Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

mo, quod maxime omnium, post spiritum innatum, 10. Quod ad oppletionem attinet ; pigmenta, et aër extrinsecus (utcunque spiritum humanum quasi hujusmodi spissamenta unctuosa, atque (quod comanimet, et ad sanitatem plurimum conferat) succos modissime in usu potest esse) oleum et pinguia, non corporis deprædatur, et desiccationem corporis ac- minus corporis substantiam conservant, quam pig. celerat: itaque exclusio aëris ad longitudinem vitæ menta in oleo et vernix ligna. confert.

11. Britones antiqui corpus glasto pingebant, et 2. Alter effectus, qui sequitur exclusionem aëris, fuerunt admodum longævi; quemadmodum et Picti, subtilior multo est et profundior; scilicet quod cor- qui inde etiam nomen traxisse a nonnullis putantur. pus occlusum et non perspirans spiritum inclusum 12. Hodie se pingunt Brasilienses et Virginiendetinet, et in duriora corporis vertit; unde spiritus ses, qui sunt (præsertim illi priores) admodum lonea emollit et intenerat.

gævi; adeo ut quinque abhinc annis patres Galli 3. Hujus rei explicata est ratio in desiccatione nonnullos convenerint, qui ædificationem Fernaminanimatorum ; atque est axioma quasi infallibile, burgi, annis abhinc centum et viginti, ipsi ad tunc quod spiritus emissus corpora desiccat; detentus virilis ætatis, meminissent. colliquat et intenerat : atque illud insuper simul as- 13. Joannes de Temporibus, qui dicitur ad tresumendum, quod calor omnis proprie attenuat et centesimum annum ætatem produxisse, interrogatus humectat, et per accidens tantum contrahit et desiccat. quomodo se conservasset ; respondisse fertur, " Ex

4. Vita in antris et speluncis, ubi aër non recipit tra, oleo; intus, melle.” radios solis, possit facere ad longævitatem; aër enim 14. Hiberni, præsertim sylvestres, etiam adhue per se ad prædationem corporis non multum potest, sunt valde vivaces; certe aiunt, paucis abhinc annisi calore excitatus. Certe si quis memoriam re- nis comitissam Desmondiæ vixisse ad annum cenrum recolat, ex pluribus reliquiis et monumentis tesimum quadragesimum, et ter per vices dentiisse. constare videtur, fuisse hominum magnitudines et Hibernis autem mos est se nudos ante focum butyro staturas longe iis, quæ postea fuerunt, grandiores; ut salso et veteri fricare et quasi condire. in Sicilia et aliis nonnullis locis. Istiusmodi au- 15. Iidem Hiberni in usu habuerunt lintea et intem homines in speluncis plerumque ætatem dege- dusia croceata; quod licet ad arcendam putrefacbant: atqui diuturnitas ætatis, et amplitudo mem- tionem introductum fuerat, tamen (utcunque) ad brorum, habent nonnihil commune. Etiam antrum vitæ longitudinem utile fuisse existimamus; nam Epimenidis inter fabulas ambulat. Suspicor etiam crocus ex omnibus, quæ novimus, ad cutem et convitam anachoretarum columnarium simile quippiam fortationem carnis est res optima; cum et notabiliter fuisse vitæ in antris; quippe ubi radii solis parum astringat, et habeat insuper oleositatem et calorem penetrabant, neque aër magnas mutationes aut inæ- subtilem sine ulla acrimonia. Equidem memini qualitates recipere poterat. Illud certum, utrunque quendam Anglum, ut vectigalia supprimeret, croci Simeonem, Stylitam, et Danielem, et Sabam, atque saccum cum transfretaret, circa stomachum portasse, alios anachoretas columnares, admodum longævos ut lateret ; eumque, cum antea ex mari gravissime fuisse. Etiam anachoretæ moderni, intra muros aut ægrotare solitus esset, optimne tunc valuisse, nec columnas septi et clausi, longævi sæpius reperiuntur. nauseam ullam sensisse.

