atque ars: ubi non datur, nihil. Rursus autem dam. Nam et solis, et lunæ, et terræ, et similium, modo corporum fiat debita illa admotio, aut remotio, quæ unicæ sunt in specie sua, rectissima conscribi. in ordine ad aliquem effectum, sive hoc per hominem tur historia ; nec minus eorum, quæ insigniter a et artem fiat, sive naturaliter absque homine, parum specie sua deflectunt, et monstrosa sunt; quando- refert. Neque hoc illo fortius est, veluti si quis ex quidem in illis, descriptio et cognitio ipsius speciei aspersione aquæ simulacrum iridis super parietem nec sufficit nec competit. Itaque hæc duo individu- excitet, non minus obsequente utitur natura, quam orum genera historia naturalis non rejicit : ut pluri- cum idem fit in aëre ex nube roscida. Contra vero, mum autem (quemadmodum dictum est) in speciebus cum aurum invenitur in arenulis purum, æque sibi versatur. At partitionem historiæ naturalis molie- ipsi ministrat natura, ac si aurum purum per fornamur ex vi et conditione ipsius naturæ, quæ in tri- cem et ministerium hominis excoqueretur. Aliplici statu posita invenitur, et tanquam regimen quando autem ministerium ex lege universi aliis subit trinum. Aut enim libera est natura, ac sponte animalibus deputatur : neque enim minus artificiale fusa, atque cursu consueto se explicans, cum scilicet quiddam est mel, quod fit mediante industria apis, ipsa natura per se nititur, nullatenus impedita aut quam saccharum, quod hominis, atque in manna subacta : ut in cælis, animalibus, plantis, et universo (quod similis est generis) natura seipsa contenta est. naturæ apparatu; aut rursus illa a pravitatibus et Itaque cum una atque eadem sit natura, ejus autem insolentiis materiæ contumacis et rebellis, atque ab vis per omnia valeat, neque unquam illa a seipsa impedimentorum violentia, de statu suo plane con- desciscat; omnino tanquam ex æquo subordinata vellitur et detruditur, ut in monstris et heteroclitis tantum ad naturam poni debent hæc tria, cursus naturæ: aut denique ab arte et ministerio humano naturæ; exspatiatio naturæ; et ars sive additas constringitur, et fingitur, et plane transfertur, et tan- rebus homo; ideoque in historia naturali ea omnia quam novatur, ut in artificialibus. Etenim in arti- una et continua narrationum serie involvi par est: ficialibus natura tamquam facta videtur, et conspici- quod etiam Caius Plinius magna ex parte fecit; qui tur prorsus nova corporum facies et veluti rerum historiam naturalem pro dignitate complexus est, universitas altera. Itaque tractat historia naturalis sed complexam indignissime tractavit. Atque hæc aut libertatem naturæ, aut errores, aut vincula. sit naturalis historiæ partitio prima. Quod si cuiquam molestum sit artes dici naturæ vincula, cum potius liberatores et vindices censeri debeant, quod naturam in nonnullis suæ intentionis

