Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

ma quæque principia eventum trahere. Etiam ex / sit. Casum nimirum proculdubio multis inventis natura temporis bene ominabatur : omnium enim principium dedisse, sumpta ex natura rerum occonsensu Veritatem Temporis filiam esse. Summæ casione. Num ideo in ignis invento Prometheum igitur infirmitatis et pusillanimitatis esse, auctoribus novæ Indiæ ab Europæo dissensisse, quod apud eos infinita tribuere, auctori autem auctorum, atque om- scilicis non est copia. Itaque in his, quæ præsto nis auctoritatis, Tempori, jus suum denegare. Neque sunt, casum largius inventa exhibere; in iis, quæ solum de temporis communi jure, sed et de nostræ ab usu quotidiano semota sunt, parcius sed utcunætatis prærogativa bene sperabat. Opinionem enim, que omnibus seculis parturire et parere. Neque quam homines de antiquitate fovent, negligentem enim causam videri, cur casus consenuisse putetur, esse, ac vix verbo ipsi congruam. Antiquitatem aut effætus jam factus. Igitur ita cogitabat, si enim proprie dici mundi ipsius senium, aut ætatem hominibus non quærentibus et aliud agentibus provectiorem. Atque revera consentaneum esse, multa inventa occurrunt, nemini sane dubium esse quemadmodum majorem rerum humanarum notitiam posse, quin iisdem quærentibus, idque via et oret maturius judicium ab homine sene expetamus, dine, non impetu et desultorie, longe plura detegi quam a juvene, ob experientiam, et eorum quæ necesse sit. Licet enim semel aut iterum accidere vidit, et audivit, et cogitavit multitudinem : eodem possit, ut quispiam in id forte fortuna incidat, quod modo et a nostra ætate (si vires suas nosset, et ex- magno conatu scrutantem antea fugit, tamen in periri et intendere vellet) majora, quam a priscis summa rerum proculdubio contrarium inveniri. Catemporibus, sperari par esse ; utpote ætate mundi sum enim operari raro, et sero, et sparsim ; artem grandiore, et infinitis experimentis, et observationi- contra constanter, et compendio, et turmatim. Etibus cumulata et aucta. Neque pro nihilo æstiman- am ex inventis ipsis, quæ jam in lucem prodita sunt, dum, quod per longinquas illas navigationes et pere de iis, quæ adhuc latent, conjecturam rectissime capi grinationes, quæ nostra ætate increbuerunt, plurima putabat. Eorum autem nonnulla ejus esse generis, in natura patuerunt, quæ novam philosophiæ lucem ut antequam invenirentur, haud facile cuiquam in affundere possint. Quin et turbe hominibus esse, si mentem venisset, de iis aliquid suspicari. Solere globi materialis tractus, terrarum videlicet, marium, enim homines de novis rebus ad exemplum veterum astrorum, nostris temporibus in immensum aperti et et ad phantasiam ex iis præceptam hariolari : quod illustrati sint: globi autem intellectualis fines intra opinandi genus fallacissimum est, quandoquidem ea, veterum inventa et angustias steterint. Etiam tem- quæ ex rerum fontibus petuntur, per rivulos consueporum conditionem in Europa, civilium rerum re- tos non utique fluunt: veluti si quis, ante tormentospectu, non alienam esse. Aucta Anglia, pacata rum igneorum inventionem, rem per effectus descripGallia, lassata Hispania, immota Italia et Germania. sisset, atque ita dixisset, inventum quoddam detec. Itaque libratis regum maximorum potentiis, et incus- tum esse, per quod muri et munitiones quæque maxso nationum nobilissimarum statu, res ad pacem, imæ ex longo intervallo quaterentur et dejicerentur; quæ scientiis instar tempestatis serenæ et benignæ homines sane de viribus tormentorum et machina. est, inclinare. Neque ipsum rei literaria statum rum per pondera, et rotas, et similia multiplicandis, hisce temporibus incommodum esse : sed et quandam multa et varia commentaturos fuisse ; de vento aqopportunitatem præ se ferre, tum ob imprimendi ar- tem igneo vix unquam imaginationem aliquam octem, antiquis incognitam, cujus beneficio singulorum cursuram fuisse ; ut cujus exemplum non vidissent, inventa et cogitata fulguris modo transcurrere que. nisi forte in terræ motu aut fulmine, quæ ut non imiant, tum ob religionis controversias, quarum tædio tabilia rejecissent. Eodem modo si ante fili bomfortasse homines ad Dei potestatem, sapientiam, bycini inventionem, quispiam hujusmodi sermonem et bonitatem in operibus suis contemplandum facilius injecisset: esse quoddam fili genus ad vestium et animum adjicere possint. Si quis autem sit, qui supellectilis usum, quod filum lineum aut laneum consensu et temporis diuturnitate in veterum placitis longe tenuitate, ac nihilominus tenacitate, ac etiam moveatur, is, si in res acutius introspiciat, ductores splendore et mollitie excelleret, homines statim aut admodum paucos, reliquos sectatores tantum et nu- de serico aliquo vegetabili, aut de alicujus animalis merum esse reperiet; homines nimirum, qui ab ig- pilis delicatioribus, aut de avium plumis et lanugine norantia ad præjudicium transierunt, neque in verum aliquid opinaturos fuisse : de vermis autem alicujus consensum (qui interposito judicio fit) unquam coï- textura, eaque tam copiosa et anniversaria, nil cogi. erunt. Atque ipsam temporis diuturnitatem recte taturos. Quod si quis etiam de vermi verbum aliconsideranti in angustias parvas redigi. Nam ex quod emisisset, ludibrio certe futurum fuisse : ut qui viginti quinque annorum centuriis, in quibus memo- novas aranearum operas somniaret. Quare eandem ria hominum fere versatur, vix quinque centurias se- et eorum, quæ in sinu naturæ adhuc recondita sunt, poni, quæ scientiarum proventui utiles et feraces magna ex parte, rationem esse, ut hominum imagifuerint, easque ipsas longe maxima ex parte aliis nationes et commentationes fugiant et fallant. Itascientiis, non illa de natura satas et cultas fuisse. que sic cogitabat, si cujus spem de novis inventis Tres enim doctrinarum revolutiones et periodos nu- cohibeat, quod, sumpta ex iis quæ præsto sunt conmerari : unam apud Græcos, alteram apud Roma- jectura, ea aut impossibilia, aut minus verisimilia nos, ultimam apud occidentales Europæ nationes: putet, eum scire debere, se non satis doctum ne ad reliqua mundi tempora bellis et aliis studiis occu- optandum quidem commode et apposite esse. Sed pata, et quoad scientiarum segetem sterilia et vasta rursus cogitabat, esse ex jam inventis alia, diverse inveniri. Atque de tempore sic cogitabat : etiam et fere contrariæ naturæ, quæ fidem faciant, posse ex casus vi et natura hujusmodi divinationem sump: I genus humanum nobilia inventa etiam ante pedes

