Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

:

rursus indantur spiritus, quales sunt in juvene ; ro- causa; fuga enim spirituum mala; condensatio autam hanc magnam rotas reliquas minores circum- tem eorum a fuga bona. agere, et naturæ cursum retrogradum fieri posse, 20. Græci multum posuerunt, et ad sanitatem, et consentaneum est.

ad prolongationem vitæ, in opiatis: Arabes vero 3. In omni consumptione, sive per ignem, sive adhuc magis; in tantum ut medicinæ suæ grandiores per ætatem, quo plus spiritus rei, sive calor, depræ- (quas Deorum manus vocant) pro basi sua et ingredatur humorem, eo brevior est duratio rei. Id ubi- diente principali habeant opium; reliquis admistis que occurrit et patet.

ad ejus noxias qualitates retundendas et corrigendas ; 4. Spiritus in tali temperamento et gradu activi- quales sunt theriaca, mithridatium, et cætera. tatis ponendi sunt, ut succos corporis (ut ait ille) non 21. Quicquid in cura morborum pestilentialium bibant et sorbeant, sed pitissent.

et malignorum feliciter exhibetur, ut spiritus sistan5. Duo sunt genera flammarum; una acris et tur et frænentur, ne turbent et tumultuentur ; id opimpotens, quæ tenuiora evolare facit, in duriora time transfertur ad prolongationem vitæ ; cum idem parum potest; ut flamma ex stramine vel ramentis faciat ad utrumque ; condensatio videlicet spirituum. ligni: altera fortis et constans, quæ etiam insurgitin Id autem præstant ante omnia opiata. dura et obstinata ; qualis est lignorum grandiorum, 22. Turcæ opium experiuntur, etiam in bona et similium.

quantitate, innoxium et confortativum ; adeo ut 6. Flammæ acriores, et tamen minus robustæ, etiam ante prælia ad fortitudinem illud sumant ; corpora desiccant, et reddunt effæta et exsucta; at nobis vero, nisi in parva quantitate, et cum bonis fortiores corpora intenerant et liquant.

correctivis, lethale est. 7. Etiam ex medicinis dissipantibus nonnullæ in 23. Opium et opiata manifesto deprehenduntur tumoribus tenuia tantum emittunt, ideoque indurant; excitare venerem ; quod testatur vim ipsorum ad nonnullæ potenter discutiunt, ideoque emolliunt. roborandos spiritus.

8. Etiam in purgantibus et abstergentibus quæ- 24. Aqua stillatitia ex sylvestri papavere ad cradam magis fluida raptim asportant; quædam magis pulam, febres, et varios morbos feliciter adhibetur ; contumacia et viscosa trahunt.

quæ proculdubio est temperatum genus opiati : ne9. Spiri

tali calore indui et armari debent, ut que de varietate usus ejus miretur quispiam; id potius ament dura et obstinata convellere et subru- enim opiatis familiare est; quia spiritus roboratus ere, quam tenuia et præparata emittere et asportare: et densatus insurgit in quemcunque morbum. eo enim modo fit corpus viride et solidum.

25. Turcæ habent etiam in usu herbæ genus, 10. Spiritus ita subigendi et componendi sunt, ut quam vocant Caphe, quam desiccatam pulverizant, fiant substantia densi, non rari; calore pertinaces, et in aqua calida propinant; quam dicunt haud non acres; copia quanta sufficit ad munia vitæ, non parvum præstare illis vigorem, et in animis et in redundantes aut turgidi : motu sedati, non subsultorii ingeniis: quæ tamen, largius sumpta, mentem movet et inæquales.

et turbat; unde manifestum est eam esse similis 11. Super spiritus plurimum operari et posse naturæ cum opiatis. . vapores, ex somno, et ebrietate, et passionibus 29. Celebratur in universo oriente radix quædam melancholicis, et lætificantibus, et recreatione spiri- vocata Betel, quam Indi, et reliqui in ore habere et tuum per odores in deliquiis, et languoribus, patet. mandere consueverunt; atque ex ea mansione mire

12. Spiritus quatuor modis condensantur. Aut recreantur, et ad labores tolerandos, et ad languores fugando; aut refrigerando; aut demulcendo; aut discutiendos, et ad coïtum fortificandum ; videtur sedando. Atque primum de condensatione per fu- autem esse ex narcoticis, quia magnopere denigrat gam videndum.

