Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

}1. 5. paul. Ceræ flava

} 1. 31.

1. 3.

Olei amygdalini }0.23
Olei maceris vi- } 0.235.

}0.23.

mis acerbis" } 1. 3.

rosa

0.19

}

SCRIPTAM.

Den. Gr.

Den. Gr. simili spatio; rursus, vicies plus exporrectionis sit Balsami Indi 1. 6. Pulveris sac

in myrrha quam in auro, in simili pondere. } 1. 24.

chari albi
Crebri vitulini
crudi

1. 2.
1. Parvitas vasis, quo usi sumus, et

Monita.
Sanguinis ovilli 1. 5. Radicis Chinæ 1. 2. forma etiam, (licet ad cubos illos recipi-
Ligni santali rubeil. 5. Carnis pyri bru.

1. 2. Gagatis

malis crudi. “'}

endos habilis et apta,) ad rationes exquisitas verifi1. 5. Cepæ recentis 1. 5. Aceti distillati .1 l. candas minus propria fuit. Nam nec minutias infra Lactis vaccini 1. 41. Aquæ rosaceæ

1. 1. grani quadrantern facile excipere licebat ; nec quadCapburæ

1. 4.

distillatæ Succi menthæ Cineris communis 1. 01.

rata illa superficies in parvo, nec sensibili ascensu, 31. 4. expressi

Myrrhæ

1. 0. sive altitudine, notabilem ponderis differentiam traSucci boraginis

Benjovin

1. 0. } 1. 31.

here potuit: contra quam fit in vasis in acutum expressi

Butyri

1. 0. Cervisiæ lupu

Adipis

1. 0.

surgentibus. latæ fortis Ligni ebeni

2. Minime dubium est, etiam complura corpora, dulcis

.

quæ in tabula ponuntur, intra suam speciem magis Pulveris seminis feniculi dul- 1. 33. ridis expressi

et minus recipere, quoad pondera et spatia ; nam et cis Pulveris herbæ

vina, et ligna ejusdem speciei, et nonnulla e reliquis, Aceti

1. 31. sam psuchi Agrestæ, ex po

sunt certe alia aliis graviora. Itaque quoad calcuPetrolei

0. 23. Pulveris florum

lationem exquisitam, casum quendam ista res reciSuccini lucidi

0. 22. 1. 3.

}

pit; neque ea individua, in quæ experimentum nosUrinæ

1. 3.

Spiritus vini 0. 22. Aquæ communis 1. 3. paul. Ligni quercus

trum incidit, naturam speciei exacte referre, neque Olei caryophyl- min. Pulveris fuligi.

cum aliorum experimentis fortasse omnino in minilorum chemi.

1. 3. paul.

nis communis 0.17. mis consentire possunt. ci

min. e camino Vini clareti

l. 21.
Ligni abietis 0. 15.

3. In tabulam superiorem conjecimus ea corpora, quæ spatium sive mensuram commode implere, cor

pore integro et tanquam similari, possent ; quæque MODUS EXPERIMENTI CIRCA TABULAM SUPRA

etiam pondus habeant, ex cujus rationibus de mate

riæ coacervatione judicium fecimus. Itaque tria INTELLIGUNTUR pondera, quibus usi sumus, ejus genera corporum huc retrahi non poterant; primo, generis et computationis, quibus aurifabri utuntur ; ea quæ dimensioni cubicæ satisfacere non poterant : ut libra capiat uncias 12, uncia 20 denarios, dena- ut folia, flores, pelliculæ, membranæ : secundo, corrius grana 24. Delegimus autem corpus auri puri, pora inæqualiter cava et porosa ; ut spongia, suber, ad cujus exporrectionis mensuram reliquorum corpo- vellera : tertio, pneumatica, quia pondere non dotanrum rationes applicaremus, non tantum quia gravis- tur; ut aër, flamma. simum, sed quia maxime unum et sui simile, nihil 4. Videndum, num forte contractio corporis archabens ex volatili. Experimentum fuit tale: unciam tior ex vi unita nanciscatur majorem rationem ponauri puri in figuram aleæ sive cubi efformavimus ; deris, quam pro quantitate materiæ. Id, utrum fiat dein situlam parvam, quadratam, ex argento paravi- necne, ex historia propria ponderis inquiratur. mus, quæ cubum illum auri caperet, atque ei exacte Quod si fiat, fallit certe supputatio: et quo corpora conveniret; nisi quod situla esset nonnihil altior; sunt tenuiora, eo paulo plus habent materiæ in simili ita tamen ut locus intra situlam, quo cubus ille auri exporrectione, quam pro calculo ponderis et mensuascenderat, linea conspicua signaretur. Id fecimus ræ quæ ex eo pendet. liquorum et pulverum gratia ; ut cum liquor aliquis 5. Hanc tabulam multis abhinc annis confeci, intra eandem situlam immittendus esset, non diffu- atque (ut memini) bona usus diligentia. Verum eret, sed paulo interius se contineret. Simul autem possit proculdubio tabula multo exactior componi ; aliam situlam fieri fecimus, quæ cum altera illa, videlicet

