Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

descendunt, alteri ascendunt, et postea ex resistentiarit, ut alter ex illis ventis contrariis, qui primum aëris fiunt voluminosi, maxime secundum angulos vio- fortior fuerat, succumbat, tum subito spirabit ventus lentiæ suæ. At de illis, qui conflantur ubique in aëre a parte contraria, unde et ante spirabat, sed latitainferiore (qui sunt omnium ventorum frequentissimi) bat sub potestate majoris. obscurior videtur inquisitio; cum tamen res sit vul- 10. Si fomes (exempli gratia) fuerit ad eurogaris, ut in commentatione sub articulo octavo de- boream, spirabit scilicet euro-boreas. Quod si fue. claravimus.

rint duo fomites ventorum, alter ad eurum, alter ad 2. Etiam hujus rei imaginem reperimus in illa boream, ii venti ad aliquem tractum spirabunt sepaturri occlusa, de qua paulo ante : tribus enim modis ratim ; at post angulum confluentiæ spirabunt ad illud experimentum variavimus. Primus erat, is de euro-boream, aut cum inclinatione, prout alter quo supra diximus, foculus ex prunis ante ignitis et fomes fuerit fortior. claris. Secundus erat lebes aquæ ferventis, remoto 11. Si sit fomes venti ex parte boreali, qui distet illo foculo, atque tum erat motus crucis plumeæ ab aliqua regione viginti milliaribus, et sit fortior, magis hebes et piger, quam ex foculo prunarum, alter ex parte orientali, qui distet decem milliaribus, hærente in aëre rore vaporis aquei, nec dissipato in et sit debilior ; spirabit tamen ad aliquas horas eumateriam venti propter imbecillitatem caloris. At rus, paulo post (nimirum post emensum iter) boreas. tertius erat ex utrisque simul, foculo et lebete ; tum 12. Si spiret boreas, atque occurrat ab occidente vero longe maxima erat crucis plumeæ agitatio, mons aliquis, spirabit paulo post euro-boreas, comadeo ut quandoque illam in sursum verteret, instar positus scilicet ex vento originali et repercusso. pusilli turbinis; aqua scilicet præbente copiam va- 13. Si sit fomes ventorum in terra a parte boreæ, poris, et foculo, qui astabat, eum dissipante. halitus autem ejus feratur recta sursum, et inveniat

3. Itaque excitationis motus in ventis causa est nubem gelidam ab occidente, quæ eam in adversum præcipua superoneratio aëris, ex nova accessione detrudat, spirabit euro-boreas. aëris facti ex vaporibus.

Fomites ventorum in terra et mari

Monitum. Jam de directione motus'videndum, et de vertici. sunt stabiles, ita ut fons et origo tate, quæ est directionis mutatio.

ipsorum melius percipiatur: at fomites ventorum 4. Directionem motus progressivi ventorum re- in nubibus sunt mobiles ; adeo ut alibi suppeditegunt fomites sui, qui sunt similes fontibus amnium; tur materia ventorum, alibi vero ipsi formentur : loca scilicet, ubi magna reperitur copia vaporum, id quod efficit directionem motus in ventis magis ibi enim est patria venti. Postquam autem invene- confusam et incertam. rint currentem; ubi aër minime resistit, (sicut aqua Hæc exempli gratia adduximus; similia simili invenit declivitatem,) tum quicquid inveniunt similis modo se habent. Atque de directione motus venmateriæ in via, in consortium recipiunt, et suo cur- torum hactenus. At de longitudine et tanquam renti miscent; quemadmodum faciunt et amnes. itinerario ventorum videndum ; licet de hoc ipso Itaque venti spirant semper a parte fomitum suorum. paulo ante, sub nomine latitudinis ventorum, inquisi

5. Ubi non sunt fomites insignes in aliquo loco tum videri possit. Nam et latitudo pro longitudine certo, vagantur admodum venti, et facile currentem ab imperitis haberi possit, si majora spatia venti ex suum mutant, ut in medio mari, et campestribus latere occupent, quam in longitudine progrediantur. terræ latis.