dentes. 13. Quicquid fugat undequaque, cogit corpus in 27. Incipit nostro seculo in immensum crescere centrum suum, atque ideo condensat.

usus tobacco; atque afficit homines occulta quadam 14. Ad condensationem spirituum per fugam lon- delectatione, ut qui illi semel assueti sint, difficile ge potentissimum et efficacissimum est opium ; et postea abstineant; et facit proculdubio, ad corpus deinde opiata, atque generaliter soporifera.

allevandum, et tollendas lassitudines; atque vulgo 15. Efficacia opii ad condensationem spirituum virtus ejus refertur eo, quod aperiat meatus, et eliciat admodum insignis est; cum tria fortasse grana ejus humores : attamen rectius referri potest ad condenspiritus paulo post ita coagulent, ut non redeant, sationem spirituum: cum sit hyoscyami quoddam gesed extinguantur, et reddantur immobiles.

nus, et caput manifesto turbet, quemadmodum opiata. 16. Opium et similia non fugant spiritus propter 28. Sunt aliquando humores generati in corpore, frigus suum, (habent enim partes manifesto calidas,) qui et ipsi sunt tanquam opiati ; ut fit in aliquibus sed e converso refrigerant propter fugam spirituum. melancholiis, quibus si quis corripiatur, admodum fit

17. Fuga spirituum ex opio et opiatis optime longævus. cernitur in illis exterius applicatis; quia subinde spiritus statim se subducunt, nec amplius accedere stupefactiva) simplicia sunt, opium ipsum, quod est volunt, sed mortificatur pars, et vergit ad gan- succus papaveris; papaver utrunque, et in herba, et grænam.

in semine; hyoscyamus; mandragora; cicuta ; to18. Opiata in magnis doloribus, veluti calculi, bacco; solanum. aut in abscissione membrorum, dolores mitigant; 30. Opiata composita sunt, theriaca, Mithridamaxime per fugam spirituum.

tium, triferæ, ladanum Paracelsi, diacodium, dias19. Opiata sortiuntur bonum effectum ex mala cordium, Philonium, pilulæ de cynoglossa.

10026. Opiata (quæ etiam narcotica vocantur et

31. Ex his, quæ dicta sunt, possent deduci quæ- | in victu quotidiano moderate adhiberi potest, etiam dam designationes, sive consilia ad prolongationem longe potentior ad prolongationem vita est, quam vitæ, secundum hanc intentionem, scilicet condensa- per opiata. tionis spirituum per opiata.

39. Refrigeratio spirituum fit tribus modis; aut 32. Sit itaque quotannis, a juventute adulta, diæta per respirationem ; aut per vapores ; aut per aliquædam opiata. Usurpetur sub fine Maii ; quia menta. Prima optima est, sed fere extra nostram spiritus æstate maxime solvuntur et attenuantur, et potestatem; secunda etiam potens, et tamen præsto minor instat metus ab humoribus frigidis : sit vero est; tertia debilis et per circuitus. opiatum aliquod magistrale, debilius quam ea quæ 40. Aër limpidus, et purus, et nihil habens fuliin usu sunt, et quoad minorem quantitatem opii, et ginis, antequam recipiatur in pulmones, et minus quoad parciorem mixturam impense calidorum : obnoxius radiis solis, spiritus optime densat. Talis sumatur mane inter somnos ; victus sit simplicior et invenitur aut in jugis montium siccis, aut in camparcior, absque vino, aut aromatibus, aut vaporosis ; pestribus perflatilibus et tamen umbrosis. sumatur autem medicina alternis tantum diebus, et 41. Quoad refrigerationem et densationem spiricontinuetur diæta ad quatuordecim dies. Hæc de- tuum per vapores, radicem hujus operationis ponisignatio judicio nostro intentioni haud perperam mus in nitro, veluti creatura ad hoc propria et electa; satisfacit.