, tum ex pluribus, tum ampliore quapiam pondere et contento, prorsus par esset; ut in pari mensura ; id quod ad exactas rationes plurimum situla corporis contenti tantum ratio appareret. facit; et omnino paranda est, cum res sit ex fundaTum cubos ejusdem magnitudinis sive dimensi fieri mentalibus. fecimus, in omnibus materiis in tabula specificatis, 1. Licet, atque adeo juvat, animo

Observationes. quæ sectionem pati possent; liquoribus vero ex tem- prospicere, quam finita et comprehensipore usi sumus, implendo scilicet situlam, quousque bilis sit natura rerum in tangibilibus. Tabula enim liquor ad locum illum linea signatum ascenderet : naturam claudit tanquam in pugno. Nemo itaque pulveribus eodem modo. Sed intelligantur pulveres expatietur, nemo fingat aut somniet. Non invenitur maxime et fortiter compressi. Hoc enim potissimum in tabula ens, quod aliud ens in copia materiæ supead æquationem pertinet, nec casum recipit. Itaque ret, ultra proportionem tricesimam duplam : tanto non alia fuit probatio, quam ut una ex situlis vacua enim superat aurum lignum abietis. De interioriin una lance, altera cum corpore in altera lance bus autem terræ nihil decernimus; cum nec sensui poneretur; et ratio ponderis corporis contenti per nec experimento subjiciantur. Illa, cum a calore se exciperetur. Quanto vero pondus corporis pon- cælestium primo longius, deinde penitus, semota dere auri est minus, tanto exporrectio corporis est sint, possint esse corporibus nobis notis densiora. exporrectione auri major. Exempli gratia, cum 2. Opinio de compositione sublunarium ex quaauri ille cubus det unciam unam, myrrhæ vero dena-tuor elementis non bene cedit. Aurum enim in rium unum; liquet, exporrectionem myrrhæ ad ex situla illa tabulari est ponderis Den. 20; terra comporrectionem auri habere rationem vicecuplam: ut munis Den. 2, paulo plus; aqua Den. 1. Gran. 33; vicies plus materiæ sit in auro quam in myrrha, in aër, ignis, longe tenuiora et minus materiata, ponderis vero nullius. At forma materiam non auget. Vi- | metallis (ferro et aëre) sunt densiora et graviora; dendum igitur, quomodo ex corpore 2 Den. et cor- lapidibus vero adhuc multo magis. poribus longe tenuioribus, educatur per forniam, in 6. In tabula multa cadunt præter opinionem: pari dimenso, corpus 20 Den. Duo sunt effugia: veluti quod metalla lapidibus tanto graviora ; quod unum, quod elementa tenuiora compingant densio- vitrum (corpus scilicet excoctum) crystallo (corpore rem in majorem densitatem quam simplicis elementi; conglaciato) gravius ; quod terra communis tam alterum, quod non intelligant Peripatetici hoc de parum ponderosa ; quod olea, aqua distillata vitrioli terra communi, sed de terra elementari, omni ente et sulphuris, ad pondus crudorum tam prope accecomposito graviore. At ignis et aër non conden- dant; quod tam parum interšit inter pondus aquæ sant, nisi per accidens, ut suo loco dicetur. Terra et vini ; quod olea chemica (quæ subtiliora videri posautem illa, quæ foret auro et omnibus gravior, ita sint) oleis expressis ponderosiora ; quod os sit dente sita est, ut vix adsit ad mistionem. Melius igitur et cornu tanto gravius ; et alia similiter haud pauca. foret, ut plane nugari desinant, et cesset dictatura. 3. Natura densi et rari, licet cæte

Mandatum 3. Diligenter notanda est series sive scala coacer- ras naturas fere percurrat, neque secunvationis materiæ; et quomodo ascendat a coacerva- dum earum normas regatur, videtur solummodo magtione majore ad minorem : idque interdum per gra- num habere consensum cum gravi et levi.