14. Si verum sit, Columbum ex oris Lusitaniæ, 6. Ubi magni sunt fomites ventorum in uno loco, per ventos statos ab occidente, de continente in sed in locis progressus sui parvæ accessiones, ibi | America judicium fecisse, longo certe itinere possint venti fortiter flant sub initiis, et paulatim flacces- commeare venti. cunt; ubi contra fomites magis continui, leniores 15. Si verum sit, solutionem nivium circa Mare sunt sub initiis, et postea augentur.

glaciale et Scandiam excitare aquilones in Italia et 7. Sunt fomites mobiles ventorum, scilicet in Græcia, &c. diebus canicularibus, longa certe sunt nabibus; qui sæpe a ventis in alto spirantibus spatia. transportantur in loca procul distantia a fomitibus 16. Quanto citius in consecutione, in qua ventus vaporum, ex quibus generatæ sunt illæ nubes : tum movet, (exempli gratia, si sit eurus,) veniat tempesvero incipit esse fomes venti ex parte, ubi nubes tas ad locum aliquem ab oriente, quanto vero tardius incipiunt solvi in ventum.

ab occidente, nondum venit in observationem. 8. At verticitas ventorum non fit eo, quod ventus De motu ventorum in progressu hactenus ; videnprius fans se transferat; sed quod ille aut occiderit, dum jam de undulatione ventorum. aut ab altero vento in ordinem redactus sit. Atque 17. Undulatio ventorum ad parva momenta fit; totum hoc negotium pendet ex variis collocationibus adeo ut centies in hora ad minus ventus (licet fortis) fomitum ventorum, et varietate temporum, quando se suscitet, et alternatim remittat. Ex quo liqueat vapores, ex hujusmodi fomitibus manantes, solvuntur. inæqualem esse impetum ventorum : nam nec flu

9. Si fuerint fomites ventorum a partibus con- mina, licet rapida, nec currentes in mari, licet robusti, trariis, veluti alter fomes ab austro, alter a borea; undulant, nisi accedente flatu ventorum : neque ipsa prævalebit scilicet ventus fortior, neque erunt venti illa undulatio ventorum aliquid æqualitatis habet in contrarii, sed ventus fortior continuo spirabit; ita se ; nam, instar pulsas manus, aliquando intercurrit, tamen ut a vento imbecilliore nonnihil hebetetur et aliquando intermittit. dometur ; ut fit in amnibus, accedente fluxu maris : 18. Undulatio aëris in eo differt ab undulatione nam motus maris prævalet, et est unicus; sed a aquarum, quod in aquis, postquam fluctus sublati motu fluvii nonnihil frænatur. Quod si ita accide- fuerint in altum, sponte rursus decidant ad planum :

VOL. II.

2 M

ex quo fit, ut (quicquid dicant poëtæ exaggerando 2. Malum principem, qui in medio navis est; tempestates, quod undæ attollantur in cælum, et malum proræ; malum puppis (qui aliquando est descendant in Tartarum) tamen descensus undarum geminus); et malum rostri. non multum præcipitetur ultra planum et superficiem 3. Habent singuli mali plures portiones, quæ susaquarum. At in undulatione aëris, ubi deest motus tolli, et per certos nodos aut articulos figi, et similiter gravitatis, deprimitur et attollitur aër fere ex æquo. auferri possunt; alii tres, alii duas tantum. De undulatione hactenus : jam de motu conflictus

4. Malus rostri stat ab inferiori nodo inclinatus inquirendum est.

versus mare; a superiori rectus; reliqui omnes mali 19. De conflictu ventorum et compositis currenti- stant recti. bus jam partim inquisitum est. Plane constat ubi- 5. His malis superimpendent vela decem, et quanquetarios esse ventos, præsertim leniores : id quod do malus puppis geminatur, duodecim. Malus prinmanifestum etiam ex hoc, quod pauci sunt dies aut ceps et malus proræ tres habent ordines velorum. horæ, in quibus non spirent auræ aliquæ lenes in Eog sic nominabimus : velum ab infra, velum a locis liberis, idque satis inconstanter et varie. Nam supra, et velum a summo. Reliqui habent duos venti, qui non proveniunt ex fomitibus majoribus, tantum, carentes velo a summo. vagabundi sunt et volubiles, altero cum altero quasi 6. Vela extenduntur in transversum, juxta vertiludente, modo impellente, modo fugiente.

