Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

CONTRACTIONES CORPORUM PER FRIGUS ACTUALE

EXTERNUM.

postquam spiritus sibi exitum invenerit, et emissus sed hærebant imperfecte mixti, donec per frigora fuerit, tum prævalet opus partium, quæ a spiritu vex- noctis, præsertim in regione media quam vocant atæ conspirant, et se stringunt; tam ex desiderio aëris, fuerint repercussi, et in aquam condensati. nexus et mutui contactus, quam ex odio motus et 3. Condensatio pluviæ, et nivis, et grandinis fit vexationis. Atque inde sequitur coarctatio, indura- similiter per frigus mediæ regionis, quod vapores tio, obstinatio.

coagulat magis (ut plurimum) in alto, quam rores. 2. Est in processu contractionis partium ab igne Occurrunt vero dubitationes duæ, circa quas diligens finis et ultimitas : nam si minor sit copia materiæ fieri debet inquisitio. Altera, utrum guttæ ipsorum per violentam deprædationem ignis, quam ut cohæ- congelentur et condensentur in ipso casu; an fuerint rere possint; tum demum se deserunt, et incinerantur illæ primo collectæ et congregatæ in moles majores et calcinantur.

aquarum, in aëre (propter distantiam a terra) penAtque de contractionibus, quæ fiunt siles, quæ postea, per violentiam aliquam conquasConnexio.

ab emissione spiritus e corporibus, sive satæ, frangunt se, et comminuunt in guttas; ut in is emittatur per ætatem, sive per ignem, sive per nonnullis cataractis Indiæ Occidentalis, quæ tam calorem potentialem, hæc inquisita sunto. Actioni subito et confertim descendunt, ut videantur quasi vero dilatationis per calorem actualem externum ex vasibus fusæ et dejectæ. Altera, utrum non soreciproca est actio contractionis per frigus actuale lum vapores, (qui olim fuerunt humores et aquæ, externum. Atque hæc condensatio est omnium et solummodo restituuntur,) sed etiam pars magna maxime propria et genuina ; maxime potens etiam aëris puri et perfecti per frigus (in illis regionibus foret, nisi quod non habemus hic apud nos in super- vehemens et intensum) non fuerit coagulata, et muficie terræ frigus aliquod intensum. Frigus autem tata plane, et versa in pluviam, et reliqua, de quo et caloris remissio (nam utrumque hoc loco con- paulo post inquiremus. jungere visum est) alia simpliciter, manente natura 4. In distillationibus, humores primo vertuntur in sua, condensat; alia rarefacta (sed imperfecte) re- vapores, illi, per remotionem ab igne destituti, per stituit; alia per condensationem plane vertit et trans- latera stillatorii contrusi, et nonnunquam per frigiformat de natura in naturam. De his omnibus jam dam ab extra infusam accelerati, restituunt se in pauca sunt proponenda.

aquas et liquores. Imago prorsus familiaris rorum et pluviæ.

5. Argentum vivum præcipue, necnon metallica

alia, cum volatilia facta fuerint, properant tamen ad 1. Aer in vitro calendari percipit gradus tam se restituendum, et occursu alicujus solidi et materifrigidi quam calidi. Atque temporibus nivalibus ati magnopere gaudent. Itaque facile hærent, facile super caput vitri quasi pileum ex nive posuimus; decidunt; adeo ut quandoque sit necesse vapores ipqui, licet aër ipse illo tempore fuisset hiemalis et sorum igne persequi, et de igne in ignem transmitasper, tamen frigus in tantum auxit, ut aqua per tere, factis tanquam scalis receptaculorum ignis, ad paucos gradus, aëre contracto, insurgeret.

nonnullam distantiam inter se, circa vas; ne vapor, 2. Superius posuimus, aërem in vitro ad tertias postquam per ascensionem paulo fuerit remotior ab per calorem dilatatum fuisse, atque tantundem, re- igne, citius quam expedit se restituat. mittente calore, se contraxisse.