[ocr errors]

:

posita præterire et transmittere. Utcunque enim formident, cum artium phænomena manipuli instar pulveris tormentarii, vel fili bombycini, vel acus nau- sint ad ingenii commenta, semel ab evidentia rerum ticæ, vel sacchari, vel similia inventa quibusdam disjuncta et distracta. Atque hæc, quæ dicta sunt, rerum et naturæ proprietatibus niti videantur; im- singula impulsum quendam ad spem faciendam haprimendi certe artem nihil habere, quod non sit aper-bere : ante omnia autem certissimam spem esse ex tum, et fere obvium, et ex antea notis conflatum. æteriti temporis erroribus. Atque (quod etiam Solere autem mentem humanam in hoc inventionis quispiam de civili statu non prudenter administrato curriculo tam lævam et male compositam esse, ut in dixit) quod ad præterita spectando pessimum, id nonnullis primo diffidat, et non multo post se contem- ipsum ad futura optimum esse. Cessantibus enim nat: atque primo incredibile videri, aliquid tale in- hujusmodi erroribus (ad quod ipsa monita primum veniri posse : postquam autem inventum sit, rursus gradum præstant) maximam rerum conversionem incredibile videri, id homines tam diu fugere potu- fore. Quod si homines per tanta annorum spatia isse. Atque hoc ipsum quoque ad spem trahebat, viam tenuissent, nec tamen ulterius progredi potusuperesse nimirum adhuc magnum inventorum cu- issent, ne spem quidem ullam subesse potuisse. mulum, qui non solum ex operationibus incognitis Tunc enim manifestum fuisse, difficultatem in maeruendis, sed et ex jam cognitis transferendis et teria et subjecto (quæ nostræ potestatis non sunt) applicandis deduci possit. Etiam illa auspicia ut non instrumento (quod penes nos est) hoc est, in bona et læta accepit, quæ in artibus mechanicis ob rebus istis earumque obscuritate, non in animo huservavit, atque eorum successu, præsertim ad philo- mano et ejus adoperatione, esse. Nunc autem apsophiam comparato: artes enim mechanicas ut auræ parere, viam non aliqua mole aut strue imperviam, cujusdam vitalis participes, quotidie crescere et per. sed ab humanis vestigiis deviam esse : itaque solitufici; philosophiam vero statuæ more adorari et cele dinis metum paulisper offundere, nec ultra minari. brari, nec moveri. Atque illas in primis auctoribus Postremo et illud statuit, si spei multo imbecillior rudes et fere informes ac onerosas se ostendere : et obscurior aura ab isto novo continente spiraverit, postea novas vires et commoditates adipisci. Hanc tamen experiundum fuisse. Non enim pari periculo autem in primo quoque auctore maxime vigere, ac rem non tentari, et non succedere : cum in illo deinceps declinare. Neque aliam hujus contrarii ingentis boni, in hoc pusillæ humanæ operæ jactura successus causam veriorem esse, quam quod in me- vertatur. Verum et dictis et non dictis visum est chanicis multorum ingenia in unum coëunt; in ei, spei abunde esse, non tantum homini industrio philosophia autem singulorum ingenia ab uno quoad experiendum, sed etiam prudenti et sobrio ad piam destruuntur. Nam postquam dedititii facti credendum. sunt, amplitudinem non addere, sed in uno ornando Cogitavit et illud, studio accenso et spe facta, de aut stipando servili officio occupari. Quare omnem modis perficiendi videndum esse. Hæc itaque sunt, philosophiam, ab experientiæ radicibus, ex quibus quæ ei circa hoc generaliter visa sunt: quæ etiam primum pullulavit et incrementum cepit, avulsam, nudis et apertis sententiis claudere et complecti conrem mortuam esse. Atque hac cogitatione arrectus, sentaneum putavit. Visum est ei, plane ab iis, quæ etiam illud notavit; facultates artium et scientiarum, jam facta sunt, diversa facienda ; itaque rerum aut empiricas, aut rationales, sive philosophicas, præteritarum redargutionem ad futura vice oraculi omnium concensu esse : has autem se non bene ad- fungi. Visum est ei, theorias et opiniones, et notihuc commissas et copulatas videre. Empiricos enim, ones communes, quantum rigore mentis et constantia formicæ more, congerere tantum et uti : rationales obtineri potest, penitus aboleri: et intellectum plaautem, aranearum more, telas ex se conficere. Apis num et æquum ad particularia de integro accedere : vero rationem mediam esse, quæ materiam ex flori- ut fere non alius ad regnum naturæ, quam ad regbus tam horti quam agri eliciat, sed eam etiam pro- num cælorum, pateat aditus ; ad quod nemini pria facultate vertat et digerat. Neque absimile nisi sub persona infantis ingredi liceat, Visum veræ philosophiæ opificium esse; quæ ex historia est ei, particularium sylvam et materiem, et nunaturali et mechanicis experimentis præbitam mate- mero, et genere, et certitudine, aut subtilitate, ad riam non in memoria integram, sed in intellectu informationem sufficientem colligi et congeri, tum mutatam et subactam, reponit. Neque se nescire, ex naturali historia, tum ex experimentis meesse ex empiricorum numero, qui se non mere em-chanicis, atque ex iis potissimum, quia natura piricos haberi volunt, et ex dogmaticis, qui se in plenius se prodit, cum ab arte tenetur et urgetur, experientia industrios et perspicaces videri ambiunt: quam in libertate propria. Visum est ei, eandem verum hæc fuisse et esse quorundam hominum artificia, materiam ea ratione in tabulas atque in ordinem existimationem quandam, ut alteruter in sua secta redigi et digeri, ut intellectus in eam agere, atque excellere videatur, captantium: revera autem harum opus suum exsequi possit : cum nec Verbum difacultatum divortia et fere odia semper valuisse. vinum in rerum massam absque ordine operatum Quare ex arctiore earum et sanctiore fædere omnia sit; visum est a particularibus, in tabulas relatis, ad fausta et felicia portendi putabat. Etiam illud novorum particularium inquisitionem minime conlibenter vidit: intuebatur nempe infinitas ingenii, festim transeundum (quod tamen et ipsum res utilis temporis, facultatum expensas, quas homines in rebus sit, et instar experientiæ cujusdam literatæ) sed ad et studiis (si quis vere judicet) inutilibus collocant, generales et communes comprehensiones prius proquarum pars quota, si ad sana et solida verteretur, cedendum, et naturali sane intellectus processui nullam non difficultatem superare posset. Neque eatenus indulgendum. Sed simul visum esi ei, inesse quod homines particularium multitudinem re- tellectus motum et impetum naturalem, sed pravum,

