Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

XXXVI.

dentem ; ita tamen, ut bis in die repercutiantur. non cessavit jacere multos lapillos, per quos surgeret Itaque si hæc ita se habeant, manifestum est motum et ascenderet aqua, ut bibere posset ; quod postea istum rotationis non terminari in cælestibus, sed cessit in proverbium. communicari aëri et aquæ.

Similiter sit natura inquisita, visibile. Videtur Etiam ista proprietas levium, nimirum ut ferantur omnino esse divisio vera et certa, lucis, quæ est sursum, vacillat nonnihil. Atque in hoc, sumi po- visibile originale, et primam copiam facit visui : et test pro instantia fæderis, bulla aquæ. Si enim coloris, qui est visibile secundarium, et sine luce non aër fuerit subter aquam, ascendit rapide versus su- cernitur, ita ut videatur nil aliud esse, quam imago perficiem aquæ, per motum illum plagæ (quam vo- aut modificatio lucis. Attamen ex utraque parte cat Democritus) per quam aqua descendens percutit circa hoc videntur esse instantiæ fæderis , scilicet, et attollit aërem sursum ; non autem per contentio- nix in magna quantitate, et flamma sulphuris : in nem aut nixum aëris ipsius. Atqui ubi ad superfi- quarum altera videtur esse color primulum lucens, ciem ipsam aquæ ventum fuerit, tum cohibetur aër in altera lux vergens ad colorem. ab ulteriore ascensu per levem resistentiam, quam reperit in aqua non statim tolerante se discontinuari : ita ut exilis admodum sit appetitus aëris ad superiora. Inter prærogativas instantiarum ponemus loco de

Similiter sit natura inquisita, pondus. Est plane cimo quarto instantias crucis, translato vocabulo a divisio recepta ; ut densa et solida ferantur versus crucibus, quæ erectæ in biviis, indicant et signant centrum terræ, rara autem et tenuia versus ambitum viarum separationes. Has etiam instantias decisocæli; tanquam ad loca sua propria. Atque locarias et judiciales, et in casibus nonnullis, instantias quod attinet (licet in scholis hujusmodi res valeant) oraculi et mandati, appellare consuevimus. Earum plane inepta et puerilis cogitatio est, locum aliquid ratio talis est. Cum in inquisitione naturæ alicujus, posse. Itaque nugantur philosophi, cum dicunt, intellectus ponitur tanquam in æquilibrio, ut incerquod, si perforata esset terra, corpora gravia se sis-tus sit, utri naturarum e duabus, vel quandoque pluterent quando ventum esset ad centrum. Esset enim ribus, causa naturæ inquisitæ attribui aut assignari certe virtuosum plane et efficax genus nihili, aut debeat, propter complurium naturarum concursum puncti mathematici; quod aut alia afficeret, aut rursus frequentem et ordinarium ; instantiæ crucis ostenquod alia appeterent: corpus enim non nisi a corpore dunt consortium unius ex naturis (quoad naturam patitur. Verum iste appetitus ascendendiet descenden- inquisitam) fidum et indissolubile, alterius autem di, aut est in schematismo corporis quod movetur, aut varium et separabile; unde terminatur quæstio, et in sympathia sive consensu cum alio corpore. Quod recipitur natura illa prior pro causa, missa altera et si inveniatur aliquod corpus densum et solidum, quod repudiata. Itaque hujusmodi instantiæ sunt maxnihilominus non feratur ad terram; confunditur hu- imæ lucis, et quasi magnæ auctoritatis ; ita ut curjusmodi divisio. At si recipiatur opinio Gilberti, riculum interpretationis quandoque in illas desinat, quod magnetica vis terræ ad alliciendum gravia, non et per illas perficiatur. Interdum autem instanliæ extendatur ultra orbem virtutis suæ (quæ operatur crucis illæ occurrunt, et inveniuntur inter jampridem semper ad distantiam certam, et non ultra) hocque notatas; at ut plurimum novæ sunt, et de industria per aliquam instantiam verificetur; ea demum erit atque ex composito quæsitæ et applicatæ, et diliinstantia fæderis circa hoc subjectum. Neque ta- gentia sedula et acri tandem erutæ. men occurrit impræsentiarum aliqua instantia super Exempli gratia; sit natura inquisita fluxus et rehoc certa et manifesta. Proxime videntur accedere fluxus maris, ille bis repetitus in die, atque sexhoracataractæ cæli, quæ in navigationibus per oceanum rius, in accessibus et recessibus singulis, cum differAtlanticum versus Indias utrasque sæpe conspiciun-entia nonnulla, que coincidit in modum lunæ: bivium tur. Tanta enim videtur esse vis et moles aquarum, circa hanc naturam tale est. quæ per hujusmodi cataractas subito effunditur, ut Necesse prorsus est, ut iste motus efficiatur, vel videatur collectio aquarum fuisse ante facta, atque ab aquarum progressu et regressu, in modum aquæ in his locis hæsisse et mansisse, et postea potius per in pelvi agitatæ, quæ quando latus unum pelvis alcausam violentam dejecta et detrusa esse, quam na- luit, deserit alterum; vel a sublatione et subsidentia turali motu gravitatis cecidisse : adeo ut conjici aquarum e profundo, in modum aquæ ebullientis, et possit corpoream molem, densam atque compactam, rursus subsidentis : utri vero causæ fluxus et rein magna distantia a terra, fore pensilem tanquam fluxus ille assignari debeat, oritur dubitatio. Quod terram ipsam ; nec casuram, nisi dejiciatur. Verum si recipiatur prior assertio, necesse est, ut cum sit de hoc nil certi affirmamus. Interim in hoc, et in Ausus in mari ex una parte, fiat sub idem tempus multis aliis facile apparebit, quam inopes simus his- alicubi in mari refluxus ex alia. Itaque ad hoc retoriæ naturalis, cum loco instantiarum certarum, non- ducitur inquisitio. Atqui observavit Acosta, cum nunquam suppositiones afferre pro exemplis cogamur. aliis nonnullis (diligenti facta inquisitione) quod