his usi et persuasi indiciis : 33. Possit etiam esse acceptio opiatorum, non 42. Nitrum est tanquam aroma frigidum ; idque tantum per os, sed etiam per fumos: sed talis esse indicat sensus ipse. Mordet enim et tentat linguam debet, ut non moveat nimis facultatem expulsivam, et palatum frigore, ut aromata calore ; atque inter aut eliciat humores; sed tantum brevi mora operetur ea, quæ novimus, unicum est et solum, quod hoc super spiritus intra cerebrum ; itaque suffumigatio præstet. matutina, per os et nares excepta, cum tobacco, ad- 43. Frigida fere omnia (quæ sunt proprie frigida, misto ligno aloës, et foliis siccis roris-marini et parum non per accidens, ut opium) habent spiritum exilem myrrhæ, utilis foret.

et

paucum; contra spirituosa sunt omnia fere calida. 34. In opiatis magnis, qualia sunt theriaca, Mithri. Solum invenitur nitrum in natura vegetabili, quod datium, et cætera, (præsertim in juventute,) non spiritu abundet, et tamen sit frigidum. Nam camalum foret potius aquas ipsorum stillatitias sumere, phura, quæ est spirituosa, et tamen edit actiones quam corpora ipsorum ; etenim vapor in distillando frigidi, refrigerat per accidens tantum; nempe tenuisurgit; calor medicamenti fere subsidet: aquæ

autem tate sua, absque acrimonia, juvando perspirationem stillatitiæ plerumque in virtutibus, quæ per vapores in inflammationibus. fiunt, bonæ; in cæteris, enerves.

44. In congelatione et conglaciatione liquorum, 35. Sunt medicamenta, quæ gradum habent quen- quæ nuper cæpit esse in usu, per nivem et glaciem dam debilem et occultum, et propterea tutum, ad ad exteriora vasis appositas, immiscetur nitrum; virtutem opiatam; ea immittunt vaporem lentum et atque proculdubio excitat et roborat congelationem : copiosum, sed non malignum, quemadmodum opiata verum est, etiam usurpari ad hoc salem nigrum faciunt: itaque spiritus non fugant, sed congregant communem, qui potius activitatem indit frigori tamen et nonnihil inspissant.

nivali, quam per se infrigidat; sed, ut accepi, in 36. Medicamenta in ordine ad opiata sunt ante regiovibus calidioribus, ubi nix non cadit, fit conglaomnia crocus, atque ejus flores ; deinde foliumciatio a nitro solo: sed hoc mihi compertum non est. Indum ; ambra-grisia ; coriandri semen præparatum ; 45. Pulvis pyrius, qui præcipue constat ex nitro, amomum et pseudamomum ; lignum Rhodium ; aqua perhibetur epotus conducere ad fortitudinem, et usurflorum aurantiorum, et multo magis infusio florum pari a nautis sæpenumero et militibus ante prælia, eorundem recentium in oleo amygdalino; nux mos- quemadmodum a Turcis opium. chata foraminata et in aqua rosacea macerata.

46. Datur feliciter nitrum in causonibus et febri. 37. Ut opiata parce admodum et certis tempori- bus pestilentialibus, ad leniendos et frænandos ardobus, (ut dictum est,) ita hæc secundaria familiariter, res earum perniciosos. et in victu quotidiano, sumi possunt; et multum 47. Manifestissimum est nitrum in pulvere pyrio conferunt ad prolongationem vitæ. Certe pharma- magnopere exhorrere flammam; unde fit admirabilis copæus quidam Calecutiæ, ex usu ambræ, ad centum illa ventositas et exsufflatio. sexaginta annos vixisse perhibetur; atque nobiles in 48. Nitrum deprehenditur esse veluti spiritus Barbaria, ex ejusdem usu, longævi reperiuntur, cum terræ: etenim certissimum est, quamcunque terram, plebs brevioris sit ævi ; et apud majores nostros, qui licet puram, neque nitrosis admixtam, ita accumulanobis fuerunt vivaciores, crocus magno in usu fuit, tam et tectam, ut immunis sit a radiis solis, neque in placentis, jusculis, &c. Atque de primo modo emittat aliquod vegetabile, colligere etiam satis condensationis spirituum, per opiata et subordinata, copiose nitrum ; unde liquet spiritum nitri, non hæc inquisita sint.

