Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

CARDIN.

CARDIN.

1

MED. MAJ.

MED. MAJ.

SEMICAR.

SEMICAR.

Ventorum.

MED. MAJ.

MED. MAJ.

CARDIN

CARDIN.

alii hic apud nos in imo? Quandoquidem observa- sint venti cardinales, qui spirant a cardinibus mundi: tum est a nonnullis, interdum nubes ferri in con- semicardinales, qui in dimidiis : mediani, qui in intrarium versionis pinnaculi : etiam nubes ferri fortitermediis : etiam ex intermediis mediani majores aura, cum hic apud nos fuerit summa tranquillitas. vocentur, qui in quadris; minores reliqui. Particu

26. Fiat descriptio diligens admodum et particu- | laris autem divisio ea est, quæ sequitur. laris motus ventorum in impulsu navium per vela.

27. Fiat descriptio motus ventorum in velis molendinorum ad ventum; in volatu accipitrum et avium, Boreas.

Eurus, sive Subsolanus. etiam in vulgaribus et ludicris, veluti signorum ex- Boreas 1. ad Eurum. Eurus 1. ad Austrum. plicatorum, draconum volantium, duellorum ad ventum, etc.

Boreas 2. ad Eurum, sive Eurus 2. ad Austrum, A motibus ventorum transeat inquisitio ad vim A quilo.

sive Vulturnus. et potestates ipsorum.

Boreas 3. ad Eurum, sive Eurus 3. ad Austrum. 28. Quid possint et agant venti circa Meses. Potestates

currentes et æstus aquarum, et circa de-
tentiones, immissiones, et inundationes Euro-Boreas.

Euro-Auster. ipsarum ?

Eurus 1. a Borea.

Auster 1. ab Euro. 29. Quid circa plantas et insecta, inducendo locustas, erucas, malos rores?

Eurus 2. a Borea, sive Auster 2. ab Euro, sive 30. Quid circa purgationem et infectionem aëris, Cæcias.

Phænicias. et circa pestilentias, morbos, et affectus animalium ? Eurus 3. a Borea.

Auster 3. ab Euro. 31. Quid circa delationem specierum (quas vocant) spiritalium, ut sonorum, radiorum, et similium ? Auster, sive Notus. Zephyrus, sive Favonius.

A potestatibus ventorum transeat inquisitio ad Auster 1. ad Zephyrum. Zephyrus 1. ad Boream. prognostica ventorum, non solum propter usum prædictionum, sed quia manu ducunt ad causas: Auster 2. ad Zephyrum, Zephyrus 2. ad Boream, prognostica enim aut præparationes rerum mon

sive Libonotus.

sive Corus. strant, antequam perducantur ad actum ; aut in- Auster 3. ad Zephyrum. Zephyrus 3. ad Boream. choationes, antequam perducantur ad sensum.

32. Colligantur, cum diligentia bona, Zephyro-Auster, sive Zephyro-Boreas. Prognostica ventorum prognostica ventorum omnigena, (præter Lybs.

Boreas 1. a Zephyro, astrologica, de quibus superius diximus Zephyrus 1. ab Austro. sive Thrascias. quatenus sint inquirenda,) sive petantur ex meteoricis, sive ex aquis, sive ex instinctu animalium, aut Zephyrus 2. ab Austro, Boreas 2. a Zephyro, quovis alio modo.

sive Africus.

sive Circius. Postremo inquisitionem claudito, inquirendo de Zephyrus 3. ab Austro. Boreas 3. a Zephyro. imitamentis ventorum, sive in naturalibus sive in artificialibus.

Sunt et alia ventorum nomina Apheliotes, Arges. 33. Inquirito de imitamentis vento-tes, Olympias, Sciron, Hellespontius, lapyx. Ea nil Imitamenta

rum in naturalibus; qualia sunt flatus in moramur. Satis sit nomina ventorum ex ordine et

corporibus animalium, flatus in recep- distributione plagarum cæli fixa imposuisse. In taculis distillationum, etc.

interpretatione auctorum non multum ponimus, cum Inquirito de auris factis et ventis artificialibus, ut in ipsis auctoribus parum sit. follibus, refrigeratoriis in cænaculis, etc.

