Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

INSTAURATIONIS MAGNÆ

PARS TERTIA.

ILLUSTRISSIMO ET EXCELLENTISSIMO

PRINCIPI CAROLO,

SERENISSIMI REGIS JACOBI FILIO ET HÆREDI.

ILLUSTRISSIME ET EXCELLENTISSIME PRINCEPS, Primitias Historie nostræ naturalis Celsitudini tuæ humillime offero : rem mole perpusillam, veluti granum sinapis ; sed tamen pignus eorum, quæ, Deo volente, sequentur. Obstrinximus enim nos ipsos, tanquam voto, singulis nos mensibus, ad quos Dei bonitas (cujus agitur gloria tanquam in cantico noro) vitam nostram produxerit, unam, aut plures ejus partes, prout fuerint magis aut minus arduæ, aut copiosa, confecturos et edituros. Moti etiam fortasse erunt alii, nostro exemplo, ad similem industriam, præsertim postquam penitus perspexerint, quid agatur. Nam in Historia naturali bona, et bene instituta, claves sunt et scientiarum et operum. Deus Celsitudinem tuam diu servet incolumem.

CELSITUDINIS TUÆ
Servus humilis et devotus,

FR. ST. ALBAN.

PARASCEVE AD

HISTORIAM NATURALEM ET EXPERIMENTALEM :

SIVE

DESCRIPTIO HISTORIÆ NATURALIS ET EXPERIMENTALIS,

QUALIS SUFFICIAT, ET SIT IN ORDINE AD BASIN ET FUNDAMENTA PHILOSOPHIE VERÆ.

Quod Instaurationem nostram per partes edamus, | fore experiri, si forte hæc aliquibus aliis curæ esse in eo spectat, ut aliquid extra periculum ponatur. possint ; ita ut dum nos destinata ordine perficiamus, Non absimilis nos movet ratio, ut aliam quandam hæc pars, quæ tam multiplex est et onerosa, etiam operis particulam jam in præsenti subjungamus, et vivis nobis (si ita divinæ placuerit Majestati) instrui cum iis, quæ supra absolvimus, una edamus : ea est et parari possit, aliis una nobiscum in id sedulo descriptio et delineatio Historiæ naturalis et experi- incumbentibus; præsertim cum vires nostræ (si in mentalis, ejus generis, quæ sit in ordine ad conden- hoc soli fuerimus) vix tantæ provinciæ sufficere vidam philosophiam; et complectatur materiem pro deantur. Etenim quæ ad opus ipsum intellectus bam, copiosam, et apte digestam ad opus interpretis, pertinent, nos marte nostro fortasse vincemus. At quod succedit. Huic autem rei locus proprius intellectus materialia tam late patent, ut ea (tanquam foret, cum ad parascevas inquisitionis ordine deven- per procuratores et mercatores) undique conquiri et tum fuerit. Hoc autem pravertere, nec locum pro- importari debeant. Accedit etiam illud, quod cæpprium expectare, consultius nobis videtur; quod tis nostris vix dignum esse æstimemus, ut in re tali, hujusmodi historia, qualem animo metimur et mox quæ fere omnium industriæ pateat, nos ipsi tempus describemus, res perquam magnæ sit molis, nec sine teramus. Quod autem caput rei est, ipsi nunc præmagnis laboribus et sumptibus confici possit; ut quæ stabimus: ut ejusmodi historiæ modum.et descripti. multorum opera indigeat, et (ut alibi diximus) opus onem, qualis intentioni nostræ satisfaciat, diligenter sit quasi regium. Itaque occurrit illud, non abs re et exacte proponamus; ne homines non admoniti

II.