tantum spiritui animalium, verum etiam spiritui 38. Jam vero de secundo modo condensationis vegetabilium esse inferiorem. spirituum, per frigus, inquiremus; proprium enim 49. Animalia quæ potant ex aqua nitrosa, mani. opus frigoris est densatio; atque perficitur absque festo pinguescunt; quod signum est frigidi in nitro. malignitate aliqua, aut qualitate inimica : ideoque 50. Impinguatio soli maxime fit a nitrosis: omnis tutior est operatio, quam per opiata ; licet paulo enim stercoratio est nitrosa : atque hoc signum est minus potens, si per vices tantum, quemadmodum spiritus in nitro. opiata, usurparetur: at rursus, quia familiariter et 51. Ex his patet spiritus humanos per spiritum

nitri posse infrigidari et densari, et fieri magis cru- sunt, tanquam subordinata et ad opium et ad nitrum; dos et minus acres: quemadmodum igitur vina fortia, nihil est opus alia inquisitione. et aromata, et similia, spiritus incendunt, et vitam 62. Quod vero ad sedationem impetus spirituum abbreviant; ita et nitrum e converso illos componit attinet, de ea mox dicemus, cum de motu ipsorum et comprimit, et facit ad longævitatem.

inquiremus: nunc igitur postquam de densatione 52. Usus autem nitri potest esse in cibo inter spirituum dixerimus, (quæ pertinet ad substantiam salem, ad decimam partem salis; in jusculis matu- | ipsorum,) veniendum ad modum caloris in ipsis. tinis, ad grana a tribus ad decem ; etiam in potu; 63. Calor spirituum, ut diximus, ejus generis sed qualitercunque usurpatum cum modo, ad longæ- esse debet, ut sit robustus, non acris; et amet obsti. vitatem summe prodest.

nata subruere, potius quam attenuata asportare. 53. Quemadmodum opium præcipuas partes tenet 64. Cavendum ab aromatibus, vino, et potu forti ; in condensatione spirituum per fugam, atque habet ut usus ipsorum sit valde temperatus et abstinentia simul sua subordinata, minus potentia, sed magis interpolatus : etiam a satureia, origano, pulegio, et tuta, quæ et majori quantitate et frequentiori usu omnibus, quæ ad palatum acria sunt et incensiva. sumi possunt, de quibus superius diximus : ita simi- Illa enim præstant spiritibus calorem non fabrilem, liter et nitrum, quod condensat spiritus per frigus, sed prædatorium. et quandam (ut moderni loquuntur) frescuram, habet 65. Robustum præbent calorem præcipue enula, quoque et ipsum sua subordinata.

allium, carduus benedictus, nasturtium adolescens, 54. Subordinata ad nitrum sunt omnia, quæ ex- chamædrys, angelica, zedoaria, verbena, valeriana, hibent odorem nonnihil terreum; qualis est odor myrrha, costum, sambuci flores, myrrhis. Horum terræ puræ et bonæ, recenter effossæ et versatæ : in usus cum delectu et judicio, alias in condimentis, his præcipua sunt borago, buglossa, hippo-buglossa, alias in medicamentis, huic operationi satisfaciet. pimpinella, fragaria, et fraga ipsa, frambesia, fructus 66. Bene etiam cedit, quod opiata magna huic cucumeris crudus, poma cruda fragrantia, folia et quoque operationi egregie serviunt: eo videlicet, gemmæ vitis, etiam viola.

quod exhibent calorem talem per compositionem, 55. Proxima sunt ea, quæ habent quendam viro. qualis in simplicibus optatur, sed vix habetur : ctrem odoris, sed paulo magis vergentem ad calidum, enim recipiendo calida illa intensissima (qualia sunt neque omnino expertem virtutis illius refrigerii : euphorbium, pyrethrum, stachys-agria, dracontium, qualia sunt melissa, citrum viride, aurantium viride, anacardi, castoreum, aristolochium, opopanax, amaqua rosacea stillaticia; pyra assa fragrantia ; etiam moniacum, galbanum, et similia; quæ intus per se rosa pallida, rubea, et muscatella.