MED. MAJ.

MED. MAJ.

SEMICAR.

SEMICAR.

MED. MAJ.

MED. MAJ.

ventorum

VENTI LIBERI.

Ad Art. 6.

Articuli tales sint. Neque nobis dubium est, quin 1. Non est plaga cæli, unde ventus ad nonnullos horum responderi non possit secundum non spiret: quin si plagas cæli in tot copiam experientiæ, quam habemus. Verum quem- partes dividas, quod sunt gradus in horizonte, inveadmodum in causis civilibus, quid causa postuletnias ventos aliquando alicubi a singulis flantes. ut interrogetur, noverit jurisconsultus bonus; quid 2. Sunt regiones totæ, in quibus non pluit, aut testes respondere possint, non norit : idem nobis raro admodum: at non sunt regiones, ubi non flent circa Historiam naturæ accidit. Posteri cætera | venti, et sæpius. viderint.

VENTI GENERALES.

NOMINA VENTORUM,

Ad Art. 2.

rara.

Ad Art. 1.

De ventis generalibus phænomena

Nil mirum, cum intra tropicos
Nomina ventis, potius ex ordine et præcipue perspiciantur loca damnata apud antiquos.

gradibus numerata, quam ex antiquitate Constat navigantibus inter tropicos libero æquore propria, imponimus : hoc perspicuitatis et memoriæ fare ventum constantem et jugem (brizam vocant gratia. Sed vocabula antiqua adjicimus quoque nautæ) ab oriente in occidentem. Is non ita segnis propter suffragia auctorum veterum, ex quibus cum est, quin partim flatu proprio, partim regendo curhaud pauca (licet anxio quodam judicio) exceperimus, rentem maris, id efficiat, ut nequeant navigantes non agnoscentur fere illa, nisi sub nominibus quibus versus Peruviam eadem redire, qua proficiscuntur, illi usu sunt. Partitio autem generalis ea esto: Ut | via.

VENTI STATI.

Ad Art 3

Phenomenon

2. In nostris maribus Europæ percipitur cælo | nocturna, præsertim in illis regionibus, ubi nox et sereno et sudo, et cessantibus ventis particularibus, dies non magis pares sunt spatiis, quam differentes aura quædam lenis ab oriente solisequa.

calore et frigore, possit motum illum naturalem aëris 3. Recipit observatio vulgaris nubes sublimiores (qui lenis est) hebetare et confundere. ferri plerumque ab oriente in occidentem ; idque 7. Si aër participet ex motu cæli

, sequitur non cum, iisdem temporibus, circa terram aut tranquilli- tantum, quod eurus cum motu aëris concurrat, zetas sit, aut ventus diversus. Id si non semper faci- phyrus concertet ; verum etiam quod boreas tanant, poterit in causa esse, quod venti particulares quam ab alto spiret, auster tanquam ab imo, in hequandoque flant in sublimi, qui ventum istum gene- misphærio nostro, ubi polus antarcticus sub terra est, ralem obruunt.

arcticus elevatur; idque etiam ab antiquis notatum Monitum

Si quis sit talis ventus generalis ex est, sed titubanter et obscure; optime autem conve

ordine motus cæli, is non adeo firmus nit cum experientia moderna, quia briza (quæ possit est, quin ventis particularibus cedat. Manifestior esse motus aëris) non est eurus integer, sed euroautem est intra tropicos propter circulos, quos con- aquilo. ficit, majores ; etiam in sublimi, propter eandem causam et propter cursum liberum. Quamobrem, si hic extra tropicos et juxta terram (ubi mollis Ut in inquisitione de ventis generaliadmodum et segnis est) eum deprehendere voles, bus homines scotomia passi sunt, ita

