Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

OBSERVATIO MAJOR.

ciferis sunt plerumque vivaciores: atque etiam præ- spiritus innatos et succos corporis, eosque depræcocibus, vel fructu, vel foliis, serotinæ et tardius datur. frondescentes, atque tardius etiam folia deponentes,| 5. Frigus omnium maxime proprie exsiccat; siætate diuturniores sunt: quin et sylvestres cultis ; quidem desiccatio non fit nisi per contractionem ; et in eadem specie, quæ acidum fructum ferunt, illis quod est opus proprium frigoris. Quoniam vero nos quæ dulcem.

homines calidum potentissimum habemus in igne ; frigidum autem infirmum admodum; nihil aliud sci

licet quam hiemis, aut fortasse glaciei, aut nisis, (3.) Bene admodum notavit Aristoteles discrimen aut nitri ; ideo desiccationes frigoris sunt imbecillæ inter plantas et animalia, quoad alimentationem et et facile dissolubiles : videmus tamen desiccari farenovationem; quod scilicet corpus animalium suis ciem terræ ex gelu, atque ex ventis martiis, plus claustris circumseptum manet: atque insuper, post- | quam ex sole ; cum idem ventus qui humorem lamquam ad justam magnitudinem pervenerit, alimento bit, etiam frigus incutiat. continuatur et conservatur, sed nihil novum excrescit, 6. Fumus foci desiccat, ut in laridis, et linguis præter capillos et ungues, quæ pro excrementis ha- boum, quæ in caminis suspenduntur: quinetiam sufbentur ; adeo ut necesse sit succos animalium citius fitus ex olibano, aut ligno aloës, et similibus, desic. veterascere : at in arboribus, quæ novos subinde ra- cat cerebrum et catarrhis medetur. mos, nova vimina, novas frondes, novos fructus 7. Sal, mora paulo longiore, desiccat, non tantum emittunt, evenit ut et ipsæ, quas diximus, partes in extimis, sed etiam in profundo; ut fit in carnibus, novæ sint, nec ætatem passæ ; cum vero quicquid aut piscibus salitis; quæ per diuturnam salitionem viride sit et adolescens, fortius et alacrius alimentum manifesto etiam intrinsecus indurantur. ad se trahat, quam quod inceperit desiccari ; evenit 8. Gummi calidiora, applicata ad cutem, eam deuna et simul, ut truncus ipse, per quem hujusmodi siccant et corrugant; quod faciunt etiam aquæ nonalimentum transit ad ramos, uberiore et lætiore ali- nullæ constringentes. mento in transitu irrigetur, perfundatur, et recre- 9. Spiritus vini fortis in tantum desiccat instar etur, id quod etiam insigniter patet ex hoc, (licet il- | ignis, ut et albumen ovi immissum candefaciat, et lud non annotaverit Aristoteles, qui nec ea ipsa, quæ panem torrent. jam diximus, tam perspicue explicavit,) quod in se- 10. Pulveres desiccant instar spongiarum, sugendo pibus, sylvis cæduis, arboribus tonsis, amputatio humidum, ut fit in pulvere atramento injecto post ramorum aut surculorum caulem ipsum aut truncum scriptionem : etiam levor, et unio corporis (qui non confortat, illumque efficit longe diuturniorem. permittit vaporem humidi ingredi per poros) per ac

cidens desiccat, quia ipsum aëri exponit; ut fit in DESICCATIO; DESICCATIONIS PROHIBITIO; ET DESIC

gemmis, et speculis, et laminis ensium ; in quæ si

spires, cernuntur illa primo vapore obducta ; sed 1. Ignis, et calor intensus, alia de paulo post evanescit ille vapor, ut nubecula. Atque Historia. siccat, alia colliquat;

de desiccatione hæc inquisita sint.