III.

aliud agant, et ad exemplum naturalium historiarum, | rationes et prolixitatem gignet, æque ubi nimia est, quæ jam in usu sunt, se regant, atque ab instituto ac ubi nulla. nostro multum aberrent. Illud interim quod sæpe diximus, etiam hoc loco præcipue repetendum est : Non si omnia omnium ætatum ingenia coivissent, Historia naturalis, ut subjecto (quemadmodum aut posthac coierint; non si universum genus huma- diximus) triplex; ita usu duplex est. Adhibetur num philosophiæ dedisset operam, aut dederit; et enim aut propter rerum ipsarum cognitionem, quæ totus terrarum orbis nihil aliud fuisset, aut fuerit, historiæ mandantur; aut tanquam materia prima quam academiæ, et collegia, et scholæ virorum doc. philosophiæ, atque veræ inductionis supellex sive torum: tamen absque tali, qualem nunc præcipiemus, sylva. Atque posterius hoc nunc agitur; nunc, inHistoria naturali et experimentali, ullos, qui genere quam; neque unquam antehac. Neque enim Arishumano digni sint, progressus in philosophia et sci-toteles, aut Theophrastus, aut Dioscorides, aut Caius entiis fieri potuisse, aut posse: Contra vero, compa- Plinius, multo minus moderni, hunc finem (de quo rata et bene instructa hujusmodi historia, additis loquimur) historiæ naturalis unquam sibi proposueexperimentis auxiliaribus et luciferis, quæ in ipso runt. Atque in hoc plurimum est; ut qui partes interpretationis curriculo occurrent, aut eruenda erunt; scribendi historiam naturalem sibi posthac sumpsepaucorum annorum opus futuram esse inquisitionem rint, hoc perpetuo cogitent atque animo agitent: se naturæ et scientiarum omnium. Itaque aut hoc non lectoris delectationi, non utilitati ipsi, quæ ex agendum est, aut negotium deserendum. Hoc enim narrationibus in præsens capi possit, debere insersolo et unico modo fundamenta philosophiæ veræ et vire; sed conquirere et comparare rerum copiam et activæ stabiliri possunt; et simul perspicient homi- varietatem, quæ veris axiomatibus conficiendis sufnes, tanquam ex profundo somno excitati, quid interficiat. Hoc enim si cogitent, modum hujusmodi ingenii placita et commenta, ac veram et activam historiæ ipsi sibi præscribent. Finis enim regit philosophiam intersit; et quid demum sit de natura modum. paturam ipsam consulere.

Primo igitur de hujusmodi historia conficienda præcepta dabimus in genere ; deinde particularem Quo autem majoris est hæc res operæ et laboris, ejus figuram hominibus sub oculos ponemus : inse- eo illam minus onerari superfluis consentaneum est. rentes interdum non minus ad quid inquisitio aptanda Tria itaque sunt, de quibus homines sunt plane adet referenda sit, quam quid quæri debeat. Scilicet, monendi, ut in illis parce admodum operam suam ut scopus rei, bene intellectus et prævisus, etiam collocent : tanquam iis, quæ massam operis in imalia hominibus in mentem redigat, quæ a nobis for- mensum augeant, virtutem parum aut nihil promotasse prætermissa erunt. Historiam autem istam veant. historiam primam, sive historiam matrem appellare Primo igitur facessant antiquitates, et citationes, consuevimus.

aut suffragia auctorum ; etiam lites et controversiæ et opiniones discrepantes; omnia denique philologica. Neque enim citetur auctor, nisi in re dubiæ fidei ; neque interponatur controversia, nisi in re