6. Quæ ab igne colliquata fuerint, post remissio1. Experimento plane dignum est, nem caloris densantur et consistunt ut prius; ut Mandata.

ut probetur, utrum aër per calorem metalla, cera, adeps, gummi, etc. dilatatus figi in eadem exporrectione possit, ut se 7. Vellus laneum, super terram diutius jacens, restituere et contrahere non laboret. Itaque ac- colligit pondus ; quod fieri non posset, nisi aliquid cipe vitrum calendare robustum, idemque vehe- pneumaticum densaretur in ponderosum. menter calefacito; deinde os bene obturato, ne aër 8. Solebant antiquitus nautæ, velleribus lanæ, tanse contrahere possit; et per aliquot dies obtura- quam tapetibus aut aulæis, vestire latera narium tum dimittito: deinde in aquam ita obturatum mer- noctu, ita ut non attingerent aquam; atque inde gito; et postquam in aqua fuerit, aperito, et videto mane exprimere aquam dulcem, ad usum navigantium. quantum aquæ trahat, atque utrum sit ad eam 9. Etiam expertus sum de industria, quod alliganproportionem quam alias tracturum fuisset, si vi- do quatuor uncias lanæ ad funem, qui demittebatur trum statim in aquam fuisset missum.

in puteum 28 orgyiarum, ita tamen ut aquam per sex 2. Etiam obiter nota, (etsi ad titulum de calido orgyias non attingeret, ex mora unius noctis creviset frigido potius pertineat,) utrum aër, ita fortiter set pondus lanæ ad quinque uncias et drachmam dilatatus et per vim detentus, retineat calorem unam ; et hæsissent per exterius lanæ plane guttæ suum multo diutius, quam si os vitri apertum aquæ, ut ex iis tanquam lavare aut madefacere mafuisset.

nus quis possit: idque iterum atque iterum expertus 1. Stellæ tempore hiemali, noctibus sum, variante quantitate ponderis, sed semper multum Historia. valde serenis et gelidis, apparent gran.

aucta, diores quam noctibus æstivis serenis: quod fit præ- 10. Lapides, ut marmora et silices, atque etiam cipue ex universali condensatione aëris, qui tum trabes ligneæ, (præsertim pictæ et oblitæ oleo,) mavergit magis ad naturam aquæ : nam sub aqua om- nifesto madefiunt sub regelationibus aut tempestatinia apparent longe grandiora.

bus australibus; ut tanquam exudare videantur, et 2. Rores matutini sunt proculdubio vapores, qui guttæ inde detergi possint. in aërem purum non erant plene dissipati et versi, 11. In gelu madido (quod Anglice Rynes vocant)

[ocr errors]

fit irroratio in ædibus super vitra fenestrarum ; id- 5. Gelu terram facit concrescere, eamque reddit que magis interius versus cubiculum, quam exterius siccam et duram. Poëta ait de regionibus hyperad aërem apertum.

boreis : 12. Anhelitus, qui est aër primo attractus, ac de

Æraque dissiliunt vulgo, vestesque rigescunt." inde intra cavum pulmonum brevi mora parum humefactus, super specula aut corpora polita (qualia sunt 6. Id quod faciunt tabulæ ligneæ, præsertim in gemmæ, lamina ensium, et similia) vertitur in juncturis glutinatis. quiddam roscidum, quod paulo post instar nubeculæ 7. Etiam clavi, per contractionem frigoris, decidissipatur.

dunt (ut referunt) e parietibus. 13. Lintea etiam in ædibus (ubi ignis non accen

8. Ossa animalium per gelu deveniunt magis ditur) colligunt humiditatem, ita ut foco appropin-crispa; adeo ut fractura ipsorum per hujusmodi quata fument.

tempora et facilius fiat, et ægrius curetur. Denique 14. Pulveres omnes in repositoriis conclusi colli- omnia dura redduntur per frigus magis fragilia. gunt humiditatem, ut hæreant et quasi glebefiant. 9. Condensantur manifesto aquæ aut succi in