Connexio fiat experimentum in aëre libero, et in summa in illa de ventis statis vertiginem: de tranquillitate, et in locis altis ; et in corpore valde illa silent, de hac sursum et deorsum sermones famobili, et tempore pomeridiano; quia per id tem-ciunt inconditos. Ignoscendum hoc magis, quod pus ventus orientalis particularis parcius flat. varia res est : quia stati venti cum locis permutantur,

Fiat diligens observatio circa pin-ut non iidem in Ægypto, Græcia, Italia spirent. Mandatum.

nacula, et ejusmodi flabella, in fasti- 1. Esse alicubi statos ventos, etiam nomen imgiis turrium et templorum, annon in maximis positum declarat; ut et nomen alterum etesiarum, tranquillitatibus flent perpetuo versus occidentem? | quod anniversarios sonat.

4. Constat eurum, in Europa nostra, 2. Apud antiquos inter causas inundationis Nili obliquum.

esse ventum desiccantem et acrem, ze ascripta est, quod eo anni tempore venti etesiæ (aqui

phyrum contra humectantem et almum. lones scilicet) flarent, qui cursum fluvii in mare inAnnon hoc fit, quia (posito quod aër moveat ab ori. hibebant et retrorsum volvebant. ente in occidentem) necesse est ut eurus, qui moveat 3. Inveniuntur in mari currentes, qui nec natuin eadem consecutione, aërem dissipet et attenuet, rali motui oceani, nec decursui ex locis magis elevaunde fit aër mordax et siccus; zephyrus autem, qui tis, nec angustiis ex litoribus adversis, aut promonin contraria, aërem in se vertat et condenset, unde toriis excurrentibus attribui possint ; sed plane fit obtusior, et demum humidus.

reguntur a ventis statis. 5. Consulito inquisitionem de motu 4. Columbum, qui nolunt a relatione naucleri obliquum.

et Auxu aquarum, utrum illæ moveant Hispani, et levius putant, ab obscuris antiquitatis

ab oriente ad occidentem. Nam si ex- | vestigiis et auris, tam certam et fixam de Indiis oetrema hoc motu gaudeant, cælum et aquæ; parum cidentalibus opinionem concepisse, huc se convertunt, abest quin aër, qui intermedius est, ex eodem parti- quod a statis ventis ad litora Lusitaniæ conjecerit cipet.

continentem esse a parte occidentis : res dubia, nec Phænomena duo, proxime posita, admodum probabilis, cum ventorum itinerarium ad Monitum.

obliqua appellamus, quia rem desig- tam longos tractus vix attingat: magnus interim natam non recta monstrant, sed per consequens; honos huic inquisitioni, si uni axiomati aut obserid quod (cum deest copia phænomenorum recto- vationi ex iis, quas multas complectitur, inventio rum) etiam avide recipimus.

novi orbis debeatur. Quod briza illa inter tropicos lucu- 5. Ubicunque siti sunt montes alti et nivales, ab

lenter spiret, res certa, causa ambi- ea parte flant venti stati ad tempus quo nives sol. gua. Possit ea esse, quia aër, more cæli, move- vuntur. tur; sed extra tropicos, quasi imperceptibiliter, 6. Arbitror et a paludibus magnis, quæ aquis copropter circulos minores ; intra manifesto, propter operiuntur hieme, spirare ventos statos, sub tempora, circulos majores quos conficit. Possit alia esse, quibus a calore solis siccari cæperint; sed de hoc quia calor omnem aërem dilatat, nec se priore mihi compertum non est. loco contineri patitur. Ex dilatione autem aëris 7. Ubicunque generationes vaporum fiunt in necessario fit impulsio aëris contigui, quæ brizam abundantia, idque certis temporibus ; ili scias venistam pariat prout progreditur sol. Sed illa intra tos statos iisdem temporibus orituros. tropicos, ubi sol est ardentior, insignior est; ex- 8. Si venti stati fient alicubi, nec causa eorum tra, fere latet. Videtur esse instantia crucis ad reperiatur in propinquo; scias ventos hujusmodi ambiguitatem istam tollendam, si inquiratur, utrum statos peregrinos esse, et a longe venire. briza noctu flet, an non? Rotatio enim aëris 9. Notatum est ventos statos noctu non flare, sed etiam noctu manet, at calor solis non item. tertia ab ortu solis hora insurgere: sunt certe hu

6. At certum est illam noctu non flare, sed mane, jusmodi venti, veluti ex longo itinere defessi, ut conaut etiam aurora adulta. Nihilominus non determinat densationem aëris nocturnam vix perfringant, at post illa instantia quæstionem. Nam condensatio aëris exortum solis excitati paulisper procedant.