cem cujusque nodi mali, per ligna, quæ antennas rel 20. Visum est nonnunquam in mari advenisse virgas dicimus, quibus suprema velorum assuuntar; duos ventos simul ex contrariis partibus, id quod ex imaligantur funibus ad angulos tantum ; vela scilicet perturbatione superficiei aquæ ab utraque parte, ab infra ad latera navis, vela a supra aut a summo ad atque tranquillitate aquæ in medio inter eos, facile antennas contiguas. Trahuntur etiam aut vertuntur erat conspicere : postquam autem concurrissent illi iisdem funibus in alterutrum latus ad placitum. venti contrarii, alias secutam esse tranquillitatem in 7. Antenna sive virga cujusque mali in transveraqua undique, cum scilicet venti se ex æquo fregis- sum porrigitur. Sed in malis puppis ex obliquo, sent, alias continuatam esse perturbationem aquæ, altero fine ejus elevato, altero depresso; in cæteris in cum scilicet fortior ventus prævaluisset.

recto ad similitudinem literæ Tau. 21. Certum est, in montibus Peruvianis sæpe. 8. Vela ab infra, quatenus ad vela principis, accidere, ut venti eodem tempore super montes ex proræ, et rostri, sunt figuræ quadrangularis, paralleuna parte spirent, in vallibus in contrarium.

logrammæ : vela a supra et a summo nonnihil 22. Itidem certum apud nos, nubes in unam par- acuminata sive surgentia in arctum; at ex velis puppis tem ferri, cum ventus a contraria parte flet, hic in quod a supra acuminatum, quod ab infra triangulare. proximo.

9. In navi, quæ erat mille et centum amphorarum, 23. Quin et illud certum, aliquando cerni nubes atque habebat in longitudine, in carina, pedes 112; altiores supervolare nubes humiliores; atque ita ut in latitudine, in alveo, 40; velum ab infra mali prinin diversas, aut etiam in contrarias partes abeant, cipis continebat in altitudine pedes 42, in latitudine tanquam currentibus adversis.

pedes 87. 24. Itidem certum, quandoque in superiore aëre 10. Velum a supra ejusdem mali habebat in ventos nec distrahi, nec promoveri; cum hic infra ad altitudine pedes 50, in latitudine pedes 84 ad basim, semi-milliare insano ferantur impetu.

pedes 42 ad fastigium. 25. Certum etiam e contra, esse aliquando tran-11. Velum a summo in altitudine pedes 27, in quillitatem infra, cum superne nubes ferantur satis latitudine pedes 42 ad basim, 21 ad fastigium. alacriter; sed id rarius est.

12. In malo proræ, velum ab infra habebat in altiEtiam in fluctibus, quandoque super- tudine pedes 40 cum dimidio, in latitudine pedes 72. Phænomenon obliquum.

natans aqua, quandoque demersa, inci- 13. Velum a supra in altitudine pedes 46 cum

tatior est; quinetiam fiunt (sed raro) dimidio, in latitudine pedes 69 ad basim, 36 ad varii currentes aquæ, quæ volvitur supra, fet quæ fastigium. labitur in imo.

14. Velum a summo in altitudine pedes 24, in 26. Neque prorsus contemnenda illa testimonia | latitudine pedes 36 ad basim, 18 ad fastigium. Virgilii, cum naturalis philosophiæ non fuerit ipse 15. In malo puppis, velum ab infra habebat in omnino imperitus :

altitudine, a parte antennæ elevata, pedes 51 ; in “ Una eurusque notusque ruunt, creberque procellis

laditudine, qua jungitur antennæ, pedes 72, reliquo Africus."

desinente in acutum. Et rursus :

16. Velum a supra in altitudine pedes 30, in la

titudine pedes 57 ad basim, 30 ad cacumen. “ Omnia ventorum concurrere prælia vidi.”