15. Existimatur origo fontium et aquarum dul- lapides splendentes sive crystallinos ; ut videre est cium, quæ ex terra scaturiunt, fieri ex aëre concluso in cavernis subterraneis intra rupes ; ubi cernuntur in cavis terræ (præsertim montium) coagulato et stillæ multiformes, (instar stillarum conglaciatarum,) condensato.

sed fixæ et saxeæ, pensiles, quæ in ipso decasu 16. Nebulæ sunt condensationes aëris imperfectæ, (lento scilicet et tardo) congelatæ fuerunt. Utrum commistæ et longe majore parte aëris et parum vero materia ipsarum sit prorsus aqua, an succus aquei vaporis ; et fiunt, hieme quidem, sub mutatione nativus lapidis, (saltem commistus,) in dubio est ; tempestatis a gelu ad regelationem, aut e contra; præsertim cum gemmæ et crystalli in rupibus apertis æstate vero et vere, ex expansione roris.

exsurgant sæpe et excrescant (quod non potest im1. Quia versio aëris in Mandatum.

putari aquæ adhærenti) in sursum, et non decidant

aquam utilissima res esset, idcirco omnes aut pendeant. instantiæ, quæ ad hoc innuunt, diligenter pensi- 10. Lutum manifesto condensatur in lapides, ut tandæ : : atque inter alia in certo ponendum, utrum videre est in aliquibus lapidibus magnis compositis exsudationes marmorum, et similium, in tempesta- ex parvis calculis, qui materia lapidea satis polita, tibus australibus et pluviosis, sint meræ condensa- et æque dura ac ipsi calculi, in interstitiis calculorum tiones aëris a duritie et lævore lapidum repercussi, conglutinantur. Sed videtur hæc condensatio fieri instar anhelitus in speculo; an participent nonnihil non solum ex frigore terræ, sed per

assimilationem, ex succo et pneumatico intrinsecus lapidis. de qua paulo post.

2. Probatio fieri possit per pannum linteum 11. Sunt quædam aquæ, quæ lignum, etiam paleas, aut lanam supra lapidem positam : nam si tunc (ut aiunt,) et hujusmodi, condensant in materiam quoque exsudat lapis, participat exsudatio ex lapideam ; adeo ut pars ligni adhuc integri, quæ causa interiore.

fuerit sub aqua, sit saxea ; quæ emineat, maneat Quod ipse aër vertatur in aquam in lignea ; quod etiam vidi. De eo diligentius inqui

regionibus supernis, omnino necessario rendum, cum multum lucis præbere possit ad operaconcluditur ex conservatione rerum. Nam certissi- tivam condensationis. mum est humores maris et terræ verti in aërem Probabile est aquas metallicas, ob

Mandatum. purum, postquam vaporum naturam, tempore, et densitatem,

quam contraxerint consortio, et rarefactione plenaria, penitus exuerint. metallis, posse habere naturam insaxantem. Fiat Itaque si non esset reciprocatio, ut aër vicissim probatio per stipulam, folia crassiora, lignum, et quandoque verteretur in aquam, quemadmodum aqua

similia. Sed arbitror, deligendas esse aquas vertitur in aërem, non sufficerent plane vapores, qui metallicas, quæ fiunt per ablutionem aut crebram remanent novelli et imperfecte misti, ad pluvias, et extinctionem, potius quam per dissolutionem; ne imbres, et re-integrationes specierum ; sed secutæ forte aquæ illæ fortes et corrosivæ impediant conforent siccitates intolerabiles, et conflagratio, et venti densationem. impetuosi, et tumores aëris, ex aëre perpetuo multi- 12. In China habent mineras porplicato.

cellanæ artificiales, defodiendo (nonHistoria

1. In conglaciatione aquæ moles cor- nullas orgyias subter terram) massam quandam

poris integri non decrescit, sed intu. cæmenti ad hoc præparati et proprii ; quæ post mescit potius. Fit tamen manifesta densatio in quadraginta aut circiter annos sepulta vertitur in partibus ; adeo ut conspiciantur rimæ et divulsiones porcellanam; ita ut transmittant homines hujusmodi intra corpus glaciei.