11. Granaria in usu sunt hodie, ad partes Germa“Limus ut hic durescit, et hæc ut cera liquescit, Uno eodemque igne.”

niæ orientales, in cellis subterraneis, in quibus triti

cum et alia grana conservantur, substrato et circumDesiccat terram, et lapides, et lignum, et pannos, posito undique stramine, ad nonnullam altitudinem, et pelles, et quæcunque non flutint: colliquat me- quod humiditatem cavernæ arceat et sorbeat: qua talla, et ceram, et gummi, et butyrum, et sevum, et industria servantur grana etiam ad vicesimum, aut hujusmodi.

tricesimum annum: neque servantur tantum a pu2. Attamen in illis ipsis, quæ colliquat ignis, si tredine, sed quod ad præsentem inquisitionem pervehementior fuerit, ea in fine desiccat; nam et me- tinet) in tali viriditate, ut panibus conficiendis optitalla, ex igne fortiore, emisso volatili, minuuntur me sufficiant; idemque fuisse in usu in Cappadocia, pondere (præter aurum) et deveniunt magis fragilia ; et Thracia, et nonnullis locis Hispaniæ, perhibetur. atque oleosa illa et pinguia ab igne fortiore deveni- 12. Granaria, in fastigiis ædium, cum fenestris ad unt frixa, et tosta, et magis sicca, et crustata. orientem et septentrionem, commode collocantur ;

3. Aër, præcipue apertus, manifesto desiccat, nun- quinetiam constituunt quidam duo solaria, superius quam colliquat; veluti cum viæ et superficies terræ, et inferius; superius autem foraminatum est, ut graimbribus madefactæ, desiccantur ; lintea lota, quæ ad num per foramen, (tanquam arena in clepsydra) aërem exponuntur, siccantur; herbæ, et folia, et continue descendat, et subinde palis, post aliquot flores in umbra siccantur. At multo magis hoc fa- dies, reponatur; ut granum sit in continuo motu. cit aër, si aut solis radiis illustretur (modo non in- Notandum autem est, etiam hujusmodi res non tanducat putredinem) aut moveatur ; ut flantibus ventis, tum putredinem cohibere, verum etiam viriditatem et in areis perflatilibus.

conservare, et desiccationem retardare; cujus causa 4. Ætas maxime, sed tamen lentissime, desiccat; est ea, quam etiam superius notavimus; quod evolaut fit in omnibus corporibus, quæ vetustate (modo tio humoris aquei, quæ motu et vento acceleratur, non intercipiantur a putredine) arefiunt: ætas autem humorem oleosum in suo esse conservat; qui alias nihil est per se (cum sit mensura tantum temporis) in consortio humoris aquei fuisset una evolaturus. sed effectus producitur, a spiritu corporum innato, Etiam in quibusdam montibus, ubi aër est purus, qui corporis humorem exsugit, et una cum ipso evo- cadavera ad plures dies manent non multum deflolat; et ab aëre circumfuso, qui multiplicat se super | rescentia,

CATI INTENERATIO.

Ad Art. 2.

13. Fructus, veluti granata, citria, mala, pyra, et quam in aperto: tradunt quoque lychna in sepulhujusmodi ; etiam et flores, ut rosa, lilium, in vasis chris admodum diu durare. fictilibus bene obturatis, diutius servantur; neque 25. Alimenti etiam natura et præparatio non mitamen non officit aër ambiens ab extimis, qui etiam nus facit ad diuturnitatem lychnorum, quam natura per vas inæqualitates suas defert et insinuat; ut in flammæ : nam cera sevo diuturnior est; et sævum calore et frigore manifestum est: itaque si et vasa paulo madidum, sevo sicciore; et cera dura, cera diligenter obturentur, atque obturata sub terram in- molliore. super condantur, optimum erit; neque minus utile 26. Arbores, si quotannis circa radices earum terest, si non sub terra, sed sub aquis condantur, modo ram moveris, brevius durant, si per lustra aut decensint umbrosæ, ut putei et cisternæ in domibus; sed nia, diutius; etiam germina et surculos decerpere, quæ sub aquis conduntur, melius reponuntur in vasis facit, ad longævitatem; item stercoratio aut substravitreis quam in fictilibus.

tio cretæ et similium, aut multa irrigatio, feracitati 14. Generaliter quæ sub terra, et in cellis subter-confert, ætatem minuit. Atque de prohibitione deraneis, aut in profundo aquarum, reponuntur, viro siccationis et consumptionis hæc inquisita sunt. rem suum diutius tuentur, quam quæ'supra terram.