5. Proxima vitæ in antris est vita in montibus. 16. Hippocrates jubet vestes ad cutem hieme Quemadmodum enim in antra calores solis non puras portare, æstate sordidas et oleo imbutas; hupenetrant; ita in fastidiis montium, reflexione des jus ratio videtur, quod per æstatem spiritus exhalant tituti, parum possunt. Accipiendum autem hoc est maxime; itaque pori cutis opplendi sunt. de montibus, ubi aër limpidus est et purus; scilicet 17. Ante omnia igitur usum olei, vel olivarum, ubi propter ariditates vallium nebulæ et vapores non vel amygdalini dulcis, ad cutem ab extra unguendam, ascendunt; quod fit in montibus qui Barbariam cin- ad longævitatem conducere existimamus ; eaque gunt; ubi etiam hodie vivunt sæpenumero ad annos unctio debet fieri singulis auroris, cum exitur e leccentum et quinquaginta, ut jam antea notatum est. to, cum oleo, in quo admisceatur parum salis nigri

6. Atque hujusmodi aër antrorum aut montium, et croci. Unctio autem levis debet esse, ex lana ex sua natura propria, parum, aut nihil deprædatur: aut spongia molliori, neque quæ stillet super corpus, at aër, qualis est noster, cum sit propter calores sed cutem tantum intingat et inficiat. solis prædatorius, quantum fieri potest, a corpore 18. Certum est liquores in majori quantitate, est excludendus.

etiam oleosos, haurire nonnihil ex corpore ; sed 7. Aër vero prohibetur et excluditur duobus mo- contra, parva quantitate imbibi a corporc: itaque dis: primo, si claudantur meatus ; secundo, si op- levis aspersio facienda est, ut diximus; aut plane pleantur.

indusium ipsum oleo liniendum est. 8. Ad clausuram meatuum faciunt, ipsius aëris 19. Objici vero forte possit, istam unctionem ex frigiditas: nuditas cutis, ex qua illa induratur ; la- oleo, quam laudamus, (licet apud nos in usu nunquam vatio in frigida ; astringentia cuti applicata, qualia fuerit, atque apud Italos in desuetudinem abierit,) sunt, mastiche, myrrha, myrtus.

olim quidem apud Græcos et Romanos familiarem 9. Multo magis huic operationi satisfiet per bal- fuisse et diætæ partem; neque tamen iis seculis nea, sed raro usurpata, (præsertim temporibus homines magis fuisse longævos. Sed respondetur æstivis,) quæ constent ex aquis mineralibus astrin- rectissime; oleum in usu fuisse tantum post balnea, gentibus, quæ tuto exhiberi possunt; quales sunt nisi forte inter athletas; balnea autem ex calido chalybeatæ et vitriolatæ; hæ enim cutem potenter operationi nostræ tanto contraria sunt, quanto unocontrahunt.

tioncs congruæ; cum alterum meatus aperiat, alterum

III.

OPERATIO SUPER SANGUINEM ET CALOREM SANGUI

FICANTEM.

obstruat. Itaque balneum absque unctione sequenti | tactu et munditie jucunda ; sed ad nostram operapessimum; unctio absque balneo optima. Etiam ad

tionem suspecta. delicias potius adhibebatur ista unctio, atque (si in 27. Hiberni sylvestres, cum incipiunt ægrotare, optimam partem accipias) ad sanitatem ; sed nullo nihil prius faciunt, quam ut lintea e stratis tollant, modo in ordine ad vitam longævam ; itaque simul et in laneis pannis se convolvant. adhibebantur unguenta pretiosa, quæ ad delicias 28. Referunt nonnulli, se magno sanitatis suæ grata, ad nostram intentionem noxia sunt, ob calo- commodo laneis carminatis proxime ad cutem, sub rem ; ut bene dixisse videatur Virgilius :

indusiis suis, usos fuisse, tam ad braccas, quam ad

corporalia. “Nec casia liquidi corrumpitur usus olivi.”