At susdus, interdum per saltum. Si quidem utilis est hæc picamur etiam eam posse habere consensum cum contemplatio, et ad judicium et ad practicam. Coag-tarda et celeri exceptione et depositione calidi et mentatio metallica et subterranea maxima est; ita frigidi. Fiat igitur experimentum, si rarius corpus ut ex 32 illis partibus occupet duodecim: tantum non admittat et amittat calorem aut frigus celerius, enim distat aurum a stanno. In illo descensu ab densius vero tardius. Idque probetur in auro, auro et argento vivo magnus saltus ad plumbum. plumbo, lapide, ligno, etc. Fiat autem in simili A plumbo ad stannum gradatio. Rursus magnus gradu caloris, simili quanto et figura corporis. saltus a metallis ad lapides: nisi quod se interponat

1. Mixtura omnis corporum per ta

Vellicationes magnes, qui inde convincitur esse lapis metallicus. bulam et pondera revelari et deprehendi

de practica A lapidibus vero ad reliqua usque ad levissimum, potest. Si enim quæratur quantum continui et pusilli gradus.

aquæ sit admixtum vino, vel quantum plumbi auro, 1. Cum fons densitatis videatur esse et sic de reliquis; ponderato compositum, et consule Mandata.

in profundo terræ, adeo ut versus super- tabulam de pondere simplicium ; et mediæ rationes ficiem ejus corpora eximie extenuentur ; illud notatu compositi, comparatæ ad simplicia, dabunt quantum dignum est, quod aurum (quod est ex metallis gra- misturæ. Arbitror hoc esse cūpnka illud Archimevissimum) nihilominus reperiatur quandoque in are- dis; sed utcunque ita res est. nulis et ramentis fluviorum; etiam fere purum. 2. Confectio auri, aut transmutatio metallorum Itaque inquirendum diligentur de situ ejusmodi loco- in illud, omnino pro suspecta habenda est. Aurum rum ; utrum non sint ad pedes montium, quorum enim omnium corporum ponderosissimum et deosisfundi et radices æquiparari possint mineris profun-simum. Igitur, ut aliud quippiam vertatur in audissimis, et aurum inde eluatur; aut quid tandem rum, prorsus condensatione opus est. Condensatio sit, quod pariat tantam condensationem versus sum- autem (præsertim in corporibus valde materiatis, mitates terræ.

qualia sunt metalla) apud nos homines in superficie 2. De mineris in genere quærendum, quæ ex iis terræ degentes vix superinducitur: pleræque enim soleant esse depressiores, et quæ propius ad super- ignis densationes pseudo-densationes sunt, si totum ficiem terræ; et in quali situ regionum, et in qua respicias (ut postea videbimus) hoc est, corpora in gleba nascantur; et quomodo se habeant ad aquas; partibus aliquibus suis condensant, totum minime. et maxime, in quibus cubilibus decumbant et ja- 3. Verum versio argenti vivi aut plumbi in arceant; et quomodo circumdentur, aut misceantur gentum (cum argentum sit illis rarius) habenda est lapide, aut aliquo alio fossili : denique omnes cir- pro sperabili; cum tantum fixationem, et alia quæcumstantiæ examinandæ, ut per istas explorari pos- dam innuat, non densationem. sit, qua ratione succi et spiritus terræ in condensa- 4. Attamen si argentum vivum, aut plumbum, aut tionem istam metallicam (quæ reliquas longe supe- aliud metallum, verti posset in aurum quatenus ad rat) coëant aut compingantur.

cæteras auri proprietates, dempto pondere; ut, sci4. Dubium minime est, quin et in licet, fierent magis, quam sunt, fixa, magis malleaObservationes.