15. Tradunt in conservatoriis nivium (sive sint in Inteneratio desiccati (quæ res est præcipua) expemontibus in foveis naturalibus, sive per artem in rimenta præbet pauca ; ideoque nonnulla, quæ inaniputeis ad hoc factis) observatum fuisse, quod ali- malibus fiunt, atque etiam in homine, conjungemus. quando malum, aut castanea, aut nux, aut simile 27. Vimina salicis, quibus ad ligandas arbores quippiam inciderit, quæ post plures menses lique- utuntur, in aqua infusa, fiunt magis flexibilia ; simifacta nive, aut etiam intra nivam ipsam, inventa sunt liter virgarum ferulæ extremitates in urceis cum recentia et pulchra, ac si pridie essent decerpta. aqua imponuntur, ne siccescant; quin et globuli lu

16. Uvæ apud rusticos servantur in racemis co- sorii, licet per siccitatem rimas collegerint, positi in opertis intra farinam; quod licet gustui eas reddat aqua rursus implentur et consolidantur. minus gratas, tamen humorem et viriditatem conser- 28. Ocreæ ex corio, vetustate duræ et obstinatæ, vat: etiam omnes fructus duriores, non tantum in per illinitionem sevi ad ignem molliuntur; etiam igfarina, sed in scobe lignorum, etiam inter acervos ni simplici admotæ, nonnihil: vesicæ et membranæ, granorum integrorum, diu servantur.

postquam fuerint induratæ, ab aqua calefacta, ad17. Invaluit opinio, corpora intra liquores suæ mixto sevo aut aliquo pingui, intenerantur ; melius speciei, tanquam menstrua sua, conservari recentia ; autem, si etiam paululum confricentur. ut uvas in vino, olivas in oleo, etc.

29. Arbores veteres admodum, quæ diu steterunt 18. Servantur mala granata et cotonea, tincta immotæ, fodiendo et aperiendo terram circa radices paulisper in aquam marinam, aut salsam, et paulo ipsarum, manifesto tanquam juvenescunt, novis et post extracta, et in aëre aperto (modo fuerit in teneris frondibus emissis. umbra) siccata.

30. Boves aratores veteres, et laboribus penitus 19. In vino, oleo, aut amurca suspensa, diu ser- exhausti, in læta pascua inducti, carnibus vestiuntur vantur; multo magis in melle, et spiritu vini ; atque novis, et teneris, et juvenilibus, ut etiam ad gustum etiam omnium maxime (ut quidam tradunt) in ar- carnem juvencorum referant. gento vivo.

31. Diæta stricta consumens et emacians, ex 20. Incrustatio etiam fructuum cera, pice, gypso, guaiaco, pane bis cocto, et similibus, (quali ad curanpasta, aut aliis oblinimentis, aut capsulis, diutius eos dum morbum Gallicum, et inveteratos catarrhos, et virides conservat.

leucophlegmatiam utimur,) homines ad summam 21. Manifestum est, muscas, et araneas, et formi- macilentiam deducit, consumptis succis corporis ; qui cas et hujusmodi, casu in electro, aut etiam arborum postquam cæperint instaurari, et refici, manifesto gummis, immersas et sepultas, nunquam postea mar- cernuntur magis juveniles et virides; quinetiam cescere; licet sint corpora mollia et tenera.

existimamus morbos emaciantes, postea bene curatos, 22. Uvæ servantur pensiles ; et sic de aliis fructi-compluribus vitam prolongasse. bus; duplex est enim ejus rei commoditas; una, quod absque ulla contusione aut compressione fiat, qualis contra fit cum super dura collocantur; altera, 1. Miris modis homines, more noctuarum, in tenequod aër undequaque ipsas æqualiter ambit. bris notionum suarum acute vident, ad experientiam,

23. Notatum est, tam putrefactionem, quam de tanquam lucem diurnam, nictant et cæcutiunt. Losiccationem in vegetabilibus, non similiter, ex omni quuntur de elementari qualitate siccitatis; et de parte, incipere; sed maxime ex ea parte, per quam desiccantibus ; et de naturalibus periodis corporum, solebant, cum essent viva, attrahere alimentum ; ita- per quas corrumpuntur et consumuntur ; sed interim, que jubent aliqui pediculos malorum aut fructuum nec de initiis, nec de mediis, nec de extremis desiccera aut pice, liquefacta, obducere.