CAPUT III. compotem faciant, impedimentis in ordinem redactis: nos vero hujusmodi delicias et pulchra dictu nil Partitio historie naturalis, ex usu et fine suo: quod moramur ; id tantum volumus et intelligimus, natu- que finis longe nobilissimus historie naturalis sit ram per artem, tanquam Proteum, in necessitate poni ministratio prima ad condendam philosophiam ; id agendi, quod absque arte actum non fuisset : sive et quod hujusmodi historia (que scilicet sit in illud vis vocetur et vincula, sive auxilium et perfec- ordine ad eum finem) desideretur. tio. Partiemur itaque historiam naturalem in historiam generationum; historiam prætergenerationum; CÆTERUM historia naturalis ut subjecto triplex et historiam artium, quam etiam mechanicam et (quemadmodum diximus) ita usu duplex est. Ad. experimentalem appellare consuevimus. Libenter hibetur enim aut propter cognitionem rerum ipsaautem historiam artium ut historiæ naturalis speciem rum, quæ historiæ mandantur, aut tanquam materia constituimus; quia inveteravit prorsus mos disserendi prima philosophiæ. Nobilissimus autem finis hiset opinio, ac si aliud quippiam esset ars a natura, toriæ naturalis is est; ut sit inductionis veræ et ut artificialia a naturalibus segregari debeant, tan- legitimæ supellex atque sylva ; atque satis trahat ex quam toto genere discrepantia : unde et illud mali, sensu ad instruendum intellectum. Illa enim altera, quod plerique historiæ naturalis scriptores perfunctos quæ aut narrationum jucunditate delectat, aut exse putant, si historiam animalium, aut plantarum, perimentorum usu juvat, atque hujusmodi voluptatis aut mineralium confecerint, omissis artium mechani. aut fructus gratia quæsita est; inferioris profecto carum experimentis (quæ longe maximi ad philoso- notæ est, et genere ipso vilior, præ ea, cujus ea est phiam momenti sunt); tum etiam illabitur animis vis et qualitas, ut propria sit parasceve ad condendam hominum subtilius aliud malum; nempe ut ars cen- philosophiam. Hæc enim demum ea est historia seatur solummodo ut additamentum quoddam natu- naturalis, quæ veræ et activæ philosophia solida et ræ; cujus scilicet ea sit vis, ut naturam vel inchoa- æterna basis constituitur ; quæque lumini naturæ tam perficere, vel inclinatam emendare possit; mi- puro et minime phantastico primam accensionem nime vero radicitus transmutare, atque in imis con- præbet ; cujus quoque neglectus et genius non placutere; quod plurimum rebus humanis desperationis catus, acies illas larvarum, ac veluti regna umbraintulit. At contra illud penitus animis hominum rum, quæ in philosophiis volitare cernuntur, cum insidere debuerat, artificialia a naturalibus non forma maxima et calamitosa operum sterilitate nobis pessiaut essentia, sed efficiente tantum, differre; homini mo fato immisit. Affirmamus autem, et plane tesvere in naturam plane nullius rei potestatem esse, tamur, historiam naturalem, qualis in ordine esse præterquam motus: ut corpora scilicet naturalia aut debeat ad istum finem, non haberi, sed desiderari,

sam.