Similiter sit natura inquisita, discursus ingenii. ad littora Floridæ, et ad littora adversa Hispaniæ, Videtur omnino divisio vera, rationis humanæ, et et Africæ, fiant fluxus maris ad eadem tempora, solertiæ brutorum. Attamen sunt nonnullæ instan. et refluxus itidem ad eadem tempora ; non contiæ actionuin, quæ eduntur a brutis, per quas viden- tra, quod cum fluxus fit ad littora Floridæ, fiat tor etiam bruta quasi syllogizare : ut memoriæ pro- refluxus ad littora Hispaniæ et Africæ. Attamen ditum est de corvo; qui per magnas siccitates fere adhuc diligentius attendenti, non per hoc evincitur enectus siti, conspexit aquam in trunco cavo arboris ; motus attollens, et abnegatur motus in progressu. atque cum non daretur ei intrare propter angustias, Fieri enim potest, quod sit motus aquarum in pro

gressu, et nihilominus inundet adversa littora ejus- quisitio (missis duobus illis motibus prioribus) ad dem alvei simul; si aquæ scilicet illæ contrudantur hunc ultimum; et inquiratur si fiat aliqua talis subet compellantur aliunde; quemadmodum fit in fluviis, latio per consensum, sive vim magneticam. Atqui qui fluunt et refluunt ad utrumque littus horis iisdem, primo manifestum est universas aquas, prout ponuncum tamen iste motus liquido sit motus in progressu, tur in fossa sive cavo maris, non posse simul attolli, nempe aquarum ingredientium ostia fluminum ex quia defuerit quod succedat in fundo; adeo ut si foret mari. Itaque simili modo fieri potest, ut aquæ ve- in aquis aliquis hujusmodi appetitus se attollendi, nientes magna mole ab oceano orientali Indico, com- ille ipse tamen a nexu rerum, sive (ut vulgo loquunpellantur et trudantur in alveum maris Atlantici, et tur) ne detur vacuum, fractus foret et cohibitus. propterea inundent utrumque latus simul. Quæren- Relinquitur, ut attollantur aquæ ex aliqua parte, et dum itaque est, an sit alius alveus, per quem aquæ per hoc minuantur et cedant ex alia. Enimvero possint iisdem temporibus minui et refluere. Atque rursus necessario sequetur, ut vis illa magnetica, præsto est mare australe, mari Atlantico neutiquam cum super totum operari non possit, circa medium minus, sed potius magis latum et extensum, quod ad operetur intensissime ; ita ut aquas in medio attolhoc sufficere possit.