cationis et consumptionis, aliquid, quod valeat, 24. Fila candelarum aut lampadum majora citius observant. absumunt sevum aut oleum, quam minora ; etiam 2. Desiccatio et consumptio, in processu suo, fiamma ex gossipo citius, quam ex scirpo, aut stra- tribus actionibus perficitur ; atque originem ducunt mine, aut vimine ligneo; atque in baculis cereorum, actiones illæ a spiritu innato corporum, ut dictum est. citius ex junipero aut abiete, quam ex fraxino : etiam 3. Prima actio est, attenuatio humidi in spiritum; omnis flamma mota et vento agitata citias absumit, secunda est, exitus aut evolatio spiritus ; tertia est, quam tranquilla; itaque intra cornu minus cito, contractio partium corporis crassiorum, statim post

OBSERVATIONES MAJORES.

Ad Art. 3.

spiritum emissum ; atque hoc ultimum est illa desic | tur putre, et nihil aliud quam pulvisculus cohærens, catio et induratio de qua præcipue agimus : priora qui levi tactu dissipatur et abit in aërem ; ut fit in duo consumunt tantum.

corporibus cunctis valde absumptis, et papyro et 4. De attenuatione, res manifesta est; spiritus linteo ad ultimum combustis ; et cadaveribus imbalenim, qui in omni corpore tangibili includitur, sui samatis post plura secula. Atque hæc est tertia illa non obliviscitur ; sed quicquid nanciscitur in corpore actio ; scilicet contractionis partium crassiorum post (in quo obsidetur) quod digerere possit, et conficere, spiritum emissum. et in se vertere ; illud plane alterat et subigit; et ex 7. Notandum est ignem et calorem per accidens eo se multiplicat, et novum spiritum generat. Hoc tantum desiccare ; proprium enim eorum opus est, ex probatione ea, instar omnium, evincitur; quod ut spiritum et humida attenuent et dilatent; sequitur quæ plurimum siccantur, pondere minuuntur, et autem ex accidente, ut partes reliquæ se contrahant; deveniunt cava, porosa, et ab intus sonantia ; certissi- sive ob fugam vacui tantum, sive ob alium motum mum autem est, spiritum rei præ-inexistentem ad simul; de quo nunc non est sermo. pondus nihil conferre, sed illud levare potius ; ergo 8. Certum est etiam putrefactionem, non minus necesse est, ut spiritus præ-inexistens humidum et quam arefactionem, a spiritu innato originem ducere, succum corporis, quæ antea ponderaverant, in se ver- sed longe alia via incedere; nam in putrefactione terit; quo facto pondus minuitur. Atque hæc est spiritus non emittitur simpliciter, sed ex parte detenprima actio, scilicet attenuationis humoris, et con- tus mira comminiscitur ; atque etiam partes crassiores versionis ejus in spiritum.

non tam localiter contrahuntur, quam coëunt singulæ 5. Secunda actio, quæ est excitus, sive evolatio ad homogeniam. spiritus, res etiam manifestissima est. Etenim illa

LONGÆVITAS ET BREVITAS VITÆ IN ANIMALIBUS. evolatio, cum fit confertim, etiam sensui patet; in vaporibus aspectui, in odoribus olfactui : verum si De diuturnitate, et brevitate vitæ in sensim fiat evolatio, ut fit per ætatem, tum demum

animalibus tenuis est informatio, quæ

Connexio peragitur sine sensu ; sed eadem res est ; quinetiam haberi potest ; observatio negligens; traditio fabuubi corporis compages aut ita arcta est, aut ita losa: in cicuribus vita degener corrumpit; in syltenax, ut spiritus poros et meatus non inveniat, per vestribus injuria cæli intercipit. quos exeat, tum vero etiam partes ipsas crassiores Neque quæ concomitantia videri possint, huic corporis, in nixu suo exeundi, ante se agit, easque informationi multum auxiliantur (moles corporis ; ultra corporis superficiem extrudit; ut fit in rubigine tempus gestationis in utero; numerus fætus; temmetallorum, et in carie omnium pinguium. Atque pus grandescendi; alia): propterea quod complicata hæc est secunda actio, scilicet exitus et evolationis sunt ista, atque alias concurrunt, alias disjunguntur. spiritus.

