Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

hitur; neque incipit motus iste successionis aquæ, | lit: neque id imputandum est alicui deperditioni ex antequam fiat extinctio flammæ, aut refrigeratio quanto ligni per moram; nam idem fiet in lamina aëris : adeo ut medici, quo fortius attrahant ventosæ, ferri (si augeatur mora) quæ non est expirabilis. ponant spongias frigidas aqua madefactas super Quod si non succedat experimentum per moram ventosas. Itaque non est, cur homines multum sibi simplicem; tamen non deserendum est negotium, metuant de facili exitu aëris aut spirituum. Licet sed auxilia alia adhibenda. Non enim parum lucri enim verum sit, etiam solidissima corpora habere fit, si per violentias indi possint corporibus naturæ suos poros, tamen ægre patitur aër aut spiritus com- fixæ et constantes. Hac enim ratione aër possit minutionem sui ad tantam subtilitatem ; quemad-verti in aquam per condensationes : et complura modum et aqua exire recusat per rimam minusculam. alia id genus. Dominus enim est homo motuum

De secundo vero modo ex septem prædictis illud violentorum magis quam cæterorum. imprimis notandum est, valere certe compressiones At tertius ex septem modis refertur ad magnum et hujusmodi violentias ad motum localem, atque illud organum, tam naturæ quam artis, quoad operanalia id genus, potentissime ; ut in machinis et mis- dum; videlicet calidum et frigidum. Atque in hac silibus : etiam ad destructionem corporis organici, parte claudicat plane potentia humana, tanquam ex atque earum virtutum, quæ consistunt plane in motu. uno pede. Habemus enim calorem ignis, qui caloriOmnis enim vita, immo etiam omnis flamma et ig- bus solis (prout ad nos deferuntur) et caloribus aninitio, destruitur per compressiones; ut et omnis malium, quasi infinitis partibus potentior est et inmachina corrumpitur et confunditur per easdem. tensior. At deest frigus, nisi quale per tempestates Etiam ad destructionem virtutum, quæ consistunt in hiemales, aut per cavernas, aut per circumdationes posituris, et dissimilaritate partium paulo crassiore ; nivis et glaciei, haberi potest : quod in comparatione ut in coloribus (neque enim idem color floris integri æquari potest cum calore fortasse solis meridiano, in et contusi, neque succini integri et pulverizati). regione aliqua ex torridis, aucto insuper per reverEtiam in saporibus (neque enim idem sapor pyri berationes montium et parietum: nam hujusmodi, immaturi et ejusdem compressi ac subacti; nam utique tam calores quam frigora, ab animalibus ad manifesto dulcedinem majorem concipit). Verum tempus exiguum tolerari possunt. Nihili autem ad transformationes et alterationes nobiliores corpo- sunt fere præ calore fornacis ardentis, aut alicujus rum similarium non multum valent istæ violentiæ; frigoris quod huic gradui respondeat. Itaque omnia quia corpora per eas non acquirunt consistentiam hic apud nos vergunt ad rarefactionem et desiccaaliquam novam