[ocr errors]

a particularibus ad comprehensiones superiores et valde imperitus esset, et prorsus inexplorato viam magis generales (qualia sunt principia quæ vocant inire vellet) ut satis meminerit, inveteratos semper artium et rerum) saliendi, et reliqua descendendo errores, tanquam phreneticorum deliramenta, arte per media expediendi, omnino cohibendum: sed et ingenio subverti, vi et contentione efferari. Itacomprehensiones proximas primo, ac deinceps me- que prudentia ac morigeratione quadam utendum dias eliciendas et inveniendas, atque per gradus con- (quanta cum simplicitate et candore conjungi potinuos, et scalam veram adscendendum : fere enim test) ut contradictiones ante exstinguantur quam ex. contemplationum et intellectus vias in bivium illud citentur. Ad hunc finem parare se de natura opus, moralium, antiquis decantatum, coincidere : alteram quod errores minima asperitate destruere, et ad hoenim viam, primo ingressu planam, ad avia ducere, minum sensus non turbide accedere possit; quod et alteram, a principio arduam et suspensam, in plana facilius fore, quod se non pro duce gesturus, sed ex desinere. Visum est ei, talem inductionis formam natura ipsa lucem præbiturus et sparsurus sit, ut introduci, quæ ex aliquibus generaliter concludat; duce postea non sit opus. Sed cum tempus interea ita ut instantiam contradictoriam inveniri non posse fugiat, et ipse rebus civilibus plus, quam vellet, imdemonstretur: ne forte secundum pauciora, quam mistus esset, id longum videri: præsertim cum inpar est, et ex iis, quæ præsto sunt, pronuntiemus, certa vitæ cogitaret, et aliquid in tuto collocare feset (quod unus ex antiquis dixit) scientiam in mundis tinaret. Venit ei itaque in mentem, posse aliquid propris et non in mundo communi quæramus. Vi. simplicius proponi, quod in vulgus non editum, salsum est ei, eam tantum comprehensionem probari tem tamen ad rei tam salutaris abortum arcendum et recipi, quæ non ad mensuram facta sit, et aptata satis fortasse esse possit. Atque diu et acriter rem particularium, ex quibus elicitur : sed amplior aut cogitanti et perpendenti, ante omnia visum est ei, latior sit, eamque amplitudinem sive latitudinem tabulas inveniendi, sive legitimæ inquisitionis forsuam ex novorum particularium designatione, quasi mulas, hoc est, materiem particularium ad opus infidejussione quadam, firmet. Ne vel in jam notis tellectus ordinatam, in aliquibus subjectis proponi, tantum hæreamus, vel laxiore fortasse complexu tanquam ad exemplum, et operis descriptionem fere umbras et formas abstractas prensemus.