vegetabilibus, atque etiam in partibus bilia, magis sequacia, magis durabilia, et minus ex. animalium, se ostendant corpora complura ligno posita rubigini, magis splendida, etiam flava, et abietis longe leviora. Nam et lanugines nonnullarum hujusmodi; esset proculdubio res utilis et lucrativa, plantarum, alæ muscarum, et spolia serpentum; licet pondas auri non explerent. atque artificialia quoque diversa, ut lineus pannus 7. Neque auro est ponderosius quic

Observatio. extinctus (quali utimur ad fomites flammarum) et quam ; neque ipsum aurum purum per folia rosarum, quæ supersunt a distillatione, et artem (quatenus adhuc innotuit) redditur sese ponde. hujusmodi, superant levitate (ut putamus) ligna rosius. levissima.

1. Plumbum tamen notatum est et

Historia 5. Cohibenda corrigenda est illa cogitatio, in mole et pondere augeri ; præsertim si quam intellectus humanus propendet, nempe, dura condatur in cellis subterraneis, ubi res situm facile esse maxime densa. Nam argentum vivum fluit, colligunt. Id quod maxime deprehensum est in aurum molle est et plumbum. Illa vero durissimis statuis lapideis, quarum pedes plumbeis vinculis

TABULA EX PORRECTIONIS MATERIÆ PER IDEM SPA

TIUM SIVE DIMENSUM, IN CORPORIBUS
INTEGRIS ET COMMINUTIS.

SPA

TIUM

CORPORIBUS

ET DISTILLATIS.

erant alligati ; quæ vincula inventa sunt intumuisse, pressis : ut in ligno quercus, gravior est cinis quam ut portiones illorum ex lapidibus penderent, quasi corpus ipsum : etiam in pulveribus ipsis, quo corverrucӕ. . Utrum vero hoc fuerit auctio plumbi, an pus est gravius, eo pressus pulvis minus habet dipullulatio vitrioli, inquiratur plenius.

mensum ad non pressum. Nam in levioribus, pulverum partes ita se sustentare possunt, (utpote qui

aërem intermistum minus premant et secent,) ut IISDEM pulvis non pressus triplicem impleat mensuram ad

pulverem pressum. Den. Gr.

Den. Gr. 9. Distillata plerumque attenuantur, et pondere Mercurius in cor

decrescunt; sed hoc facit vinum duplo plus quam pore, quantus im

Sublimatus vero 19. 09.

in} 3. 22. acetum. pleat mensuram ta

pulvere presso bularem, ponderat

1. Atque tangibilia per familias jam

Commentatio. Plumbum in corpore 12. 014. { pulvero presso

In cerussa vero in } 3.08%.

censa sunt, tanquam divites et inopes. In pulvere præpa.

Restat altera classis, videlicet pneumaticorum. Ea Chalybs in corpore 8. 10.

rato (quali ad

vero pondere non dotantur, per cujus incubitum de

2. 09. medicinas utun

exporrectione materiæ in ipsis contentæ judicium

tur) et presso Crystallus in corpore 2. 18. In pulvere presso 2. 20.

fieri possit. Opus est igitur alio quopiam interprete. Santalum rubeum in "} 1. 05. In pulvere presso

0. 16%.

At primum, species pneumaticorum proponendæ corpore

sunt; deinde comparatio facienda. Lignum quercus in } 0. 194. In cinere

1. 02.

Quemadmodum in tangibilibus interiora terræ, ita corpore

in pneumaticis ætherea ad tempus seponimus. TABULA EXPORRECTIONIS MATERIÆ PER IDEM

Sunt pneumatica apud nos triplicis naturæ ; in-
SIVE DIMENSUM, IN
CRUDISchoata, devincta, pura.

Inchoata sunt fumi omni

geni, atque ex materiis diversis. Eorum ordo esse Den. Gr.