constantem et quiescentem, sed tionem, et consumptionem; nihil fere ad condensatransitoriam et nitentem semper ad restitutionem et tionem et intenerationem, nisi per misturas et modos liberationem sui. Attamen non abs re foret hujus quasi spurios. Quare instantiæ frigoris omni dilirei facere experimenta aliqua diligentiora ; ad hoc gentia sunt conquirendæ: quales videntur inveniri scilicet, utrum condensatio corporis bene similaris in expositione corporum super turres quando gelat (qualia sunt aër, aqua, oleum, et hujusmodi) aut acriter: in cavernis subterraneis : circumdationibus rarefactio, similiter per violentiam indita, possint nivis et glaciei in locis profundioribus, et ad hoc fieri constantes et fixæ, et quasi mutatæ in naturam. excavatis: demissione corporum in puteos: sepulId quod primo experiendum per moram simplicem ; turis corporum in argento vivo et metallis : immerdeinde per auxilia et consensus. Atque illud nobis sione corporum in aquis, quæ vertunt ligna in lapiin promptu fuisset (si modo in mentem venisset) des: defossione corporum in terra (qualis fertur apud cum aquam (de qua alibi) per malleationes et Chinenses esse confectio porcellanæ, ubi massæ ad pressoria condensavimus, antequam erumperet. De hoc factæ dicuntur manere intra terram per quadbuerimus enim sphæram complanatam per ali- raginta aut quinquaginta annos, et transmitti ad quot dies sibi permississe, et tum demum aquam hæredes, tanquam mineræ quædam artificiales) et extraxisse ; ut fieret experimentum, utrum sta- hujusmodi. Quinetiam quæ interveniunt in natura tim impletura fuisset talem dimensionem, qualem condensationes, factæ per frigora, similiter sunt inhabebat ante condensationem. Quod si non fecisset vestigandæ; ut causis eorum cognitis, transferri aut statim, aut certe paulo post; constans videlicet possint in artes. Quales cernuntur in exsudatione facta videri potuisset ista condensatio: sin minus ; marmoris et lapidum ; in rorationibus super vitra apparuisset factam fuisse restitutionem, et compres- per interius fenestrarum, sub auroram, post gelu sionem fuisse transitoriam. Etiam simile quiddam noctis; in originibus et collectionibus vaporum in faciendum erat circa extensionem aëris in ovis aquas sub terra, unde sæpe scaturiunt fontes; et vitreis. Etenim debuerat fieri, post exsuctionem quæcunque sunt hujus generis. fortem, subita et firma obturatio; deinde debuerant Inveniuntur autem, præter illa, quæ sunt frigida ova illa manere ita obturata per nonnullos dies ; et ad tactum, quædam alia potestate frigida, quæ etiam tum demum experiendum fuisset, utrum aperto condensant; veruntamen operari videntur super » foramine attractus fuisset aër cum sibilo, aut etiam corpora animalium tantum, et vix ultra. Hujus attracta fuisset tanta quantitas aquæ post immersio generis se ostendunt multa in medicinis et emplasnem, quanta fuisset ab initio, si nulla adhibita fuis-tris. Alia autem condensant carnes et partes tangi