29. Est et illud observandum, aërem corpori as20. Inunctio ex oleo et hieme confert ad sanita- suetum minus illud deprædari, quam novum et subtem, per exclusionem frigoris; et æstate, ad detinendos inde mutatum : itaque pauperes, qui in tuguriis spiritus et prohibendam exsolutionem eorum, et ar- suis intra proprios lares perpetuo vivunt, nec sedes cendam vim aëris, quæ tunc maxime est prædatoria. mutant, sunt plerumque longæviores: veruntamen

21. Cum inunctio ex oleo operatio sit ad vitam quoad alias operationes mutationem aëris (præserlongam fere potentissima ; visum est addere cauti- tim spiritibus non omnino inertibus) utilem esse juones, ne periclitetur valetudo: eže quatuor sunt, se- dicamus; mediocritas autem adhibenda foret, quæ cundum quatuor incommoda, quæ exinde sequi pos- utrinque satisfaciat ; illud fiet, si quatuor temporisint.

bus anni fiet per stata tempora mutatio loci ad 22. Primum incommodum est, quod reprimendo sedes idoneas; neque sint corpora aut in peregrinasudores morbos inducere possit, ex humoribus illis tione nimia, aut in statione. Atque de operatione excrementitiis : huic remedium adhibendum est ex per exclusionem aëris, et de evitanda vi ejus prædapurgationibus et clysteriis, ut evacuationi debite con- toria, hæc dicta sint. salatur; certum enim est evacuationem per sudores sanitati plerumque conferre; longitudini vitæ officere. Purgativa autem moderata in humores agunt, non in spiritus, quod facit sudor.

23. Secundum incommodum est, quod corpus calefacere possit et subinde inflammare ; spiritus 1. Operationes duæ sequentes sunt

Historia. enim occlusus nec perspirans, ferventior est: huic operationibus duabus præcedentibus incommodo occurritur, si diæta ut plurimum vergat tanquam antistrophæ; atque iis respondent, quemad frigidum, et sumantur propria quædam ad refri- admodum passiva activis; præcedentes enim duæ gerandum per vices: de quibus mox in operatione id agunt, ut spiritus et aër actionibus suis sint misuper sanguinem inquiremus.

nus deprædantes ; hæ vero, ut sanguis et succus 24. Tertium est, quod caput gravare possit; om- corporis sint minus deprædabiles. Quoniam vero nis enim oppletio extrinsecus repercutit vapores, et sanguis est irrigatio succorum et membrorum, et eos mittit versus caput: huic incommodo omnino præparatio ad ea; operationem super sanguinem occurritur per cathartica, præsertim clysteria ; et primo loco collocamus. Circa hanc operationem claudendo os ventriculi fortiter cum stypticis ; et proponemus consilia numero pauca, sed vi valde effipectendo et fricando caput, etiam cum lixiviis ido- cacia: ea tria sunt. neis, ut aliquid exhalet; et non omittendo exercita- 2. Primo dubium non est, quin si sanguis sit alitionem bonam, et qualem convenit, ut etiam per cu- quanto frigidior, minus futurus sit dissipabilis : tem nonnihil perspiret.

quoniam vero quæ per os sumuntur frigida, cum 25. Quartum incommodum subtilius est malum; reliquis intentionibus haud paucis male conveniunt; videlicet quod spiritus, detentus per clausuram po- ideo optimum foret alia invenire, quæ non sunt cum rorum, videatur posse seipsum nimis multiplicare ; | istiusmodi incommodis complicata. Ea duo sunt. quia cum parum evolet, et continuo spiritus novus 3. Prius hujusmodi est; adducantur in usum, idgeneretur, nimium increscit spiritus, et sic corpus que maxime in juventute, clysteria nihil omnino etiam plus prædari possit: verum hoc non prorsus purgantia aut abstergentia ; sed solummodo refrigeita se habet ; nam spiritus omnis conclusus hebes rantia et nonnihil aperientia : probata sunt quæ fiunt fit, (quando quidem ventiletur motu spiritus, ut et ex succis lactucæ, portulacæ, hepaticæ, etiam sedi flamma,) ideoque minus activus est, et minus sui majoris, et mucilaginis seminis psyllii, cum decoce generans; calore certe auctus, (ut et flamma,) sed tione aliqua temperata aperiente, admisto aliquanto motu piger: sed et huic incommodo remedium ad caphoræ : verum vergente ætate, omittatur sedum hiberi possit a frigidis oleo quandoque admistis ; majus et portulaca, et substituantur succi boraginis, qualia sunt rosa et myrtus; nam calidis omnino ab- et endiviæ, aut similium ; atque retineantur clysteria stinendum, ut dictum est de casia.