magni momenti. Quæ vero ad ornamenta orationis, Natura in triplici statu ponitur, et tanquam regi- et similitudines, et eloquentiæ thesaurum, et hujusmen subit trinum. Aut enim libera est, et cursu modi inania spectant, omnino abjiciantur. Etiam suo ordinario se explicat; aut a pravitatibus et in- quæ recipiuntur omnia, et ipsa proponantur breviter solentiis materiæ, atque ab impedimentorum violen- et strictim, ut nihil minus sint quam verba. Nemo tia de statu suo detruditur; aut ab arte et ministerio enim, qui materialia ad ædificia, vel naves, vel huhumano constringitur et fingitur. Atque primus ille jusmodi aliquas structuras colligit et reponit, ea status ad species rerum refertur; secundas ad mon- (officinarum more) belle collocat et ostentat, ut plastra ; tertius ad artificialia. Etenim in artificiali- ceant; sed in hoc tantum sedulus est, ut proba et bus natura jugum recipit ab imperio hominis; nun- bona sint, et ut in repositorio spatium minimum ocquam enim illa facta fuissent absque homine. At cupent. Atque ita prorsus faciendum est. per operam et ministerium hominis conspicitur pror- Secundo, non multum ad rem facit luxuria illa sus nova corporum facies, et veluti rerum universitas historiarum naturalium in descriptionibus et pictualtera, sive theatrum alterum. Triplex itaque est ris specierum numerosis, atque earundem varietate historia naturalis. Tractat enim aut naturæ liber curiosa. Hujusmodi enim pusillæ varietates nihil talem, aut errores, aut vincula ; ut non male eam aliud sunt, quam lusus quidam naturæ, et lascivia, partiri possimus, in historiam generationum, præter et prope ad individuorum naturam accedunt: atque generationem, et artium ; quarum postremam etiam habent peragrationem quandam in rebus ipsis amemechanicam et experimentalem appellare consuevi- nam et jucundam ; informationem vero ad scientias mus. Neque tamen id præcipimus, ut hæc tria se- tenuem et fere supervacuam. paratim tractentur. Quidni enim possint historiæ Tertio, missæ plane faciendæ sunt omnes narramonstrorum in singulis speciebus cum historia ipsa- tiones superstitiosæ (non dico prodigiosæ, ubi merum specierum conjungi. Etiam artificialia quando- moria earum reperietur fida et probabilis, sed superque cum speciebus recte conjunguntur, quandoque stitiosæ) et experimenta magiæ ceremoniales. Nolumelius separantur. Quamobrem e re nata de his mus enim philosophiæ infantiam, cui historia natuconsilium capere optimum est. Methodus enim ite- ralis primam præbet mammam, fabulis anilibus

APHORISMI DE CONFICIENDA HISTORIA PRIMA.

APHORISMUS I.

assuescere.

1

IV.

Erit fortasse tempus (postquam in hoc, quod in singulis mentionem aëris, aquæ, et terræ inquisitionem naturæ paulo altius penetratum sit) fecimus. In secunda enim et tertia recipitur historia hujusmodi res leviter percurrendi ; ut si quid in illis eorum, tanquam mundi partium integralium, et fæcibus hæreat virtutis naturalis, ea extrahi et in quatenus pertinent ad fabricam et configurationem usum condi possit. Interim seponendæ sunt. Etiam universi ; at in quarta continetur historia substantiæ magiæ naturalis experimenta diligenter et cum et naturæ ipsorum, quæ in singulis eorum partibus severitate ventilanda sunt, antequam recipiantur; similaribus viget, nec ad totum refertur. Quinta præsertim illa, quæ ex vulgaribus sympathiis et denique pars historiæ collegia minora, sive species antipathiis, magna cum socordia et facilitate credendi continet; circa quas historia naturalis hactenus simul et fingendi, derivari solent.

præcipue occupata est. Neque nil, aut parum actum est, in exoneranda Historiam vero prætergenerationum quod attinet; historia naturali tribus his (quæ diximus) rebus jamdudum a nobis dictum est, quod illa cum hissuperfluis; ; quæ alias volumina impleturæ fuissent. toria generationum commodissime conjungi possit : Neque tamen hic finis. Æque enim requiritur in ea scilicet, quæ sit prodigiosa tantum, et naturalis. opere magno, ut tam ea, quæ recipiuntur, succincte Nam superstitiosam miraculorum historiam (cujusscribantur ; quam ut superflua abscindantur: licet cunque sit generis) omnino relegamus in tractatum nimini dubium esse possit, quin hujusmodi castitas proprium ; neque ipsum jam inde a principio susci. et brevitas delectationem multo minorem tum legenti, piendum, sed paulo post, quando altius in naturæ tum scribenti, præbitura sit. Verum illud semper inquisitionem penetratum fuerit. inculcandum est; hoc, quod paratur, horreum esse At historiam artium, et naturæ ab homine verse tantummodo et promptuarium rerum ; in quo non et immutatæ, sive historiam experimentalem, triplimanendum aut habitandum sit cum voluptate, sed eo cem constituimus. Aut enim deprompta est es descendendum, prout res postulat, cum aliquid ad artibus mechanicis; aut ex operativa parte scienusum sumendum sit circa opus interpretis, quod tiarum liberalium ; aut ex practicis compluribus et succedit.