17. Si geminetur malus puppis in posteriore, vela De motibus ventorum in natura rerum inquisitum minuuntur ab anteriore ad partem circiter quintam. est; videndum de motibus eorum in machinis huma- 18. In malo rostri, velum ab infra habebat in alti. nis; ante omnia in velis navium.

tudine pedes 28 cum dimidio, in latitudine pedes 60.

19. Velum a supra in altitudine pedes 25 cum dimi

dio, in latitudine pedes 60 ad basim, 30 ad fastigium. 1. In navibus majoribus Britannicis (eas enim ad 20. Variant proportiones malorum et velorum, exemplum delegimus) quatuor sunt mali, aliquando non tantum pro magnitudine navium, verum etiam quinque; omnes in linea recta per medium navis pro variis earum usibus, ad quos ædificantur; ad ducta, alteri post alteros erecti: eos sic nominabimus: | pugnam, ad mercaturam, ad velocitatem, et cætera.

MOTUS VENTORUM IN VELIS NAVIUM.

Verum nullo modo convenit proportio dimensionis obvertunt, nec altera altera impediunt, neque fit velorum ad numerum amphorarum, cum navis quin- furtum. gentarum amphorarum, aut circiter, portet velum ab 30. Etiam flante vento laterali, vela rigidius in infra principis mali, paucos pedes minus undique, adversum venti extenduntur ; quod ventum compriquam illa altera, quæ erat duplicis magnitudinis. mit nonnihil, et emittit in eam partem ubi flare deUnde fit ut minores naves longe præstent celeritate bet: unde nonnihil fortitudinis acquirit. Ventus majoribus, non tantum propter levitatem, sed etiam autem maxime propitius est, qui flat in quadra inter propter amplitudinem velorum, habito respectu ad rectum et lateralem. corpus navis: nam proportionem illam continuare in 31. Velum ab infra mali rostri vix unquam posnavibus majoribus nimis vasta res esset et inhabilis. set esse inutile, neque enim patitur furtum, quando

21. Cum singula vela per summa extendantur, colligat ventum, qui flat undequaque circa latera per ima ligentur tantum ad angulos; ventus neces- navis et subter vela cætera. sario facit vela intumescere, præsertim versus ima, 32. Spectatur in motu ventorum in navibus tum ubi sunt laxiora.

impulsio tum directio. At directio illa, quæ fit per 22. Longe autem major est tumor veli in velis ab clavum, non multum pertinet ad inquisitionem præinfra, quam in cæteris ; quia non solum parallelo- sentem, nisi quatenus habeat connexionem cum motu gramma sunt, cætera acuminata ; verum etiam quia ventorum in velis. latitudo antennæ tanto excedit latitudinem laterum Ut motus impulsionis in vigore est

Connexio. navis, ad quæ alligantur : unde necesse est, propter in prora, ita motus directionis in puppi; laxitatem, magnum dari receptum ventis ; adeo ut itaque ad eum velum ab infra mali puppis est maxin illa magna, quam exempli loco sumpsimus, navi imi momenti, et quasi copiam præbet auxiliarem tumor in vento recto possit esse ad 9 aut 10 pedes clavo. introrsum.

33. Cum pyxis nautica in plagas 32 distribuatur, 23. Fit etiam ob eandem causam, quod vela om- adeo ut semicirculi ejus sint plagæ sedecim, potest nia, a vento tumefacta, ad imum colligant se in arcus, fieri navigatio progressiva, (non angulata, quæ fieri adeo ut multum venti præterlabi necesse sit; in tan solet in ventis plane contrariis,) etiamsi ex illis setum ut in illa, quam diximus, navi arcus ille ad sta- decim partibus decem fuerint adversæ, et sex tantum turam hominis accedat.

favorabiles; at ea navigatio multum pendet ex velo 24. At in velo puppis illo triangulari, necesse est ab infra mali puppis: cum enim venti partes conut minor sit tumor, quam in quadrangulari ; tum trariæ itineri, quia sunt præpotentes et clavo solo propter figuram minus capacem, tum quia in qua- regi non possunt, alia vela obversuræ forent, una drangulari tria latera laxa sunt, in triangulari duo cum navi ipsa, in partem contrariam itineris ; illud tantum; unde sequitur quod ventus excipiatur magis velum rigide extensum, ex opposito favens clavo et rigide.