Probabile enim aut saltem dignum pro- biles ; qualia sunt medicamenta astringentia, atque batione est, hæc fieri potuisse et posse ; propterea etiam inspissantia : alia condensant spiritus, id quod quod in corporibus paulo magis dissimilaribus similia maxime cernitur in soporiferis. Duplex autem est efficiat mora temporis. Etenim baculum per com- modus condensationis spirituum per medicamenta pressionem curvatum post aliquod tempus non resi soporifera, sive provocantia somnum:

set mora.

alter per

sedationem motus ; alter per fugam spirituum. Canariis (neque enim bene memini) quæ perpetuo Etenim viola, rosa sicca, lactuca, et hujusmodi bene- stillat; adeo ut inhabitantibus nonnullam commodidicta sive benigna, per vapores suos amicos et mode- tatem aquæ præbeat. Paracelsus autem ait, herbam rate refrigerantes, invitant spiritus ut se uniant, et vocatam Rorem solis meridie et fervente sole rore ipsorum acrem et inquietum motum compescunt. impleri, cum aliæ herbæ undique sint siccæ: at nos Etiam aqua rosacea, apposita ad nares in deliquiis utramque narrationem fabulosam esse existimamus. animæ, spiritus resolutos et nimium relaxatos se re- Omnino autem illæ instantiæ nobilissimi forent usus, cipere facit, et tanquam alit: at opiata et eorum et introspectione dignissimæ, si essent veræ. Etiam affinia spiritus plane fugant, ex qualitate sua maligna rores illos mellitos et instar mannæ, qui super foliis et inimica. Itaque si applicentur parti exteriori, quercus inveniuntur mense Maio, non existimamus statim aufugiunt spiritus ab illa parte, nec amplius fieri et densari a consensu aliquo sive a proprietate libenter influunt: sin sumantur interius, vapores folii quercus, sed cum super aliis foliis pariter cadant, eorum, ascendentes ad caput, spiritus in ventriculis contineri scilicet et durare in foliis quercus ; quia cerebri contentos undequaque fugant; cumque se sunt bene unita, nec spongiosa, ut plurima ex aliis. retrahant spiritus, neque in aliam partem effugere Calorem vero quod attinet; copia et potestas possint, per consequens coëunt et condensantur; et nimirum homini abunde adest; observatio autem et quandoque plane extinguuntur et suffocantur: licet inquisitio deficit in nonnullis, iisque maxime necesrursus eadem opiata moderate sumpta, per accidens sariis ; utcunque Spagirici se venditent. Etenim secundarium (videlicet condensationem illam quæ a caloris intensioris opificia exquiruntur et conspicicoitione succedit) confortent spiritus, eosque reddant untur; remissioris vero, quæ maxime in vias naturæ magis robustos, et retundant eorum inutiles et incen- incidunt, non tentantur, ideoque latent. Itaque sivos motus : ex quo ad curas morborum et vitæ videmus per vulcanos istos, qui in pretio sunt, prolongationem haud parum conferant.

spiritus corporuin magnopere exaltari, ut in aquis Etiam preparationes corporum ad excipiendum fortibus, et nonnullis aliis oleis chemicis, partes frigus non sunt omittendæ; veluti quod aqua parum tangibiles indurari, et, emisso volatili, aliquando figi; tepida facilius conglacietur, quam omnino frigida et partes homogeneas separari ; etiam corpora heterohujusmodi.

genea grosso modo incorporari et commisceri; Præterea, quia natura frigus tam parce suppeditat, maxime autem compages corporum compositorum faciendum est quemadmodum pharmacopolæ solent; et subtiliores schematismos destrui et confundi. Dequi, quando simplex aliquod haberi non possit, ca- buerant autem opificia caloris lenioris tentari et piunt succedaneum ejus, et quid pro quo, ut vocant: exquiri; unde subtiliores misturæ et schematismi veluti lignum aloës pro xylobalsamo, cassiam pro ordinati gigni possint et educi, ad exemplum naturæ, cinnamomo. Simili modo diligenter circumspicien- et imitationem operum solis : quemadmodum in dum est, si quæ sint succedanea frigoris; videlicet aphorismo de instantiis fæderis quædam adumbra. quibus modis fieri possint condensationes in cor- vimus. Opificia enim natura transiguntur per longe poribus aliter quam per frigus, quod illas efficit, ut minores portiones, et posituras magis exquisitas et opus suum proprium. Illæ autem condensationes varias, quam opificia ignis, prout nunc adhibetur. videntur intra quaternum numerum (quantum adhuc Tum vero videatur homo revera auctus potestate, si liquet) contineri. Quarum prima videtur fieri per per calores et potentias artificiales opera natura contrusionem simplicem ; quæ parum potest ad possint specie repræsentari, virtute perfici, copia densitatem constantem (resiliunt enim corpora) sed variari : quibus addere oportet accelerationem temnihilominus forte res auxiliaris esse queat. Secunda poris. Nam rubigo ferri longo tempore procedit