1. Hominis ævum cæterorum anima.

Historia. 6. Tertia actio paulo magis obscura, sed æque lium omnium superat (quantum narracerta est; ea est contractio partium crassiorum post tione aliqua certa constare potest) præter admodum spiritum emissum. Atque primo videre est corpora paucorum. Atque concomitantia in eo satis æqualipost spiritum emissum manifesto arctari, et minorem ter se habent; statura et magnitudo grandis ; geslocum complere ; ut fit in nucleis nucium, qui siccati tatio in utero novimestris ; fætus ut plurimum uninon implent testam; et in trabibus, et palis ligni, cus; pubes ad annum decimum quartum : grandequæ primo contiguæ sunt ad invicem, ex desiccatione scentia ad vigesimum. autem hiant; atque ex globulis lusoriis, et similibus, 2. Elephas, fide haud dubia, curriculum humanæ qui per siccitatem rimosi evadunt; cum partes se vitæ ordinarium transcendit: gestatio autem in contrahant, et contractæ necessario spatia inter se utero decennalis, fabulosa; biennalis, ant saltem relinquant. Secundo patet ex rugis corporum sic- supra annuam, certa: at moles ingens, et tempus catorum; nixus enim se contrahendi tantum valet, grandescendi usque ad annum tricesimum ; dentes ut partes contrahendo interim adducat et sublevet; robore firmissimo: neque etiam observationem hoquæ enim in extremitatibus contrahuntur, in mediis minum fugit, quod sanguis elephanti omnium sit sublevantur ; atque hæc cernere est in papyris, et frigidissimus: ætas antem ducentissimum annum membranis vetustis ; atque in cute animalium; atque nonnunquam complevit. in extimis casei mollioris; quæ omnia vetustate 3. Leones vivaces habiti sunt, quod complures corrugantur. Atque tertio se ostendit amplius hæc ex iis reperti sint edentuli; signo nonnihil fallaci, contractio, in illis, quæ a calore non tantum corru- cum illud fieri possit ex gravitate anhelitus. gantur, verum etiam complicantur, et in se vertun- 4. Ursus magnus dormitor est; animal pigrum, tur, et quasi rotulantur; ut cernere est in membranis, et iners, neque tamen vivacitatis notatum : illud auet papyris, et foliis ad ignem admotis. Etenim con- tem signum brevis ævi, quod gestatio ejus in utero tractio per ætatem, cum tardior sit, rugas fere parit; sit festina admodum, vix ad quadraginta dies. at contractio per ignem, quæ festina est, etiam com- 5. Vulpi multa se bene habere videntur ad longa plicationes. At in plurimis, ubi non datur corru- vitatem; op tecta est, carnivora, et degit in angatio, aut complicatio; fit simplex contractio, et tris; neque tamen vivacitatis notata : certe est geangustatio, et induratio, et desiccatio, ut primo neris canini, quod genus brevioris est vitæ. positum est: quod si eousque invalescat evolatio 6. Camelus longævus est; animal macilentum, et spiritus et absumptio humidi, ut non relinquatur nervosum ; ita ut quinquaginta annos ordinario, eensatis corporis ad se uniendum et contrahendum, tum tum quandoque compleat. vero cessat contractio ex necessitate, et corpus reddi- 7. Equi vita mediocris, vix quadragesimum adnum attingit: ordinarium autem curriculum viginti non gestant, sed ova excludunt per vices: unde liannorum est : sed hanc brevitatem vitæ fortasse ho- beralius sufficit alimentum fætui. mini debet; desunt enim jam nobis equi solis, qui 19. Aves parum aut nihil alimenta mandunt, ut in pascuis liberi et læti degebant. Attamen crescit integrum sæpe reperiatur in gulis ipsarum. Attaequus usque ad sextum annum, et generat in senec- men frangunt fructuum nuces, et nucleum excerpunt. tute. Gestat etiam in utero equa diutius quam fæ- Existimantur autem esse concoctionis fortis et calidæ. mina, et in gemellis rarior est. Asinus similis fere 20. Motus avium, dum volant, mixtus est, inter ævi ut equus ; mulus utroque vivacior.