experimentis, quæ in artem propriam non coaluerunt; imo quæ quandoque ex vulgatissima experi

entia occurrunt, nec artem omnino desiderant. In historia, quam requirimus, et animo destinamus, Quamobrem si ex his omnibus, quæ diximus, geneante omnia videndum est, ut late pateat et facta sit rationibus, prætergenerationibus, artibus, et experiad mensuram universi. Neque enim arctandus est mentis confecta fuerit historia ; nihil prætermissum mundus ad angustias intellectus (quod adhuc factum videtur, per quod sensus ad informandum intellectum est) sed expandendus intellectus et laxandus, ad instrui possit. Neque igitur amplius intra circulos mundi imaginem recipiendam, qualis invenitur. parvos (veluti incantati) subsultabimus, sed mundi Istud enim, " Respicere pauca, et pronunciare se pomeria circuitione æquabimus. cundum pauca," omnia perdidit. Resumentes igitur partitionem, quam paulo ante fecimus, historiæ naturalis (quod sit generationum, pretergenera- Inter partes eas, quas diximus, historiæ, maximi tionum, et artium) historiæ generationum constitui- usus est historia artium : propterea quod ostendat mus partes quinque. Sit prima, ætheris et cæles- res in motu, et magis recta ducat ad praxin. Quintium. Secunda, meteororum, et regionum (quas etiam tollit larvam et velum a rebus naturalibus, vocant) aëris ; tractuum videlicet a luna usque ad quæ plerunque sub varietate figurarum et apparentiæ superficiem terræ ; cui etiam parti cometas cujus- externæ occultantur aut obscurantur. Denique cunque generis, tum sublimiores, tum humiliores, vexationes artis sunt certe tanquam vincula et manicæ (utcunque se habeat rei veritas,) ordinis causa, as- Protei, quæ ultimos materiæ nixus et conatus prosignamus. Tertia, terræ et maris. Quarta, ele- dunt. Corpora enim perdi aut annihilari nolunt ; mentorum (quæ vocant) flammæ sive ignis, aëris, sed potius in varias formas se mutant. aquæ, et terræ. Elementa autem eo sensu accipi hanc historiam licet mechanicam (ut videri possit) volumus, ut intelligantur non pro primordiis rerum, et minus liberalem (missa arrogantia et fastu) summa sed pro corporum naturalium massis majoribus. Ita est adhibenda diligentia. enim natura rerum distribuitur, ut sit quorundam Rursus, inter artes præferuntur eæ, quæ corpora corporum quantitas sive massa in universo perquam naturalia et rerum materialia exhibent, alterant, et magna ; quia scilicet ad schematismum eorum præparant; ut agricultura ; coquinaria ; chemica; requiritur textura materiæ facilis et obvia; qualia tinctoria; opificia vitri, esmaltæ, sacchari, pulveris sunt ea quatuor (quæ diximus) corpora : at quorun- pyrii, ignium artificialium, papyri, et hujusmodi. dam aliorum corporum sit quantitas in universo Jejunioris autem sunt usus, quæ præcipue consistunt parva, et parce suppeditata, propter texturam mate in motu subtili manuum et instrumentorum ; quales riæ valde dissimilarem et subtilem, et in plurimis sunt textoria ; fabrilis ; architectura : opificia molendeterminatam, et organicam ; qualia sunt species dinorum, horologiorum, cum similibus ; licet et istæ rerum naturalium, metalla, plantæ, animalia. Quare nullo modo negligendæ sint: tum quia in illis ocprius genus corporum, collegia majora ; posterius currunt multa, quæ ad corporum naturalium alteracollegia minora appellare consuevimus. At colle- tiones spectant ; tum quia accurate informant de giorum istorum majorum est pars historiæ quarta, motu lationis ; quæ res est magni prorsus ad plurima sub nomine elementorum, ut diximus. Neque vero momenti. confunditur pars quarta cum secunda aut tertia in Verum in congerie universa istius artium historie,

V.