, at fit per contractionem partium crassiorum in corpore versio in crocum martis subito; et similiter de æru. aliquo post evolationem aut exitum partium tenuio. gine et cerussa. Crystallum longo tempore conficirum, ut fit in indurationibus per ignem, et repetitis tur, vitrum subito conflatur. Lapides longo tempore extinctionibus metallorum, et similibus. Tertia fit concrescunt, lateres subito coquuntur, etc. Interim per coitionem partium homogenearum, quæ sunt (quod nunc agitur) omnes diversitates caloris cum maxime solidæ in corpore aliquo, atque antea fuerant effectibus suis respective diligenter et industrie undistractæ, et cum minus solidis commixtæ: veluti in dique sunt colligendæ et exquirendæ : cælestium, restitutione mercurii sublimati, qui in pulvere longe per radios suos directos, reflexos, refractos, et unitos majus occupat spatium, quam mercurius simplex ; et in speculis comburentibus: fulguris, flammæ, ignis similiter in omni repurgatione metallorum a scoriis carbonum; ignis ex diversis materiis; ignis aperti

, suis. Quarta fit per consensus, admovendo quæ ex conclusi, angustati et inundantis, denique per diver

: vi corporum occulta condensant; qui consensus sas fabricas fornacium qualificati ; ignis iatu exciti

, adhuc raro se ostendunt, quod mirum minime est, quieti et non exciti ; ignis ad majorem aut minorem quoniam antequam inventio succedat formarum et distantiam remoti ; ignis per varia media permeantis; schematismorum, de inquisitione consensuum non calorum humidorum, ut balnei Mariæ, fimi, caloris multum sperandum est. Certe quoad corpora ani- animalium per exterius, caloris animalium per inmalium, dubium non est, quin sint complures medi- terius, fæni conclusi ; calorum aridorum, cineris, cinæ, tam interius quam exterius sumptæ, quæ con calcis, arenæ tepidæ; denique calorum cujusvis densant, tanquam per consensum, ut paulo ante generis cum gradibus eorum. diximus. Sed in inanimatis rara est hujusmodi Præcipue vero tentanda est inquisitio et inventio operatio. Percrebuit sane, tam scriptis quam fama, effectuum et opificiorum caloris accedentis et recenarratio de arbore in una ex insulis sive Terceris sive dentis graduatim, et ordinatim, et periodice, et per

debita spatia, et moras. Ista enim inæqualitas | Etiam huic regimini motus satis levi er et inscite atordinata revera filia cæli est, et generationis mater: tribuit Telesius figuras animalium, ob rivulos scilicet neque a calore aut vehementi, aut præcipiti, aut et loculos matricis. Debuerat autem notare simisubsultorio, aliquid magni expectandum est. Etenim lem efformationem intestis ovorum, ubi non sunt ruet in vegetabilibus hoc manifestissimum est ; atque gæ aut inæqualitas: at verum est regimen motus etiam in uteris animalium magna est caloris inæqua- efformationes perficere in modulis et proplasticis. hitas, ex motu, somno, alimentationibus et passioni- Operationes vero per consensus aut fugas (qui bus fæmellarum, quæ uterum gestant; denique in sextus modus est) latent sæpenumero in profundo. ipsis matricibus terræ, iis nimirum, in quibus metalla | Istæ enim (quas vocant) proprietates occultæ et et fossilia efformantur, locum habet et viget ista specificæ, et sympathiæ, et antipathiæ sunt magna inæqualitas. Quo magis notanda est inscitia aliquo- ex parte corruptelæ philosophiæ. Neque de consenrum alchemistarum ex reformatis, qui per calores sibus rerum inveniendis multum sperandum est ante æquabiles lampadum, et hujusmodi, perpetuo uno inventionem formarum et schematismorum simplitenore ardentium, se voti compotes fore existima- cium. Consensus enim nil aliud est quam symme. runt. Atque de opificiis et effectibus caloris hæc tria formarum et schematismorum ad invicem. dicta sint. Neque vero tempestivum est illa penitus Atqui majores et magis catholici rerum consensus scrutari, antequam rerum formæ et corporum sche- non prorsus obscuri sunt. Itaque ab iis ordiendum. matismi ulterius investigati fuerint, et in lucem Eorum prima et summa diversitas ea est; ut quæprodierint. Tum enim quærenda, et adoperanda, et dam corpora copia et raritate materiæ admodum disaptanda sunt instrumenta, quando de exemplaribus crepent, schematismis consentiant ; alia contra, coconstiterit.