sumi non possunt) ad retundendam vim narcoticam 56. Illud notandum est, subordinata ad nitrum opii, constituunt demum talem complexionem mediplerumque plus ad intentionem conferre cruda, quam camenti, qualem jam requirimus; quod optime perignem passa ; quia spiritus ille refrigerii ab igne spicitur in hoc, quod theriaca et Mithridatium, et dissipatur ; itaque bene sumuntur infusa in potu, reliqua, non sunt acria nec mordent linguam; sed aut cruda.

tantum sunt paululum amara, et odoris potentis, et 57. Quemadmodum condensatio spiritus per sub- produnt demum caliditatem suam in stomacho et ordinata ad opium fit aliquatenus per

odores;

simi operationibus sequentibus. liter et illa, quæ fit per subordinata ad nitrum ; ita. 67. Etiam ad calorem robustum spirituum facit que odor terræ recentis et puræ spiritus optimæ com- venus sæpe excitata, raro peracta : atque nonnulli pescit

, sive aratrum sequendo, sive fodiendo, sive ex affectibus, de quibus postea dicetur. Atque de herbas inutiles evellendo; etiam folia, in sylvis et calore spirituum, analogo ad prolongationem vitæ, sepibus, vergente autumno, decidentia, bonum refri- jam inquisitum est. gerium præstant spiritibus ; et maxime omnium, 68. De copia spirituum, ut non sint exuberantes fragaria moriens. Etiam odor violæ, aut florum et ebullientes, sed potius parci et intra modum (cum parietariæ, aut fabarum, aut rubi suavis, et ma- flamma parva non tantum prædetur, quantum magdreselve, exceptus dum crescunt, similis est naturæ. na) brevis inquisitio est.

58. Quin et novimus virum nobilem longævum, 69. Videtur al experientia comprobari, quod qui statim a somno, glebam terræ recentis, sub nares diæta tenuis et fere Pythagorica, vel ex regulis apponi quotidie fecit, ut ejus odorem exciperet. severioribus vitæ monasticæ, vel ex institutis eremi

59. Dubium non est, quin refrigeratio et attemper. tarum, quæ necessitatem et inopiam habebant pro atio sanguinis per frigida, qualia sunt endivia, cicho- regula, vitam reddat longævam. rea, hepatica, portulaca, etc. per consequens infrigidet 70. Huc pertinent potus aquæ, stratum durum, quoque spiritus ; sed hoc fit per circuitum ; at va- aër frigidus, victus tenuis, (scilicet ex oleribus, frucpores operantur immediate.

tibus, atque carnibus et piscibus conditis et salitis, Atque de condensatione spirituum per frigus jam potius quam recentibus et calidis,) indusium cilicii, inquisitum est; tertiam diximus esse condensationem crebra jejunia, crebræ vigiliæ, raræ voluptates senper id, quod vocamus, demulcere spiritus : Qu tam su es, et hujusmodi : omnia enim ista minuunt spiper sedationem alacritatis et motus nimii ipsorum. ritus, eosque redigunt ad quantitatem eam, quæ

60. Demulcent spiritus quæcunque illis sunt grata tantummodo vitæ muniis sufficiat; unde minor fit atque amica ; neque tamen provocant eos nimium ad deprædatio. exterius ; sed contra faciunt ut spiritus, quasi seipsis 71. Quod si diæta fuerit hujusmodi rigoribus et contenti, se fruantur, et recipiant se in centrum suum. mortificationibus panlo benignior, sed tamen semper

61. De his, si repetas ea, quæ superius posita æqualis, et sibi constans, eandem opem præstat; etenim etiam in flammis videmus, flammam nonnihil celeris et velox, quales sunt cursus, pila, gladiatoria, majorem (modo fuerit constans et tranquilla) minus et similia: et rursus cum impetus extenditur ad absumere ex fomite suo, quam flamma minor agitata, ultimas vires et nixus, quales sunt saltus, lucta, et et per vices intensior et remissior : id quod plane similia. Certum enim est, spiritus in angustiis demonstravit regimen, et diæta Cornari Veneti, qui positos, vel per pernicitatem motus, vel per ultimos bibit et edit tot annos ad justum pondus; unde cen- nixus, fieri postea magis acres et prædatorios. Ex teşimum annum viribus et sensibus validus superavit. altera parte exercitia, quæ satis fortem cient motum,