Itaque circa

VIII.

[ocr errors]

quaque fluant.

VI.

illud omnino monendum est, et penitus memoriæ mæ; veluti, quod languidior magnes attollat ferrum mandandum : recipienda esse experimenta artium ad tale pondus, respectu ponderis ipsius lapidis ; et non solum ea, quæ ducunt ad finem artis, sed etiam quod maxime virtuosus, etiam ad rationem sexagequæ ullo modo interveniunt. Exempli gratia, quod cuplam; quod nos in armato magnete admodum locustæ, aut cancri cocti, cum prius colorem luti parvo fieri vidimus. Atque satis scimus istas inreferrent, rubescant, nihil ad mensam: sed hæc stantias determinatas non facile aut sæpe occurrere; ipsa instantia tamen non mala est ad inquirendam sed in ipso interpretationis curriculo, tanquam auxnaturam rubedinis ; cum idem eveniat etiam in la-iliares, (quando res maxime postulat,) debere exquiri. teribus coctis. Similiter, quod carnes minori mora Veruntamen si forte occurrant, modo non progressum saliantur hieme quam æstate, non eo tantum spec- conficiendæ naturalis historiæ nimis remorentur, tat, ut coquus cibos bene et quantum sufficit con- etiam in ipsåm eas inserere oportet. diat; sed etiam instantia bona est ad indicandam naturam et impressionem frigoris. Quamobrem toto (quod aiunt) cælo erraverit, qui intentioni nos- Fidem vero eorum, quæ in historia sunt recipitræ satisfieri existimaverit, si artium experimenta enda, quod attinet ; necesse est ut illa sint aut fidei colligantur, hujus rei solum gratia, ut hoc modo certæ, aut fidei dubiæ, aut fidei damnatæ. Atque artes singulæ melius perficiantur. Licet enim et prius genus simpliciter est proponendum. Secunhoc non prorsus contemnamus in multis ; tamen ea dum cum nota ; viz. per verbum Traditur, aut Replane est mens nostra, ut omnium experimentorum ferunt, aut Audivi ex fide-digno, et hujusmodi. mechanicorum rivuli in philosophiæ pelagus unde- Nam argumenta fidei in alterutram partem, nimis

Delectus autem instantiarum in operosum foret ascribere: et proculdubio scribenunoqnoque genere eminentiorum (quas maxime ettem nimis remorabitur. Neque multum etiam rediligentissime conquirere oportet, et quasi venari) fert ad id, quod agitur: quoniam (ut in aphorismo es prærogativis instantiarum petendus est.

cxviii. lib. 1. diximus) falsitatem experimentorum, nisi ea ubique scateant, veritas axiomatum paulo post convincet

Attamen si instantia fuerit nobilior, Resumendum etiam est hoc loco, quod in aphoris- aut usu ipso, aut quia alia multa ex illo pendere mis xcix. cxix. cxx, libri primi fusius tractavimus; possint; tum certe nominandus est auctor: neque hic vero, præcepti more, breviter imperare sufficiat: id nude tantum, sed cum mentione aliqua; utrum hoc est, ut recipiantur in hanc historiam, primo, res ille ex relatione, aut exscriptione, (qualia sunt fere vulgatissimæ, quales quis supervacuum putaret scrip. quæ scribit C. Plinius,) aut potius ex scientia proto inserere, quia tam familiariter notæ sunt; dein, pria illa affirmaverit; atque etiam utrum fuerit res res viles, illiberales, turpes (omnia enim munda mun- sui temporis, an vetustior; insuper, utrum sit tale dis; etsi lucrum ex lotio boni odoris sit, multo magis quippiam, cujus necesse foret ut multi essent testes, lumen et informatio ex re qualibet): etiam res viles si verum foret; denique, utrum auctor ille fuerit Pt pueriles (nec mirum, repuerascendum enim plane vaniloquus et levis, an sobrius et severus ; et simiest): postremo, res quæ nimiæ cujusdam subtilitatis lia, quæ faciunt ad pondus fidei. Postremo res esse videntur, quod in se nullius sint usus. Neque damnatæ fidei, et tamen jactatas et celebratas; enim (ut jam dictum est) quæ in hac historia propo quales, partim neglectu, partim propter usum siminentur, propter se congesta sunt: itaque neque digni- litudinum, per multa jam secula invaluerunt, (veluti, tatem eorum ex se metiri par est, sed quatenus ad quod adamas liget magnetem, allium enervet; elecalia transferri possint, et influant in philosophiam. trum omnia trahat præter ocymum ; et alia multa