Phänomenon

Mandatum.

VENTI ASSECLÆ.

Ad Art. 4. et

10. Omnes stati venti (præterquam ex locis pro- renti maris Scythici juxta ea littora deveherentur. pinquis) imbecilli sunt, et ventis subitis se submit- Alteram (quam longe potiorem duxit) quod longe tunt.

pluribus anni partibus spiraret apud eos zephy11. Sunt complures venti stati, quos nos non perci- rus, quam eurus : quod etiam facit apud nos (inpimus aut observamus, propter infirmitatem ipsorum, quit); sed apud illos a continenti, et gelidus ; unde a ventis liberis obruuntur: ideo vix notantur apud nos a mari, et tepidus. Quod si (addidit) hieme, cum venti liberi vagantur magis; sed po- tam frequenter et diu spiraret in Anglia eurus, tius versus æstatem, cum venti illi erratici magis quam apud eos zephyrus, longe forent intensiora deficiant.

frigora apud nos, et paria illis quæ ibi fiunt. 12. In partibus Europæ ex ventis statis hi potis- 6. Zephyri sunt asseclæ horarum pomeridianasimi sunt. Aquilones a solstitio; suntque exortus rum : declinante enim sole frequentius spirant venti caniculæ, tum prodromi, tum sequaces: zephyri ab ab occidente, ab oriente rarius. æquinoctio autumnali: euri a verno: nam de brumali 7. Auster noctis assecla est: nam noctu et sæpius solstitio minus curandum propter hiemis varietates. oritur, et flat vehementius. Boreas autem interdiu.

13. Venti ornithii sive aviarii, qui nomen traxerunt 8. Asseclarum vero maris, et continentis, multæ quod aves a regionibus gelidis transmarinis regioni. et magnæ sunt differentiæ. Ea præcipue, quæ Cobns apricis immittant, nihil pertinent ad ventos sta- lumbo ansam præbuit inveniendi novi orbis: quod tos, quia illi tempore sæpius fallunt: aves autem venti marini stati non sunt, terrestres autem maxime. eorum commoditatem, sive citius sive tardius flent, Cum enim abundet vaporibus mare, qui ubique fere exspectant: etiam non raro postquam flare paulu- indifferenter adsunt, ubique etiam generantur venti, lum inceperint et se subinde verterint, destituuntur et magna inconstantia huc illuc feruntur, cum certas aves, et merguntur in pelago, aliquando in naves origines et fontes non habeant. At terra ad matedecidunt.

riam ventorum valde inæqualiter se habet; cum alia 14. Præcisus reditus ventorum ad diem et horam, loca ad ventos pariendos et augendos magis efficacia instar æstus maris, non invenitur. Designant quan- sint ; alia magis destituta. Itaque flant fere a parte doque auctores nonnulli diem; sed potius ex con- fomitum suorum, et inde directionem sortiuntur. jectura, quam ex observatione constante.

9. Non satis constat sibi Acosta. Ait ad Peruviam et maritima maris australis fere per totum an

num spirare austros. Idem alibi ait ad eas oras Ventorum asseclarum vocabulum nos- spirare potissimum ventos marinos. At auster illis 3. Connexio trum est: quod imponere visum est, ne terrestris est, ut et boreas et eurus, tantumque ze

aut pereat observatio circa ipsos, aut phyrus est illis marinus. Sumendum, quod certius confundatur. Sensus talis est: divide, si placet, ponit, hoc est, austrum esse ventum asseclam et faannum in tres, quatuor, quinque partes, in aliqua miliarem earum regionum ; nisi forte ex nomine regione. Quod si ventus aliquis ibi flet, duas, tres, maris australis vel phantasiam vel modum loquendi quatuor portiones ex ipsis; ventus contrarius unam; corrupit, intelligens zephyrum per austrum, quod a illum ventum, qui frequentius flat, ejus regionis as- mari australi spiret. At mare, quod vocant, australe, seclam nominamus. Sic de temporibus.