ejus motum fortificans, vertit et quasi circumfert 25. Motus ventorum in velis, quo magis accedat proram in viam itineris. ad rostrum navis, est fortior, et promovet magis, 34. Omnis ventus in velis nonnihil aggravat et tum quia fit in loco ubi undæ, propter acumen proræ, deprimit navem; tantoque magis quo flaverit magis facillime secantur; tum maxime quia motus a prora desuper. Itaque tempestatibus majoribus primo detrahit navem, motus a puppi trudit.

volvunt antennas et auferunt vela superiora, deinde, 26. Motus ventorum in velis superiorum ordinum si opus fuerit, omnia ; etiam malos ipsos incidunt ; promovet magis, quam in velis ordinis inferioris ; quin et projiciunt onera mercium, tormentorum, etc. quia motus violentus maxime efficax est ubi pluri-ut allevent navem ad supernatandum, et præstandum mum removetur a resistentia; ut in vectibus, et velis obsequia undis. molendinorum. Sed periculum est demersionis aut 35. Potest fieri per motum istum ventorum in veeversionis navis ; itaque et acuminata sunt illa, ne lis navium (si ventus fuerit alacris et secundus) ventos nimios excipiant, et in usu præcipue cum spi- progressus in itinere 120 milliarium Italicorum intra rent venti leniores.

spatium 24 horarum; idque in navi mercatoria ; 27. Cum vela collocentur in recta linea, altera sunt enim naves quædam nunciæ, quæ ad officium post altera, necesse est ut quæ posterius constituan- celeritatis apposite extructæ sunt (quas caruvellas tur, suffurentur ventum a prioribus, cum ventus flet vocant) quæ etiam majora spatia vincere possunt. recta : itaque si omnia simul fuerint erecta, tamen At cum venti plane contrarii sint, remedio ad iter vis venti fere tantum locum habet in velis mali prin promovendum utuntur hoc ultimo et pusillo: ut procipis, cum parvo auxilio veli ab infra in malo rostri. cedant lateraliter, prout ventus permittit, extra viam

28. Felicissima et commodissima dispositio velo- itineris, deinde flectant se versus iter, atque angulares rum in vento recto ea est, ut vela duo inferiora mali istos progressus repetant; ex quo genere progressus proræ erigantur ; ibi enim (ut dictum est) motus est (quod est minus quam ipsum serpere, nam serpentes maxime efficax: erigatur etiam velum a supra mali sinuant, at illi angulos faciunt) poterint fortasse inprincipis : relinquitur enim spatium tantum subter, tra 24 horas vincere milliaria quindecim. ut ventus sufficere possit velis prædictis proræ absque suffuratione notabili.

29. Propter illam, quam diximus, suffurationem 1. Motus iste ventorum in velis navium habet imventorum, celerior est navigatio cum vento laterali, pulsionis suæ tria præcipua capita et fontes, unde quam cum recto. Laterali enim flante, omnia vela fuit; unde etiam præcepta sumi possint ad eum auin opere poni possunt; quia latera sibi invicem gendum et fortificandum.

OBSERVATIONES MAJORES.

caveamus.

MOTUS VENTORUM IN ALIIS MACHINIS HUMANIS.

2. Primus, fons est ex quanto venti qui excipitur. 10. Tertius, fons impulsionis est ex loco ubi fit Nam nemini dubium esse possit, quin plus venti ma- percussio; isque duplex. Nam ex anteriore parte gis conferat quam minus. Itaque quantum ipsum navis facilior et fortior est impulsio, quam ex posventi procurandum diligenter: id fiet, si, instar pa- teriore ; et ex superiore parte mali et veli, quam ab trum familias prudentiorum, et frugi simus, et a furto inferiore.