72. Etiam videndum est, ne corpus, quod plenius sed non nimis celerem, aut ad ultimas vires, (quales nutritur, neque per hujusmodi (quales diximus) diæ sunt saltatio, sagittatio, equitatio, lusus globorum, et tas emaciatur, veneris usum tempestivum omittat; similia,) nihil officiunt, sed prosunt potius. ne spiritus nimis turgeant, et corpus emolliant et destruant. Itaque de copia spiritus moderata, et Veniendum jam ad affectus et passiones animi, quasi frugali, jam inquisitum est.

et videndum, qui ex ipsis ad longævitatem sint

noxii, qui utiles. 73. Sequitur inquisitio de frænatione motus spi- 80. Gaudia magna attenuant et diffundunt spiriritus; motus enim manifesto eum attenuat et in- tus, et vitam abbreviant: lætitia familiaris roborat cendit. Illa frænatio fit tribus modis : per somnum; spiritus, evocando eos, nec tamen exsolvendo. per evitationem laboris vehementis, ant exercitii 81. Impressiones gaudiorum sensuales, malæ ; nimii, denique omnis lassitudinis; et per cohibitio- ruminationes gaudiorum in memoria, aut prehennem affectuum molestorum. Ac primo de somno. siones eorum ex spe vel phantasia, bonæ.

74. Fabula habet Epimenidem in antro plures 82. Magis confortat spiritus gaudium pressum et annos dormivisse, neque alimento eguisse, cum spi- parce communicatum, quam gaudium effusum et ritus inter dormiendum minus depascat.

publicatum. 75. Experientia docet animalia quædam (qualia 83. Mæror et tristitia, si metu vacet, et non sunt sorices et vespertiliones) in quibusdam locis nimium angat, vitam potius prolongat: spiritus occlusis per integram hiemem dormire ; adeo som- enim contrahit, et est condensationis genus. nus deprædationem vitalem compescit; quod etiam 84. Metus graviores vitam abbreviant: licet facere putantur apes et fuci, licet quandoque a enim et mæror et metus spiritum uterque angustiet; melle destituti: itidem papiliones et muscæ. tamen in mærore est simplex contractio; at in

76. Somnus post prandium, ascendentibus in ca- metu, propter curas de remedio, et spes intermistas, put vaporibus non ingratis (utpote primis roribus fit æstus et vexatio spirituum. ciborum) spiritibus prodest, sed ad alia omnia, quæ 85. Ira compressa est etiam vexationis genus; et ad sanitatem pertinent, gravis est et noxius ; atta- spiritum corporis succos carpere facit; at sibi permen in extrema senectute eadem est ratio cibi et som- missa et foras prodiens, juvat; tanquam medicani ; quia frequens esse debet et refectio et dormitio, menta illa, quæ robustum inducunt calorem. sed brevis et pusilla : quinetiam ad ultimam metam 86. Invidia pessima est, et carpit spiritus, atque senectutis mera quies et perpetuus quasi decubitus illi rursus corpus ; eo magis, quod fere perpetua est, prodest, præsertim temporibus hiemalibus.

nec agit (ut dicitur) festos dies. 77. Verum ut somnus moderatus ad prolongatio- 87. Misericordia ex malo alieno, quod in pos nem vitæ facit, ita multo magis, si sit placidus et ipsos cadere non posse videtur, bona ; quæ vero non turbidus.

similitudine quadam potest reflecti in miserantem, 78. Somnum placidum conciliant, viola, lactuca, mala, quia excitat metum. (præsertim cocta) syrupus e rosis siccis, crocus, me- 88. Pudor levis minime officit, cum spiritus lissa, poma in introitu lecti, ofsa panis ex vino mal- paululum contrahat et subinde effundat; adeo ut vatico, præsertim infusa prius rosa muscatella : ita- verecundi diu (ut plurimum) vivant; at pudor ex que utile foret conficere aliquam pilulam, vel ali- ignominia magna, et diu affligens, spiritus contrahit, quem haustum parvum ex hujusmodi rebus, eoque usque ad suffocationem, et est perniciosus. uti familiariter. Etiam ea quæ os ventriculi bene 89. Amor, si non fuerit infelix et nimis saucians, claudunt, ut semen coriandri præparatum, cotonea, ex genere gaudii est; et easdem subit leges, quas de et pyra fragrantia assata, somnum inducunt placidum: gaudio posuimus. ante omnia, juvenili ætate, et maxime iis, qui habent 90. Spes omnium affectuum utilissima est, et ad ventriculum satis fortem, prodest haustus bonus prolongationem vitæ plurimum facit; si non nimium aquæ puræ, crudæ, in introitu lecti.

