Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

XXVII.

momentanea, et statim perit, amota luce originali. Item instantie conformes (quod mirum fortasse At calidum et virtus magnetica, postquam transmissa dictu) sunt radices et rami plantarum. Omne enim fuerint, vel potius excitata in alio corpore, hærent et vegetabile intumescit, et extrudit partes in circummanent ad tempus non parvum, amoto primo movente. ferentiam, tam sursum quam deorsum. Neque alia

Denique magna est omnino prærogativa instanti- est differentia radicum et ramorum, quam quod radix arium constitutivarum; ut quæ plurimum faciant et includatur in terra, et rami exponantur aëri et soli

. ad definitiones (præsertim particulares) et ad divi- Si quis enim accipiat ramum tenerum et vegetem siones, sive partitiones naturarum; de quo non male arboris, atque illum reflectat in aliquam terræ partidixit Plato, * Quod habendus sit tanquam pro Deo, culam, licet non cohæreat ipsi solo, gignit statim qui definire et dividere bene sciat.”

non ramum, sed radicem. Atque vice versa, si terra ponatur superius, atque ita obstruatur lapide, aut ali

qua dura substantia, ut planta cohibeatur, nec possit Inter prærogativas instantiarum ponemus sexto frondescere sursum, edet ramos in aërem deorsum. loco instantias conformes sive proportionatas ; quas Item instantiæ conformes sunt gummi arborum, etiam parallelas, sive similitudines physicas, appel- et pleræque gemmæ rupium. Utraque enim nil lare consuevimus. Eæ vero sunt, quæ ostendunt aliud sunt, quam exudationes et percolationes succosimilitudines et conjugationes rerum, non in formis rum : in primo genere scilicet, succorum ex arboriminoribus (quod faciunt instantiæ constitutive) sed bus; in secundo, ex saxis; unde gignitur claritudo plane in concreto. Itaque sunt tanquam primi et et splendor in utrisque, per percolationem nimirum infimi gradus ad unionem naturæ. Neque consti- tenuem et accuratam. Nam inde fit etiam, qnod tuunt aliquod axioma statim ab initio ; sed indicant pili animalium non sint tam pulchri, et tam vividi et observant tantum quendam consensum corporum. coloris, quam avium plumæ complures ; quia succi Attamen licet non multum promoveant ad invenien- non tam delicate percolantur per cutem, quam per das formas ; nihilominus magna cum utilitate reve- calamum. lant partium universi fabricam, et in membris ejus Item instantiæ conformes sunt, scrotum in animaexercent veluti anatomiam quandam ; atque proinde libus masculis ; et matrix in fæmellis. Adeo ut veluti manu-ducunt interdum ad axiomata sublimia nobilis illa fabrica, per quam sexus differunt (quateet nobilia ; præsertim illa, quæ ad mundi configura- nus ad animalia terrestria) nil aliud videatur esse, tionem pertinent, potius quam ad naturas et formas quam secundum exterius et interius ; vi scilicet masimplices.

jore caloris genitalia in sexu masculo protrudente in Exempli gratia ; instantiæ conformes sunt, quæ exterius, ubi in fæmellis nimis debilis est calor, quam sequuntur : speculum, et oculus; et similiter fabrica ut hoc facere possit; unde accidit, quod contineanauris, et loca reddentia echo. Ex qua conformitate, tur interius. præter ipsam observationem similitudinis, quæ ad Item instantie conformes sunt pinnæ piscium, et multa utilis est, proclive est insuper colligere et pedes quadrupedum, aut pedes et alæ volucrum, quiformare illud axioma, videlicet, organa sensuum et bus addidit Aristoteles quatuor volumina in motu corpora, quæ pariunt reflexiones ad sensus, esse serpentum. Adeo ut in fabrica universi, motus visimilis naturæ. Rursus ex hoc ipso admonitus in- ventium plerumque videatur expediri per quaterni. tellectus, non ægre insurgit ad axioma quoddam ones urtuum sive flexionum. altius et nobilius. Hoc nimirum ; nihil interesse Item dentes in animalibus terrestribus, et rostra inter consensus sive sympathias corporum sensu in avibus, sunt instantie conformes : unde manifespræditorum, et inanimatorum sine sensu, nisi quod tum est in omnibus animalibus perfectis fluere duin illis accedat spiritus animalis ad corpus ita dispo- ram quandam substantiam versus os. situm ; in his autem absit. Adeo ut quot sint con- Item non absurda est similitudo et conformitas sensus in corporibus inanimatis, tot possint esse illa, ut homo sit tanquam planta inversa. Nam rasensus in animalibus, si essent perforationes in cor. dix nervorum et facultatum animalium, est caput; pore animato, ad discursum spiritus animalis in partes autem seminales sunt infimæ, non computatis membrum rite dispositum, tanquam in organum ido- extremitatibus tibiarum et brachiorum. At in planta