lat; illæ vero sublatæ, latera per successionem Itaque jam tandem perventum est ad instantiam deserant et destituant. crucis circa hoc subjectum : ea talis est. Si pro Itaque jam tandem perventum est ad instantiam certo inveniatur, quod cum fit fluxus ad littora ad crucis circa hoc subjectum : ea talis est. Si inreversa tam Floridæ, quam Hispaniæ, in mari Atlan- niatur, quod in refluxibus maris aquarum superficies tico; fiat simul fluxus ad littora Peruviæ, et juxta in mari sit arcuata magis et rotunda, attollentibus se dorsum Chinæ in mari australi; tum certe per hanc scilicet aquis in medio maris, et deficientibus circa instantiam decisoriam abjudicanda est assertio, quod | latera, quæ sunt littora, et in fluxibus eadem superfluxus et refluxus maris, de quo inquiritur, fiat per ficies sit magis plana et æqua, redeuntibus scilicet motum progressivum. Neque enim relinquitur aquis ad priorem suam positionem; tum certe per aliud mare, aut locus, ubi possit ad eadem tempora hanc instantiam decisoriam potest recipi sublatio per fieri regressus aut refluxus. Commodissime autem vim magneticum; aliter prorsus abjudicanda est. hoc sciri possit, si inquiratur ab incolis Panamæ et Hoc vero in fretis per lineas nauticas non difficile Limæ (ubi uterque oceanus, Atlanticus et australis, est experiri ; videlicet utrum in refluxibus versus per parvum isthmum separantur) utrum ad contrarias medium maris mare non sit magis altum sive proisthmi partes fiat simul fluxus et refluxus maris, an fundum, quam in fluxibus. Notandum autem est, si e contra. Verum hæc decisio, sive abjudicatio certa hoc ita sit, fieri (contra ac creditur) ut attollant se videtur, posito quod terra stet immobilis. Quod si aquæ in refluxibus, demittant se tantum in fluxibus, terra rotet, fieri fortasse potest, ut ex inæquali rota- ita ut littora vestiant et inundent. tione (quatenus ad celeritatem sive incitationem) terræ et aquarum maris, sequatur compulsio vio- spontaneus; et speciatim, utrum motus diurnus, per lenta aquarum in cumulum sursum, quæ sit fluxus; quem sol et stellæ ad conspectum nostrum oriuntur et relaxatio earundem (postquam amplius cumulari et occidunt, sit motus rotationis verus in cælestibus; non sustinuerint) in deorsum, quæ sit refluxus. aut motus apparens in cælestibus, verus in terra. Verum de hoc facienda est inquisitio separatim. Poterit esse instantia crucis super hoc subjectum Attamen etiam hoc supposito, illud æque manet talis. Si inveniatur motus aliquis in oceano ab fixum, quod necesse sit fieri alicubi refluxum maris oriente in occidentem, licet admodum languidus et ad eadem tempora, quibus fiunt fluxus in aliis enervatus; si idem motus reperiatur paulo incitatior partibus.

in aëre, præsertim intra tropicos, ubi propter maSimiliter sit natura inquisita, posterior ille motus jores circulos est magis perceptibilis; si idem motus ex duobus, quos supposuimus ; videlicet motus maris reperiatur in humilioribus cometis, jam factus vivus se attollens, et rursus subsidens : si forte ita acci. et validus; si idem motus reperiatur in planetis