motum artuum et gestationem ; saluberrimum exer8. Cervorum vita celebratur vulgo ob longitudi- citationis genus. nem ; neque tamen narratione aliqua certa: nescio 21. De avium generatione Aristoteles bene nota quid de cervo torquato, cooperta torque ipsa pingue- vit, (sed male ad alia animalia traduxit,) minus scidine carnis, circumferunt. Eo minus credibilis est licet conferre semen maris ad generationem; sed aclongævitas in cervo, quod quinto anno perficitur; at- tivitatem potius indere, quam materiam; unde etiam que non multo post cornua, (quæ annuatim decidunt ova fæcunda et sterilia, in plurimis non dignoscuntur. et renovantur,) succedunt magis conjuncta fronte et 22. Aves quasi omnes ad magnitudinem suam jusminus ramosa.

tam perveniunt primo anno, aut paulo post: verum 9. Canis brevis est ævi; non extenditur ætas est, quoad plumas in nonnullis, quoad rostrum in ultra annum vicesimum; neque sæpe attingit ad de- aliis, annos numerari ; ad magnitudinem autem corcimum quartum ; animal ex calidissimis, atque in- poris, minime. æqualiter vivens; cum, ut plurimum, aut vehemen- 23. Aquila pro longæva habetur, anni non nutius moveat, aut dormiat. Etiam multiparum est, merantur : etiam in signum trahitur longævitatis, et novem septimanas gestat in utero.

quod rostra renovet, unde juvenescat; ex quo illud 10. Bos quoque, pro magnitudine et robore, ad- Aquilæ senectus.” Attamen res fortasse ita se modum brevis est ævi, quasi sexdecim annorum ; habet; ut instauratio aquilæ non mutet rostrum, sed maresque fæminis nonnihil vivaciores : attamen uni- contra mutatio rostri instauret aquilam : postquam cum plerumque edit partum, et gestat in utero circa enim rostrum aduncitate sua nimium increverit, passex menses. Animal pigrum, et carnosum, et facile cit aquila cum difficultate. pinguescens, et herbis solis pastum.

24. Vultures etiam longævi perhibentur, adeo ut 11. At decennalis ætas in ovibus etiam rara est; vitam fere ad centesimum annum producant: milvi licet sit animal mediocris magnitudinis, et optime quoque, atque adeo omnes volucres carnivoræ et ratectum ; atque, quod mirum, cum minimum in illis paces, diuturnioris sunt ævi. De accipitre autem, reperiatur bilis, capillitium habent omnium crispis- quia vitam degit degenerem et servilem, ex usu husimum; neque enim pilus alicujus animalis tam tor- mano, minus certum fieri possit judicium circa periotus est, quam lana. Arietes ante tertium annum non dum ejus vitæ naturalem. Attamen ex domesticis, generant, atque habiles sunt ad generandum usque ad deprehensus est accipiter aliquando ad annos trioctavum; fæmella pariunt quamdiu vivunt. Mor- ginta vixisse; ex sylvestribus, ad quadraginta. bosum ovis animal, nec ætatis suæ curriculum fere 25. Corvus traditur esse similiter longævus, aliimplet.

quando centenarius ; carnivora avis, neque admo12. Caper etiam similis est ævi cum ove, nec dis- dum frequens in volatu; sed magis sedentaria, et par multum in cæteris ; licet sit animal magis agile, carnibus admodum atris. At cornix, cætera (præteret carne paulo firmiore, eoque debuerit esse vivacius; quam magnitudine, et voce) similis, paulo minus attamen salacius est multo, eoque brevioris ævi. diu vivit, sed tamen habetur ex vivacibus.

13. Sues ad quindecim annos quandoque vivunt, 26. Cygnus, pro certo, admodum longævus inveetiam ad viginti; cumque sint carne, inter animalia nitur, et centesimum annum haud raro superat ; omnia, humidissima, tamen nihil videtur hoc profi- avis optime plumata, ichthyophaga, et perpetuo in cere ad longitudinem vitæ; de apro aut sue sylves- gestatione, idque in aquis currentibus. tri, nil certi habetur.