pia, et raritate materiæ consentiant, schematismis Quartus modus operandi est per moram, quæ certe discrepent. Nam non male notatum est a chemicis et promus et condus naturæ est, et quædam dispensa- in principiorum suorum triade, sulphur et mercurium trix. Moram appellamus, cum corpus aliquod sibi quasi per universitatem rerum permeare (nam de permittitur ad tempus notabile, munitum interim et sale inepta ratio est, sed introducta, ut possit comdefensum ab aliqua vi externa. Tum enim motus prehendere corpora terrea, sicca, et fixa). At certe intestini se produnt et perficiunt, cum motus extranei in illis duobus videtur consensus quidam naturæ ex et adventitii cessant. Opera autem ætatis sunt lon- maxime catholicis conspici. Etenim consentiunt ge subtiliora, quam ignis. Neque enim possit fieri sulphur ; oleum, et exhalatio pinguis ; flamma, et talis clarificatio vini per ignem, qualis fit per moram; fortasse corpus stellæ: ex altera parte consentiunt neque etiam incinerationes per ignem tam sunt ex- mercurius; aqua et vapores aquei ; aër ; et forquisitæ, quam resolutiones et consumptiones per se- tasse æther purus et interstellaris. Attamen istæ cula. Incorporationes etiam et mistiones subitæ et quaterniones geminæ, sive magnæ rerum tribus præcipitatæ per ignem, longe inferiores sunt illis, (utraque intra ordines suos) copia materiæ atque quæ fiunt per moram. At dissimulares et varii densitate immensum differunt, sed schematismo schematismi, quos corpora per moras tentant (qua- valde conveniunt; ut in plurimis se produnt. At les sunt putredines) per ignem aut calorem vehe- contra metalla diversa copia et densitate multum mentiorem destruuntur. Illud interim non abs re conveniunt (præsertim respectu vegatibilium, etc.) fuerit notare ; motus corporum penitus conclusorum sed schematismo multifariam differunt; et similiter habere nonnihil ex violento. Incarceratio enim illa vegetabilia et animalia diversa schematismis quasi impedit motus spontaneos corporis. Itaque mora in infinitis variantur: sed intra copiam materiæ, sive vase aperto plus facit ad separationes; in vase densitatem paucorum graduum continentur. penitus clauso ad commistiones; in vase nonnihil Sequitur consensus maxime post priorem catholiclauso, sed subintrante aëre, ad putrefactiones ; cus, videlicet corporum principalium et fomitum suoutcunque de opificiis et effectibus moræ undique rum ; videlicet menstruorum et alimentorum. Itasunt diligenter conquirendæ instantiæ.

que exquirendum, sub quibus climatibus, et in qua At regimen motus (quod est quintus ex modis tellure, et ad quam profunditatem, metalla singula operandi) non parum valet. Regimen autem motus generentur ; et similiter de gemmis, sive ex rupibus, vocamus, cum corpus aliud occurrens, corporis al- sive inter mineras natis : In qua gleba terræ, arbo terias motum spontaneum impedit, repellit, admittit, res singulæ, et frutices, et herbæ potissimum provedirigit. Hoc vero plerumque in figuris et situ vaso- niant, et tanquam gaudeant; et insimul quæ impinrum consistit. Etenim conus erectus juvat ad con- guationes, sive per stercorationes cujuscunque genedensationem vaporum in alembicis; at conus inver- ris, sive per cretam, arenam maris, cineres, etc sus juvat ad defæcationem sacchari in vasis resupi- maxime juvent; et quæ sint ex his pro varietate