Etiam quandoque (si aër sub-mineras de hærede in hæredem. intret) cernuntur sensim capillitia, et fila, et flosculi. 13. Accepi rem fidei probatæ, de ovo, quod diu Glacies autem innatat aquæ ; ut manifestum sit, non jacuerat in fundo aquæ, quæ circuibat ædes ; quod fieri densationem integralem.

inventum versum erat manifesto in lapidem, manen2. Vinum tardius congelascit quam aqua; spiritus tibus coloribus et distinctionibus vitelli, albuminis, vini non omnino.

testæ: sed testa erat fracta hic, illic, et splendesce3. Aquæ fortes et argentum vivum, arbitror, non bat in crustulis. gelascunt.

14. Audivi sæpius de versione albuminis ovi in 4. Oleum et adeps gelascunt et densantur, sed non materiam lapideam; sed nec veritatem rei nec ad indurationem.

modum novi.

Commentatio.

a

Historia.

RISTASIN.

15. Flamma proculdubio, cum extinguitur, verti- Infla et liga; et merge eam intra nitrum per ali. tur in aliquid; videlicet in post-fumum ; qui et ipse quos dies, et exime ; et nota, si vesica aliqualiter vertitur in fuliginem. De flammis vero spiritus flaccescat: quod si facit, scias frigus nitri aërem vini, et hujusmodi aurarum, diligentior facienda est contraxisse. Fiat idem experimentum mergendo inquisitio, in quale corpus densentur, et qualis sit vesicam intra argentum vivum: sed debet suspendi post-aura ipsarum. Neque enim apparet fuligino- vesica per filum, ut mergi possit, et minus opprimi. sum aliquod, ut in flammis ex oleosis.

7. Accipe unguentum rosarum, aut hujusmodi ; Atque de contractionibus corporum infunde aceti nonnihil: tantum abest ut liquor aceti Connexio.

per frigus actuale, sive hoc fiat in aëre, reddat unguentum magis liquidum, ut contra illud sive in aquis et liquoribus, sive in flamma ; ac rur- reddat magis induratum et solidum. sus, sive illa sit contractio simplex, sive restitutio,

Actioni dilatationis per amplexum op- Connexio. sive coagulatio et versio, hæc inquisita sint. Sequi- ponitur actio contractionis per fugam et tur actio quæ opponitur dilatationi per calorem antiperistasin. Quemadmodum enim corpora verpotentialem, scilicet contractio per frigus potentiale. sus grata et amica se laxant undiquaque, atque

eunt in occursum ; ita cum incidunt in odiosa et CONTRACTIONES CORPORUM PER FRIGUS POTENTIALE.

inimica, fugiunt undiquaque, et se contrudunt et 1. QUEMADMODUM consulendæ sunt tabulæ medi- constringunt. cinales qualitatum secundarum ad inquisitionem de calore potentiali, similiter consulendæ sunt ad inqui

CONTRACTIONES CORPORUM PER FUGAM ET ANTIPSsitionem de frigore potentiali: in quibus excerpi debent potissimum astrictio, repercussio, oppilatio, 1. Calor ignis per antiperistasin videtur noninspissatio, stupefactio.

nihil densari, et fieri acrior, ut sub gelu. 2. Opium, hyoscyamus, cicuta, solanum, mandra- 2. Contra, in regionibus torridis, videtur densari gora, et hujusmodi narcotica, spiritus animalium frigus per antiperistasin ; adeo ut, si quis se recipiat manifesto densant, in se vertunt, suffocant, et motu ex campo aperto et radiis solaribus sub arbore patula, privant. Utrum vero super corpora mortua aliquid statim cohorreat. possint, fiat experimentum macerando carnes in 3. Attribuitur, nec prorsus male, ista operatio succis ipsorum, ad experiendum si succedat deni- contractionis per antiperistasin mediæ regioni aëgratio et gangræna ; vel macerando semina et nu- ris, ubi colligit se et unit natura frigidi, fugiens cleos, ad experiendum utrum mortificent ipsa, ut radios solis directos sparsos a cælo, et reflexos non crescant; vel linendo summitatem vitri calenda- resilientes a terra; unde fiunt magnæ condensationes ris per interius, succis ipsorum, ad experiendum in illis partibus pluviarum, nivis, grandinis, et alioutrum aliqualiter contrahant aërem.