sæpe intercidat, sed phantasiam boni intuitu pascat : De ectasi voluntaria, sive procu

itaque qui finem aliquem, tanquam metam vitæ, Mandatum.

rata, atque de cogitationibus defixis figunt et proponunt; et perpetuo et sensim in voto et profundis, (modo sint absque molestia,) nihil

suo proficiunt; vivaces ut plurimum sunt; adeo ut, habeo comperti; faciunt proculdubio ad intentio

cum ad culmen spei suæ venerint, nec habeant quod nem, et densant spiritus, etiam potentius quam amplius sperent, fere animis concidant, nec diu somnus : cum sensus æque, aut magis sopiant et foliatum, quod in immensum extenditur, sicut aurun.

superstites sint; ut spes videatur tanquam gaudium suspendant: de illis inquiratur ulterius. Atque de somno hactenus.

91. Admiratio, et levis contemplatio, ad vitam

prolongandam maxime faciunt; detinent enim spiri79. Quatenus ad motum et exercitia; lassitudo tus in rebus, quæ placent, nec eos turbare, ant nocet, atque motus et exercitatio, quæ est nimis | inquiete et morose agere sinunt: unde omnes con

[ocr errors]

templatores rerum naturalium, qui tot et tanta habe- | fortationem spirituum suorum, acta pueritiæ suæ et bant, quæ mirarentur, (ut Democritus, Plato, Par- adolescentiæ sæpe recordari et ruminare. Certa menides, Apollonius,) longævi fuerunt: etiam rhe- recreatio est senibus singulis, tanquam peculiaris, tores, qui res degustabant tantum et potius orationis recordatio talis. Itaque dulce est hominibus socielumen quam rerum obscuritatem sectabantur, fuerunt tatem habere eorum, qui olim una educati fuerant, et itidem longævi; ut Gorgias, Protagoras, Isocrates, loca ipsa educationis suæ invisere. Vespasianus Seneca: atque certe quemadmodum senes plerumque autem huic rei tantum tribuebat, ut cum esset imgarruli, et loquaces sunt ; ita et loquaces sæpissime perator nullo modo animum inducere potuisset, ut senescunt: indicat enim levem contemplationem, et ædes paternas, licet humiles, mutaret; ne aliquid quæ spiritum non magnopere stringat aut vexet : at deperiret consuetudini oculorum et memoriæ pueriinquisitio subtilis, et acuta, et acris vitam abbreviat; tiæ suæ; quinetiam in scypho quodam aviæ suæ spiritum enim lassat et carpit.

ligneo, cum labro argenteo, diebus festis potabat. Atque de motu spirituum per animi affectus hæc 96. Illud ante omnia spiritibus gratum est; ut inquisita sint; subjungemus autem quasdam alias fiat progressus continue in benignius. Itaque eo observationes generales circa spiritus, præter supe. modo est instituenda juventus et ætas virilis, ut riores, quænon cadunt in distributionem præcedentem. senectuti nova solatia relinquantur; quorum præci

puum sit otium moderatum. Itaque sibi ipsi manus 92. Præcipuæ curæ esse debet, ut spiritus non inferunt senes honorati, qui in otium non secedunt: exsolvantur sæpius ; solutionem enim præcedit ex- cujus rei insigne reperitur exemplum in Cassiodoro; tenuatio, neque spiritus semel extenuatus ita facile qui tanta apud reges Italiæ Gothos auctoritate pollese recipit et densatur: exsolutio autem fit per bat, ut instar animæ esset erga eorum negotia ; nimios labores ; nimis vehementes affectus animi ; postea autem fere octogenarius in monasterium se nimios sudores; nimias evacuationes; balnea tepida; recepit, ubi non ante centesimum demum annum et intemperatum aut intempestivum usum veneris; vitam clausit. At huic rei duæ cautiones adhibendæ etiam nimias curas et solicitudines et expectationes sunt; una, ut non expectent donec corpus omnino anxias ; denique per morbos malignos; et dolores et confectum sit et morbidum : etenim in hujusmodi cruciatus corporis graves: quæ omnia, quantum fieri corporibus omnis mutatio, licet in benignius, mortem potest, (ut etiam medici vulgares monent,) evitanda accelerat: altera, ut otio plane inerti se minime sunt.