hujusmodi quantum fieri potest, ad horam scilicet, 26. Neque inutilis est applicatio ad corpus ves- aut amplius. tium, quæ et ipsæ in se habent aliquid unctuosi sive 4. Alterum est ejusmodi ; in usu sint, præsertim oleosi, non aquosi : illæ enim exhaurient corpus æstate, balnea aquæ dulcis et modice admodum tepiminus ; quales sunt ex lana, potius quam ex lino: dæ, prorsus absque emollientibus, malva, mercuriali, certe manifestum est in spiritibus odorum, quod si lacte, et similibus; adhibeatur potius serum lactis ponas pulveres odoratos inter lintea, multo citius recens in nonnulla quantitate, et rosa. virtutem perdunt, quam inter lanea. Itaque lintea 5. Verum, quod caput rei est et novum,

illud

IV.

[ocr errors]

præcipimus ; ut ante balneationem inungatur corpus 13. Sumantur vero ligna aut in jusculis decocta, cum oleo, cum spissamentis; ut qualitas refrigerii aut infusa in mustum, aut cervisiam, antequam seexcipiatur, aqua magis arceatur: neque tamen mea- deat : in jusculis autem (ut fit in guaiaco et similitus corporis nimium occludantur: etenim cum frigus bus) semper infundantur diu, antequam decoquantur, exterius corpus fortiter occludit, tantum abest ut ut firmior pars ligni, et non tantum ea quæ leviter promoveat infrigidationem, ut etiam eam prohibeat, hæret, eliciatur: fraxinus autem, licet ad pocula et irritet calorem.

adhibeatur, nobis suspecta est. Atque de operatione 6. Similis est usus vesicarum, cum decoctionibus super sanguinem hæc inquisita sint. et succis refrigerantibus, applicatis circa inferiorem regionem corporis, videlicet sub costas, usque ad pubem; nam et hoc est genus balneationis, ubi

OPERATIO SUPER SUCCOS CORPORIS. corpus liquoris ut plurimum excluditur, refrigerium tantum excipitur.

1. Duo sunt corporum genera (ut in

Historia 7. Restat tertium consilium, quod non ad sangui- inquisitione de inanimatis jam dictum nis qualitatem, sed ad substantiam ejus pertinet, ut est) quæ difficilius consumuntur : dura et pinguia; reddatur magis firma et minus dissipabilis, et in ut cernitur in metallis et lapidibus; atque in oleo quam calor spiritus minus agere possit.

et cera. 8. Atque de usu limaturæ auri, aut auri foliati, 2. Operandum itaque est, ut succus corporis sit aut pulveris margaritarum, gemmarum, et corallii, subdurus ; atque etiam ut sit subpinguis, aut subet similium, hodie nihil credimus, nisi quatenus præ- roscidus. senti operationi satisfaciant: certe, cum Arabes, et 3. Quatenus ad duritiem, ea efficitur tribus modis: Græci, et moderni, iis rebus tantas virtutes tribue- natura alimenti firma; frigore condensante cutem et rint, non omnino nihil videatur esse in istis, quæ tot carnes; et exercitatione succos fermentante et comhomines experti observarunt. Itaque missis phan- pingente, ne sint molles et spumosi. tasticis circa illas opinionibus, plane arbitramur, si 4. Quatenus ad naturam alimenti, talis esse universæ substantiæ sanguinis aliquid insinuari pos- debet, ut sit minus dissipabilis; qualia sunt caro sit per minima, in quod spiritus et calor parum aut bovina, caro suilla, caro cervina, etiam caro caprenihil agere possint, omnino id non tantum putrefac- arum, hædorum, cygnorum, et anserum, et palumtioni, sed etiam arefactioni obstiturum, et ad vitambium sylvestrium, (præsertim si hujusmodi carnes prolongandam fore efficacissimum: in hoc tamen fuerint modice salitæ,) pisces itidem saliti et sieci ; plures adhibendæ sunt cautiones: primo, ut fiat ad- etiam caseus subvetus, et hujusmodi. modum exacta comminutio: secundo, ut hujusmodi 5. Quoad panem autem, avenaceus, aut etiam dura et solida sint omnis malignæ qualitatis exper- paululum pisatus, aut secalicius, aut hordeaceus, tia, ne cum in venis dispergantur et lateant, aliquid solidior est quam ex frumento; atque etiam in pane nocumenti inferant: tertio, ut nunquam sumantur frumentaceo solidior qui paulo plus habet ex furcum cibis, nec ita excipiantur, ut diu hæreant, ne fure, quam qui purioris est pollinis. generent periculosas obstructiones circa mesente- 6. Orcades, qui piscibus vescuntur salitis, atque rium: quarto, ut rarus sit eorum usus, ne coëant et generaliter ichthyophagi, longævi sunt. cumulentur in venis.

