Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

Connexio.

aquas, ob continuitatem aquæ, statim percipitur ex ORIGINES LOCALES VENTORUM.

tumore nonnullo. Ventorum origines locales nosse ar 9. Asseclas esse ventos terrarum cavernosarum Ad Artic. 8.

duæ est inquisitionis, cum illud Unde et antea posuimus, ut prorsus videantur venti illi ha

Quo ventorum, ut res abdita, etiam in bere origines suas locales e terra. Scripturis notata sit. Neque loquimur jam de fon 10. In montibus magnis et saxeis inveniuntur tibus ventorum particularium, (de quibus postea,) venti et citius spirare (antequam scilicet percipiansed de matricibus ventorum in genere. Alii ex alto tur in valibus) et frequentius (cum scilicet valles eas petunt, alii in profundo rimantur ; in medio sint in tranquillo): at omnes montes et rupes caverautem, ubi ut plurimum generantur, vix eas quæ- nosi sunt. runt; ut est mos hominum quæ ante pedes posita 11. In comitatu Denbigh in Britannia, montosa sunt præterire, et obscuriora malle. Illud liquet, regione et lapidosa, ex cavernis quibusdam tam veventos aut indigenas, aut advenas esse; sunt enim hementes (ait Gilbertus) sunt ventorum eruptiones, venti tanquam mercatores vaporum, eosque in nubes ut injecta vestimenta pannique rursus magna vi elcollectos et important in regiones, et exportant, unde flentur, et altius in aërem efferantur. iterum venti, tanquam per permutationem. Sed in 12. In Aber Barry juxta Sabrinam in Wallia, in quiramus jam de nativis. Qui enim aliunde advenæ, quodam clivo saxoso, in quo sunt foramina, si quis alibi nativi. Tres igitur origines locales; aut ex aurem apposuerit, sonitus varios et murmur flatuum spirant et scaturiunt e terra; aut dejiciuntur e sub- sub terra exaudiet. limi ; aut conflantur hic in corpore aëris. Qui au Notavit Acosta, oppida Platæ et Po

Phenomenon tem dejiciuntur ex alto, duplicis generationis ; aut tosæ in Peruvia non longe esse distan

obliquum. enim dejiciuntur antequam formentur in nubes, aut tia, et utrumque situm esse in terra postea ex nubibus rarefactis et dissipatis. Videa- elevata aut montana, ut in hoc non differant; et mus quæ sit harum rerum historia.

nihilominus habere Potosam temperaturam aeris 1. Fixerunt poëtæ, regnum Æoli in antris et ca- frigidam et hiemalem, Platam clementem et vernam; vernis sub terram fuisse collocatum, ubi carcer esset id quod videtur argenti fodinis juxta Potosam attriventorum, qui subinde emittebantur.

bui posse; quod demonstrat esse spiracula terræ, qua2. Etiam theologos quosdam, eosdemque philo- tenus ad calidum et frigidum. sophos, movent Scripturæ verba : “ Qui producit 13. Si terra sit primum frigidum, ut voluit Parventos de thesauris suis:" tanquam venti prodirent menides, (non contemnenda usus sententia, cum friex locis thesaurariis, subterraneis scilicet, ubi sunt gus et densitas arcto copulentur vinculo,) non mimineræ : sed hoc nihil est. Nam loquitur etiam nus probabile est, ejici halitus calidiores a frigore Scriptura de thesauris nivis et grandinis, quas in centrali terræ, quam dejici a frigore aëris sublimisublimi generari nemo dubitat.

oris. 3. In subterraneis proculdubio magna existit 14. Sunt quidam putei in Dalmatia et regione aëris copia, eamque et exspirare sensim verismile, Cyrenaica, ut quidam ex antiquis memorant, in quiet emitti confertim aliquando, urgentibus causis, bus, si dejiciatur lapis, excitantur paulo post temnecesse est.

pestates ; ac si lapis perfringeret operculum aliquod In magnis siccitatibus et media æsta in loco, ubi vis ventorum erat incarcerata. Phænomenon obliquum

te, cum magis rimosa sit terra, solet Flammas evomunt Ætna, et complu-
erumpere in locis aridis et arenosis res montes ; similiter et aërem erum-

Phenomenca

obliquum. magna vis aquarum. Quod si faciant aquæ (corpus pere posse consentaneum est, præsertim crassum) raro; aërem (corpus tenue et subtile) hoc calore in subterraneis dilatatum et in motu positum. frequenter facere probabile est.