atque inter omissa poni oportere. Neque vero sive naturæ solutæ, quinque partes constituimus ; aciem mentis alicujus perstringant aut magna anti- eæ sunt historia ætheris, historia meteororum et quorum nomina, aut magna novorum volumina, ut regionum quas vocant aëris. Etenim tractum subquerelam istam nostram minus justam cogitet. lunarem ad superficiem usque terræ, et corpora in Satis enim scimus haberi historiam naturalem, mole eo locata, historiæ meteororum attribuimus. Etiam amplam, varietate gratam, diligentia sæpius curio- cometis cujuscunque generis (utcunque se habeat rei

Attamen si quis ex ea fabulas, et antiquita- veritas) tamen ordinis causa, locum inter meteora tem, atque auctorum citationes et suffragationes, assignamus. Tertio subit historia terræ et maris, lites item inanes et controversias, philologiam deni- quæ conjuncta globum constituunt unicum. Atque que, et ornamenta eximat (quæ ad convivales ser- hucusque rerum natura distribuitur ex locis et locamones hominumque doctorum noctes potius, quam tis : reliquæ duæ partes substantias rerum distinad instituendam philosophiam, sunt accommodata) guunt, vel massas potius. Congregantur enim corprofecto ad nihil magni res recidat. Itaque thesau- pora connaturalia ad majores et minores massas : rus quidam potius ad eloquentiam a nonnullis, quam quæ collegia rerum majora et minora appellare consolida et fida rerum narratio quæri et parari videtur. suevimus : habentque in politia mundana rationes Præterea, non multum ad rem faciat memorare aut inter se tanquam tribus et familiæ. Itaque quarto nosse florum, iridis, aut tulipæ, aut etiam concharum, ordine ponitur historia elementorum sive collegiorum aut canum, aut accipitrum eximias varietates. Hæc majorum ; quinto et ultimo historia specierum sive enim hujusmodi nil aliud sunt, quam naturæ lusus collegiorum minorum. Elementa enim eo sensu quidem et lascivia : et prope ad individuorum natu- accipi volumus, ut intelligantur non exordia rerum, ram accedunt. Itaque habent cognitionem in rebus sed tantum corporum connaturalium massæ majores. ipsis exquisitam ; informationem vero ad scientias Majoritas autem illa accidit propter texturam matetenuem et fere supervacuam. Atque hæc sunt tamen riæ facilem, simplicem, obviam et paratam ; cum illa, in quibus naturalis historia vulgaris se jactat. species a natura parce suppeditentur, propter texCum autem degeneraverit historia naturalis ad turam dissimilarem, atque in plurimis organicam. aliena, et rursus luxuriata sit in superfluis ; tamen e Virtutum vero illarum, quæ in natura censeri possint contra magnæ utique et solidæ ejusdem partes aut tanquam cardinales et catholicæ, densi, rari, levis, prorsus prætermissæ sunt, aut negligenter et leviter gravis, calidi, frigidi, consistentis, fluidi, similaris, tractatæ: universa vero inquisitione sua et congerie, dissimilaris, specificati, organici, et similium, una nullo modo ad eum, quem diximus, finem (condendæ cum motibus ad illa facientibus, uti antitypiæ, nexus, scilicet philosophiæ) apta et qualificata reperitur. coitionis, expansionis, et reliquorum (quorum hisId in membris ipsius optime apparebit, atque ex toriam omnino congeri et confici volumus, etiam comparatione ejus historiæ, cujus descriptiones priusquam ad opus intellectus deveniatur) virtutum hominibus sub oculos jam proponemus, ad eam, quæ et motuum historiam, ejusque conficiendæ modum habetur.