Visum est visibilem. Neque enim aliud quicquam reperiri, quod ei, multa præter hæc inveniri, quæ non tam ad per. aut vera viæ, aut errorum devia in clariore luce pofectionem rei, quam ad operis compendium, ac etiam nere ; aut ea quæ afferuntur nihil minus, quam verad messem humanam inde accelerandam insigniter ba esse, evidentius demonstrare possit: neque etiam faciant. Quæ omnia utrum recte cogitata sint an se- quod magis fugiendum esset, ab homine, qui aut rei cus, ab opinionibus (si opus sit) provocandum et ef- diffideret, aut eam in magis accipi aut celebrari cufectis standum.

peret. Fieri autem posse ut si destinata perficere Cogitavit et illud ; rem quam agit, non opinionem, non detur, ut sunt humana tamen ingenia firmiora et sed opus esse, eamque non sectæ alicujus, aut pla- sublimiora, etiam absque majoribus auxiliis, ab oblaciti, sed utilitatis et amplitudinis immensæ funda- tis monita, reliqua ex se et sperare et potiri possint. menta jacere. Itaque de re non modo perficienda, Fere enim se in ea esse opinione, nempe (quod quissed et communicanda et tradenda (qua par est cura) piam dixit) prudentibus hæc satis fore, imprudenticogitationem suscipiendam esse. Reperit autem, bus autem ne plura quidem. Visum est autem, nihomines in rerum scientia, quam sibi videntur adep- mis abruptum esse, ut a tabulis ipsis docendi initium ti, interdum proferenda, interdum occultanda, famæ sumatur. Itaque idonea quædam præfari oportuisse, et ostentationi servire : quin et eos potissimum, qui quod et jam se fecisse arbitratur; nec universa, minus solida proponunt, solere ea, quæ adferunt, ob- quæ huc usque dicta sunt, alio tendere. Postremo scura et ambigua luce venditare, ut facilius vanitati visum est ei, si quid in his, quæ dicta sunt, aut disuæ velificare possint. Putare autem, se id trac- centur, boni inveniatur, id tanquam adipem sacrificii tare, quod ambitione aliqua aut affectione pollu- Deo dicari, et hominibus ad Dei similitudinem, sano ere minime dignum sit: sed tamen necessario eo affectu et charitate hominum bonum procurantibus. decurrendum esse (nisi forte rerum et animorum

[blocks in formation]

mus.

tentiam quoque meam scripto mandandam persuasit. Atque hic ut in solido locetur quod instituti tui pars Non dubitas, quin Cogitata et Visa tua legerim; est potissima, videntur mihi exempla tua fuisse testor id factum a me summa cum voluptate, cum id petenda ex iis quæ liberales tradunt scientiæ, sepopræcipui amoris argumentum interpreter, quod ha- sitis quæ sunt de raro contingentibus, et, ut in conbeas me in tuorum numero, quibus censendos offers fesso est, facile refutari possunt; sed convertendam ingenii tui nondum evulgatos labores. Quo nomine fuisse censorii styli aciem in ea quæ generalia præfer me, quæso, hæc dicentem. Primo, si intimo er- struunt et tanquam non subvertenda axiomata et ga te affectui, ingenium tuum, actiones et sermones canones defenderunt nobilissima omnis ævi ingenia. id pretium diceretur, quod tui in me amoris est, lice- Apud eruditos enim nihil certius, quam illud artium ret hæc mutuis illigata complexibus sociari. Sed genus, cui scholastica olim natio nomen dedit quadomnis excluditur paritas, ubi ea sortis nostræ dispa- riviales, positiones suas per irrefutabiles demonstraritas est, et tam longe dissident, quibus favor utrin- tiones asseruisse. In aliis quoque, triviales dictis, que noster probare se nititur. Me itaque quod at- eæ nobis supersunt regulæ velut per manus traditæ, tinet, ex sese illa æstimari permitto, et æterno ob- quæ plerumque fine suo, in quem