Den. Gr. possit; primo, volatilium, quæ expirant ex metallis Sulphur in corpore

2. 2. In oleo chemico 1. 18. et ex nonnullis fossilium; quæ sunt (prout nomen Vitriolum in corpore 1. 22. In oleo

1. 21. significat) potius alata quam pneumatica ; quia faVinum in corpore 1. 21. In distillato

0. 22. Acetum in corpore 1. 3. In distillato

1. 1.

cile admodum coagulantur vel sublimando, vel ca

dendo, aut præcipitando. Secundo, vaporum; qui 6. Modus versionis corporis in pulve- expirant ex aqua et aqueis. Tertio, fumorum (noMonitum.

rem, ad apertionem sive expansionem mine generali retento); qui expirant ex corporibus corporis multum facit. Alia enim est ratio pulveris siccis. Quarto, halituum; qui expirant ex corporiqui fit per simplicem contusionem, sive limaturam; bus oleosis. Quinto, aurarum ; quæ expirant ex coralia ejus qui per sublimationem, ut in mercurio; poribus mole aqueis, spiritu inflammabilibus ; qualia alia ejus qui per aquas fortes et erosionem (vertendo sunt vina, et liquores exaltati, sive potus fortes. ea tanquam in rubiginem) ut in croco martis, et Est et aliud genus fumorum: illi scilicet in quos nonnihil in chalybe præparato; alia ejus qui per flamma desinit. li vero non possunt expirare, nisi exustionem, ut cinis, calx. Itaque ista æquiparari ex inflammabilibus, cum flammam subsequantur. nullo modo debent.

Hos post-fumos, seu fumos secundos, appellamus. 4. Indigentissimæ sunt illæ duæ Itaque non possunt esse post-vapores, quia aquea Mandatum.

tabulæ priores. Ea demum foret tabu- non inflammantur; sed post-fumi, (nomine speciali,) la exacta corporum cum suis aperturis, quæ corpo- post-halitus, post-auræ; etiam, ut arbitror, post-vorum singulorum integrorum pondera primo, dein pul- latilia, in nonnullis. verum suorum crudorum, dein cinerum, calcium, et At pneumatica devincta ea sunt, quæ ipsa solitaria rubiginum suarum, dein malagmatum suorum, deinaut soluta non reperiuntur, sed tantum corporibus vitrificationum suarum, (in iis quæ vitrificantur,) dein tangibilibus inclusa ; quos spiritus etiam vulgo vodistillationum suarum, dein dissolutionum suarum, cant. Participant autem et ex aqueo, et ex oleoso, et (subtracto pondere aquæ, in qua dissolvuntur,) nec ex iisdem nutriuntur; quæ in pneumaticum versa, non aliarum eorundem corporum alterationum, pon-constituunt corpus veluti ex aëre et flamma; unde dera exhiberet: ut hoc modo de corporum apertu- utriusque mysteria sunt. Accedunt autem spiritus ris, et arctissimis naturæ integralis nexibus, judicium isti (si ad pneumatica soluta spectes) proxime ad fieri posset.

naturam aurarum, quales ex vino aut sale surgunt. 8. Pulveres non sunt proprie corpo- Horum spirituum natura duplex; alia crudorum, alia Observationes.

rum aperturæ, quia augmentum spatii vivorum. Crudi insunt omni tangibili; vivi anifit non ex dilatatione corporis, sed ex interpositione matis tantum, sive vegetabilibus sive sensibilibus. aëris ; attamen per hoc optime capitur æstimatio At pneumatica pura duo tantum inveniuntur, aër de corporum unione interiore, aut porositate. Nam et flamma; licet illa quoque magnas diversitates quo corpora sunt magis unita, eo major intercedit sortiantur, et gradus exporrectionis inæquales. differentia inter pulverem suum et corpus integrum.

TABULA PNEUMATICORUM, SECUNDUM COMMENTATIIgitur ratio argenti vivi crudi ad sublimatum in pul

ONEM SUPRADICTAM, PROUT ORDINE ASCENDUNT vere est quincupla, et amplius. Rationes chalybis

AD EXPORRECTIONEM MAJOREM. et plumbi non ascendunt ad quadruplam, At in corporibus levioribus et porosis, laxior quandoque Volatilia metallorum et | Post-volatilia ipsorum : est positura partium in integris, quam in pulveribus

Vapores:

fossilium :

Fumi :

Spiritus crudi devincti in quantum putantur. Quare videtur aër pondus non Post-fumi :

tangibilibus :

minuere; spiritus autem vivus hoc facere. Atque Halitus : Aër:

cum pondus densitates dijudicet, etiam levatio ponPost-halitus :

Spiritus vivi, sive incensi, deris raritates dijudicare debet. Auræ:

devincti in tangibilibus. Supremo ordine collocatur flamma; tum quia Post-auræ : Flamma.