Quare, quantum fieri potest, nil venti 11. Neque hoc ignorasse visa est industria hudisperdatur aut effundatur, nil etiam surripiatur. mana, cum et flante vento recto plurimam in velis

3. Ventus aut supra latera navium flat, aut infra mali proræ spem ponant; et in malaciis et tranquilusque ad aream maris. Atque ut homines providi litatibus vela a summo erigere non negligant. Nesolent etiam circa minima quæque magis curare, que nobis in præsentia occurrit, quid humanæ ex (quia majora nemo non curare potest,) ita de istis hac parte industriæ addi possit, nisi forte quoad priinferioribus ventis (qui proculdubio non tantum pos-mum, ut constituantur duo aut tres mali in prora, sunt quantum superiores) primo videndum.

(medius rectus, reliqui inclinati,) quorum vela pro4. Ad ventos, qui circum latera navium et subter pendeant; et quoad secundum, ut amplientur vela vela ipsarum potissimum flant, plane est officium proræ in summo, et sint minus, quam solent esse, veli ab infra mali rostri, quæ inclinata est et de- acuminata. Sed in utroque cavendum incommodo pressa ut excipiantur, ne fiat dispendium et jactura periculi ex nimia depressione navis. venti. Idque et per se prodest, et ventis, qui reliquis velis ministrant, nil obest. Circa hoc non vi. deo quid ulterius per diligentiam humanam fieri pos- 1. Motus molendinorum ad ventum nihil babet sit, nisi forte etiam ex medio navis similia vela hu- subtilitatis, et nihilominus non bene demonstrari et milia adhibeantur, instar pinnarum aut alarum, ex explicari solet. Vela constituuntur recta in opposi. utroque latere gemina, cum ventus est rectus. tum venti flantis. Prostat autem in ventum unum

5. At quod ad cavendum de furto attinet, quod latus veli, alterum latus paulatim flectit se et subfit cum vela posteriora ventum ab interioribus sur- ducit a vento. Conversio autem sive consecutio motus ripiant in vento recto, (nam in laterali omnia vela fit semper a latere inferiore, hoc est, eo quod remo cooperantur,) non video quid addi possit diligentiæ tius est a vento. At ventus superfundens se in adverhumanæ ; nisi, forte, ut, flante vento recto, fiat scala sum machinæ, a quatuor velis arctatur, et in quatuor quædam velorum, ut posteriora vela a malo puppis intervallis viam suam inire cogitur. Eam compressint humillima, media a malo principis mediocria, sionem non bene tolerat ventus; itaque necesse est anteriora a malo proræ celsissima; ut alterum velum ut tanquam cubito percutiat latera velorum, et proalterum non impediat, sed potius adjuvet, et ventum inde vertat, quemadmodum ludicra vertibula digito tradat et transmittat. Atque de primo fonte im- impelli et verti solent. pulsionis hæc observata sint.

2. Quod si vela ex æquo expansa essent, dubia 6. Secundus, fons impulsionis est ex modo per- res esset ex qua parte foret inclinatio, ut in casu cussionis veli per ventum; quæ, si propter ventum baculi ; cum autem proximum latus, quod occurrit contractum sit acuta et rapida, movebit magis ; si vento, impetum ejus dejiciat in latus inferius, atque obtusa et languida, minus.

illinc in spatia, cumque latus inferius ventum ex. 7. Quod ad hoc attinet, plurimum interest ut vela cipiat, tanquam palma manus, aut instar veli scaphæ, mediocrem extensionem et tumorem recipiant : nam fit protinus conversio ab ea parte. Notandum autem si extendantur rigide, instar parietis ventum reper-est, originem motus esse non a prima impulsione cutiunt; si laxe, debilis fit impulsio.

quæ fit in fronte; sed a laterali impulsione post 8. Circa hoc bene se expedivit in aliquibus in compressionem. dustria humana, licet magis ex causa quam ex ju- 3. Probationes quasdam et experimenta circa hoc, dicio. Nam in vento laterali, contrahunt partem pro augendo hoc motu, fecimus, tum ad pignus veli, quce vento opponitur, quantum possunt; atque causæ recte inventæ, tum ad usum ; imitamenta hoc modo ventum immittunt in eam partem, qua hujus motus effingentes in velis ex chartis, et vento flare debet. Atque hoc agunt, et volunt. Sed in- ex follibus. Igitur addidimus lateri veli inferiori terim hoc sequitur (quod fortasse non vident) ut ventus plicam inversam a vento, ut haberet ventus, lateralis sit contractior, et reddat percussionem magis acutam. jam factus, amplius quiddam quod percuteret; nec