Aliquando autem sinuatio requiritur, et glebarum magis aptæ et auxiliares. Etiam insitio angustatio, et dilatatio per vices, et hujusmodi. et inoculatio arborum et plantarum, earumque ratio; . Etiam omnis percolatio huc spectat; scilicet cum quæ scilicet plantæ super quas felicius inserantur, corpus occurrens, uni parti corporis alterius viam etc. multum pendet de consensu. In qua parte non aperit, alteri obstruit. Neque semper percolatio injucundum foret experimentum, quod noviter audiaut aliud regimen motus fit per extra ; sed etiam vimus esse tentatum de insitione arborum sylvestrium per corpus in corpore ; ut cum lapilli immittuntur in (quæ hucusque in arboribus hortensibus fieri consuaquas ad colligendam limositatem ipsarum ; syrupi evit) unde folia et glandes majorem in modum amclarificantur cum albuminibus ovorum, ut crassiores plificantur, et arbores fiunt magis umbrosæ. Similipartes adhærescant, et postea separari possint. I ter alimenta animalium respective notanda sunt in

natis.

LI.

genere et cum negativis. Neque enim carnivora | butionis, et digestionis, postquam commixta sint; desustinet herbis nutriri; unde etiam ordo Folitanorum nique et prædominantiæ post misturam transactam. (licet voluntas humana plus possit, quam animan- Superest ultimo loco ex modis septem operandi tium cæterorum, super corpus suum) post experi- septimus et postremus ; operatio scilicet per alterentiam factam (ut aiunt) tanquam ab humana natura nationem, et vicissitudines priorum sex: de quo antenon tolerabilis, fere evanuit. Etiam materiæ di- quam in singulos illos paulo altius fuerit inquisitum, versæ putrefactionum, unde animalcula generantur, tempestivum non foret exempla proponere. Series notandæ sunt.

autem sive catena hujusmodi alterationis, prout ad Atque consensus corporum principalium erga singula effecta accommodari possit, res est et cognitu subordinata sua (tales enim ii possint censeri, quos maxime difficilis, et ad opera maxime valida. Summa notavimus) satis in aperto sunt. Quibus addi pos- autem detinet et occupat homines impatientia hujussunt sensuum consensus erga objecta sua. Qui con- modi, tam inquisitionis quam praxeos; cum tamen sensus cum manifestissimi sint; bene notati, et acri. sit instar fili labyrinthi, quoad opera majora. Atter excussi, etiam aliis consensibus, qui latent, mag- que hæc sufficiant ad exemplum polychresti. nam præbere possint lucem.