27. Anser quoque ex longævis; licet herba et id 14. Felis ætas est inter sextum annum et deci- genus pabulo nutriatur ; maxime autem sylvestris ; mum; agile animal, et spiritu acri, cujus semen (ut adeo ut in proverbium apud Germanos sit, “ Magis refert Ælianus) fæmellam adurit; unde increbuit senex quam anser nivalis." opinio; quod felis concipit in dolore, et parit cum 28. Ciconiæ longævæ admodum esse deberent, si facilitate : vorax est in cibis, quos potius deglutit, verum esset, quod antiquitus notatum fuit, eas Thequam mandit.

bas nunquam accessisse, quia urbs illa sæpius capta 15. Lepores, et cuniculi vix ad septem annos per- esset: id si cavissent, aut plusquam unius seculi veniunt; animalia generativa, etiam superfætantia ; memoriam habebant, aut parentes pullos suos histoin hoc disparia, quod cuniculus sub terra vivit, lepus riam edocebant: verum omnia fabellis plena. in aperto; quodque leporis carnes atriores sint. 29. Nam de phænice tantum accrevit fabulæ, ut

16. Aves mole corporis quadrupedibus longe sunt obruatur, si qua in ea re fuit veritas. Illud autem, minores: pusilla enim res est aquila aut cygnus, quod admirationi erat, eum magno aliarum avium præ bove aut equo; item struthio præ elephanto. comitatu volantem semper visum, minus mirum; cum

17. Aves optime tectæ sunt: pluma enim tepore, hoc etiam in ulula interdiu volante, aut psittaco e et incubitu presso ad corpus, et lanam, et capillitia cavea emisso, ubique cernere detur. excedit.

30. Psittacus, pro certo, usque ad sexaginta annos 18. Aves, cum plures pariant, eos simul in alvo cognitus est vivere apud nos, quotquot supra habuis

set, cum huc esset transvectus.

Avis cibi quasi quod etiam faciunt trutæ; at perca tarde crescit, et omnigeni, atque etiam mandens cibos, atque mutans vivit diutius. subinde rostrum: aspera, et ferocula, carnibus atris. 48. Vasta illa moles balænarum et orcarum,

31. Pavo ad viginti annos vivit : oculos autem quamdiu spiritu regatur, nil certi habemus ; neque Argus non recipit ante trimatum : tardigrada avis, etiam de phocis, aut porcis marinis, et aliis piscicarnibus vero candidis.

bus innumeris. 32. Gallus gallinaceus, salax, pugnax, et brevis 49. Crocodili perhibentur esse admodum vivaces, ævi: alacris admodum ales, et carnibus etiam albis. atque grandescendi periodum itidem habere insig.

33. Gallus Indicus, aut Turcicus (quem vocant) nem ; adeo ut hos solos ex animalibus perpetuo, gallinacei ævum parum superat; iracundus ales, et dum vivunt, grandescere opinio sit. Animal est carnibus valde albis.

oviparum, vorax et sævum, et optime tectum contra 34. Palumbes sunt ex vivacioribus, ut quinqua- aquas. At de reliquo testaceo genere nihil certi, gesimum annum aliquando compleant, aërius ales, quod ad vitam ipsorum attinet, reperimus. et in alto et nidificans et sedens. Columbæ vero ac

OBSERVATIONES MAJORES. turtures, vita breves, usque ad annum octavum.

35. At phasiani et perdices etiam decimum sex- Normam aliquam longævitatis et brevitatis vitæ tum annum implere possunt. Aves numerosi fætus, in animalibus invenire difficile est, propter observacarnibus autem paulo obscurioribus, quam pullorum tionum negligentiam et causarum complicationem; genuis.

pauca notabimus. 36. Fertur de merula, quod sit ex avibus minori. 1. Inveniuntur plures ex avibus longævæ, quam bus maxime longæva ; procax certe avis, et vocalis. ex quadrupedibus, (sicut aquila, vultur, milvus, peli

37. Passer notatur esse ævi brevissimi ; id quod canus, corvus, cornix, cygnus, anser, ciconia, grus, ad salacitatem refertur in maribus: at carduelis, ibis, psittacus, palumbes, etc.) licet intra annum corpore haud major, deprehensus est vivere ad annos perficiantur, et minoris sint molis. Tegumentum viginti.