hujusmodi,) oportebit non silentio rejicere, sed ver

bis expressis proscribere, ne illa amplius scientiis Illud insuper præcipimus, ut omnia in naturalibus molesta sint. tam corporibus quam virtutibus (quantum fieri po- Præterea non abs re fuerit, si forte origo vanitatis test) numerata, appensa, dimensa, determinatur pro- aut credulitatis alicujus occurrat, illam notare: ponantur. Opera enim meditamur, non specula. veluti, quod herbæ satyrio attributa sit vis ad excitiones. Physica autem et mathematica, bene com- tandam venerem, quia radix scilicet in figuram tesmixtæ, generant practicam. Quamobrem exactæ ticulorum efformata sit: cum revera hoc fiat, quia restitutiones et distantiæ planetarum, in historia cæ- adnascitur annis singulis nova radix bulbosa, adnælestium : terræ ambitus, et quantum occupet in rente radice anni prioris; unde didymi illi. Manisliperficie respectu aquarum, in historia terræ et festum autem hoc est, quod nova radix semper invemaris: quantam compressionem aër patiatur absque niatur solida et succulenta, vetus emarcida et sponforti antitypia, in historia aëris: quantum in metal giosa. Quare nil mirum, si altera mergatur in aqua, lis alterum alteri præponderet, in historia metallo- altera natet: quod tamen pro re mira habetur, et rum; et innumera id genus perquirenda et perscri- reliquis ejus herbæ virtutibus auctoritatem addidit. benda sunt. Cum vero exactæ proportiones haberi non possint, tum certe ad æstimativas aut comparativas indefinitas confugiendum est. Veluti (si forte Supersunt additamenta quædam historiæ naturacalculis astronomorum, de distantiis, diffidimus) quod lis utilia ; quæque eam magis commode inflectere luna sit infra umbram terræ; quod Mercurius sit et aptare possint ad opus interpretis, quod succedit. supra lunam; et hujusmodi. Etiam cum mediæ Illa, quinque sunt. proportiones haberi non possint, proponantur extre- Primum, quæstiones (non causarum dico, sed

VII.

IX.

facti) adjiciendæ sunt, ut inquisitionem ulteriorem quadrigarum, etc.,) vix etiam linea recta, nisi forte provocent et solicitent: ut, in historia terræ et maris, in cingulo et pugione Orionis. utrum mare Caspium fluat et refluat, et quali hora- Quinto, juvabit fortasse nonnihil quærentem, quod rum spatio; utrum sit aliqua continens australis, an credentem prorsus pervertat et perdat; viz. ut opinipotius insulæ; et similia.

ones, quæ nunc receptæ sunt, cum earum varietate Secundo, in experimento aliquo novo et subtiliore, et sectis, brevi verborum complexu, et tanquam in addendus est modus ipse experimenti, qui adhibitus transitu recenseantur; ut intellectum pellicent, et est: ut liberum sit hominum judicium, utrum infor- nihil amplius. matio per experimentum illud sit fidum aut fallax ; atque etiam excitetur hominum industria ad exquirendos modos (si fieri possit) magis accuratos. Atque hæc sufficient, quatenus ad præcepta gene

Tertio, si quid subsit in aliqua narratione dubii ralia : quæ si diligenter observentur, et finem recta vel scrupuli, id supprimi aut reticeri omnino nolu- petet hoc opus historiæ, nec excrescet supra modum. mus; sed plane et perspicue ascribi, notæ aut moniti Quod si etiam, prout circumscribitur et limitatur, loco. Cupimus enim historiam primam, veluti facto vastum opus alicui pusillanimo videri possit ; is in sacramento de veritate ejus in singulis, religiosissime bibliothecas oculos convertat; et, inter alia, corpora conscribi ; cum sit volumen operum Dei, et (quan- juris civilis aut juris canonici ex una parte spectet