At interiores corporum consensus et fugæ, sive amicitiæ et lites (tædet enim nos fere vocabulorum Inter prærogativas instantiarum ponemus loco sympathiæ et antipathiæ, propter superstitiones et vicesimo septimo atque ultimo instantias magicas. inania) aut falso ascriptæ, aut fabulis conspersæ, Hoc nomine illas appellamus, in quibus materia, aut aut per neglectum, raræ admodum sunt. Etenim si efficiens, tenuis aut parva est, pro magnitudine opequis asserat, inter vineam et brassicam esse dissidium, ris et effectus qui sequitur: adeo ut etiamsi fuerint quia juxta sata minus læte proveniunt; præsto ratio vulgares, tamen sint instar miraculi ; aliæ primo est, quod utraque planta succulenta sit, et depræda- intuitu, aliæ etiam attentius contemplanti. Has vero trix, unde altera alteram defraudat. Si quis asserat natura ex sese subministrat parce ; quid vero factura esse consensum et amicitiam inter segetes et cya- sit sinu excusso, et post inventionem formarum, et neum, aut papaver sylvestre, quia herbæ illæ fere processuum, et schematismorum, futuris temporibus non proveniunt nisi in arvis cultis: debuit is potius apparebit. At ista affecta magica (quantum adhuc asserere, dissidium esse inter ea, quia papaver et conjicimus) fiunt tribus modis: Aut per multiplicacyaneus emittuntur et creantur ex tali succo terræ, tionem sui ; ut in igne, et venenis, quæ vocant spequalem segetes reliquerint et repudiaverint; adeo cifica ; necnon in motibus, qui transeunt et fortifiut satio segetum terram præparet ad eorum proven- cantur de rota in rotam ; aut per excitationem sive tum. Atque hujusmodi falsarum ascriptionum mag- | invitationem in altero, ut in magnete, qui excit acus nus est numerus. Quoad fabulas vero, illæ omnino innumeras, virtute nullatenus deperdita aut diminasunt exterminandæ. Restat tenuis certa copia eorum ta ; aut in fermento, et hujusmodi : aut per anteconsensuum, qui certo probati sunt experimento ; versionem motus, ut dictum est de pulvere pyrio, et quales sunt magnetis et ferri, atque auri et argenti bombardis, et cuniculis : quorum priores duo modi vivi, et similium. At in experimentis chemicis circa indagationem consensuum requirunt: tertius, menmetalla inveniuntur et alii nonnulli observatione suræ motuum. Utrum vero sit aliquis modus mudigni. Maxima vero frequentia eorum (ut in tanta tandi corpora par minima (ut vocant) et transpopaucitate) invenitur in medicinis nonnullis, quæ ex nendi subtiliores materiæ schematismos (id quod ad proprietatibus suis occultis (quas vocant) et specifi- omnimodas corporum transformationes pertinet: ut cis, respiciunt aut membra, aut humores, aut morbos, ars brevi tempore illud facere possit, quod natura per aut quandoque naturas individuas. Neque omittendi multas ambages molitur) de eo nulla hactenus nobis sunt consensus inter motus et affectus lunæ, et pas constant indicia. Quemadmodum autem in solidis siones corporum inferiorum, prout ex experimentis et veris aspiramus ad ultima et summa; ita vana et agriculturæ, nauticæ, et medicinæ, aut alias cum tumida perpetuo odimus, et quantum in nobis est delectu severo et sincero colligi et recipi possint. profligamus. Verum instantiæ universæ consensuum secretiorum quo magis sunt infrequentes, eo majori cum diligentia sunt inquirendæ, per traditiones, et narratio- Atque de dignitatibus sive prerogativas instanti. nes fidas et probas; modo hoc fiat absque ulla levi- arum hæc dicta sint. Illud vero monendum, nos in tate aut credulitate, sed fide anxia et quasi dubita- hoc nostro organo tractare logicam, non philosobunda. Restat consensus corporum modo operandi, phiam. Sed cum logica nostra doceat intellectum, tanquam inartificialis, sed usu polychrestus, qui nullo et erudiat ad hoc, ut non tenuibus mentis quasi clamodo omittendus est, sed sedula observatione inves- viculis rerum abstracta captet et prenset (ut logica tigandus. Is est coitio sive unio corporum proclivis, vulgaris); sed naturam revera persecet ; et corpoaut difficilis, per compositionem sive appositionem rum virtutes et actus, eorumque leges in materia simplicem. Etenim corpora nonnulla facile et li- determinatas inveniat; ita ut non solum ex natura benter commiscentur et incorporantur: alia autem mentis, sed ex natura rerum quoque hæc scientia ægre et perverse. Veluti pulveres melius incorpo-emanet; mirum non est, si ubique naturalibus conrantur cum aquis ; calces et cineres cum oleis; et templationibus et experimentis, ad exempla artis sic de similibus. Neque tantum sunt colligendæ nostræ, conspersa fuerit et illustrata. Sunt autem instantiæ propensionis, aut aversionis corporum erga (ut ex iis, quæ dicta sunt, patet) prærogatire instanmisturam, sed etiam collocationis partium, et distri. I tiarum numero viginti septem; Nominibus: instan

LII.