3. Apud Indias Occidentales reperiuntur, etiam 4. Merito dubitari possit, utrum opium et narper deserta arenosa et valde arida, cannæ magnæ, cotica stupefaciant a potentiali frigido, vel a fuga quæ super singulas juncturas, sive genicula, bonam spirituum. Nam videtur opium partes habere calicopiam præbent aquæ dulcis, magno commodo itine- das ex fortitudine odoris, ex amaritudine, et provocatirantium.

one sudoris, et aliis signis. Verum cum emittat vapo4. Referunt esse in quadam insula, aut ex Terce- rem inimicum et horribilem spiritibus, fugat illos ris, aut ex Canariis, arborem, quæ perpetuo stillet; undiquaque ; unde se coagulant, et suffocantur. imo quæ nubeculam quandam roscidam semper ha- Actioni dilatationis, quæ fit per assi

Connexio beat impendentem. Digna autem res cognitu esset, milationem et versionem in tenuius, utrum inveniatur in vegetabili aliquo potentiale opponitur actio contractionis, quæ fit per assimilafrigus, quod denset aërem in aquam. Itaque de hoc tionem et versionem in densius. Intelligimus autem, diligenter inquiratur : sed magis existimo, has esse quando hoc fit non per frigidum, vel actuale vel cannas geniculatas, de quibus diximus.

potentiale, sed per imperium corporis magis activi, 5. Inveniuntur super folia nonnullarum arborum quod se multiplicat ex corpore magis passivo. As(veluti quercus) quæ unita sunt, nec humorem sugunt similatio autem ad densum magis rara est, et minus aut condunt, præcipue mense Maii apud nos, rores potens multo, quam assimilatio ad rarum ; quia dulces, instar mannæ, et quasi melliti: utrum vero corpora densa magis sunt ignava et inertia ad opus sit vis aliqua in foliis coagulans, an tantum illa ro- assimilationis

quam

tenuia. res commode excipiant et custodiant, non constat. 6. Vix invenitur corpus, in quo emineat tantum

CONTRACTIONES CORPORUM PER ASSIMILATIONEM, SIVE potentiale frigus, quantum in nitro. Nam ut aromata, et alia, licet ad tactum minime, tamen ad 1. SUPRA notavimus, lutum inter lapides parros linguam aut palatum habent calorem perceptibilem; densari in materiam lapideam. ita etiam nitrum ad linguam vel palatum habet fri- 2. Latera doliorum densant fæces vini in tartarm. gus perceptibile, magis quam sempervivum, aut ali- 3. Dentes densant ea, quæ ex manducatione cił qua herba ex maxime frigidis. Itaque videtur et humoribus oris adhærent in squamas, quæ p* subjectum accommodum ad experiendam virtutem gari et abscindi possint; verum æque duras? potentialis frigidi in nitro. Poterit autem esse ipsum os dentium.

1. mandatum tale:

4. Omnia dura et solida aliquid ex liquret Mandatum.

Accipe minutam vesicam ex pel. et in fundo (maxime) et per latera adhære licula, quantum fieri potest, tenui. | condensant.

nt)

rum.

VERSIONEM IN DENSIUS.

LENTIAM EXTERNAM.

5. Quæcunque alimenta vertuntur in corpus ali- , ulterius vexata et compressa non tolerabat, sed eximentatum magis densum quam corpus ipsius alimenti bat aqua ex multis partibus solidi metalli, ad modum (sicut cibus et potus in animalibus vertuntur in ossa, parvi imbris. calvariam, et cornua) in assimilando (ut manifestum 5. At omnis motus, quem vocant, violentus, veluti est) condensantur.

pilarum e tormentis, sagittarum, spiculorum, machiConnexio.