tum tractabimus, postquam explicationem triplicis illius partitionis, generationum, prætergenerationum,

et artium absolverimus. Neque enim eam scilicet CAPUT IV.

intra triplicem illam nostram partitionem inclusimus,

cum non proprie sit historia, sed inter historiam et Incipit tractatus qualis esse debeat historia deside philosophiam veluti terminus medius. Jam vero de

rata; nempe historia naturalis ad condendam historia cælestium, et deinceps de reliquis dicemus philosophiam. Id ut clarius explicetur, primo atque præcipiemus. subjungitur partitio historie generationum. Ejus constiluuntur partes quinque : prima, cælestium. Secunda, meteororum. Tertia, terre et maris.

CAPUT V. Quarta, collegiorum majorum, sive elementorum

Quinta, collegiorum minorum Resumitur tractanda historia cælestium; qualis et sive specierum. Historia vero virtutum primarum esse debeat in genere, et quod legitima hujusce rejicitur donec explicatio primæ illius partitionis

historie ordinatio versetur in triplici genere pregenerationum, pretergenerationum, et artium, sit ceptorum ; videlicet, de fine, de materia, ac de absoluta.

modo conficiende hujusmodi historia.

aut massarum.

QUANQUAM vero e fide nostra esse censemus, hujus HISTORIAM cælestium simplicem esse volumus, ipsius historiæ, quam desideramus, confectionem non nec dogmatibus imbutam ; sed veluti suspensa vi et aliis relinquere, sed nobis ipsis desumere, propterea doctrina theoriarum ; quæque solummodo phæquod quo magis hæc res omnium industriæ patere nomena ipsa sincera complectatur, et separata, quæ videatur, eo major subest metus, ne ab instituto nos- jam dogmatibus fere concreverunt; denique quæ tro aberrent; ideoque eam ut tertiam instaurationis narrationes proponat eo prorsus modo, ac si nihil nostræ partem designavimus : tamen ut institutum ex artibus astronomiæ et astrologiæ decretum esset, nostrum de explicationibus sive repræsentationibus sed experimenta tantum et observationes exacte colomissorum, perpetuo servemus; atque etiam, si quid lecta et perspicue descripta forent. In quo genere nobis humanitus acciderit, ut aliquid in tuto positum historiæ nihil adhuc invenitur, quod nostro respon

sententiam nostram et consilia de hac re jam hoc deat voto. Hujusmodi quiddam tantummodo cursim loco subjungere visum est. Historiæ generationum, et licenter attigit Caius Plinius : sed optima foret ea

sit;

[ocr errors]