15. In terræ motibus, ventos quosdam nosios et 4. Si expirat aër e terra sensim et sparsim, parum peregrinos, et ante eruptionem et postea flare, obpercipitur primo; sed postquam aëris illius emana servatum est; ut fumi quidem minores solent emitti tiones multæ minutæ confluxerint, tum fit ventus; ante et post incendia magna, ut ex scaturiginibus aquarum rivus. Hoc vero ita Aër in terra conclusus erumpere ob fieri videtur, quoniam notatum est ab antiquis, ventos varias causas compellitur. Quandocomplures in ortu suo, et in locis a quibus oriuntur, que massa terræ male coagmentata in cavum terprimo spirare exiguos, deinde in progressu invales ræ decidit: quandoque aquæ se ingurgitant: cere prorsus, more fluviorum.

quandoque expanditur aër per ignes subterraneos, 5. Inveniuntur quædam loca in mari, ac etiam la ut ampliorum locum quærat: quandoque terra, cus, qui, nullis flantibus ventis, majorem in modum quæ antea solida erat et concamerata, per ignes tumescunt, ut hoc a subterraneo flatu fieri appareat. in cineres versa, se amplius sustinere non potest,

6. Magna vis requiritur spiritus subterranei, ut sed decidit ; et complura id genus. terra concutiatur aut scindatur: levior, ut aqua sublevetur. Itaque tremores terræ rari; tumores et Atque de prima origine locali ventorum, videlicet sublevationes aquarum frequentiores.

e subterraneis, hæc inquisita sunt; sequitur origo 7. Etiam ubique notatum est, nonnihil attolli et secunda ex sublimi, nempe media, quam appellant, tumescere aquas ante tempestates.

regione aëris. 8. Spiritus subterraneus exilis, qui sparsim effla At nemo tam male quæ dicta sunt

Monitum tur, non percipitur super terram, donec coierit in intelligat, quasi negemus, et reliquos ventum, ob porositatem terræ ; sed exiens subter ventos e terra et mari per vapores educi; sed hoc

Monitum.

prius genus erat ventorum, qui exeunt e terra 24. Quemadmodum rores et nebulæ hic in aëre jam venti formati.

infimo generantur, nunquam factæ nubes, nec ad 16. Increbrescere murmur sylvarum antequam mediam regionem penetrantes ; eodem modo et manifesto percipiantur venti, notatum est; ex quo complures venti. conjicitur ventum a superiore loco descendere; quod 25. Aura continua spirat circa maria et aquas, etiam observatur in montibus (ut dictum est) sed quæ est ventus pusillus noviter factus. causa magis ambigua propter cava montium.

26. Iris, quæ est ex meteoris quasi humillima, et 17. Stellas sagittantes (ut loquimur) et vibratas generatur in proximo, quando non conspicitur intesequitur ventus; atque etiam ex ea parte, ex qua fit gra, sed curtata, et quasi frusta ejus tantum in cornijaculatio ; ex quo patet, aërem in alto commotum es bus, solvitur in ventos, æque ac in pluviam, et magis. se antequam ille motus perveniat ad nos.