9. Quid addi possit industriæ humanæ in hac profuit, plica illa non tam percussionem venti adjuparte, non video; nisi mutetur figura in velis, et vante, quam sectionem aëris in consequentia impefiant aliqua vela non tumentia in rotundo, sed instar diente. Locavimus post vela ad nonnullam distantiam calcaris, aut trianguli, cum malo aut ligno in illo obstacula, in latitudinem diametri omnium veloruni, angulo verticis, ut et ventum magis contrahant in ut ventus magis compressus fortius percuteret; at acutum, et secent aërem externum potentius. Ille hoc obfuit potius, repercussione motum primarium autem angulus (ut arbitramur) non debet esse om- hebetante. At vela fecimus latiora in duplum, ut nino acutus, sed tanquam triangulus curtatus, ut ha- ventus arctaretur magis, et fieret percussio lateralis beat latitudinem. Neque etiam novimus quid pro- fortior : Hoc tandem magnopere successit; ut et futurum foret, si fiat tanquam velum in velo; hoc longe mitiore flatu fieret conversio, et longe magis est, si in medio veli alicujus majoris sit bursa quæ- perniciter volveretur. dam, non omnino laxa ex carbaso, sed cum costis ex Fortasse hoc augmentum motus

Mandatum. lignis, quæ ventum in medio veli excipiat, et cogat commodius fiet per octo vela, quam in acutum.

per vela quatuor, latitudine duplicata ; nisi forte

PROGNOSTICA VENTORUM.

nimia moles aggravaverit motum. De hoc fiat ejus tanquam contracti aut curtati, neque eminent experimentum.

illustres, licet nubes absint, significat imbres potius Mandatum.

Etiam longitudo velorum facit ad quam ventos.

motum. Nam in rotationibus levis 6. Si ante ortum solis ostendent se radii præcurviolentia versus circumferentiam æquiparatur sores, et ventum denotat et imbres. longe majori versus centrum. Sed tamen hoc 7. Si in exortu solis porrigat sol radios e nubiconjungitur incommodum, quod quo longiora sunt bus, medio solis manente cooperto nubibus, signifivela, eo plus distant in summo, et minus arctatur cabit pluviam ; maxime si erumpant radii illi deorventus. Res non male fortasse se habeat, si vela sum, ut sol cernatur tanquam barbatus : quod si sint paulo longiora, sed crescentia in latum circa radii erumpant e medio, aut sparsim, orbe exteriore summitatem, ut palma remi: sed de hoc nobis cooperto nubibus, magnas dabit tempestates et vencompertum non est.

torum et imbrium. In his experimentis, si ponantur 8. Si sol oriens cingitur circulo, a qua parte is Monitum.

in usu ad molendina, robori totius circulus se aperuerit, expectetur ventus; sin totus machinæ, præcipue fundamentis ejus, subvenien- circulus æqualiter defluxerit, dabit serenitatem. dum. Nam quanto magis arctatur ventus, tanto 9. Si sub occasum solis appareat circa eum cirmagis (licet motum velorum incitet) tamen ma- culus candidus, levem denotat tempestatem eadem chinam ipsam concutit.

nocte; si ater, aut subfuscus, ventum magnum in 4. Traditur alicubi esse rhedas moventes ad ven- diem sequentem. tum; de hoc diligentius inquiratur.