illa manifestissime petit superiora; tum quia veri

simile est, rationes pneumaticorum minime differre De exporrectionibus horum, tum ad invicem, tum a rationibus fomitum suorum ; ideoque, quemadmoad tangibilia collatis, jam videndum. Atque si na- dum oleum est rarius aqua, similiter flammam raritura levis, per ascensum sursum, posset liquidare ra- orem esse aëre et spiritu. Etiam videtur flamma ritatem corporum, quemadmodum natura gravis, per corpus tenuius, et mollius, et magis cedens, quam descensum deorsum, liquidat eorum densitatem, res aër. Nam levissima quæpiam aura, commota juxta bene posset succedere. Sed multa obsunt. Primo, flammam lychni, eam reddit tremulam. quod differentiæ motuum in iis, quæ aspectum fugi- 2. Quantam vero expansionem asse

Historia unt, non percipiantur immediate per sensum : deinde, quatur pneumaticum collatum ad tangiquod non reperiatur in aëre, et similibus, tam fortis bile, licet sit res ardua inventu, tamen curam de ejus appetitus petendi superiora, quam putatur : denique, inquisitione non abjecimus. Certissima autem visa si aër moveretur sursum, tamen cum continuetur est nobis fore probatio, si corporis aliquod tangibile plerumque cum alio aëre, motus ille ægre percipi (exporrectione ejus prius capta et mensurata) verti posset. Nam sicut aqua non ponderat super aquam; posset plane in pneumaticum, et deinde pneumatici ita aër non insurgit subter aërem. Itaque alii illius exporrectio itidem notarétur ; ut pensitatis modi excogitandi sunt.

utriusque rationibus, de multiplicatione dimensi eviAtque de exporrectione pneumaticorum ad invi- dens demonstratio fieri posset. cem, quodque ordo et series raritatis, qualis in tabula 3. Accepimus igitur phialam vitream parvam, ponitur, non leviter fundata sit, offerunt se quædam quæ unciam fortasse unam capere posset. In eam probationes non malæ: verum, de certis gradibus spiritus vini (quia ex liquoribus proxime accedebat hujusmodi exporrectionis, et rursus de exporrectione ad pneumaticum, cum esset levissimus) unciam dipneumatici, comparati ad tangibile, difficilior certe midiam infudimus. Deinde vesicam accepimus adest inquisitio.

modum grandem, utpote quæ octo pintas vinarias Primo igitur fumos omnes, tam secundos quam (galornium scilicet, ut nostrates appellant) capere primos, aëris raritatem non æquare consentaneum posset. Vesica autem erat non vetus ; et propterea est; cum illi conspicui sint, aër minime; neque non sicca et renitens, sed recens et mollis. Ex illa ipsi conspicui maneant paulo post, cum se aëri vesica aërem omnem, quoad fieri potuit, expressimus; miscuerint.

ut latera ejus essent quasi contigua et cohærentia. Post-fumos præ-fumis esse tenuiores et rariores, Vesicam insuper per exterius oleo parum oblevimus, satis liquet: cum sint flammæ (corporis tam subti- et molliter fricavimus : ut porositas vesicæ oleo oblis) cadavera, et solutiones: experimento quoque turaretur, atque etiam, ut inde fieret magis cedens, manifestissimum est, in nocturnis spectaculis, intra et tensibilis. Hanc circa os phialæ (ore scilicet cænacula, quæ tot lychnis et facibus collucent, etiam phialæ intra os vesicæ recepto) applicuimus ; eampost plurium horarum moram, sufficere aërem respi- que filo cerato arcte ligavimus. Tum demum phiarationi, licet tot post-fumis in eum receptis. Quod lam supra prunas ardentes in foculo collocavimus. si fuissent illi fumi præ-fumi, (quales sunt ex lych- Non ita multo post ascendebat aura spiritus vini in nis et facibus extinctis, absque flamma,) nemo, vel vesicam, eamque paulatim undequaque fortiter adad longe minorem moram, eos sustinere posset. modum inflavit. Quo facto, continuo vitrum ab igne