scientia quæque servantiæ nexu habebis me tibi devinctissimum. collineat, non excedunt. Jam vero si nos consilio Ad operis tui argumentum ut accedam, est id ampla tuo ductiles præbeamus, id est, communes notiones maxime insignium speculationum congeries, ut in homini insitas exuamus, deletisque omnibus actioadmirationem me rapiat (qua perpetuo me defixum nibus nostris, operibus et maximis, repuerascere conetenebis) quod civilibus negotiis occupatissimus et mur, quo liceat intrare regnum naturæ, ut ex sacri summe acciti otii, quibus nullum prorsus cum decla- codicis præscripto enitendum nobis est ad regnum matis in schola dogmatibus commercium est, quic- cælorum, me quidem judice, nihil certius est, quam quid tamen optimæ frugis recondunt scientiarum præ- sic præcipiti gradu eundum esse in barbariem, unde cipuæ, id omne accuratissimo selectu transtuleris in post aliquot seculorum millia nihilo instructiores libri tui materiam. Quanquam enim alicubi prorsus emergamus theoreticis adjumentis, quam nunc sudeclines a trita et pervulgata in scholis docendi ra

Nam ita demum vere secundam ordiremur tione, quæ apud nullius non gentis et seculi sapientes pueritiam, facti tabula rasa, ubi, deletis priorum habita fuit unica veri norma; tamen et in illis, et quic- principiorum vestigiis, resuscitare jubemur novi quid toto moliris opere, artificem te nobis probas ver- mundi primordia, et ab experimentis operum et satili dexteritate. De me id fateor exerte, si institu- sensuum (hanc enim in particularibus insistis protum spectetur qua in eruditionis latifundia excurrit, bandi viam) colligere quod in intellectu efformetur excerpendum me literatorum gregi. Cum tamen ita in notionem generalem, ex decantato illo apud omnes prompte vocatis ad tui tractatus censuram amicis effato, “ In intellectu nihil esse, quod non prius fuerit audire libenter velle videaris, si quid mihi aut aliis in sensu." Neque verisimilitudine careat