, derit, ut (diligenti facto examine) rejiciatur motus ita tamen dispensatus et graduatus, ut quo propius alter, de quo diximus, progressivus; tum vero erit absit a terra, sit tardior; quo longius, celerior, atque trivium circa hanc naturam tale. Necesse est, ut in cælo demum stellato sit velocissimus ; tum certe motus iste, per quem aquæ in fluxibus et refluxibus recipi debet motus diurnus pro vero in cælis, et abse attollunt, et rursus relabuntur, absque aliqua negandus est motus terræ ; quia manifestum erit, accessione aquarum aliarum, quæ advolvuntur, fiat motum ab oriente in occidentem esse plane cosmi. per unum ex his tribus modis; vel quod ista aqua- cum, et ex consensu universi, qui in summitatibus rum copia emanet ex interioribus terræ, et rursus in cæli maxime rapidus, gradatim labascat, et tandem illa se recipiat ; vel quod non sit aliqua amplior desinat, et extinguatur in immobili, videlicet terra. moles aquarum, sed quod eædem aquæ (non aucto Similiter, sit natura inquisita, motus rotationis quanto suo) extendantur, sive rarefiant, ita ut ille alter apud astronomos decantatus, renitens et majorem locum et dimensionem occupent, et rursus contrarius motui diurno, videlicet ab occidente in se contrahant; vel quod nec copia accedat major, orientem, quem veteres astronomi attribuunt planetis, nec extensio amplior, sed eædem aquæ (prout sunt, etiam cælo stellato; at Copernicus et ejus sectatores, tam copia, quam densitate aut raritate) per vim terræ quoque ; et quæratur, utrum inveniatur in aliquam magneticam desuper eas attrahentem, et rerum natura aliquis talis motus, an potius res conevocantem, et per consensum se attollant, et deinde ficta sit et supposita, ad compendia et commoditatis se remittant. Itaque reducatur (si placet) jam in calculationum, et ad pulchrum illud, scilicet de ex

, motus rotationis

[ocr errors]

pediendis motibus cælestibus per circulos perfectos. vel ut excitet ferrum tantummodo et habilitet: motus Neutiquam enim evincitur iste motus esse in supernis autem ipse indatur ex præsentia terræ, ut Gilbertus verus et realis

, nec per defectum restitutionis planetæ opinatur, et tanto conatu probare nititur. Itaque in motu diurno ad idem punctum cæli stellati, nec huc spectant ea, quæ ille perspicaci industria conper diversam politatem zodiaci, habito respectu ad quisivit. Nimirum quod clavus ferreus, qui diu dupolos mundi, quæ duo nobis hunc motum pepererunt. ravit in situ versus septentrioncs et austrum, colligat Primum enim phænomenon per anteversionem et mora diutina verticitatem, absque tactu magnetis : derelictionem optime salvatur; secundum, per lineas ac si terra ipsa, quæ ob distantiam debiliter operatur spirales ; adeo ut inæqualitas restitutionis, et decli. (namque superficies aut extima incrustatio terræ virnatio ad tropicos, possint esse potius modificationes tutis magneticæ, ut ille vưlt, expers est) per moram motus unici illius diurni, quam motus renitentes, aut tamen longam magnetus tactum suppleret, et ferrum circa diversos polos. Et certissimum est, si paulis- excitet, deinde excitum conformaret et verteret. per pro plebeiis nos geramus (missis astronomorum Rursus, quod ferrum ignitum et candens, si in exet scholæ commentis, quibus illud in more est, ut tinctione sua exporrigatur inter septentriones et sensui in multis immerito vim faciant, et obscuriora austrum, colligat quoque verticitatem absque tactu malint) talem esse motum istum ad sensum, qualem magnetis : ac si partes ferri in motu positæ per diximus; cujus imaginem per fila ferrea (veluti in ignitionem, et postea se recipientes, in ipso articulo machina) aliquando repræsentari fecimus.

extinctionis suæ magis essent susceptivæ, et quasi Verum instantia crucis super hoc subjectum po- sensitivæ, virtutis manantis a terra, quam alias ; et terit esse talis. Si inveniatur in aliqua historia fide inde fierent tanquam excitæ. Verum hæc, licet digna, fuisse cometam aliquem, vel sublimiorem vel bene observata, tamen non evincunt prorsus, quod humiliorem, qui non rotaverit cum consensu mani- ille asserit. festo (licet admodum irregulariter) motus diurni, Instantia crucis autem circa hoc subjectum potesed potius rotaverit in contrarium cæli; tum certe rit esse talis. Capiatur terrella ex magnete, et nohucusque judicandum est, posse esse in natura ali- tentur poli ejus; et ponantur poli terrellæ versus quem talem motum. Sin nihil hujusmodi invenia- orientem et occasum, non versus septentriones et tur, habendus est pro suspecto, et ad alias instantias austrum, atque ita jaceant ; deinde superponatur crucis circa hoc confugiendum.