tiæ solitariæ : instantie migrantes : instantiæ os- conformes, monodice, deviantes, limitaneæ, potestensivæ: instantia clandestine : instantiæ con- tatis, januæ, innuentes, polychrestæ, magicæ. Hæc stitutive: instantiæ conformes : instantie mono- enim aut auxiliantur et medentur intellectui et sendice: instantiæ deviantes : instantiæ limitaneæ : sui; aut instruunt praxin, in genere. Reliquæ tum instantie potestatis : instantie comitatus et hostiles : demum conquirendæ sunt, cum conficiemus tabulas instantiæ subjunctive : instantiæ fæderis : instan comparentiæ ad opus interpretis circa aliquam natie crucis : instantie divortii : instantiæ januæ : in- turam particularem. Sunt enim instantiæ prærogatislantie citantes : instantiæ viæ : instantiæ supple- vis istis insignitæ et donatæ, animæ instar inter vulmenti: instantie persecantes : instantiæ virge: gares instantias comparentiæ; et, ut ab initio dixiinstantie curriculi : doses nature : instantiæ luctæ : mus, paucæ illarum sunt vice multarum. Quocirca instantiæ innuentes : instantie polychreste: in- cum tabulas conficimus, illæ omni studio sunt invesstaniie magice. Usus autem harum instantiarum, tigandæ, et in tabulas referendæ. Erit etiam earum in quo instantias vulgares excellunt, versatur in ge- mentio necessaria in iis quæ sequuntur. Præponennere, aut circa partem informativam, aut circa opera- dus itaque erat earum tractatus. tivam, aut circa utramque. Atque quoad informativam, juvant illæ aut sensum aut intellectum : Sen- Nunc vero ad adminicula et rectificationes inducsum, ut quinque instantiæ lampadis : Intellectum: tionis, et deinceps ad concreta, et latentes processus, aut accelerando exclusivam formæ, ut solitarie ; aut et latentes schematismos, et reliqua, quæ aphorismo angustando et propius indicando affirmativam formæ, XXI. ordine proposuimus, pergendum; ut tandem ut migrantes, ostensive, comitatus, cum subjuncti- (tanquam curatores probi et fideles) tradamus homiris : aut erigendo intellectum et ducendo ad genera nibus fortunas suas, emancipato intellectu, et facto et naturas communes: idque aut immediate, ut clan- tanquam majore ; unde necesse est sequi emendadestinæ, monodicæ, foederis : aut gradu proximo, ut tionem status hominis, et ampliationem potestatis constitutivæ : aut gradu infimo, ut conformes : aut ejus super naturam. Homo enim per lapsum et de rectificando intellectum a consuetis, ut deviantes : statu innocentiæ decidit, et de regno in creaturas. aut ducendo ad formam magnam, sive fabricam uni- | Utraque autem res etiam in hac vita nonnulla ex versi, ut limitanee : aut cavendo de formis et causis parte reparari potest; prior per religionem et fidem, falsis, ut crucis et divortii. Quod vero ad operati- posterior per artes et scientias. Neque enim per vam attinet; illæ practicam aut designant, aut men- maledictionem facta est creatura prorsus et ad exsurant, aut sublevant. Designant aut ostendendo a tremum rebellis : Sed in virtute illius diplomatis, quibus incipiendum, ne actum agamus, ut instantiæ " In sudore vultus comedes panem tuum,” per lapotestatis : aut ad quid aspirandum, si detur facultas, bores varios (non per disputationes certe, aut per ut innuentes. Mensurant quatuor illæ mathemati- otiosas ceremonias magicas) tandem et aliqua ex ce: sublevant polychreste et magicæ.

parte ad panem homini præbendum, id est, ad usus Rursus ex istis instantiis viginti septem, nonnulla- vitæ humanæ subigitur. rum (ut superius diximus de aliquibus) facienda est collectio jam ab initio, nec expectanda particularis inquisitio naturarum. Cujus generis sunt instantie

FINIS LIBRI SECUNDI NOVI ORGANI.

« VorigeDoorgaan »