;

historia cælestium, quæ ex Ptolemæo, et Copernico, ad contemplationem cælestium in physicis rationibus et doctioribus astronomiæ scriptoribus exprimi et collocamus : per physicas rationes intelligendo non erui possit, si artem experimento plane spolies, ad- eas quæ vulgo esse putantur, sed tantum doctrinam junctis etiam recentiorum observationibus. Quod si circa illos appetitus materiæ, quos nulla regionum cui mirum videatur, nos tanto labore parta, aucta, aut locorum diversitas distrahere aut disterminare emendata, rursus ad primam imperitiam, et nu- queat. Neque propterea (ut ad propositum reverdarum observationum simplicitatem retrahere velle; tamur) ulli diligentiæ parci volumus, quæ circa nos vero nulla cum priorum inventorum jactura, phænomenorum ipsorum cælestium narrationes et tamen longe majus opus movemus ; neque enim cal observationes possit impendi. Nam quanto uberior culos aut prædictiones tantum meditamur, sed phi- suppetat apparentiarum hujusmodi copia, tanto omlosophiam; eam scilicet, quæ de superiorum corpo- nia erunt et magis in promptu et firmiora. De quo rum non motu solummodo, ejusque periodis, sed antequam plura dicamus, est plane quod gratuleniur substantia quoque et omnimoda qualitate, potestate, et mechanicorum industriæ, et doctorum quorundam atque influxu, intellectum humanum informare, hominum curæ et alacritati, quod jam nuper per secundum rationes naturales atque indubitatas, absque instrumentorum opticorum veluti scaphas et nari. traditionum superstitione et levitate, possit; atque culas nova tentari cæperint cum cælestibus phænorursus in motu ipso invenire atque explicare, non menis commercia. Atque hoc inceptum et fine et quid phænomenis sit consentaneum, sed quid in na- aggressu nobile quoddam et humano genere dignum tura penitus repertum, atque actu et reipsa verum sit. esse existimamus: eo magis quod hujusmodi homines Facile autem quis cernat, et eos, quibus terram et ausu laudandi sint et fide; quod ingenue et perrotari placet, et eos contra, qui primum mobile, et spicue proposuerunt quomodo singula illis constiteveterem constructionem tenuerunt, æqua fere et an- rint. Superest tantum constantia cum magna judicii cipiti phænomenorum advocatione niti. Quin et ille severitate, ut et instrumenta mutent; et testium nunovæ constructionis nostra ætate auctor, qui solem merum augeant; et singula, et sæpe experiantur, et secundi mobilis, quemadmodum terram primi mobilis varie, denique ut et sibi ipsi objiciant, et aliis patecentrum constituit, ut planetæ in propriis suis con- faciant quicquid in contrarium objici possit, et tenuversionibus circa solem choreas ducere videantur issimum quemque scrupulum on spernant; ne forte (quod ex antiquioribus nonnulli de Venere et Mer. illis eveniat, quod Democrito et aniculæ suæ evenit curio suspicati sunt) si cogitata ad exitum per circa ficus mellitas, ut vetula esset philosopho pruduxisset, belle profecto rem conficere potuisse vide- dentior, et magnæ et admirabilis speculationis causæ tur. Neque vero nobis dubium est, quin et aliæ subesset error quispiam tenuis et ridiculus. At ista hujusmodi constructiones ingenio et acri cogitatione tanquam præfati in genere, accedamus ad descripadinveniri possint. Neque illis, qui ista proponunt, tionem historiæ cælestium magis explicatam; ut admodum placet, hæc, quæ adducunt, prorsus vera ostendamus quæ et qualia circa cælestia quæri oporesse, sed tantummodo ad computationes et tabulas teat. Primo igitur quæstiones naturales, aut saltem conficiendas commode supposita. At nostra ratio ex iis nonnullas, easque præcipuas proponemus: iis alio spectat; non enim concinnationes, quæ variæ usus humanos, quales verisimile est ex cælestium esse possunt, sed veritatem rei quærimus, quæ sim- contemplatione educi posse, adjiciemus ; hæc utraque plex est. Ad hoc vero historia phænomenorum tanquam historiæ scopum, ut quibus historiam cælessincera viam aperiret, infecta dogmate obstruet. tium componere curæ erit, norint quid agatur, easNeque illud tacemus, nos in hac ipsa historia cæles- que quæstiones una cum operibus illis et effectis tium, ad normam nostram facta et congesta, spem habeant in animo et intueantur; unde talem instituper se ponere veritatis circa cælestia inveniendæ ; ant et parent historiam, qualis ad judicia hujusmodi sed multo magis in observatione communium pas- quæstionum, et præbitionem hujusmodi fructus et sionum et desideriorum materiæ in utroque globo. utilitatum erga genus humanum, sit accommodata. Etenim ista æthereorum et sublunarium quæ putan- Quæstiones autem intelligimus ejus generis, quæ de tur divortia, commenta nobis videntur et superstitio facto naturæ quærant, non de causis. Hoc enim cum temeritate; cum certissimum sit complures pertinet proprie ad historiam. Deinde distincte effectus, veluti expansionis, contractionis, impres- monstrabimus in quibus historia cælestium consistat: sionis, cessionis, congregationis ad massas, attrac- quæque ejus sint partes; quæ res apprehendendæ tionis, abactionis, assimilationis, unionis, et similium, aut exquirendæ, quæ experimenta sint comparanda non solum hic apud nos, sed et in fastigiis cæli, et et procuranda, quæ observationes adhibendæ et penin visceribus terræ locum habere. Atque non alii sitandæ, proponentes tanquam topica quædam inducinterpretes magis fidi adhiberi aut consuli possunt, tiva, sive articulos ad interrogandum de cælestibus. ut intellectus humanus et ad profunda terræ, quæ Postremo præcipiemus nonnulla non solum de eo, omnino non cernuntur, et ad alta cæli, quæ plerum- quod quæri oporteat, sed et de hoc, quomodo quæsita que fallaciter cernuntur, penetret. Itaque optime debeant pensitari, etiam exhiberi, atque in literas antiqui, qui Proteum illum multiformem, etiam referri, ne primæ inquisitionis diligentia pereat in vatem ter maximum fuisse retulerunt; qui futura, successione, aut, quod pejus est, infirmis et fallacibus præterita, et occulta præsentium novisset. Nam qui initiis nitantur progressus qui sequentur. In summa, materiæ passiones catholicas novit, atque per hæc dicemus et ad quid quæri debeat circa cælestia, et novit quid esse possit ; non poterit non nosse etiam quid, et quomodo. quid fuerit, quid sit, et quid futurum sit, secundum