7. Monachi et eremitæ, qui parce et sicco ali9. Itaque modus excipiendi sit, stomacho jejuno, mento pascebantur, fuerunt ut plurimum longævi. in vino albo, cui admistum sit parum olei amygda- 8. Etiam aqua pura, in potu frequentur usurpata, lini, et fiat corporis exercitatio super haustum eorum. reddit succos corporis minus spumosos; cui si, prop

10. Simplicia autem, quæ operationi huic satis- ter spiritus hebetudinem, (qui proculdubio in aqua faciant, possint esse loco omnium ; aurum, marga- est parum penetrativus,) admisceatur aliquid nitri, ritæ, et corallium ; metalla enim omnia, præter utile esse existimamus. Atque de firmitudine aliaurum, non sunt absque maligna qualitate in volatili menti hactenus. ipsorum: neque etiam tam exquisite comminuuntur, 9. Quatenus ad condensationem cutis et carnium quam aurum foliatum ; gemmæ autem translucidæ, per frigus; vivaciores fere sunt, qui sub dio vivunt, et tanquam vitreæ, minus nobis placent (ut et antea quam qui sub tecto; atque qui in regionibus frigidis, diximus) propter suspicionem corrosionis.

quam qui in calidis. il. At nostro judicio et tutior et efficacior foret 10. Vestes nimiæ, sive in lectis, sive portatæ, usus lignorum, in infusionibus et decoctionibus; satis corpus solvunt. enim in iis possit esse ad firmitudinem sanguinis, 11. Lavatio corporis in frigida, bona ad longituneque tamen simile periculum est ab obstructione: dinem vitæ; usus balneorum tepidorum malus; de præcipue autem, quia possunt sumi in cibo et potu; balneis autem ex aquis astringentibus mineralibus unde facilius ingressum reperient in venas, nec de- | superius dictum est. ponentur in fæcibus.

12. Quatenus ad exercitationem; vita otiosi 12. Ligna ad hoc idonea sunt, santalum; quer manifesto reddit carnes molles et dissipabiles : exercus; et vitis; ligna enim calidiora, aut aliqua ex citatio autem robusta (modo absint nimii sudores parte resinosa, rejicimus; possint tamen adjici cau- aut lassitudines) duras et compactas : etiam exerci. les siccæ et lignosæ roris-marini; cum frutex sit tatio intra aquas frigidas, qualis est natatio, valde ros-marinus et ætatem multarum arborum æquet; bona; atque generaliter exercitatio sub dio, melior etiam hederæ caules siccæ et lignosæ, sed ea quan- quam sub tecto. titate, ut saporem non reddant ingratum.

13. De fricationibus (quod est exercitationis ge

[ocr errors]

V.

OPERATIO SUPER VISCERA AD EXTRUSIONEM ALI

MENTI.

nus) tamen, quia alimenta magis evocant quam in- 23. Atque vetustas vini aut potus hoc habet, durant, postea suo loco inquiremus.