, Et rursus, quot sint sensus in animalibus, radix (quæ instar capitis est) regulariter infimo loco tot sint proculdubio motus in corpore inanimato, ubi collocatur; semina autem supremo. spiritus animalis abfuerit; licet necesse sit multo Denique illud omnino præcipiendum est, et sæpius plures esse motus in corporibus inanimatis, quam monendum; ut diligentia hominum in inquisitione et sensus in animatis, propter paucitatem organorum congerie naturalis historiæ deinceps mutetur plane,

Atque hujus rei ostendit se exemplum valde et vertatur in contrarium ejus, quod nunc in usu est. manifestum in doloribus. Etenim cum sint plura Magna enim hucusque, atque adeo curiosa fuit hogenera doloris in animalibus, et tanquam varii illius minum industria, in notanda rerum varietate, atque characteres (veluti alius est dolor ustionis, alius fri-explicandis accuratis animalium, herbarum, et fosgoris intensi, alius puncturæ, alius compressionis, silium differentiis; quarum pleræque magis sunt alius extensionis, et similium) certissimum est, om- lusus naturæ, quam seriæ alicujus utilitatis versus nia illa, quoad motum, inesse corporibus inanimatis ; scientias. Faciunt certe hujusmodi res ad delectaveluti ligno, aut lapidi, cum uritur, aut per gelu con- tionem, atque etiam quandoque ad praxin; verum stringitur, aut pungitur, aut scinditur, aut flectitur, ad introspiciendam naturam parum, aut nihil. Itaaut tunditur ; et sic de aliis: licet non subintrent que convertenda plane est opera ad inquirendas el sensus, propter absentiam spiritus animalis. notandas rerum similitudines et analoga, tam in in

neum.

sensus.

1

1

XXIX.

mas communes.

tegralibus, quam partibus : illæ enim sunt, quæ na- ubi nunc contemplationes hominum non procedant turam uniunt, et constituere scientias incipiunt. ultra, quam ut ponant hujusmodi res pro secretis et

Verum in his omnino est adhibenda cautio gravis magnalibus naturæ, et tanquam incausabilibus, et et severa ; ut accipiantur pro instantiis conformibus pro exceptionibus regularum generalium. et proportionatis illæ, quæ denotant similitudines (ut Exempla instantiarum monodicarum sunt, sol et ab initio diximus) physicas; id est, reales et sub- luna, inter astra; magnes, inter lapides ; argentum stantiales, et immersas in natura ; non fortuitas et vivum, inter metalla ; elephas, inter quadrupedes ; ad speciem; multo minus superstitiosas aut curio- sensus veneris, inter genera tactus ; odor venaticus sas, quales naturalis magiæ scriptores (homines le- in canibus, inter genera olfactus. Etiam S litera vissimi, et in rebus tam seriis, quales nunc agimus, apud grammaticos, habetur pro monodica ; ob facivix nomidandi) ubique ostentant; magna cum vani. lem compositionem, quam sustinet cum consonantitate et desipientia inanes similitudines et sympa- bus, aliquando duplicibus, aliquando triplicibus; quod thias rerum describentes, atque etiam quandoque nulla alia litera facit. Plurimi autem faciendæ sunt affingentes.

hujusmodi instantiæ, quia acuunt et vivificant inquiVerum his missis, etiam in ipsa configuratione sitionem, et medentur intellectui depravato a conmundi in majoribus, non sunt negligendæ instantiæ suetudine, et ab iis quæ fiunt plerumque. comformes ; veluti Africa, et regio Peruviana, cum continente se porrigente usque ad fretum Magellanicum. Utraque enim regio habet similes isth. Inter prærogativas instantiarum, ponemus loco mos, et similia promontoria, quod non temere accidit. octavo instantias deviantes ; errores scilicet naturæ,

Item novus et vetus orbis ; in eo quod utrique or- et vaga, ac monstra : ubi natura declinat et deflectit bes versus septentriones lati sunt, et exporrecti; ver- a cursu ordinario. Differunt enim errores naturæ sus austrum autem angusti et acuminati.