27. Notatum est, esse quosdam ventos in regio18. Apertio cæli, et disgregatio nubium, præmon. nibus, quæ disterminantur et separantur per montes strat ventos, antequam flent in terra ; quod itidem intermedios, qui ex altera parte montium spirant ostendit ventos inchoari in alto.

familiares, ad alteram non perveniunt. Ex quo 19. Stellæ exiguæ, antequam oriatur ventus, non manifestum, eos generari infra altitudinem ipsorum cernuntur, licet nocte serena; cum scilicet (ut vide- montium. tur) densatur, et fit minus diaphanus aer, propter 28. In iti sunt venti, qui spirant diebus serenis, materiam quæ postea solvitur in ventos.

atque etiam in regionibus ubi nunquam pluit: qui 20. Circuli apparent circa corpus lunæ ; sol generantur ubi flant, nec unquam erant nubes, aut quandoque occidens conspicitur sanguineus; luna in mediam regionem ascenderunt. rubicundior est in ortu quarto ; et complura alia Quicunque norit quam facile vapor

Phænomena inveniuntur prognostica ventorum in sublimi (de solvatur in aërem, et quam ingens sit

obliqua. quibus suo loco dicemus); quæ indicant materiam copia vaporum, et quantum spatium ventorum ibi inchoari et præparari.

occupet gutta aquæ versa in aërem præ eo, quod 21. In istis phænomenis notabis illam, de qua antea occupabat, (ut dictum est,) et quam modicum diximus, differentiam, de duplici generatione vento sustineat se comprimi aër, non dubitabit quin nerum in sublimi ; nimirum ante congregationem cesse sit, etiam a superficie terræ usque ad sublimia vaporum in nubem, et post. Nam prognostica aëris, ubique generari ventos : neque enim fieri halonum et colorum solis et lunæ habent aliquid ex potest, ut magna copia vaporum, cum cæperint exnube; at jaculatio illa et occultatio stellarum exigu- pandi, ad mediam aëris regionem attollantur absque arum fiunt in sereno.

superoneratione aëris et tumultu in via. 22. Cum ventus prodit a nube formata, aut totaliter dissipatur nubes, et vertitur in ventum; aut secernitur partim in pluviam, partim in ventum ; Accidentales generationes ventorum aut scinditur, et erumpit ventus, ut in procella. eas vocamus quæ non efficiunt aut gig

23. Plurima sunt phænomena obliqua ubique in nunt motum impulsivum ventorum, sed natura rerum de repercussione per frigidum ; itaque eum compressione acuunt, repercussione vertunt ; cum constet esse in media regione aeris frigora sinuatione agitant et volvunt : quod fit per causas valde intensa, planum fit, vapores maxima ex parte extrinsecas et posituram corporum adjunctorum. ea loca perfringere non posse, quin aut coagulentur, 1. In locis ubi sunt colles minus elevati, et circa aut vibrentur; secundum opinionem veterum, in hos subsidunt valles, et ultra ipsos rursus colles hac parte sanam.

altiores, major est agitatio aëris et sensus ventorum,

quam aut in montanis aut in planis. Tertia origo localis ventorum est eorum, qui hic 2. In urbibus, si sit aliquis locus paulo latior, et in inferiore aëre generantur, quos etiam tumores exitus angustiores, aut angiportus et plateæ se invi. sive saperonerationes aëris appellamus. Res max cem secantes, percipiuntur ibi flatus et auræ. ime familiaris, et tamen silentio transmissa.

3. In ædibus refrigeratoria per ventos fiunt, aut Horum ventorum, qui conflantur occurrunt, ubi aër est perflatilis, et ex una parte

in aëre infimo, generatio abstrusior introit aër, ex adverso exit; sed multo magis, si aër aliqua res non est, quam hæc ipsa; Quod scilicet intrat ex diversis partibus, et facit concursum auræ aër, noviter factus ex aqua et vaporibus attenuatis ad angulos, et habet exitum illi angulo communem : et resolutis, conjunctus cum aëre priore, non po- etiam concameratio cænaculorum, et rotunditas, test contineri iisdem quibus antea spatiis; sed plurimum facit ad auras ; quia repercutitur aër excrescit, et volvitur, et ulteriora loca occupat. commotus ad omnes lineas ; etiam sinuatio portiHujus tamen rei duo sunt assumpta. Unum, cuum magis juvat, quam si exporrigantur in recto; quod gutta aquæ in aërem versa (quicquid de de- flatus enim in recto, licet non concludatur, sed libecima proportione elementorum fabulentur) centu rum habeat exitum, tamen non reddit aërem tam plo ad minus plus spatii desiderat, quam prius ; inæqualem, et voluminosum, et undantem, quam alterum, quod parum aëris novi et moti, super- confluxus ad angulos, et anfractus, et glomerationes additum aëri veteri, totum concutit et in motu in rotundo, et hujusmodi. ponit: ut videre est ex pusillo vento, qui ex fol 4. Post magnas tempestates in mari continuatur libus aut rima fenestræ efflat, qui tamen totum ventus accidentalis ad tempus postquam originalis aërem in cubiculo in motu ponere possit; ut ex resederit, factus ex collisione et percussione aëris flammis lucernarum facile apparet.