acus ferrea intacta, et permittatur ita manere ad dies Similiter, sit natura inquisita, pondus sive grave. sex aut septem. Acus vero (nam de hoc non dubiBivium circa hanc naturam tale est. Necesse est, tatur) dum manet super magnetem, relictis polis ut gravia et ponderosa vel tendant ex natura sua ad mundi, se vertet ad polos magnetis. Itaque quamcentrum terræ, per proprium schematismum ; vel ut diu ita manet, vertitur scilicet ad orientem et occi. a massa corporea ipsius terræ, tanquam a congrega- dentem mundi. Quod si inveniatur acus illa, retione corporum connaturalium, attrahantur et rapi- mota a magnete, et posita super versorium, statim antur, et ad eam per consensum ferantur. At pos- se applicare ad septentriones et austrum, vel etiam terius hoc si in causa sit, sequitur, ut quo propius paulatim se eo recipere ; tum recipienda est pro gravia appropinquant ad terram, eo fortius et majore causa, præsentia terræ: sin autem vertatur (ut prius) cum impetu ferantur ad eam ; quo longius ab ea in orientem et occidentem, aut perdat verticitatem, absint, debilius et tardius (ut fit in attractionibus habenda est illa causa pro suspecta, et ulterius inmagneticis) idque fieri intra spatium certum ; adeo quirendum est. ut si elongata fuerint a terra tali distantia, ut virtus Similiter, sit natura inquisita, corporea substantia terræ in ea agere non possit, pensilia mansura sint, lunæ; an sit tenuis, flammea, sive aërea, ut plurimi ut et ipsa terra, nec omnino decasura.

ex priscis philosophis opinati sunt; an solida et Itaque talis circa hanc rem poterit esse instantia densa, ut Gilbertus et multi moderni, cum nonnullis erucis. Sumatur horologium ex iis, quæ moven- ex antiquis, tenent. Rationes posterioris istius opifur per pondera plumbea ; et aliud ex iis, quæ mo- nionis fundantur in hoc maxime, quod luna radios ventur per compressionem laminæ ferreæ ; atque solis reflectat ; neque videtur fieri reflexio lucis nisi vere probentur, ne alterum altero velocius sit, aut a solidis. tardius ; deinde ponatur horologium illud movens Itaque instantiæ crucis circa hoc subjectum eæ per pondera, super fastigium alicujus templi altis- esse poterunt (si modo aliquæ sint) quæ demonstrent simi, altero illo infra detento ; et notetur diligenter, reflexionem a corpore tenui, qualis est flamma, modo si horologium in alto situm tardius moveatur, quam sit crassitiei sufficientis. Certe causa crepusculi insolebat

, propter diminutam virtutem ponderum. ter alias est reflexio radiorum solis a superiore parte Idem fiat experimentum in profundis minerarum, aëris. Etiam quandoque reflecti videmus radios alte sub terra depressarum ; utrum horologium hu- solis temporibus vespertinis serenis

, a fimbriis nujusmodi non moveatur velocius, quam solebat, prop bium roscidarum, non minori splendore, sed potius ter auctam virtutem ponderum. Quod si inveniatur illustriori et magis glorioso, quam qui redditur a virtus ponderum minui in sublimi, aggravari in sub-corpore lunæ ; neque tamen constat eas nubes coaterraneis ; recipiatur pro causa ponderis attractio a luisse in corpus densum aquæ. Etiam videmus massa corporea terræ.

aërem tenebrosum pone fenestras noctu reflectere Similiter, sit natura inquisita, verticitas acus fer- lucem candelæ, non minus quam corpus densum. reæ, tactæ magnete. Circa hanc naturam tale erit Tentandum etiam foret experimentum immissionis bivium. Necesse est, ut tactus magnetis vel ex se radiorum solis per foramen, super flammam aliquam indat ferro verticitatem ad septentriones et austrum; subfuscam et cæruleam. Sane radii aperti solis in

21

VOL. II.

cidentes in flammas obscuriores videntur eas quasi experiri et ludere possit. Itaque tanta violentia mortificare, ut conspiciantur magis instar fumi albi, huic rei per se assignari non potest. Sed illud quam flammæ.