Spiritus crudos quoscunque in tangibilibus devinc- removimus; et in summitate vesicæ foramen acu tos, etiam aëre densiores judicamus. Etenim spi- fecimus, ut aura potius expiraret, quam relabaretur ritus vegetabilium, aut animalium mortuorum, aut in guttas. Deinde vesicam a phiala sustulimus, et hujusmodi, cum exhalaverint, manifesto retinent per lances, quantum de illa semiuncia spiritus vini quiddam ex crasso, sive tangibili: ut cerni datur in diminutum fuisset, et in auram versum, probavimus

. odoribus ; qui cum sint fumi parce exeuntes, nec Erat autem deperditum non plus (pondere) denaris conferti, ut in fumis conspicuis et vaporibus, ta- Adeo ut sex illi denarii in corpore spiritus men, si nacti fuerint aliquid tangibile, præsertim vini, qui quadragesimam partem pintæ (ut memini) ex mollioribus, applicant se ad illud, et plane adhæ- non implebant, in auram versi, spatium octo pintarent, illudque odore inficiunt; ut manifestum sit, rum adæquarent. illos cum crassa natura affinitatem ægre dirimere. Memini etiam vesicam ab igne re

Monitum. At spiritus vivos aëre ipso aliquanto rariores exis- motam paulum flaccessere incepisse; timamus: tum quia inflammantur nonnihil; tum ut, non obstante tam insigni expansione, non videquia diligenter experti sumus, aërem ad minuendum retur tamen aura versa fuisse in pneumaticum aut sublevandum pondus nihil conferre. Nam vesica purum et fixum, cum ad se restituendam inclinainflata non est vacua et compressa levior, cum sit ret. Attamen fallere possit hoc experimentum, illa tamen repleta aëre; nec similiter spongia, aut ex eo conjiciamus, aërem communem esse adhuc vellus lanæ, aëre referta, illis ipsis vacuis leviora sunt, hujusmodi aura rariorem; quoniam arbitramur aëre excluso. At corpus animale vivum et mortuum spiritum vini in pneumaticum versum (licet minigravitate manifesto differunt; licet haud tantum me purum, tamen) propter calorem, superare

sex.

SIVE ADMISSIONEM CORPORIS NOVI.

sa.

raritatem aëris frigidi; cum et ipse aër, per calo- collocando. Id consulto evitavimus, duplici rarem, majorem in modum dilatetur, et exporrec- tione moti. Primo, quod multæ ex instantiis tionem aëris frigidi haud paulum superet. Itaque ancipitis naturæ sint, et ad plura spectent. Itaarbitramur, si experimentum fiat in aqua, multo que ordo accuratus in ejusmodi rebus aut iterat, minorem futuram expansionem; licet corpus aut fallit. Deinde (id quod præcipue in causa aquæ plus materiæ contineat quam spiritus vini. fuit, cur a methodo aliqua exacta abhorreremus)

Si advertas fumum ex cereo recenter hoc quod agimus, omnium industriæ ad imitatioHistoria.

extincto exeuntem, et oculis metiaris nem patere volumus. Quod si methodo aliqua crassitudinem ejus, et rursus intuearis corpus ip- artificiali et illustri collectio ista instantiarum consius fumi postea inflammati; videbis expansionem nexa fuisset, desperassent proculdubio complures flammæ, collatæ ad fumum, ampliatam quasi ad du- se ejusmodi inquisitionem facere potuisse. Quare plam.

et exemplo et monito cavemus, ut quisque in inMonitum.

Si accipias pauca grana pulveris stantiis comparandis et proponendis suo judicio,

pyrii, eaque inflammes, magna pror- suæ memoriæ, suæ copiæ inserviat. Satis sit si sus fit expansio respectu corporis pulveris. Sed de scripto, et non memoriter, (id enim in tantis rursus, extincta illa flamma, multo amplius adhuc instantiarum fluctibus ludicrum quiddam esset) se extendit corpus fumi. Id vero non te fallat, semper procedat inventio; ut veræ inductionis luac si corpus tangibile plus expanderetur in fumo, mine postea absolvi possit. Atque illud perpetuo quam in flamma; nam id secus se habet. Sed memoria tenendum, nos in hoc opere stipem tanratio apparentiæ est, quod corpus flammæ sit cor- tummodo et tributum a sensu ad ærarium scienpus integrum, corpus fumi corpus commixtum, ex tiarum exigere; neque exempla, ad illustranda longe majore parte, cum aëre : itaque, sicut parum axiomata, sed experimenta ad ea constituenda, croci multum aquæ colorat; similiter parum fumi proponere. Neque tamen dispositionem instanin multum aërem se spargit. Nam fumus spis- tiarum prorsus negligemus, neque discincti hoc sus (ut antea dictum est) non sparsus, minor aggrediemur; sed ita instantias collocabimus, ut cernitur corpore flammæ.