, posse occurrerit decretorio confodiendum stylo, eo me nobis evenire, ut si ratio ineatur eruditionis, cum redactum sentio, ut judicium meum dissimulare non finienda erit Platonici anni revolutio, longe ea infra liceat, aperteque contestor ex eorum me numero, istud, quo nunc censetur, pretium decrevisse videri qui solidiora esse statuunt artium nostrarum funda- possit. Quod doctrinam nobis spondes excellentiomenta, quam tota dissertationis tuæ series admittit. rem, quam hodie inter nos viget, ab experimentis Primo enim cum objicis sinistros eventus et errores petendam, si latentes naturæ sinus pertentare et practicæ medicinæ, non ignoras mali id redundare ex aperire liberet, stabilita in particularibus fide, non neglecta artis regula. Nam ne centesimus quidem magis ad rem facit, quam si eo incites, quo naturalis medicæ cautionis observantem se præbet ; et ea ali- hominem instinctus rapit sine admotis exterius horquando ægri corporis constitutio est, ut exacte doceritationibus. Neque enim aliud patitur ratio, quam medicum non patiatur. Paucos enim reperias, qui ut infinita sint membra in omnibus mundi partibus rebus sic sese habentibus recte se explicent. Est et (neque enim hic cogitationes nostræ intra Europæ ubi malum ex se arti cedere nescit, quod in multis terminos cohibendæ sunt) quæ viam insistunt quo morbis accidens esse nosti ; quandoque et in abdito digitum intendis, tam acri et solicita diligentia ut causa, quam nullæ deprehendant conjecturæ. Quic- magis intendi nequeat industria. Omnibus enim quid sit; ego mihi persuadeo, illud practicæ medi- insita est sciendi cupiditas, non ita exsatianda, quin cinæ (prout hodie exercetur) probrum refundi in exardescat vehementius, ut hydrops sibi indulgens profitentium incuriam aut inscitiam, aut aliam ingenii crescit. Sed quomodo anres præbituros persuadere mei caliginem, quod minus felices habeat successus. paranti, evertendas prorsus quibus solide constitutis Pauci enim medicos agentium ita in arte sua exer- inhærent sententias et universim admista theorica, citati sunt, ut quidem quæ ex arte præscribunt flagi- tam suis, quam majorum, experimentis superextant. Atque hæc licet ad eam perfectionem non structa, non video adferri quo inducar ut credam. assurgat, admirandis tamen sanitatis adminiculis Porro asserere mihi licet non invita, ut opinor, pro abundat, ut per tot seculorum decursum exploratissi- babilitate, si tacitas intra cogitationes ad examen mæ fidei docuerunt experimenta, quæ regiam velut revocetur, quantum exuberent naturæ documenta viam pandunt ad commendatissimam per te quoque usu comperta per totum, qua expanditur, universum, scientiam. Alchymia et magia axiomatibus quibus- quinque aut sex ista, quæ venditas selecta et a te dam constant sane dignis, quæ assensum impetrent. probata, et hodiernæ curiositati deberi vis, misere se Sed tota artificum industria ita subtilitatem et im- tuerentur inter aliquot centena naturæ arcana, quibus posturas miscet, ut non tantum fraus et fraudum fabri in lucem quotidie protrahendis aut solertia ministra contemptum incurrant, sed et ludibriis excipiantur. est, aut favet casus, et comparari possunt aut partim præferri iis, quæ a te designata sunt. Sed demus, literatura artificiosi instar syntagmatis. Neque ex sequatur assensus posse a te conferri quod ad scien- tam ampla congerie vel pulvisculus superest, si extiarum faciat augmentum, et universalis apud nos cipias quædam sacri codicis, posteritati relicta. Et theoriæ notiones et axiomata fingamus extincta, anne tunc quidem per tot scriptorum millia, qui suffectis noviter repertis ; quid beneficii redundabit Salomonis ævum antecessere, reperiri potuit quidex hac mutatione in eruditionem et scientias ? Nihil quam novitatis titulo donandum ? Habenda tamen certius, quam nova hæc, et quæ in eorum appendi- ei fides est, cum ait, non obstantibus quæ vel sua cem veniunt, ubi semel recepta fuerint, commen- ferebant, vel priora tulerant tempora, non potuisse dantibus inventoribus, et illorum asseclis gratiam dici, “ Ecce novi quid.” Unde id colligo, cum per priscam