Actioni dilatationis per violentiam narum, et aliorum infinitorum, expeditur per com

externam, sive ex appetitu sive contra pressionem præternaturalem corporum, et nixum ipappetitum corporis dilatati, opponitur [actio) con- sorum ad se restituendum; quod cum commode ad tractionis per violentiam similiter externam; cum tempus facere non possint, loco moventur. Nam corpora ponuntur in necessitate, ab illis quæ in ipsum solida, præsertim dura, ulteriorem compressionem agunt, cedendi, et se comprimendi.

ægre admodum tolerant. Verum hujusce rei inqui

sitionem ad titulum de motu libertatis rejicimus. CONTRACTIONES CORPORUM, QUÆ FIUNT PER VIO

Etenim, ut sæpius diximus, titulus præsens de denso

et raro spicas tantum legit non demetit. 1. A ER per violentiam, sive compressionem ex- 6. Quo corpora sunt rariora, eo ab initio se conternam, aliquam condensationem facile patitur ; ma- trahunt facilius ; quod si ultra terminos suos comjorem vero non tolerat: ut in violento impetu ven- pressa fuerint, eo se vindicant potentius; ut in flamtorum et terræ-motibus liquet.

ma et aëre clauso manifestatur. 2. Accipe catinum ligneum, inverte concavum 7. Flamma simpliciter compressa (licet sine flatu, ejus, et dimitte in aquam perpendiculariter, et facito ut in pulvere pyrio) tamen magis furit; ut conspici illum descendere, impellens manu. Portabit secum datur in fornacibus reverberatoriis, ubi flamma impeaërem usque in fundum vasis, nec recipiet aquam ditur, arctatur, repercutitur, sinuat. interius, nisi parum infra summa labra : id ex co- Dilatationi per deacervationem non

Monitum. lore ligni madefacti apparebit. Tanta autem fuerat opponitur actio reciproca : quia corcondensatio aut compressio aëris, non amplior. Hoc pora deacervata non coacervantur rursus, nisi per ipsum insigniter apparebat, invento instrumento ad conflationem : ut in restitutione metallorum, de usum operariorum sub aqua. Illud tale erat: De

qua supra. primebatur dolium magnum et concavum aëre im- Est et aliud genus fortasse contrac

Commentatio. pletum. Illud stabat supra tres pedes metallicos, tionis corporum, non ex reciprocis, sed crassos, ut mergi posset : pedes erant breviores sta- positivum, et per se. Arbitramur enim, in dissolutura hominis. Urinatores, cum respiratione iis tione corporum quæ fit in liquoribus, ut in dissoluopus esset, flectebant se, et inserebant capita ipsorum tione metallorum, etiam gummi, sacchari, et similium, in dolium, et respirabant: et hoc repetebant, et recipi corpus aliquatenus intra liquorem ; neque opus continuabant ad moram nonnullam ; quosque tamen liquorem pro rata parte corporis recepti discilicet aër, qui per insertionem capitis semper in latari, aut exporrigi. Quod si fit, sequitur ut sit quantitate nonnulla e dolio exibat, ad minimum di- condensatio; cum idem spatium contineat plus corminutus esset.

poris. Certe in dissolutione metallorum, si aqua 3. At quantum ipsum condensationis, quod liben- semel exceperit onus suum, non dissolvit amplius, ter toleraturus sit aër, cognoscere et supputare pos- nec operatur. Hanc autem condensationem (si talis sis hoc modo: Accipe pelvem aquæ plenam : mitte quæpiam sit) contractionem corporum per oneratioin eam globulum ex metallo, aut lapidem, qui resi- nem appellare possumus. deat in fundo. Superimpone catinum, vel impellens Immitte aquam in cineres pressos

Mandatum. manı, vel ex metallo ita fabricatum, nt fundum ad summum ; et nota diligenter, quansponte petat. Si globulus fuerit talis magnitudinis, tum decrescat de exporrectione cinerum, postquam ut aër condensationem (qualis ad globulum intra ca- receperint aquam, ab ea, quam habuerunt prius intinum recipiendum sufficiat) libenter pati possit, con- termisto aëre. densabit se aër placide, et nullus erit alius motus ;