proprie australe non est, sed tanquam oceanus se1. Auster et boreas asseclæ mundi sunt: frequen- cundus occidentalis; quando simili cum Atlantico tius enim per universum spirant illi, cum suis sec- situ exporrigatur. tionibus, quam eurus et zephyrus cum suis.

10. Marini venti sunt proculdubio terrestribus 2. Omnes venti liberi (non stati) magis asseclæ humidiores, sed tamen puriores, quique facilius et hiemus sunt, quam æstatis, maxime autem autumni æqualius cum aëre puro incorporentur. Terrestres et veris.

enim male coagmentati et fumei. Neque opponat 3. Omnes venti liberi potius asseclæ sunt regio- quispiam eos debere esse, propter salsuginem maris, num extra tropicos, atque etiam circulos polares, crassiores: natura enim terrestris salis non surgit in quam intra ; in regionibus enim torridis et congla- vaporibus. ciatis plerumque parcius spirant, in mediis frequen- 11. Tepidi vel gelidi sunt venti marini, pro ratius.

tione qualitatum duarum prædictarum, humiditatis 4. Etiam omnes venti liberi, præsertim fortiores et puritatis. Humiditate enim frigora mitigant, ex ipsis, flant sæpius et intensius mane et vesperi, (siccitas siquidem utrumque, et calorem et frigus, quam meridie et noctu.

intendit,) at puritate refrigerant. Itaque extra tro5. Venti liberi in regionibus fistulosis et caverno- picos, tepidi ; intra, gelidi. sis frequentius spirant quam in firmis et solidis. 12. Arbitror ubique ventos marinos asseclas esse Mandatum.

Cessavit fere humana diligentia in regionum (præsertim maritimarum) singularum ;

observatione ventorum asseclarum in frequentius scilicet spirare ventos a parte ubi colloregionibus particularibus, quod tamen fieri debuit, catur mare, propter copiam longe uberiorem materiæ et ad multa utilis foret. Memini me a mercatore ad ventos in mari, quam in terra ; nisi forte sit aliquodamn, prudenti viro, qui ad Terram piscationis quis ventus status, spirans a terra ex causa pecucoloniam duxerat, ibique hiemarat, causam quæ- liari. Nemo autem confundat ventos statos cum sivisse cur regio illa tam impense frigida habere- ventis asseclis, cum asseclæ semper frequentiores tur, cum clima satis benignum esset. Respondit, sint, stati sæpius rariores: id tamen utrisque comrem esse fama aliquanto minorem, causam autem mune est, quod venti spirent a parte fomitum suorum. duplicem. Unam, quod moles glaciales a cur- 13. Vehementiores plerumque sunt venti marini,

Ad Art. 7.

quam terrestres ; ita tamen, ut, cum cessent, major / spirant a partibus, ubi maxima est copia ipsorum sit malacia in medio mari, quam ad litora ; adeo ut propter auctum calorem solis, qui vapores elicit, nautæ quandoque ament potius litorum obliquitates ideoque sunt pluviosi. Quod si spiraverint a locis premere, quam urgere altum, ad evitandas malacias. siccioribus et jejunis a vaporibus, sunt sereni ; sed

14. Spirant a mari ad litora venti tropæi sive tamen aliquando puri, aliquando æstuosi. versarii, qui scilicet, postquam paulisper progressi 10. Videntur hic apud nos auster et zephyrus sunt, subito vertuntur. Omnino est quædam refrac- fæderati, suntque tepidi et humidi; at ex altera tio inter auras maris et auras terræ, et inæqualitas. parte affines sunt boreas et eurus, suntque frigidi et Omnis autem inæqualitas aëris est inchoatio quæ

sicci. dam venti: maxime autem fiunt tropæi et euripi 11. Auster et boreas (quod et antea attigimus) ventorum ubi mare sinuat.

frequentius spirant, quam eurus et zephyrus, quia 15. Spirant quædam auræ plerumque circa omnes magna est inæqualitas vaporum ex illis partibus aquas majores ; potissimum autem sentiuntur mane ; propter absentiam et præsentiam solis ; at orienti at magis circa fluvios, quam in mari, propter diffe- et occidenti sol tanquam adiaphorus est. rentiam auræ terræ et auræ aquæ.