dedant, sed habeant aliquid quod cogitationes et 93. Spiritus et consuetis delectantur et novis. animum ipsorum placide detinere possit; in quo Mirum autem in modum facit ad conservandum genere, præcipua oblectamenta sunt literæ, deinde vigorem spirituum, ut nec consuetis utamur ad studia ædificandi et plantandi. satietatem, nec novis ante appetitum vividum et 97. Postremo eadem actio, contentio, labor libenstrenuum. Itaque et consuetudines abrumpendæ ter susceptus et cum bona voluntate, spiritus recresunt judicio quodam et cura, antequam perveniant at; cum aversatione autem et ingratiis, spiritus ad fastidium ; et appetitus ad nova ad tempus cohi- carpit et sternit: itaque ad longævitatem confert, bendus, donec fiat fortior et alacrior. Atque insuper si quis arte talem vitam instituat, quæ libera sit, vita, quoad fieri potest, ita instituenda, ut multas et et ad arbitrium suum traducatur; aut tale obsevarias habeat redintegrationes, neque perpetuo in quium animo suo conciliaverit, ut quicquid a fortuna iisdem versando spiritus torpeant: licet enim non imponatur, eum potius ducat quam trahat. male dictum sit a Seneca, “ Stultus semper incipit 98. Neque illud omittendum ad regimen affectuvivere," tamen illa stultitia, ut et aliæ quamplurimæ, um; ut præcipua cura adhibeatur oris ventriculi, longævitati prodest.

maxime ne sit relaxatum nimis ; quia plus domina94. Circa spiritus observandum est, (etsi contra- tur illa pars super affectus, præsertim quotidianos, rium fieri consueverit,) ut quando percipiant homines quam aut cor aut cerebrum; exceptis tantummodo spiritus suos esse in statu bono, et placido, et sano, iis, quæ fiunt per potentes vapores, ut in ebrietate (id quod ex tranquillitate animi et lætitia datur et melancholia. perspici,) eos foveant, nec mutent; sin in statu 99. De operatione super spiritus, ut juveniles inquieto et maligno (id quod ex tristitia, pigritia, maneant et revirescant, hæc inquisita sunt: quod eo atque alia indispositione animi apparebit) eos sub- diligentius præstitimus, quod de his operationibus, inde obruant et alterent. Continentur autem spiritus potiori ex parte, magnum est apud medicos et alios in eodem statu per cohibitionem affectuum, tempera- auctores silentium: maxime autem, quia operatio mentum diætæ, abstinentiam a venere, moderationem super spiritus eorumque recrudescentiam ad prolona labore, otium mediocre : alterant autem et obruunt gationem vitæ est via maxime proclivis et compenspiritus contraria istis; scilicet, affectus vehementes, diaria : propter duplex scilicet compendium; alterepulæ profusæ, venus immoderata, labores ardui, um, quod spiritus compendio operetur super corpus; studia intensa et negotia. Atqui consueverunt ho- alterum, quod vapores et affectus compendio operenmines, cum læti sunt et sibi maxime placent, tum tur super spiritus ; adeo ut hæc finem petant, quasi epulas, venerem, labores, contentiones, negotia, in linea recta ; cætera magis per circuitum. maxime sequi et affectare. Quod si quis longitudini vitæ consulere velit, contrario modo (quod mirum dictu) se gerere debet; spiritus enim bonos fovere et con

OPERATIO SUPER EXCLUSIONEM AERIS. tinuare, male dispositos exhaurire et mutare, oportet. 1. Exclusio aëris ambientis ad diu

95. Non inepte ait Ficinus, senes debere ad con- turnitatem vitæ duplicitor innuit. Pri

II.

Historia.

« VorigeDoorgaan »