Atque hæc impræsentiarum occur- verum ; generationem hujusmodi flammarum flaturunt, quæ sint ex natura instantiarum crucis circa lentarum, et veluti ventorum igneorum, fieri ex conhanc rem; et meliora fortasse reperiri possunt. Sed flictu duorum corporum, eorumque naturæ inter se notandum semper est, reflexionem a flamma non esse plane contrariæ; alterius admodum inflammabilis, expectandam, nisi a fiamma alicujus profunditatis : quæ natura viget in sulphure ; alterius flammam nam aliter vergit ad diaphanum. Hoc autem pro exhorrentis, qualis est spiritus crudus, qui est in certo ponendum, lucem semper in corpore æquali, nitro; adeo ut fiat conflictus mirabilis, inflammante aut excipi et transmitti, ant resilire.

se sulphure quantum potest (nam tertium corpus, Similiter, sit natura inquisita, motus missilium ; nimirum carbo salicis, nil aliud fere præstat, quam veluti spiculorum, sagittarum, globulorum, per aërem. ut illa duo corpora incorporet, et commode uniat) et Hunc motum schola (more suo) valde negligenter erumpente spiritu nitri quantum potest, et una se expedit; satis habens, si eum nomine motus violenti dilatante (nam hoc faciunt et aër, et omnia cruda, et a naturali (quem vocant) distinguat : et quod ad aqua, ut a calore dilatentur) et per istam fugam et primam percussionem sive impulsionem attinet, per eruptionem, interim flammam sulphuris, tanquam illud ( quod duo corpora non possint esse in uno loco, follibus occultis, undequaque exsufflante. ne fiat penetratio dimensionum) sibi satisfaciat; et Poterant autem esse instantiæ crucis circa hoc de processu continuato istius motus nihil curet. At subjectum duorum generum. Alterum eorum corcirca hanc naturam bivium est tale : aut iste motus porum, quæ maxime sunt inflammabilia, qualia sunt fit ab aëre vehente, et pone corpus emissum se colli- sulphur, caphura, naphtha, et hujusmodi, cum eorum gente, instar fluvii erga scapham, aut venti erga pa- misturis ; quæ citius et facilius concipiunt flammam leas; aut a partibus ipsius corporis non sustinentibus quam pulvis pyrius, si non impediantur: ex quo impressionem, sed ad eandem laxandam per succes- liquet appetitum inflammandi per se effectum illum sionem se promoventibus. Atque priorem illum stupendum non operari. Alterum eorum, quæ flamrecipit Fracastorius, et fere omnes qui de hoc motu mam fugiunt et exhorrent, qualia sunt sales omnes. paulo subtilius inquisiverunt: neque dubium est, Videmus enim, si jaciantur in ignem, spiritum quin sint aëris partes in hac re nonnullæ ; sed alter aqueum erumpere cum fragore, antequam flamma motus proculdubio verus est, ut ex infinitis constat concipiatur, quod etiam leniter fit in foliis paulo experimentis. Sed inter cæteras poterit esse circa contumacioribus, parte aquea erumpente, antequam hoc subjectum instantia crucis talis ; quod lamina oleosa concipiat flammam. Sed maxime cernitur aut filum ferri paulo contumacius ; vel etiam calamus hoc in argento vivo, quod non male dicitur aqua sive penna in medio divisa, adducta et curvata inter mineralis. Hoc enim absque inflammatione, per pollicem et digitum, exiliant. Manifestum enim est, eruptionem et expansionem simplicem, vires pulveris hoc non posse imputari aëri se pone corpus colligenti, pyrii fere adæquat; quod etiam admixtum pulveri quia fons motus est in medio laminæ vel calimi, non pyrio, ejus vires multiplicare dicitur. in extremis.