certe ipsarum avium contra intemperies cæli opti38. De struthionibus nihil certi habemus; qui mum est: cumque in aëre libero plerumque degant, domi nutriuntur, adeo infelices fuerunt, ut non de- similes sunt habitatoribus montium puriorum, qui prehensi sint diu vivere : de ave ibi constat tantum longævi sunt. Etiam motus ipsarum, qui (ut alibi quod sit longæva, anni non numerantur.

dictum est) mixtus est ex gestatione atque motu 39. Piscium vita magis incerta est, quam terres- artuum, minus fatigat aut concutit, et magis salubris trium, cum sub aquis degentes minus observentur: est: neque in utero matrum compressionem aut non respirant ex ipsis plurimi; unde spiritus vitalis penuriam alimenti patiuntur initia volatilium ; quia magis conclusus est; itaque licet refrigerium exci. ova per vices excluduntur: maxime vero omnium piant per branchias, haud tamen ita continua fit re- illud in causa esse arbitramur; quod fiant aves magis frigeratio, quam per anhelitum.

ex substantia matris, quam patris; unde spiritum 40. In aquis cum degant, a desiccatione illa et nanciscuntur minus acrem et incensum. deprædatione, quæ fit per aërem ambientem, im- 2. Poni possit, animalia, quæ creantur magis ex munes sunt; neque tamen dubium est, quin aqua substantia matris quam patris, esse longaviora ; ambiens, atque intra poros corporis penetrans et re- quemadmodum aves, ut dictum est: etiam, quæ cepta, plus noceat ad vitaın quam aër.

longiore tempore gestantur in alvo, plus habere ex 41. Sanguinis perhibentur esse minus tepidi ; substantia matris, minus e semine patris ; ac proinde suntque nonnulli ipsorum voracissimi, etiam speciei diuturnioris ævi esse : adeo ut existimemus etiam propriæ; caro autem ipsorum mollior est, quam inter homines (quod in aliquibus notavimus) eos, terrestrium, et minus tenax: attamen pinguescunt qui similiores sunt matribus, diutius vivere ; nec non majorem in modum, ut ex balænis infinita extraha- liberos senum, qui ex uxoribus adolescentulis protur quantitas olei.

gignuntur, modo fuerint patres sani et non morbidi. 42. Delphini traduntur vivere annos circa trigin- 3. Initia rerum et injuriæ et auxilio maxime subta; capto experimento in aliquibus a cauda præcisa: jiciuntur : itaque minorem compressionem et liberali. grandescunt autem ad annos decem.

orem alimentationem fætus in utero ad longævitatem 43. Mirum est, quod referunt de piscibus, quod multum conferre par est : id fit, aut cum exeunt ætate, post annos nonnullos, plurimum attenuantur fætus per vices, ut in avibus ; aut cum pariuntur corpore, manente cauda, et capite, in magnitudine unici, ut in animalibus uni paris. priore.

4. At tempus longius gestationis in utero triplici44. Deprehensæ sunt aliquando in piscinis Cæ- ter facit ad longitudinem vitæ. Primo, quod plus sarianis murænæ vixisse ad annum sexagesimum. habet fætus ex substantia matris, ut dictum est; Certe redditæ sunt longo usu tam familiares, ut Cras- deinde, quod prodit confirmatior ; postremo, quod sus orator unam ex illis defleverit.

aëris vim prædatoriam tardius experitur. Quinetiam 45. Lucius ex piscibus aquæ dulcis longissime denotat periodos ipsius naturæ, per majores fieri vivere reperitur ; ad annum quandoque quadragesi- circulos. Atque licet et boves et oves, qui in utero mum; piscis vorax, et carnibus siccioribus et firmi manent circiter sex menses, brevioris sint ævi, tamen oribus.

id ex aliis causis ortum habet. 46. At carpio, abramus, tinca, anguilla, et hujus- 5. Comestores graminis et herbæ simplicis, brevis modi, non putantur vivere ultra annos decem. sunt ævi; longioris autem animalia carnivora, aut

47. Salmones cito grandescunt, brevi vivunt; etiam seminum et fructuum comestores, sicut aves :

« VorigeDoorgaan »