per undulationem fluctuum.

ACCIDENTALES GENERATIONES VENTORUM.

Ad Art, 9.
Connexio.

Commentatio.

Ad Art. 10.
Connexio.

5. Reperitur vulgo in hortis repercussio venti a esset separatum ab aëre moto; atque ac si exhalaparietibus, et ædibus, et aggeribus; ita ut putaret tiones generarent et conficerent corpus integrum quis, ventum in contrariam partem spirare ejus, a ventorum, atque ac si materia ventorum esset exhaqua revera spirat.

latio tantum calida et sicca; atque ac si origo motus 6. Si montes regionem aliqua ex parte cingant, ventorum esset tantummodo dejectio et percussio a et ventus paulo diutius ex plano contra montem spi- frigore mediæ regionis : omnia phantastica et pro raverit, fit ut ipsa repercussione montis aut contra- arbitrio. Attamen ex hujusmodi filis magnas conhatur ventus in pluviam, si fuerit humidior, aut ficiunt telas ; operas scilicet aranearum. At omnis vertatur in ventum contrarium, sed qui brevi tem- impulsio aëris est ventus, et exhalationes permixtæ pore duret.

aëri plus conferunt ad motum, quam ad materiam; 7. In flexionibus promontoriorum experiuntur nau et vapores numidi, ex calore proportionato, etiam tæ sæpius mutationes ventorum.

facilius solvuntur in ventum, quam exhalationes

siccæ ; et complures venti generantur in regione VENTI EXTRAORDINARII, ET FLATUS REPENTINI.

infirma aëris, et ex terra exspirant, præter illos qui De ventis extraordinariis sermocinan- dejiciuntur et repercutiuntur. Videamus qualis sit tur quidam et causantur ; ecnephia sive sermo rerum ipsarum.

procella, vortice, typhone, prestere: sed 1. Rotatio naturalis aëris (ut dictum est in artirem non narrant, quæ certe ex chronicis et historia culo de ventis generalibus) absque causa alia externa, sparsa peti debet.

gignit ventum perceptibilem intra tropicos, ubi aëris 1. Repentini flatus nunquam cælo sereno fiunt, conversio fit per circulos majores. sed semper nubilo et cum imbre : ut eruptionem 2. Post motum aëris naturalem, antequam inquiquandam fieri, et flatum excuti, aquas concuti, recte ramus de sole, qui est genitor ventorum præcipuus, putetur.

videndum, num quid sit tribuendum lunæ et aliis 2. Procellæ, quæ fiunt cum nebula aut caligine, astris, ex experientia clara. quas belluas vocant, quæque se sustinent instar 3. Excitantur venti magni et fortes nonnullis ante columnæ, vehementes admodum sunt, et diræ navi. eclipsin lunæ horis; ita ut, si luna deficiat medio gantibus.

noctis, flent venti vesperi præcedente ; si luna defi3. Typhones majores, qui per latitudinem ali- ciat mane, flent venti medio noctis præcedente. quam notabilem corripiunt, et correpta sorbent in 4. In Peruvia, quæ regio est admodum flatilis, sursum, raro fiunt; at vortices, sive turbines exigui, notat Acosta maxime flare ventos in pleniluniis. et quasi ludicri, frequenter.