12. Auster saluberrimus marinus, a continente 16. In locis proximis juxta mare flectunt fere se magis morbidus ; contra, boreas a mari suspectus, a arbores et incurvant, quasi aversantes auras maris : terra sanus; etiam frugibus et stirpibus auster neque tamen malacia est; sed venti maritimi, ob marinus valde benignus, fugans rubigines et alias humiditatem et densitatem, sunt tanquam pondero- pernicies. siores.

13. Auster lenior non admodum cogit nubes, sed

sæpe serenus est, præsertim si sit brevior; sed fans QUALITATES ET POTESTATES VENTORUM.

commotius aut diutius, facit cælum nubilum et induCirca qualitates et potestates vento-cit pluviam; sed potius cum desinat aut flaccescere 27, 28, 29, 30, rum observatum est ab hominibus non incipiat, quam a principio aut in ipso vigore. 31, Connexio.

diligenter et varie : nos certiora excer- 14. Cum auster aut oritur aut desistit, fiunt fere pimus; reliqua, ut levia, ipsis ventis permittemus. mutationes tempestatum a sereno ad nubilum, aut a

1. Auster pluviosus, boreas serenus apud nos calido ad frigidum ; et e contra, boreas sæpe et oritur sunt: alter nubes congregat et fovet, alter dissipat et desinit, priore tempestate manente et continuata. et discutit. Itaque poëtæ, cum narrant de diluvio, 15. Post pruinas, atque etiam nives paulo diuturfingunt eo tempore boream in carcere conclusum ; niores, non alius fere ventus quam auster spirat, austrum cum amplissimis mandatis emissum. tanquam facta concoctione frigorum, quæ tum demum

2. Zephyrus apud nos pro aureæ ætatis vento solvuntur, neque propterea semper sequitur pluvia, habitus est, qui comes esset perpetui veris, et mul- sed fit hoc etiam in regelationibus serenis. ceret flores.

16. Auster et frequentius oritur, et fortius spirat 3. Paracelsi schola, cum tribus suis principiis, noctu, quam interdiu, præsertim noctibus hibernis. etiam in templo Junonis (aëre scilicet) locum quære- At boreas, si noctu oriatur, (quod contra suam conrent, tres collocarunt; euro locum non repererunt. suetudinem est,) non ultra triduum fere durat. “ Tincturis liquidum qui mercurialibus austrum,

17. Austro flante majores volvuntur fluctus quam Divitis et zephyri rorantes sulphure venas,

borea, etiam quando pari aut minore impetu spirat. Et boream tristi rigidum sale.'

18. Spirante austro fit mare cæruleum et magis 4. At nobis in Britannia eurus pro malefico ha- lucidum, borea contra atrius et obscurius. betur, ut in proverbio sit, eurum neque homini 19. Cum aër subito fit tepidior, denotat interdum neque bestiæ propitium esse.”

pluviam : rursus alias, cum aura subito fit gelidior, 5. Auster a præsentia solis, boreas ab absentia pluviam præmonstrat. Sequitur vero hoc naturam spirat in hemisphærio nostro : eurus in consecutione ventorum : nam si flante austro aut euro intepescit motus aëris, zephyrus in contrarium ubique: zephy. aër, pluvia in propinquo est, itidemque cum flante rus a mari, eurus a continente; plerumque in Eu- septentrione aut zephyro refrigescit. ropa et Asia occidentali. Hæ sunt differentiæ ven- 20. Auster flat plerumque integer et solitarius. torum maxime radicales, unde plurimæ ex qualitati- At borea, et præcipue cæcia et coro flantibus, sæpe bus et potestatibus ventorum revera pendent. contrarii et alii diversi venti simul spirant; unde