Similiter, sit natura inquisita, transitoria natura Similiter, sit natura inquisita, motus ille rapidus flammæ, et extinctio ejus momentanea. Non enim et potens expansionis pulveris pyrii in flammam; videtur natura flammea hic apud nos figi et consisunde tantæ moles subvertuntur, tanta pondera emit- tere, sed singulis quasi momentis generari, et statim tuntur, quanta in cuniculis majoribus et bombardis extingui. Manifestum enim est in flammis, quæ videmus. Bivium circa hanc naturam tale est: aut hic continuantur et durant, istam durationem non excitatur iste motus a mero corporis appetitu se di- esse ejusdem flammæ in individuo, sed fieri per suclatandi, postquam fuerit inflammatum ; aut ab appe- cessionem novæ flammæ seriatim generatæ, minime titu mixto spiritus crudi, qui rapide fugit ignem, et autem manere eandem flammam numero ; id quod ex eo circumfuso, tanquam ex carcere, violenter facile perspicitur ex hoc, quod substracto alimento erumpit. Schola autem et vulgaris opinio tantum sive fomite flammæ, flamma statim pereat. Bivium versatur circa priorem illum appetitum. Putant autem circa hanc naturam tale est. Momentanea enim homines se pulchre philosophari, si asserant ista natura aut fit remittente se causa, quæ eam flammam ex forma elementi necessitate quadam do- primo genuit, ut in lumine, sonis, et motibus (quos nari, locum ampliorem occupandi, quam idem corpus vocant) violentis ; aut quod flamma in natura sua expleverat, cum subiret formam pulveris, atque inde possit hic apud nos manere, sed a contrariis naturis sequi motum istum. Interim minime advertunt, circumfusis vim patiatur et destruatur. licet hoc verum sit, posito quod flamma generetur, Itaque poterit esse circa hoc subjectum instantia tamen posse impediri flammæ generationem a tanta crucis talis. Videmus flammas in incendiis majorimole, quæ illam comprimere et suffocare queat ; ut bus, quam alte in sursum ascendant. Quanto enim non deducatur res ad istam necessitatem, de qua basis flammæ est latior, tanto vertex sublimior: italoquuntur. Nam quod necesse sit fieri expansionem, que videtur principium extinctionis fieri circa latera, atque inde sequi emissionem, aut remissionem cor- ubi ab aëre flamma comprimitur, et male habetur. poris quod obstat, si generetur flamma; recte putant. At meditullia flammæ, quæ aër non contingit, sed Sed ista necessitas plane evitatur, si moles illa solida alia flamma undique circumdat, eadem numero flammain supprimat, antequam generetur. Atque manent; neque extinguuntur, donec paulatim angusvidemus flammam, præsertim in prima generatione, tentur ab aëre per latera circumfuso. Itaque omnis mollem esse et lenem, et requirere cavum, in quo | flamma pyramidalis est basi circa fomitem largior,

XXXVII.

rertice autem inimicante aëre, nec suppeditante in loco, per gradus et spatia. Est itaque aliquod fomite) acutior. At fumus angustior circa basin momentum temporis et aliquod intervallum loci, in ascendendo dilatatur, et fit tanquam pyramis inversa ; quibus ista virtus sive actio hæret in medio inter duo quia scilicet aër fumum recipit, flammam (neque illa corpora, quæ motum cient. Reducitur itaque enim quispiam somniet aërem esse flammam accen- contemplatio ad hoc; utrum illa corpora, quæ sunt sam, cum sint corpora plane heterogenea) comprimit. termini motus, disponant vel alterent corpora media,

Accuratior autem poterit esse instantia crucis ad ut per successionem et tactum verum labatur virtus hanc rem accommodata, si res forte manifestari pos- a termino ad terminum, et interim subsistat in corsit per flammas bicolores. Capiatur igitur situla pore medio; an horum nihil sit, præter corpora, et parva ex metallo, et in ea figatur parva candela virtutem, et spatia? Atque in radiis opticis, et socerea accensa ; ponatur situla in patera, et circum- nis, et calore, et aliis nonnullis operantibus ad disfundatur spiritus vini in modica quantitate, quæ ad tans, probabile est media corpora disponi et alterari; labra situlæ non attingat; tum accende spiritum eo magis, quod requiratur medium qualificatum ad vini. At spiritus ille vini exhibebit flammam magis deferendam operationem talem. At magnetica illa scilicet cæruleam, lychnus candelæ autem magis fla- sive coitiva virtus admittit media tanquam adia. vam. Notetur itaque utrum flamma lychni (quam phora, nec impeditur virtus in omnigeno medio. facile est per colorem a flamma spiritus vini distin- Quod si nil rei habeat virtus illa aut actio cum corguere; neque enim flammæ, ut liquores, statim com- pore medio, sequitur, quod sit virtus aut actio natumiscentur) maneat pyramidalis, an potius magis ralis ad tempus nonnullum, et in loco nonnullo, subtendat ad formam globosam, cum nihil inveniatur sistens sine corpore ; cum neque subsistat in corporiquod eam destruat aut comprimat. At hoc posterius bus terminantibus, nec in mediis. Quare actio magsi fiat, manere flammam eandem numero, quamdiu netica poterit esse instantia divortii, circa naturam intra aliam flammam concludatur, nec vim inimicam corpoream, et actionem naturalem. Cui hoc adjici aëris experiatur, pro certo ponendum est.