, tum inter majestatem divinorum, et humilitatem et commentarios doctorum et jurisconsultorum ex terrenorum collationem facere liceat) tanquam Scrip- altera ; et videat quid intersit quoad molem et tura altera.

volumina. Nobis enim (qui, tanquam scribæ fideles, Quarto, non abs re fuerit observationes quandoque leges ipsas naturæ, et nihil aliud excipimus et conaspergere (id quod C. Plinius fecit): veluti in his scribimus) brevitas competit, et fere ab ipsis rebus toria terræ et maris; quod terrarum figura (quatenus imponitur. Opinionum autem, et placitorum, et adhuc cognita est) respectu marium, sit ad austrum speculationum, non est numerus neque finis. angusta et veluti acuminata, ad septentriones lata et Quod vero in distributione operis nostri mentionem ampla ; marium, contra : et quod oceani magni inter- fecimus cardinalium virtutum in natura ; et quod secent terras alveis exporrectis inter austrum et sep- etiam harum historia, antequam ad opus interpreta. tentriones, non inter orientem et occidentem, nisi tionis ventum fuerit, perscribenda esset ; hujus rei forte in extremis regionibus polaribus. Etiam minime obliti sumus, sed eam nobis ipsis reservavi. canones (qui nil aliud sunt quam observationes gene- mus : cum de aliorum industria in hac re, priusquam rales et catholicæ) optime ascribuntur: veluti in homines cum natura paulo arctius consuescere incæhistoria cælestium; quod Venus nunquam distat a perint, prolixe spondere non audeamus. Nunc Sole plus partibus 46 ; Mercurius 23: et quod itaque ad delinationem historiarum particularium planetæ, qui supra Solem locantur, tardissime veniendum. moveant, cum longissime a terra absint ; planetæ Verum, prout nunc negotiis distringimur, non infra Solem, celerrime. Aliud insuper observationis ulterius suppetit otium, quam ut catalogum tantum genus adhibendum ; quod nondum in usum venit, historiarum particularium secundum capita sublicet sit haud exigui momenti. Illud tale est : jungamus. Enimvero cum primum huic rei vacare nempe, ut subjungantur iis quæ sunt, ea quæ non possimus, consilium est in singulis, veluti interrosunt. Veluti, in historia cælestium, quod non inve- gando, docere; qualia sint circa unamquamque hisniatur stella oblonga vel triangularis ; sed quod toriarum illarum potissimum inquirenda et conseriomnis stella sit globosa : vel globosa simpliciter ut benda, tanquam ea quæ ad finem nostrum faciunt, Luna; vel ad aspectum angulata, sed in medio instar topicorum quorundam particularium; vel globosa, ut reliquæ stellæ ; vel ad aspectum comata, potius, ut (sumpto exemplo a causis civilibus) in hac et in medio globosa, ut Sol: aut quod stellæ nullo vindicatione magna, sive processu, a favore et proviprorsus spargantur ordine : ut non inveniatur vel dentia divina concesso et instituto (per quem genus quincunx, vel quadrangulum, nec alia figura perfecta, humanum jus suum in naturam recuperare contendit) (utcunque imponantur nomina ltæ, coronæ, crucis, naturam ipsam et artes super articulos examinemus.

CATALOGUS

HISTORIARUM PARTICULARIUM

SECUNDUM CAPITA.

1. HISTORIA cælestium ; sive astronomica.
2. Historia configurationis cæli et partium ejus, ver-

sus terram et partes ejus; sive cosmographica.
3. Historia cometarum.
4. Historia meteororum ignitorum.

5. Historia fulgurum, fulminum, tonitruum, et ca

ruscationum. 6. Historia ventorum, et flatuum repentinorum, et

undulationum aëris. 7. Historia iridum.

« VorigeDoorgaan »