Dignum certe esset observatione,

Mandatum 4. Omnes procellæ, et typhones, et turbines ma quid possint super ventos motus et jores, habent manifestum motum præcipitii aut vibra tempora lunæ, cum liquido possint super aquas : tionis deorsum, magis quam alii venti; ut torrentum veluti, utrum venti non sint paulo commotiores in modo ruere videantur, et quasi per canales defluere, pleniluniis et noviluniis quam in dimidiis, quemet postea a terra reverberari.

adựnodum fit in æstibus aquarum: licet enim 5. Fit in pratis, ut cumuli fæni quandoque in quidam commode fingant imperium lunæ esse altum ferantur, et tum instar conopei spargantur ; super aquas ; solis vero et astrorum super aërem; etiam in agris, ut caules pisarum involuti, et aristæ tamen certum est aquam et aërem esse corpora segetum demessæ, quin etiam lintea ad exsiccandum valde homogenea, et lunam, post solem, plurimum exposita, attollantur a turbinibus usque ad altitudi hic apud nos posse in omnibus. nem arborum, aut supra fastigia ædium ; hæcque 5. Circa conjunctiones planetarum non fugit fiunt absque aliquo majore venti impetu aut vehe- hominum observationem flare ventos majores. mentia.

6. Exortu Orionis surgunt plerumque venti et 6. At quandoque fiunt turbines leves, et admodum tempestates variæ; sed videndum annon hoc fiat, angusti, etiam in sereno; ita ut equitans videat quia exortus ejus sit eo tempore anni, quod ad genepulveres vel paleas corripi et verti prope se, neque rationem ventorum est maxime efficax; ut sit potius tamen ipse magnopere ventum sentiat; quæ procul concomitans quiddam, quam causa; quod etiam de dubio fiunt hic prope ex auris contrariis se mutuo ortu hyadum et pleiadum quoad imbres, et arcturi repellentibus, et circulationem aëris ex concussione quoad tempestates, similiter merito dubitari possit : facientibus.

de luna et stellis hactenus. 7. Certum est, esse quosdam flatus, qui manifesta 7. Sol proculdubio est efficiens primarius ventovestigia relinquunt adustionis et torrefactionis in rum plurimorum, operans per calorem in materiam plantis. At presterem, qui est tanquam fulgur duplicem : corpus scilicet aëris, et vapores sive cæcum atque aër fervens, sed sine flamma, ad in- exhalationes. quisitionem de fulgure rejicimus.

8. Sol, cum est potentior, aërem, licet purum et

absque immistione ulla, dilatat fortasse ad tertiam CON PACIENTIA VENTOS, ORIGINALES SCILICET;

partem, quæ res haud parva est. Itaque per simNAM DE ACCIDENTALIBUS SUPRA INQUISITUM EST.

plicem dilatationem, necesse est ut oriatur aura Quæ a veteribus de ventis eorumque aliqua in viis solis, præsertim in magnis fervoribus ; 12, 13, 14, 15, causis dicta sunt, confusa plane sunt et | idque potius duas aut tres horas post exortum ejus,

incerta, nec maxima ex parte vera: quam ipso mane. neque mirum si non cernant clare, qui non spectant 9. In Europa noctes sunt æstuosiores; in Peruvia prope. Loquuntur ac si ventus aliud quippiam | tres horæ matutinæ; ob unam eandemque causam;

AD

Ad Art. 11,

Connexio.

mus.

videlicet, cessationem aurarum et ventorum illis quam halitus terrestres: attamen, qui a terra et locis horis.

minus humidis gignuntur venti, sunt magis obstinati 10. In vitro calendari aër dilatatus deprimit et diutius durant, et sunt illi fere qui dejiciuntur ex aquam tanquam flatu ; at in vitro pileato, aëre tan- alto; ut opinio veterum in hac parte non fuerit omtummodo impleto, aër dilatatus inflat vesicam ut nino inutilis ; nisi quod placuit illis, tanquam divisa ventus manifestus.