Efficientia dilatationis corporum,

Observatiosin majoris fuerit magnitudinis, quam aër bene ferre quæ ex inquisitione priore in lucem possit, resistet aër, et levabit latus aliquod ipsius prodeunt, sunt novem. 1. Introceptio, catini, et exibit in bullis.

sive admissio corporis alieni. 2. Expansio natu4. Etiam ex compressione vesicæ videbis quous- ralis, sive præternaturalis, spiritus innati. 3. Ignis, que comprimi possit sine ruptura; aut etiam ex fol- sive calor externus actualis; aut etiam remissio frilibus levatis, et denuo obturatis, prius foraminibus goris. 4. Calor externus potentialis, sive spiritus compressis. De condensatione aquæ tale a nobis auxiliares. 5. Liberatio spirituum a vinculis parfactum est experimentum: Globum fieri fecimus tium. 6. Assimilatio ex imperio corporis rarioris plumbeum, cum lateribus bene crassis, et foramine magis activi. 7. Amplexus, sive [itio in occursum, in summo non magno. Globum aqua replevimus, corporis amici. 8. Distractio a violentia externa. et foramen metallo (ut meminimus) optime solida- 9. Deacervatio, sive] applanatio partium. vimus. Tum globum illum, tanquam ad duos polos Efficientia vero contractionis corporum sunt octo. contrarios, primo malleis, deinde per pressorium ro- 1. Exclusio aut depositio corporis introcepti. 2. bustum, fortiter compressimus. Cum autem ea ap- Angustatio sive contractio partium post spiritum

3. lanatio multum sustulisset ex capacitate globi, emissum. 3. Frigus externum actuale ; aut etiam klasteo ut ad octavam quasi diminuta fuisset, tamdiu remissio caloris. 4. Frigus externum potentiale.

4. non amplius sustinuit se aqua condensari. Sed 5. Fuga et antiperistasis. 6. Assimilatio ex impeas ind

nes.

qua sit.

rio corporis densioris magis activi. 7. Compressio 10. Flamma non est aër rarefactus, ut nec oleum per violentiam externam. 8. Oneratio, si modo ali-est aqua rarefacta ; sed sunt plane corpora hetero

genea, et non nimis amica. Actiones dilatationis per spiritum innatum, et per 11. Spiritus vegetabilium et animalium sunt liberationem spirituum, et per deacervationem ; at- auræ compositæ ex pneumatico aëreo et flammeo; que rursus, actiones contractionis per constrictionem, quemadmodum et succi eorum ex aqueo et oleoso. sunt actiones sine reciproco. Reliquæ actiones sunt 12. Omne tangibile apud nos habet pneumaticum reciprocæ.

sive spiritum copulatum et inclusum. Dilatationes per introceptionem et per deacerva- 13. Spiritus, quales sunt vegetabilium et animationem sunt pseudo-dilatationes ; sicut et contrac- lium, non inveniuntur apud nos soluti, sed in tangi. tiones per exclusionem sunt pseudo-condensationes; bili devincti et conclusi. sunt enim locales, non substantiales.