10. Si nubes rubescant exoriente sole, prædiMandatum.

Rhedæ moventes ad ventum non cunt ventum; si occidente, serenum in posterum.

poterunt esse operæ pretium, nisi in 11. Si sub exortum solis globabunt se nubes locis apertis et planitiebus. Præterea quid fiet, prope solem, denunciant eodem die tempestatem si decubuerit ventus ? Magis sobria esset cogita- asperam; quod si ab ortu repellantur, et ad occatio de facilitando motu curruum et plaustrorum sum abibunt, serenitatem. per vela mobilia, ut equi vel boves minoribus 12. Si in exortu solis dispergantur nubes a lateriviribus ea traherent, quam de creando motu per bus solis, aliæ petentes austrum, aliæ septentrionem; ventum solum.

licet sit cælum serenum circa ipsum solem, præmonstrat ventos.

13. Si sol sub nube condatur occidens, pluviam Divinatio quo magis pollui solet va- denotat in posterum diem ; quod si plane pluet occiAd Art. 32. Connexio.

nitate et superstitione, eo purior pars dente sole, ventos potius; sin nubes videantur quasi

ejus magis recipienda et colenda. trahi versus solem, et ventos et tempestatem. Naturalis vero divinatio aliquando certior est, ali- 14. Si nubes, exoriente sole, videantur non ambire quando magis in lubrico, prout subjectum se habet, solem, sed incumbere ei desuper, tanquam eclipsim circa quod versatur: quod si fuerit naturæ constan- facturæ, portendunt ventos ex ea parte orituros, qua tis et regularis, certam efficit prædictionem; si variæ illæ nubes inclinaverint. Quod si hoc faciant meet compositæ, tanquam ex natura et casu, fallacem. ridie, et venti fient et imbres.

Attamen etiam in subjecto vario, si diligenter 15. Si nubes solem circumcluserint, quanto minus canonizetur, tenebit prædictio ut plurimum; tempo- luminis relinquetur, et magis pusillus apparebit orris forte momenta non assequetur, a re non multum bis solis, tanto turbidior erit tempestas : si vero errabit. Quin etiam quoad tempora eventus et com- duplex aut triplex orbis erit, ut appareant tanquam plementi, nonnullæ prædictiones satis certo collima- duo aut tres soles, tanto erit tempestas atrocior per bnpt, eæ videlicet, quæ sumuntur non a causis, ve- plures dies. rum ab ipsa re jam inchoata, sed citius se prodente 16. Novilunia dispositionum aëris significativa in materia proclivi, et aptius disposita, quam in sunt; sed magis adhuc ortus quartus, tanquam noalia; ut in topicis circa hunc 32um articulum su- vilunium confirmatum. Plenilunia autem ipsa præperius diximus. Prognostica igitur ventorum jam sagiunt magis, quam dies aliqui ab ipsis. proponemus, miscentes nonnihil necessario de prog- 17. Diuturna observatione quinta lunæ suspecta nosticis pluviarum et serenitatis, quæ bene distrahi est nautis, ob tempestates. non poterant ; sed justam de illis inquisitionem pro- 18. Si luna a novilunio ante diem quartum non priis titulis remittentes.

apparuerit, turbidum aërem per totum mensem præ1. Sol, si oriens cernatur concavus, dabit eo ipso dicit. die ventos aut imbres; si appareat tanquam leviter 19. Si luna nascens, aut intra primos dies, cornu excavatus, ventos ; si cavus in profundo, imbres. habuerit inferius magis obscurum aut fuscum, aut

2. Si sol oriatur pallidus et (ut nos loquimur) quovis modo non purum; dies turbidos et tempestaaqueus, denotat pluviam ; si occidat pallidus, ventum. tes dabit ante plenilunium : si circa medium fuerit

3. Si corpus ipsum solis in occasu cernatur tan- decolor, circa ipsum plenilunium sequentur tempesquam sanguineum, præmonstrat magnos ventos in tates; si cornu superius hoc patiatur, circa lunam plures dies.

decrescentem. 4. Si in exortu solis radii ejus spectantur rutili, 20. Si ortu in quarto pura ibit luna per cælum, non favi, denotat pluvias potius quam ventos; nec cornibus obtusis, neque prorsus jacens, neque idemque, si tales appareant in occasu.

prorsus recta, sed mediocris; serenitatem promittit 5. Si in ortu aut occasu solis spectantur radii majore ex parte usque ad novilunium.

« VorigeDoorgaan »