sensim amissura, et oblivioni tradenda, ex omnia secula et in omnibus artibus et scientiis eadem naturæ scito fluxus illos et refluxus alternantis, fuerint in hominibus labor, exercitatio, et cognitio, atque ita ex temporum decursu penitus habitura cum iis, quæ nostro videmus tempore, etsi mutainteritum ; fortasse etiam aliis idem, quod tu nunc tionum æstu fluctuantia, prout temporum et locorum venditas, agitantibus, nimirum propositis admini- occasionisque variat ratio, et incalescit scriptorum culis, quibus exactius limentur augendæ scientiæ. industria, intendi et remitti solita tam in theoreticis Semper enim quæ majoribus fuerunt probro, in suis quam practicis, si assentimur tibi, primo, ut minoribus renasci solent. Quare frustra est, quis scientia nostra rejiciatur tanquam dubia et incerta, quis ab illorum exercitationibus et tota commentandi (quod affirmas duntaxat non minus argumentorum industria aliud speraverit, quam quod priscæ obser- robore,) deinde ut abdicentur axiomata nostra et vationis sit, ut fido nobis et per scripta tradito relatu maximæ, generalesque assertiones, a majoribus quasi constat. Hic in mentem mihi venit quod notat per manus traditæ, quæ tamen aliter enim hæc Paterculus, ubi de excellentissimis Græcorum et intelligi nequeunt) subtilissimis omnis ævi judiciis Romanorum ingeniis agit, cum florentissimæ essent comprobata sunt: ultimo, ut excogitetur ratio, quæ ipsorum res, hanc dari posse non improbabilem nos, jam factos abecedarios, per tortuosas particulacausam, quæ ea pessum dedit, ut postea docuit even- rium experimentorum ambages provehat ad cognitus, natura" quod summo studio petitum est, ad- tionem ex solide collectis generalibus, unde nova scendit ad summum, difficilisque in perfecto mora exsculpantur artium principia, finis erit ut exati, est.” Adeo ut homines, si senserint ulteriore se quas nunc habemus, disciplinis, et fatigati redeunti. prohiberi adscensu, in ipso constitutos fastigio, bus in circulum laboribus, illuc tendamus, unde sponte descendant, abdicatisque exercitationibus incepimus, eoque deducamur felicitatis quæ nos in quibus plurimum inest momenti, nova affectent, integrum restituat. Res ea est tot seculorum, quot tanquam occupata ab aliis materia, in qua prius ante nos transacta fluxerunt, ut tandem in perfeclaborabant. Et præsertim id eloquentiæ fatum fuit tionis meta consistamus. Neque ita hic censor illis temporibus, ut cum posteriores desperarent sedeo, quasi fastidiose explodam quicquid augendis posse a se præteriri priores, aut eos æquari, sequere- per nova inventa impenditur scientiis, cum conatus tur neglectus et contemptus priscæ exercitationis, et iste nobilis sit, neque summa laude fraudandus, ob per aliquot secula sermo et stylus contraheret sordes beneficium quo in præsens perfrui licet. Nunquam et rubiginem, donec ultima periodus novam reduxit defuit mundo ingens illorum agmen qui novis exfaciem, emergentibus et se incitantibus illustribus cogitandis operam dederunt, neque futura carebunt ingeniis ad resumendos recens animatæ diligentiæ secula, in quibus industria pertinax et excellens hac impetus, propellendosque in summum perfectionis in parte peperit nobis ea, quæ in admirationem fastigium labores non in eloquentiæ duntaxat studio, rapiunt, captum popularem et spem transgressa. sed et quousque se porrigunt scientiarum omnium Nostræ tamen notiones et axiomata tam ab iis, quam pomeria. Neque enim falli illum puto, quisquis ab eruditorum eminentissimis, semper cum gratiis existimaverit, artes omnes, prout publice nunc do- recepta sunt. centur, nullo non ævo extitisse, non tamen pari in Vides quam in me fiduciam tua crearit humanitas; omnibus locis mensura, neque eodem loco semper si in ista tui impugnandi licentia lasciviente proterpari numero, sed ex temporum genio mutationibus via efferor, quam de erecta tua indole concepi opinio, obnoxio, nunc auctiores florentioresque, nunc inexsus- et libertate, quam hic amicorum præcipuis indulges, citatæ et cum tenebricosæ institutionis methodo rudi. eo me impulit alioquin restitantem. Et quanquam,