14. Densum et rarum sunt propria opificia calidi Expansio per ignem sive calorem sine separatione et frigidi, densum frigidi, rarum calidi. est omnium simplicissima : ea fit in pneumatico puro, 15. Calor super pneumatica operatur per expansicut aëre; ubi nihil exhalat, nihil residet, sed mera sionem simplicem. fit dilatatio, eaque ad ampliationem spatii sive ex- 16. Calor in tangibili exercet duplicem operatioporrectionis insignem. Utrum simile quippiam fiat nem; semper dilatando pneumaticum, sed crassum in flamma, videlicet, utrum flamma post expansio- interdum contrahendo, interdum laxando. nem primæ accensionis (quæ est magna) jam facta 17. Norma autem ejus rei talis est : spiritus flamma (ubi magnus est ambientium ardor) se adhuc emissus corpus contrahit et indurat, detentus intene. magis expandat, difficile cognitu est, propter celerem rat et colliquat. et momentaneam extinctionem flammæ : verum de 18. Colliquatio incipit a pneumatico in corpore hoc in titulo de flamma inquiremus. Proxima huic expandendo; aliæ dissolutiones a crasso, liberando dilatationi (quatenus ad simplicitatem) est expansio, operationem pneumatici. quæ fit in colliquatione metallorum, aut in emolliti- 19. Post calorem et frigus, potentissima sunt ad one ferri et ceræ, et similium, ad tempus, antequam rarefactionem et condensationem corporum conseraliquid fiat volatile et emittatur. Verum hæc dila- sus et fuga. tatio occulta est, et fit intra claustra corporis inte- 20. Restitutio a violentia et dilatat et condensat, gralis, nec visibiliter exporrectionem mutat aut am- in adversum violentiæ. pliat. At simul ac incipiat in corpore aliquo quip- 21. Assimilatio et dilatat et condensat, prout est piam evolare, tum actiones fiant complicatæ, partim assimilans assimilato rarius aut densius. rarefacientes, partim contrahentes: adeo ut contra- 22. Quo corpora sunt rariora, eo majorem sustiriæ illæ actiones ignis, quæ vulgo notantur,

nent et dilatationem et contractionem per externam

violentiam ad certos terminos. “Limus ut hic durescit, et hæc ut cera liquescit, Uno eodemque igni,”

23. Si tensura aut pressura in corpore raro trans

grediatur terminos sustinentiæ, tum corpora rariora in hoc fundentur, quod in altera spiritus emittitur, potentius se vindicant in libertatem, quam densiora, in altera detinetur.

quia sunt magis activa. Condensatio quæ fit per ignem, licet non sit pseudo- 24. Potentissima omnium expansio est expansio densatio, (est enim substantialis,) tamen est con- aëris et flammæ conjunctim. densatio potius secundum partes, quam secundum 25. Imperfectæ sunt dilatationes et contractiones, totum. Nam contrahuntur certe partes crassiores; ubi facilis et proclivis est restitutio. ita tamen ut corpus integrum reddatur magis cavum 26. Densum et rarum magnum habent consensum et porosum, et minus ponderosum.

cum gravi et levi.

27. Parce suppeditatur homini facultas ad con

densationem, ob defectum potentis frigidi. 1. SUMMA materiæ in universo eadem manet; 28. Ætas est instar ignis lambentis, et exequitur neque fit transactio, aut a nihilo, aut ad nih

opera caloris, sed accuratius. 2. Ex summa in aliquibus corporibus est plus, in 29. Ætas deducit corpora vel ad putrefactionem aliquibus minus, sub eodem spatio.

vel ad arefactionem. 3. Copia et paucitas materiæ constituunt notiones densi et rari, recte acceptas.

4. Est terminus, sive non ultra, densi et rari, sed 1. VERSIO aëris in aquam. non in ente aliquo nobis noto.

Fontes in cavis montium. Exsuda5. Non est vacuum in natura, nec congregatum tio lapidum. Roratio anhelitus. Velnec intermistum.

lus super latera navium, qu. Meteora aquea, etc. 6. Inter terminos densi et rari est plica materiæ, 2. Augmentum ponderis in metallis. per quam se complicat et replicat absque vacuo. Versio ferri in cuprum, qu.

Incre7. Differentiæ densi et rari in tangibilibus nobis mentum plumbi in cellis, qu. Versio notis parum excedunt rationes 32 partium.

argenti vivi in aurum, qu. 8. Differentia a rarissimo tangibili ad densissi- 3. Insaxatio terræ et materiarum ex vegetabilibus mum pneumaticum habet rationem centuplam et aut animalibus. amplius.

Aqua insaxans. Lapis compositus

Prox 9. Flamma est aëre rarior, ut et oleum aqua. ex lapidibus parvis incrustatis. . Stilli

CANON ES MOBILES.

OPTATIVA CUM PROXIMIS.

Prox

Prox

« VorigeDoorgaan »