quod subtilitatem generat in partibus liquoris, acri14. Jam vero cum de duritie succorum dictum sit, moniam in spiritibus ; quorum primum utile, secunveniendum ad oleositatem sive roscidationem ipso- dum noxium; itaque ad hanc complicationem enorum ; quæ perfectior et potentior est intentio, quam dandam mittatur in dolium, priusquam resederit induratio; quia non habet incommodum, neque nonnihil vinum a musto, caro suilla, aut cervina malum complicatum : omnia enim, quæ ad duritiem bene cocta, ut habeant spiritus vini, quod ruminent succorum pertinent, ejusmodi sunt, ut cum alimenti et mandant, atque inde mordacitatem suam deponant. absumptionem prohibeant, etiam ejusdem repara- 24. Similiter si recipiat cervisia non solum grana tionem impediant; unde fit ut diuturnitati vitæ eadem tritici, hordei, avenarum, pisarum, etc. sed etiam et prosint et obsint; at quæ ad roscidationem succo- partem (puta tertiam) ex radicibus aut pulpis pinrum pertinent, ex utraque parte juvant; cum reddant quibus (qualia sunt radices potadi, medullæ artiplialimentum et minus dissipabile, et magis reparabile. cis, radices bardanæ, aut aliæ radices dulces et escu

15. Cum vero dicimus, quod succus corporis lentæ) utiliorem fore potum ad longævitatem existidebeat fieri roscidus et pinguis, notandum est, hoc mamus, quam cervisiam ex granis tantum. nos non intelligere de pinguedine, aut adipe mani- 25. Etiam quæ in partibus suis valde tenuia festo, sed de rore perfuso et (si placet) radicali in sunt, et nihilominus nulla prorsus sunt acrimonia aut ipsa corporis substantia.

mordacitate, utilia sunt in condimentis ciborum; 16. Neque rursus existimet quispiam oleum, aut qualem virtutem inesse deprehendimus in paucis pinguia ciborum, aut medullas, similia sibi generare, quibusdam ex floribus ; floribus scilicet hederæ, qui in atque intentioni nostræ satisfacere ; neque enim quæ aceto infusi etiam gustui placent; foribus calendulæ, perfecta semel sunt, retro aguntur ; sed talia debent qui in usu sunt in brodiis; et floribus betonicæ. esse alimenta, quæ post digestionem et maturationem Atque de operatione super succos corporis hæc tum demum oleositatem in succis ingenerent. inquisita sunt.

17. Neque rursus existimet quispiam oleum, et pingue coacervatum, et simplex, difficilis esse dissipationis; in mistione autem non eandem retinere naturam; etenim quemadmodum oleum per se multo serius consumitur quam aqua, ita etiam in papyro, aut sudario, diutius hæret, et tardius desiccatur ; ut

1. Quæ viscera illa principalia, quæ Historia. prius notavimus.

concoctionis fontes sunt, stomachum, 18. Ad irrorationem corporis melius faciunt cibi hepar, cor, cerebrum, ad functiones suas probe exerassati, aut furno cocti, quam elixi : atque omnis præ- cendas confortant, (unde alimenta in partes distriparatio ciborum cum aqua incommoda est; quin- buuntur, spiritus sparguntur, atque inde reparatio etiam et oleum copiosius elici videmus ex corporibus corporis totius transigitur,) a medicis, atque eorum siccis, quam ex humidis.

descriptis et consiliis, petenda sunt. 19. Generaliter ad irrorationem corporis prodest 2. De splene, felle, renibus, mesenterio, iliis, et multus usus dulcium, sacchari, mellis, amygdalarum pulmonibus, non loquimur; sunt enim membra minisdulcium, pinearum, pistaciorum, dactylorum, uvarum trantia principalibus; atque cum de sanitate tractapassarum, uvarum Corinthi, ficuum, et hujusmodi: tur, in considerationem vel præcipuam quandoque contra, omnia acida, et nimium salsa, et nimium veniunt ; quia patiuntur singula suos morbos, qui acria, sunt generationi succi roscidi opposita. nisi curentur, etiam in viscera principalia incurrunt :

20. Neque Manichæis eorumque diætæ favere quatenus vero ad prolongationem vitæ, et reparaexistimabimur, si semina quæque, et nucleos, et ra- tionem per alimenta, et retardationem atrophiæ dices in cibis aut eorum condimentis frequentia esse senilis, si concoctiones et principalia illa viscera debere dicamus ; quandoquidem omnis panis (panis bene se habeant, cætera maxima ex parte ad votum autem ciborum firmamentum est) aut ex seminibus sequentur. est, aut ex radicibus.