Ratio ex me si quæratur, facit pro me doctrina equi instar sub auriga rectore, non recedam a veteri Aristotelis et aliorum elaboratissimi ingenii virorum, et trita via, quam sedulo calcavi, ita tamen sentio de a quibus supersunt nobis plurima adminicula ; unde tuis cogitatis, et fateri me res ipsa cogit, tecum et id probetur et ad liquidum deducatur, quod aliis in cum mundo iniquius te egisse, cum tantas opes rebus idem in artibus contingere, darique ortum et domestico carcere damnatas invidisti publico usui. interitum ; congrua prorsus, si me interpretem au- Licet enim persuasum habeam quoad tenorem et dias, sententia ei, quod dici solet : “ Nihil norum subjectum præcipuæ dissertationis, nulla in academia sub sole," et quæ non in facta magis quam dicta te reperturum tribunal, quod erroris te absolvere quadrat, “ Ut nihil neque dictum neque factum sit, sustineat; tamen negari non potest, tractatum tuum quod non et dictum et factum prius."

ubique scatere conceptibus selectæ frugis super Patrocinatur 2o. etiam celebris illa Salomonis ad præsenti statu scientiarum, et ingeniosissimis comfilium querela in prurientes suo seculo voluminum mentationibus super adjumentis eas promovendi, ut fabros, non alio sensu accipienda, quam quod magna efficacissime eum trahat, quicunque earum rerum eorum pars et fuerint observationes et in qualibet | studio capitur, penitusque explorandi gignat haud

« VorigeDoorgaan »