hæreditate, assignare vaporibus pluvias, et ventis 11. Experimentum fecimus in turri rotunda, un solummodo exhalationes, et hujusmodi pulchra dictu, dique clausa, hujus generis venti : nam foculum in

re inania. medio ejus locavimus, cum prunis penitus ignitis, ut 22. Venti ex resolutionibus nivium jacentium suminus esset fumi; at a latere foculi in distantia non per montes sunt fere medii inter ventos aquaticos et nulla filum suspendimus cum cruce ex plumis, ut terrestres, sed magis inclinant ad aquaticos; sed facile moveretur. Itaque post parvam moram, aucto tamen sunt acriores et mobiliores. calore et dilatato aëre, agitabatur crux plumea cum 23. Solutio nivium in montibus nivalibus (ut prius filo suo hinc inde motu vario; quin etiam facto notavimus) semper inducit ventos statos ex ea parte. foramine in fenestra turris exibat flatus calidus, 24. Etiam anniversarii aquilones circa exortum neque ille continuus, sed per vices, et undulans. caniculæ existimantur venire a mari glaciali, et par

12. Etiam receptio aëris per frigus a dilatatione tibus circa circulum arcticum, ubi seræ sunt solucreat ejusmodi ventum, sed debiliorem, ob minores tiones glaciei et nivium, æstate tum valde adulta. vires frigoris ; adeo ut in Peruvia, sub quavis parva 25. Moles, sive montes glaciales, quæ devehuntur umbra, non solum majus percipiatur refrigerium, versus Canadam et Terram Piscationis, magis gigquam apud nos (per antiperistasin) sed manifesta nunt auras quasdam frigidas, quam ventos mobiles. aura ex receptione aëris quando subit umbram. 26. Venti, qui ex terris sabulosis aut cretaceis

Atque de vento per meram dilatationem aut recep- proveniunt, sunt pauci et sicci ; iidem in regionibus tionem aëris facto, hactenus.

calidioribus æstuosi, et fumei, et torridi. 13. Venti ex meris motibus aëris, absque immis 27. Venti ex vaporibus marinis facilius abeunt tione vaporum, lenes et molles sunt. Videndum de retro in pluviam, aqua jus suum repetente et vindiventis vaporariis, (eos dicimus qui generantur a va cante : aut si hoc non conceditur, miscentur protinus poribus,) qui tanto illis alteris possunt esse vehe- aëri, et quietem agunt : at halitus terrei, et fumei, mentiores, quanto dilatatio guttæ aquæ versæ in et unctuosi, et solvuntur ægrins, et ascendunt altius, aërem excedit aliquam dilatationem aëris jam facti : et magis irritati sunt in suo motu, et sæpe penetrant quod multis partibus facit, ut superius monstravi- mediam regionem aëris, et sunt aliqua materia me

teororum ignitorum. 14. Ventorum vaporariorum (qui sunt illi qui 28. Traditur apud nos in Anglia, temporibus, cum communiter flant) efficiens est sol, et calor ejus pro- Gasconia esset hujus ditionis, exhibitum fuisse regi portionatus ; materia, vapores et exhalationes qui libellum supplicem per subditos suos Burdegaliæ et vertuntur et resolvuntur in aërem ; aërem inquam, confinium; petendo ut prohiberetur incensio ericæ (non aliud quippiam ab aëre,) sed tamen ab initio in agris Sussexiæ et Hamptoniæ, quia gigneret venminus sincerum.

tum circa finem Aprilis vineis suis exitiabilem. 15. Solis calor exiguus non excitat vapores, ita 29. Concursus ventorum ad invicem, si fuerint que nec ventum.

fortes, gignunt ventos vehementes et verticosos; si 16. Solis calor medius excitat vapores, nec ta- lenes et humidi, gignunt pluviam, et sedant ventos. men eos continuo dissipat. Itaque si magna fuerit 30. Sedantur et coërcentur venti quinque modis: ipsorum copia, coëunt in pluviam, aut simplicem, aut cum aut aër, vaporibus oneratus et tumultuans, libecum vento conjunctam ; si minor, vertuntur in ven ratur, vaporibus se contrahentibus in pluviam ; aut tum simplicem.

cum vapores dissipantur et fiunt subtiliores, unde 17. Solis calor in incremento inclinat magis ad permiscentur aëri, et belle cum ipso conveniunt et generationem ventorum ; in decremento, pluviarum. quiete degunt; aut cum vapores sive halitus exal