sibi invicem lucem præbeant nonnullam. Si accipias frustulum corticis auranHistoria. tii exterioris (qui aromaticus est, et

DILATATIONES PER INTROCEPTIONEM SIMPLICEM, oleosus) ipsumque subito comprimas juxta lychnum, exilit aliquid roris in guttulis; quod tamen consti- 1. Ex introceptione corporis alieni nil Historia spartuit corpus flammæ (respectu guttularum) insigniter mirum si sequatur dilatatio corporis aliamplum.

cujus; quandoquidem hoc sit plane augmentum sive Commentum illud Peripateticorum, additio, non rarefactio vera. Attamen cum corpus, Observatio.

de decupla proportione elementorum ad quod introcipitur, fuerit pneumaticum, (veluti aër, invicem in raritate, res fictitia est, et ad placitum; aut spiritus,) aut etiam cum corpus introceptum (licum certum sit, aërem centuplo (ad minimum) rari- cet fuerit tangibile, tamen) sensim illabatur, et se orem esse aqua, flammamque oleo; at flammam ip- insinuet; vulgo habetur magis pro tumore quodam, sum aërem decupla minime superare.

quam accessione. Non est, cur ista inquisitio et 2. Vesica, aut alia tensilia (ut folles) inflantur Monitum.

commentatio circa pneumatica videa. aëre integro, atque extenduntur; adeo ut indurentur, tur cuipiam nimis subtilis aut curiosa. Certum et ictum, jactum, pati possint: etiam bulla aquæ est enim est, omissionem et inobservantiam circa illa instar vesicæ, nisi quod est tam fragilis. obstupefecisse philosophiam et medicinam, easque 3. Liquores de vase in vas de alto fusi, aut cotanquam siderasse, ut fuerint ad veram causarum chlearibus et spatulis, aut ventis, fortiter agitati, investigationem attonitæ, et quasi inutiles, quali committuntur et commiscentur cum aëre, unde se tatibus tribuendo, quæ spiritibus debentur : ut in attollunt in spumam. Illi paulo post residunt, et titulo proprio de pneumatico ipso fusius apparebit. minorem locum occupant, aëre (fractis spumæ bullu

Atque de exporrectione materiæ in lis) exeunte. Connexio.

corporibus secundum consistentias suas 4. Extruunt pueri ex aqua saponi admista (unde diversas, dum quiescunt, hæc inquisita sint. De fit paulo tenacior) turres bullatas ; adeo ut (parum appetitu autem et motu corporum, unde tumescunt, admodum aquæ aëre introcepto) magnum locum ocresidunt, rarefiunt, condensantur, dilatantur, contra- cupet. huntur, majorem, minorem locum occupant, accura- 5. At non invenitur quod flamma, per inflationem tius, si fieri possit, inquirendum; quia fructuosior follium, aut agitationem aliam exteriorem, cum aëre est inquisitio, naturam simul et revelans, et regens. misceatur, et spumescat in eum modum, ut possit Attamen carptim facienda est inquisitio ista, et cur- constitui corpus commixtum ex flamma et aëre, insim. Iste enim titulus, de denso et raro, tam gene- star spumæ, quæ commixta est ex aëre et liquore. ralis est, ut si plenarie deductus foret, multa ex 6. At contra, certum est, per mistionem interiorem sequentibus titulis anticipaturus esset, quod fieri non in corpore antequam inflammetur, fieri posse corpus oportet.

commixtum ex aëre et flamma. Nam pulvis pyrius Monitum.

Non difficile nobis foret historiam, habet partes non inflammabiles ex nitro, alias in

quam jam subjungemus, sparsam in nammabiles, præcipue ex sulphure; unde etiam ordinem meliorem (quam qua usi sumus) redi- magis albicat et pallescit, quam cæteræ flammæ (ligere, instantias, quæ inter se affines sunt, simul cet flamma ipsa sulphuris vergat ad cæruleum): adeo

« VorigeDoorgaan »