6. Auster minus anniversarius est et status, quam refringuntur et turbantur. boreas, sed magis vagus et liber ; et quando est sta- 21. Boreas sementi faciendæ, auster insitionibus tus, tam lenis est ut vix percipiatur.

et inoculationibus cavendus. 7. Auster magis humilis est et lateralis, boreas 22. A parte austri folia ex arboribus citius decicelsior et spirans ex alto; neque hoc de elevatione dunt; at palmites vitium ab ea parte erumpunt, et et depressione polari dicimus, de qua supra; sed eo fere spectant. quod origines suas habeat plerumque magis in vicino 23. In latis pascuis videndum est pastoribus (ut auster, magis in sublimi boreas.

ait Plinius) ut greges ovium ad septentrionale latus 8. Auster nobis pluviosus, (ut jam dictum est,) adducant, ut contra austrum pascant. Nam si conAfricæ vero serenus, sed magnos immittens fervores, tra boream, claudicant, et lippiunt, et alvo moventur: non frigidus, ut alii dixerunt. Est tamen Africæ quinetiam boreas coitum illis debilitat, adeo ut si in satis salubris; at nobis, si flaverit paulo diutius in hunc ventum spectantes coëant oves, fæmellæ ut sudo, absque pluvia, auster valde pestilens est. plurimum gignantur : sed in hoc Plinius (utpote

9. Auster et zephyrus non generant vapores, sed transcriptor) sibi non constat.

66

sonoram.

24. Venti tribus temporibus frumento et segetibus vel a tinctura regionum per quas pertranseunt : vel nocent; in flore aperiente, et deflorescente, et sub ab originibus localibus suis, in alto, sub terra, in maturitatem ; tum enim exinaniunt aristas dejectis medio ; quæ omnia sequentes articuli melius explagranis: at prioribus duobus temporibus florem aut nabunt. in calamo constringunt aut decutiunt.

38. Venti omnes habent potestatem desiccandi, 25. Flante austro anhelitus hominum magis fe- etiam magis quam ipse sol; quia sol vapores elicit, sed, tet, appetitus animalium dejicitur magis, morbi pes. nisi admodum fervens fuerit, non dissipat; at ventus tilentes grassantur, gravedines incumbunt, homines eos et elicit et abducit : attamen auster minime ommagis pigri sunt et hebetes : at flante borea, magis nium hoc facit; quinetiam saxa et trabes sudant alacres, sani, avidiores cibi. Phthisicis tamen nocet magis flante nonnihil austro, quam in tranquillo. boreas, et tussiculosis, et podagrices, et omni fluxui 39. Martii magis longe desiccant, quam æstivi ; acuto.

adeo ut artifices instrumentorum musicorum ventos 26. Eurus siccus, mordax, mortificans; zephyrus martios expectent ad materiam instrumentorum suohumidus, clemens, almus.

rum desiccandam, eamque reddendam porosam et 27. Eurus, spirans vere adulto, calamitas fructuum, inducendo erucas et vermes, ut vix foliis par- 40. Venti omnis generis purgant aërem, eumque catur ; nec æquus admodum segetibus : zephyrus a putredine vindicant, ut anni, in quibus venti frecontra, herbis, floribus, et omni vegetabili, maxime quentius spirent, sint maxime salubres. propitius et amicus. At eurus quoque circa æqui- 41. Sol principum fortunam subit; quibuscum ita noctium autumnale satis gratiosus.

sæpe agitur, ut præsides in provinciis remotis magis 28. Venti ab occidente spirantes sunt vehemen- obnoxios habeant subditos, et quibus obsequia prætiores quam illi ab oriente, et magis curvant, et con- stentur magis, quam principi ipsi. Certe venti, qui torquent arbores.