3. Atque ex medicorum libris, qui de quatuor mem21. Ante omnia vero ad irrorationem corporis brorum principalium confortatione et commodis sermaxime facit natura potus, qui ciborum vehiculum mones faciunt, decerpenda sunt ea unicuique, quæ est : itaque in usu sint potus illi, qui absque omni pro ratione status corporis proprii in diætam et regiacrimonia, aut acedine, subtiles tamen sint, quales men vitæ transferri poterint: etenim sanitas medisunt vina (ut ait anus apud Plautum) “ vetustate cinis temporalibus plerumque indiget; at diuturnitas edentula," et cervisia ejusdem generis.

vitæ ex victus ratione, et constanti medicinarum 22. Hydromel (ut arbitramur) non foret malum, juvantium serie, speranda est : nos vero pauca, si fuerit forte et vetus; attamen quoniam omne mel eaque selecta et optima proponemus. habet aliquid acutum (ut patet ex acerrima illa aqua, quam chemici ex eo extrahunt, quæ etiam 4. Stomachum, (qui, ut aiunt, est paterfamilias, et metalla solvit) melius foret, si fieret similis potio ex cujus robur ad reliquas concoctiones est fundamensaccharo, non infuso leviter, sed ita incorporato, tale,) ita munire decet et confirmare, ut sit absque quemadmodum mel solet esse in hydromelite, et intemperie calidus ; deinde astrictus, non laxus ; quæ habeat vetustatem anni aut sex mensium ; unde etiam mundus, non humorum fastidiis oppressus; et aqua cruditatem deponat, et saccharum subtilitatem nihilominus (cum ex seipso, potius quam ex venis, acquirat.

nutriatur) minime prorsus inanis aut jejunus; postre

:

mo in appetitu servandus est, quia appetitus diges- 17. Sacculus ex floccis carminatis, infusis in tionem acuit.

vinum austerum, in quod infusa fuerint myrtus et 5. Miramur quomodo illud, calidum bibere (quod cortex citri et parum croci, super stoinachum perpeapud antiquos in usu fuit) in desuetudinem abierit; tuo gestari potest. Atque de stomachum confortannovimus certe medicum admodum celebrem, qui in tibus hactenus ; cum etiam haud pauca ex his, quæ prandio et cæna jusculum etiam præcalidum avide aliis operationibus inserviunt, ad hoc etiam juvent. ingerere solebat, et paulo post optare ut regestum esset; " Neque enim mihi jusculo opus est, (inquit) 18. Jecori, si a torrefactione sive desiccatione, sed calido tantum.”

atque ab obstructione, immune servetur, nil ultra 6. Omnino utile arbitramur primam potionem, opus est: etenim exsolutio illa, quæ aquositates genesive vini, sive cervisiæ, sive potus alterius, (cui quis rat, morbus prorsus est; at reliqua duo etiam senecinsuevit,) in cæna semper calidam exhiberi. tus obrepens inducit.

7. Vinum extinctionis auri utile arbitramur semel 19. Huc pertinent vel maxime ea, quæ in operain mensa; non quod aurum aliquid virtutis ad hoc tione super sanguinem descripta sunt; iis adjiciemus largiri credamus, sed quia extinctionem omnem pauca admodum, sed electa. metallicam in aliquo liquore astrictionem potentem 20. Præcipue in usu sit vinum granatorum dulindere novimus : aurum autem deligimus, quia præ- cium; aut si illud haberi non possit, succus ipsorum ter illam (quam optamus) astrictionem, nil aliud recens expressus; mane sumendus, cum aliquanto metallicæ impressionis post se relinquit.

sacchari, et immisso in vitrum (in quod fit expressio) 8. Offas panis in vino media mensa utiliores, modico corticis citri recentis, et caryophyllis tribus quam ipsum vinum esse judicamus ; præsertim si aut quatuor integris: hocque usurpetur a Februario vino, cui offa intingatur, rosmarinus et cortex citri ad finem Aprilis. fuerint infusi ; idque cum saccharo, ut tardius 21. In usum adducatur ante alias omnes herbas labatur.