18. Solis calor intensus et continuatus attenuat tantur, et sublimantur in altum, adeo ut requies sit et dissipat vapores, eosque sublimat, atque interim ab ipsis, donec a media regione aëris dejiciantur aut aeri æqualiter immiscet et incorporat; unde aër qui- eam penetrent; aut cum vapores, coacti in nubes, etus fit et serenus.

ab aliis ventis in alto spirantibus, transvehuntur in 19. Calor solis magis æqualis et continuus, minus alias regiones, ut pax sit ab ipsis in regionibus quas aptus ad generationem ventorum ; magis inæqualis prætervolant; aut denique, cum venti a fomitibus et alternans, magis aptus. Itaque in navigatione ad suis spirantes, longo itinere, nec succedente nova Russiam minus afflictantur ventis, quam in mari materia, languescunt, et impetu suo destituuntur, et Britannico, propter longos dies; at in Peruvia sub quasi exspirant. æquinoctio crebri venti, ob magnam inæqualitatem 31. Imbres plerumque ventos sedant, præsertim caloris, alternantem noctu et intardiu.

procellosos, ut et venti contra sæpius detinent im20. In vaporibus et copia spectatur et qualitas : brem. copia parva gignit auras lenes; media ventos forti 32. Contrahunt se venti in pluviam (qui est priores; magna aggravat aërem, et gignit pluvias, vel mus ex quinque sedandi modis, isque præcipuus) aut tranquillas, vel cum ventis.

ipso onere gravati cum vapores sint copiosi ; aut 21. Vapores ex mari, et amnibus, et paludibus propter contrarios motus ventorum modo sint placidi; inundatis, longe majorem copiam gignunt ventorum, aut propter obices montium et promontoriorum,

onem.

Monitum.

21.

LIMITES VENTORUM.

quæ sistunt impetum ventorum, eosque paulatim in mari longiores sunt, sufficiente copia vaporum ; in se vertunt; aut per frigora intensiora, unde conden terra vix ultra diem et dimidium extenduntur. santur.

11. Venti valde lenes nec in mari nec in terra ul. 33. Solent plerumque venti, minores et leviores, tra triduum constanter flant. mane oriri et cum sole decumbere, sufficiente condensa 12. Non solum eurus zephyro magis est durabilis, tione aëris nocturna ad receptionem eorum. Aër enim (quod alibi posuimus,) sed etiam quicunque ille nonnullam compressionem patitur absque tumultu. ventus sit, qui mane spirare incipit, magis durabilis

34. Sonitus campanarum existimatur tonitrua et solet esse illo qui surgit vesperi. fulgura dissipare; de ventis non venit in observati 13. Certum est, ventos insurgere et augeri gra

datim (nisi fuerint meræ procellæ) at decumbere Consule locum de prognosticis ven celerius, interdum quasi subito. torum ; est enim nonnulla connexio

SUCCESSIONES VENTORUM. causarum et signorum. 35. Narrat Plinius turbinis vehementiam, asper 1. Si ventus se mutet conformiter ad

Ad Art 19, 2 sione aceti in occursum ejus, com pesci.

motum solis, id est, ab euro ad austrum,
ab austro ad zephyrum, a zephyro ad

boream, a borea ad eurum, non revertitur plerum1. Traditur de monte Atho, et simili. que; aut si hoc facit, fit ad breve tempus. Si vero Ad Arts.6, 17, ter de Olympo; consuevisse sacrificantes in contrarium motus solis, scilicet ab euro ad bo

in aris, super fastigia ipsorum extructis, ream, a borea ad zephyrum, a zephyro ad austrum, literas exarare in cineribus sacrificiorum, et postea ab austro ad eurum, plerumque restituitur ad plagam redeuntes elapso anno (nam anniversaria erant sa- priorem, saltem antequam confecerit circulum intecrificia) easdem literas reperisse neutiquam turbatas grum. aut confusas; etiamsi aræ illæ non starent in tem 2. Si pluvia primum inceperit, et postea caperit plo aliquo, sed sub dio. Unde manifestum erat, in Aare ventus ; ventus ille pluviæ superstes erit. tanta altitudine neque cecidisse imbrem, neque spi- Quod si primo faverit ventus, postea a pluvia occirasse ventum.