potest tanquam corollarium aut lucrum non præterAtque de instantiis crucis hæc dicta sint. Longi- mittendum : viz. quod etiam secundum sensum phiores autem in iis tractandis ad hunc finem fuimus, losophandi sumi possit probatio, quod sint entia, et ut homines paulatim discant et assuefiant, de natura substantiæ separatæ et incorporeæ. Si enim virjudicare per instantias crucis, et experimenta luci- tus et actio naturalis emanans a corpore, subfera, et non per rationes probabiles.

sistere possit aliquo tempore et aliquo loco, omnino sine corpore ; prope est, ut possit etiam emanare in

origine sua a substantia incorporea. Videtur enim Inter prerogativas instantiarum ponemus loco non minus requiri natura corporea ad actionem nadecimo quinto instantias divortii; quæ indicant turalem sustentandam et devehendam, quam ad exciseparationes naturarum earum, quæ ut plurimum oc- tandam aut generandam. currunt. Differunt autem ab instantiis quæ subjun

XXXVIII. guntur instantiis comitatus ; quia illæ indicant separationes naturæ alicujus ab aliquo concreto, cum Sequuntur quinque ordines instantiarum, quas uno quo illa familiariter consuescit; hæ vero separationes vocabulo generali instantias lampadis, sive informanaturæ alicujus ab altera natura. Differunt etiam tionis prime, appellare consuevimus : eæ sunt, quæ ab instantiis crucis; quia nihil determinant, sed mo auxiliantur sensui. Cum enim omnis interpretatio nent tantum de separabilitate unius naturæ ab altera. naturæ incipiat a sensu; atque a sensuum perceptioUsus autem earum est ad prodendas falsas formas, nibus, recta, constanti, et munita via, ducat ad percepet dissipandas leves contemplationes ex rebus ob- tiones intellectus, quæ sunt notiones veræ et axioviis orientes; adeo ut veluti plumbum et pondera mata ; necesse est, ut quanto magis copiosæ et exintellectui addant.

actæ fuerint repræsentationes, sive præbitiones ipsius Exempli gratia: sint naturæ inquisitæ, quatuor sensus, tanto omnia cedant facilius et felicius. naturæ illæ ; quas contubernales vult esse Tele- Harum autem quinque instantiarum lampadis ; sius, et tanquam ex eadem camera : viz. calidum, primæ roborant, ampliant, et rectificant actiones lucidum, tenue, mobile, sive promptum ad motum. sensus immediatas; secundæ deducunt non-sensibile At plurimæ inveniuntur instantie divortii inter ip ad sensibile : tertiæ indicant processus continuatos sas. Aër enim tenuis est et habilis ad motum, non sive series earum rerum et motuum, quæ (ut pluricalidus aut lucidus: luna lucida, absque calore : aqua mum) non notantur nisi in exitu aut periodis: quarfervens, calida absque lumine : motus acus ferreæ tæ aliquid substituunt sensui in meris destitutionibus: super versorium, pernix et agilis; et tamen in cor- quintæ excitant attentionem sensus et advertentiam, pore frigido, denso, opaco: et complura id genus. atque una limitant subtilitatem rerum. De his au

Similiter, sint naturæ inquisitæ, natura corporea, tem singulis jam dicendum est. et actio naturalis. Videtur enim non inveniri actio naturalis, nisi subsistens in aliquo corpore.

Attamen possit fortasse esse circa hanc rem instantia Inter prærogativas instantiarum ponemus loco denonnulla dirortii. Ea est actio magnetica, per cimo sexto instantias januæ sive porte : eo enim quam ferrum fertur ad magnetem, gravia ad globum nomine eas appellamus, quæ juvant actiones sensus terræ. Addi etiam possint aliæ nonnullæ operationes immediatas. Inter sensus autem manifestum est ad distans. Actio siquidem hujusmodi et in tem- partes primas tenere visum, quoad informationem; pore fit, per momenta, non in puncto temporis; et quare huic sensui præcipue auxilia conquirenda.

XXXIX.

« VorigeDoorgaan »