nasturtium ; sed tamen pubescens, non vetus: usur9. Usum cotoneorum ad stomachi robur utilem petur sive crudum, sive in jusculis, sive in potu; et esse certum est : melius tamen adhiberi judicamus post hanc cochlearia. in succis depuratis, cum saccharo (quos myvas 22. Aloë, quocunque modo abluta aut correcta, vocant) quam in carnibus ipsorum, quia stomachum hepati noxia ; itaque nunquam familiariter sumenda nimis gravant : illæ vero myvæ post mensam, sim- est. Rhabarbarum contra vitale hepati, modo tres plices; at ante mensam, cum aceto utilissime adhibeantur cautiones: primo, ut sumatur ante cibum, sumuntur.

ne desiccet nimis, aut vestigium stypticitatis relin10. Utilia stomacho sunt præ cæteris simplicibus quat: secundo, ut maceretur ad horam unam, aut rosmarinus, enula, mastiche, absinthium, salvia, duas, in oleo amygdalino recenti, cum aqua rosacea, mentha.

antequam alias infundatur, aut detur in substantia: 11. Pilulas ex aloë, et mastiche, et croco, præ- tertio, ut vicibus alternis sumatur, alias simples, sertim temporibus hiemalibus, ante prandium sump- alias cum tartaro, aut parum salis nigri, ne leviora tas, probamus; ita tamen ut aloë non tantum succo tantum asportet, et reddat massam humorum magis rosarum multis vicibus abluta sit, sed etiam in aceto, obstinatam. (in quo dissolutum fuerit tragacanthum,) et postea 23. Vinum, aut decoctum aliquod chalybeatum, in oleo amygdalino dulci et recenti, ad aliquot horas ter aut quater in anno sumi probo, ad obstructiones macerata sit, antequam formetur in pilulas.

potentiores solvendas ; ita tamen ut semper præcedat 12. Vinum aut cervisia infusionis absinthii, cum haustus duorum, aut trium cochlearium olei amyg. modico enulæ et santali citrini, recte per vices adhi. dalini dulcis recentis, et sequatur motus corporis, betur ; atque hoc hieme potius.

præsertim brachiorum et hypochondriorum. 13. At æstate, haustus ex vino albo, cum aqua 24. Liquores dulcorati, idque cum pinguedine fragariæ diluto, in quo vino pulveres exquisiti perla- quadam, ad arcendam arefactionem et salsedinem et rum, et testarum cancrorum fluviatilium, et (quod torrefactionem, et denique senilitatem jecoris, præmirum fortasse videatur) parum cretæ, fuerint infusa, cipue et plurimum possunt; præsertim si per vetusstomachum optime recreat et roborat.

tatem bene incorporentur ; tales fiant ex fructibus 14. At generaliter omnis haustus matutinus et radicibus dulcibus; scilicet vina et potus ex uvis (quales frequenter in usu sunt) refrigerantium (suc- passis recentibus, jujubis, caricis, dactylis, pastinacorum, decoctionum, seri lactis, hordeaceorum, et cis, bulbis sive potadis, et hujusmodi, cum admissimilium) fugiendus est; nihilque prorsus immitten- tione glycyrrhiza quandoque ; etiam potus ex gradum stomacho jejuno, quod sit frigidum purum : nis Indicis (quæ mayz vocant) cum mistura dulMelius exhibebuntur res hujusmodi (si necessitas cium, plurimum confert. Notandum est autem, postulet) vel hora quinta post prandium, vel hora intentionem præservationis jecoris in mollitie quauna post leve jentaculum.

dam et pinguedine longe potentiorem esse illa altera, 15. Jejunia frequentia mala sunt ad longævitatem; quæ pertinet ad apertionem jecoris, quæ potius innuit quinetiam sitis quæcunque evitanda, et servandus ad sanitatem, quam ad diuturnitatem vitæ; nisi stomachus satis mundus, sed perpetuo quasi humidus. quod obstructio ea, quæ inducit torrefactionem,

16. Oleum olivarum recens et bonum, in quo æque malitiosa est, ac aliæ arefactiones. Mithridatii nonnihil dissolutum fuerit, inunctum 25. Radices cichorei, spinaciæ, betæ, a medullis spinæ dorsi, ex adverso oris stomachi, stomachum purgatas, atque ad teneritudinem coctas in aqua, mirum in modum confortat.

cum tertia parte vini albi, pro condimentis familiari

« VorigeDoorgaan »