Itaque plurimum spei et præsidii

:

summas rerum.

naturam non lucentem sed opacam, suos quæque

sortitæ globos, et formas primarias, per expansioCAPUT VI.

nem istam, quam suspicimus, immensam, sive vacui

sive corporis cujusdam tenuis et fere adiaphori, tanQuod quæstiones philosophicæ circa cælestia, etiam quam insulæ in pelago immenso spargantur et pen

quæ præter opinionem sunt, et quodammodo dure, deant, atque super centrum non commune aliquod, recipi debeant : proponuntur vero quinque quæs- sed quæque globi sui proprii volent; aliæ simpliciiiones circa systema ipsum; videlicet, an sit sys- ter, aliæ cum motu nonnullo centri progressivo. Attema ? et, si sit, quod sit centrum ejus, et qualis que illud maxime durum est in hac opinione, quod profunditas, et qualis connexio, et qualis partium tollunt quietem sive immobile e natura. Videtur collocatio?

autem, quemadmodum sunt in universo corpora, quæ

rotant, id est, motu feruntur infinito et perpetuo; ita ExistIMABIMUR autem plerisque proculdubio reli- et ex opposito debere esse corpus aliquod, quod quiquias quæstionum veterum, jampridem quasi tumulo escat: quibus interponitur media natura eorum quæ conditas et sepultas, rursus eruere, et fere manes feruntur recta, cum motus rectus partibus globorum earum evocare, iisque novas insuper quæstiones conveniat, et rebus exulantibus extra patrias suas, adspergere. Sed cum ea, quæ adhuc habetur circa quæ ad globos connaturalitatis suæ movent, ut cum cælestia, philosophia nihil habeat firmitudinis; cum- iis unitæ ipsæ quoque aut rotent aut quiescant. que illud nobis perpetuo ratum et fixum sit, omnia Verum huic quæstioni (nempe an sit systema?) novo legitimæ inductionis judicio sistere; cumque si finem dabunt ea, quæ circa motum terræ, an scilicet forte quæstiones aliquæ a tergo relinquantur, tanto terrà stet aut rotet? atque circa substantiam astrominus operæ et diligentiæ consumetur in historia, rum, an sit solida aut flammea ? et circa æthera, propterea quod supervacuum fortasse videbitur ea sive spatia cæli interstellaria, an sint corporea aut inquirere, de quibus quæstio non fuerit mota ; ne- vacua ? decerni poterunt. Nam si terra stet, et cesse habemus quæstiones, quas ubique porrigit re- cæli motu diurno circumvolvantur, proculdubio est rum natura, in manus accipere. Quin quo minus systema: quod si terra rotet, tamen non prorsus certi sumus de quæstionibus per viam nostram de evincitur non esse systema, propterea quod aliud terminandis, eo nos minus difficiles præbemus in iis- possit poni centrum systematis, videlicet sol, aut dem recipiendis. Exitum enim rei videmus. Pri- aliud quippiam. Rursus, si unicus globus terræ sit ma igitur ea quæstio est, An sit systema? Hoc est, densus et solidus, videtur materia universi coire An mundus sive universitas rerum sit globosa secun- et densari ad centrum illud : quod si inveniantur dum totum, cujus sit centrum aliquod ? An potius luna aut alii ex planetis constare etiam ex materia globi particulares terræ et astrorum spargantur ; et densa et solida, videntur ex eo coire densa non ad singuli suis hæreant radicibus, absque systemate, centrum aliquod, sed sparsim et quasi fortuito. et medio sive centro communi. Atque certe jacta- Postremo, si ponatur vacuum coacervatum in spatiis vit schola Democriti et Epicuri, auctores suos me- interstellaribus, videntur globi singuli habere circa nia mundi diruisse. Neque tamen id prorsus secutum se effluvia tenuiora, et deinde vacuum. Quod si et est ex iis, quæ ab illis dicta sunt. Nam Democritus illa spatia corpore replentur, videtur esse unio dencum materiam sive semina copia infinita, attributis sorum in medio, et rejectio tenuiorum ad circumfeet potestate finita, eademque agitata, nec ab æterno rentiam. Plurimum autem confert ad scientias, nosquovis modo locata, posuisset, vi ipsa illius opinionis se conjugationes quæstionum, propterea quod in adductus est, ut mundos multiformes, ortui et interi- aliquibus invenitur historia sive materia inductiva tui obnoxios, alios melius ordinatos, alios male hæ- ad eas dirimendas, in aliquibus non item. Dato vero rentes, etiam tentamenta mundorum et intermundia systemate, proxime accedit quæstio ea secunda, quod statueret. Sed tamen ut hoc receptum fuisset, nihil sit centrum systematis? Enimvero si aliquis ex gloofficiebat quin illa pars materiæ, quæ deputata est bis locum centri occupare debeat, occurrunt globi huic ipsi mundo, qui nostro generi est conspicuus, imprimis duo, qui naturam medii sive centri præobtinuerit figuram globosam. Necesse enim fuit ferre videntur, terra et sol. Pro terra suffragantur ut singuli ex illis mundis figuram aliquam accepis- aspectus noster et inveterata opinio, atque illud om. sent. Etsi enim in infinito medium aliquod esse ne- nium maxime, quod cum densa coëant in angustum, queat, tamen in partibus infiniti rotunda figura sub- rara in latum diffundantur (area autem omnis cirsistere potest, non minus in mundo aliquo quam in culi contrahatur ad centrum) videtur sequi quasi pila. Verum Democritus sector mundi bonus fuit, necessario, ut angustiæ circa medium mundi statuin integralibus autem mundi etiam infra mediocres antur, ut proprius locus et tanquam unicus ad corphilosophos. At opinio illa, de qua nunc loquimur, pora densa. Pro sole autem facit ratio illa, quod quæ destruebat et confundebat systema, fuit Heracli- cujus partes sunt in systemate maximæ et potisdis Pontici, et Ecphanti et Nicetæ Syracusani, et simæ, ei is locus assignari debeat, ex quo ipse in præcipue Philolai, atque etiam nostra ætate Gilberti, universum systema maxime agere et se communiet omnium (præter Copernicum) eorum, qui terram care possit. Quando vero is sit sol, qui mundum planetam et mobilem, et tanquam unam ex astris, vivificare plurimum videatur, impertiendo calorem crediderunt. Atque ille opinio hanc vim habet, ut et lucem ; rite omnino atque ordine videri possit planetæ et stellæ singulæ, atque etiam aliæ innu- collocatus in medio mundi. Accedit et illud, quod meræ, quæ conspectum nostrum ob distantiam fugi- sol manifeste habeat assectatores Venerem et Merunt, necnon aliæ, quæ nobis sunt invisibiles propter curium, etiam, ex sententia Tychonis, planetas re

« VorigeDoorgaan »