potestatem et originem habent a sole, æque aut plus 29. Tempestas pluviosa, quæ incipit spirante gubernant temperaturas regionum et affectus aëris, euro, longius durat quam quæ spirante zephyro, et quam ipse sol, in tantum ut Peruvia (quæ propter fere ad diem integrum extenditur.

propinquitatem oceani, vastitatem amnium, et altis30. Eurus ipse et boreas, postquam inceperint simos et maximos montes nivales, maximam habet flare, constantius flant: auster et zephyrus magis copiam ventorum et aurarum spirantium) cum Eumutabiles.

ropa de temperamento et clementia aëris certet. 31. Flante euro visibilia omnia majora apparent : 42. Nil mirum si ventorum tantus sit impetus, at flante zephyro audibilia ; etiam longius deferun- quantus invenitur, quandoquidem venti vehementes tur soni,

sint tanquam inundationes, atque torrentes et fluctus 32. “Cæciam nubes ad se trahere,” apud Græcos magni aëris. Neque tamen, si attentius advertas, in proverbium transiit, comparando ei fæneratores, magnum quiddam est eorum potentia. Possunt dequi pecunias erogando sorbent: vehemens est ventus jicere arbores, quæ cacuminum onere, tanquam velis et latus, ut non possit summovere nubes tam cito, expansis, iisdem commoditatem præbent, et se ipsæ quam illæ renitantur et se vertant; quod fit etiam onerant ; possunt etiam ædificia infirmiora; sed in majoribus incendiis, quæ contra ventum invales-structuras solidiores, nisi fiant cum terræ motibus, cunt.

non subvertunt. Nives quandoque tanquam integras 33. Venti cardinales, aut etiam semicardinales, dejiciunt ex montibus, ut planitiem subjacentem fere non sunt tam procellosi, quam mediani.

sepeliant, quod accidit Solymanno in campis Sulta34. Mediani, a borea ad euro-boream, magis se- niæ ; etiam magnas quandoque immittunt inunda

ab euro-borea ad eurum, magis procellosi. tiones aquarum. Similiter ab euro ad euro-austrum, magis sereni ; 43. Amnes quandoque tanquam in sicco ponunt ab euro-austro ad austrum, magis procellosi. Simi- venti, et fundos ipsorum discooperiunt: Si enim, liter ab austro ad zephyro-austrum, magis sereni ; post magnam siccitatem, ventus robustus in consea zephyro-austro ad zephyrum, magis procellosi. cutione fili aquæ, pluribus diebus spirarit, ita ut Similiter a zephyro ad zephyro-boream, magis sere- aquas amnis, tanquam everrendo, devexerit in mare, ni ; a zephyro-borea ad boream, magis procellosi : aquas marinas prohibuerit, fit siccatio amnis in ita ut progrediendo secundum ordinem cæli, semper multis locis insolitis. mediani prioris semicardinis disponantur ad sereni- Verte polos, et verte simul obser

Monitum. tatem; posterioris, ad tempestates.

vationes, quatenus ad austrum et bo35. Tonitrua, et fulgura, et ecnephiæ fiunt spiran

Cum enim absentia et præsentia solis in tibus ventis frigidis, quique participant ex borea, causa sit, variat pro ratione polorum. At illud quales sunt corus, thrascias, circius, meses, cæcias : constans res esse possit, quod plus sit maris versus ideoque fulgura sæpius comitatur grando.

austrum, plus sit terræ versus boream, quod etiam 36. Etiam nivales venti a septentrione veniunt, ad ventos non parum facit. sed ab iis medianis qui non sunt procellosi, veluti

Mille modis fiunt venti, ut ex incorus et meses.

quisitione sequenti patebit: itaque in 37. Omnino venti quinque modis naturas suas et re tam varia figere observationes haud facile est. proprietates nanciscuntur. Vel ab absentia aut præ- Attamen quæ a nobis posita sunt, pro certo plesentia solis; vel a consensu et dissensu cum naturali

rumque obtinent. motu aëris : vel a diversitate materiæ fomitum suorum a quibus generantur, maris, nivis, paludum, etc.

reni ;

ream.

Monitum.

« VorigeDoorgaan »