derit, non reoritur plerumque ventus; et si facit, 2. Referunt in fastigio Pici de Teneriph, atque sequitur pluvia nova. etiam in Andibus inter Peruviam et Chilem, nives 3. Si venti paucis horis varient, et tanquam exsubjacere per clivos et latera montium ; at in ip- | periantur, et deinde cæperint constanter flare, ventus sis cacuminibus nil aliud esse quam aërem quietum, ille durabit in dies plures. vix spirabilem propter tenuitatem; qui etiam acri 4. Si auster cæperit Aare dies duos vel tres, bomonia quadam, et os stomachi, et oculos pungat, in reas quandoque post eum subito spirabit quod si ducendo illi nauseam, his suffusionem et ruborem. boreas spiraverit totidem dies, non spirabit anster

3. Venti vaporarii non videntur in aliqua majore donec ventus paulisper ab euro flarit. altitudine flare, cum tamen probabile sit, aliquos ip 5. Cum annus inclinarit, et post autumnum hiems sorum altius ascendere, quam pleræque nubes. inceperit, si incipiente hieme spiraverit auster, et

De altitudine hactenus, de latitudine videndum. postea boreas, erit hiemis glacialis; sin sub initiis

4. Certum est, spatia, quæ occupant venti, admo- hiemis spiraverit boreas, postea auster, erit hiems dum varia esse, interdum amplissima, interdum pu- clemens et tepidus. silla et angusta. Deprehensi sunt venti occupasse 6. Plinius citat Eudoxum, quod series ventorum spatium centenorum milliarium cum paucarum ho redeat post quadriennium; quod verum minime rirarum differentia.

detur ; neque enim tam celeres sunt revolutiones. 5. Spatiosi venti (si sint ex liberis) plerumque ve. Illud ex aliquorum diligentia notatum est, tempeshementes sunt, non lenes; sunt etiam diuturniores, tates grandiores et insigniores (fervorum, nirium, et fere 24 horas durant; sunt itidem minus pluviosi. congelationum, hiemum tepidarum, æstatum gelidaAngusti contra, aut lenes sunt, aut procellosi; at sem- rum) redire plerumque ad circuitum annorum triginta

quinque. 6. Stati venti sunt itinerarii, et longissima spatia occupant.

7. Venti procellosi non extenduntur per larga Locuntur homines, ac si ventus esset Ad Art. 2, 23, spatia, licet semper evagentur ultra spatia ipsius pro- corpus aliquod per se, atque impetu 24, 25, 2, 27.

Connexio. cellæ.

suo aërem ante se ageret et impelleret: 8. Marini venti intra spatia angustiora multo, etiam cum ventus locum mutet, loquuntur, ac si idem quam terrestres, spirant; in tantum ut in mari ali- ventus se in alium locum transferret. Hæc vero cum quando conspicere detur, auram satis alacrem ali- loquuntur plebeii, tamen philosophi ipsi remedium huquam partem aquarum occupare (id quod ex cris-jusmodi opinionibus non præbent; sed et illi quopatione aquæ facile cernitur) cum undique sit ma que balbutiunt, neque erroribus istis occurrunt. lacia, et aqua instar speculi plana.

1. Inquirendum igitur et de excitatione motus in 9. Pusilli (ut dictum est) turbines ludunt quan. ventis, et de directione ejus, cum de originibus lodoque coram equitantibus, instar fere ventorum ex calibus jam inquisitum sit. Atque de iis ventis, qui follibus.

habent principium motus in sua prima impulsione, De latitudine hactenus, de duratione videndum. ut in iis qui dejiciuntur ex alto, aut efflant e terra, 10. Durationes ventorum valde vehementium in excitatio motus est manifesta: alteri sub initiis suis

per breves.

MOTUS VENTORUM.

« VorigeDoorgaan »