ab instantiis monodicis in hoc, quod monodicæ sint Item instantie conformes nobilissimæ sunt, fri- miracula specierum, at errores sint miracula indivigora intensa in media (quam vocant) aeris regione ; | duorum. Similis autem fere sunt usus; quia recti. et ignes acerrimi, qui sæpe reperiuntur erumpentes ficant intellectum adversus consueta, et revelant forex locis subterraneis; quæ duæ res sunt ultimitates

Neque enim in his etiam desistenet extrema; naturæ scilicet frigidi versus ambitum dum ab inquisitione, donec inveniatur causa hujuscæli, et naturæ calidi versus viscera terræ ; per an- modi declinationis. Veruntamen causa illa non tiperistasin, sive rejectionem naturæ contrariæ. exurgit ad formam aliquam proprie, sed tantum ad

Postremo autem in axiomatibus scientiarum, no- latentem processum ad formam. Qui enim vias tatu digna est conformitas instantiarum. Veluti naturæ noverit, is deviationes etiam facilius observatropus rhetoricæ, qui dicitur præter expectatum, con- bit. At rursus, qui deviationes noverit, is accuratius formis est tropo musicæ, qui vocatur declinatio ca- vias describet. dentie.

Similiter, postulatum mathematicum, ut Atque in illo differunt etiam ab instantias monodique eidem tertio æqualia sunt, etiam inter se sint cis, quod multo magis instruant praxin et operatiequalia, conforme est cum fabrica syllogismi in Nam novas species generare arduum admologica; qui unit ea, quæ conveniunt in medio. dum foret; at species notas variare, et inde rara Denique multum utilis est in quamplurimis sagacitas multa ac inusitata producere, minus arduum. Facilis quædam in conquirendis et indagandis conformitati- autem transitus est a miraculis naturæ ad miracula bus, et similitudinibus physicis.

artis. Si enim deprehendatur semel natura in variatione sua, ejusque ratio manifesta fuerit, expeditum

erit eo deducere naturam per artem, quo per casum Inter prærogativas instantiarum, ponemus septimo aberraverit. Neque solum eo, sed et aliorsum ; loco instantias monodicas ; quas etiam irregulares,

una parte monstrent et aperiant sive heteroclitas (sumpto vocabulo a Grammaticis) viam ad errores et deflexiones undequaque. Hic appellare consuevimus. Eæ sunt, quæ ostendunt vero exemplis non est opus, propter eorundem corpora in concreto ; quæ videntur esse extravagan- copiam. Facienda enim est congeries sive historia tia, et quasi abrupta in natura, et minime convenire naturalis particularis omnium monstrornm, et parcum aliis rebus ejusdem generis. Etenim instantiæ tuum naturæ prodigiosorum ; omnis denique noviconformes sunt similes alterius; at instantiæ mono- tatis, et raritatis, et inconsueti in natura. Hoc vero dicæ sunt sui similes. Usus vero instantiarum mo- faciendum est cum severissimo delectu, ut constet rodicarum est talis, qualis est instantiarum clandes- fides. Maxime autem habenda sunt pro suspectis, tinarum; viz. ad evehendam et uniendam naturam quæ pendent quomodocunque a religione ; ut proad invenienda genera, sive communes naturas, limi- digia Livii : nec minus, quæ inveniuntur in scriptandas postea per differentias veras. Neque enim toribus magiæ naturalis, aut etiam alchemiæ, et desistendum ab inquisitione, donec proprietates et hujusmodi hominibus ; qui tanquam proci sunt et qualitates, quæ inveniuntur in hujusmodi rebus, quæ amatores fabularum. Sed depromenda sunt illa ex possunt censeri pro miraculis naturæ, reducantur et gravi et fida historia, et auditionibus certis. comprehendantur sub aliqua forma sive lege certa: ut irregularitas sive singularitas omnis reperiatur pendere ab aliqua forma communi ; miraculum vero Inter prærogativas instantiarum, ponemus loco illod sit tandem solummodo in differentiis accuratis, nono instantias limitantes; quas etiam participia et gradu, et concursu raro, et non in ipsa specie vocare consuevimus. Eæ vero sunt, quæ exhibent

vam.

3

XXVIII.

cum errores ex

xxx. .

um.

XXXI.

species corporum tales, quæ videntur esse compositæ Itaque (ut alibi diximus) qui de machinis et arieex speciebus duabus, vel rudimenta inter speciem tibus, quales erant apud veteres, cogitasset; licet unam et alteram. Hæ vero instantiæ inter instan- hoc fecisset obnixe, atque ætatem in eo consumptius monodicas sive heteroclitas recte numerari pos- sisset; nunquam tamen incidisset in inventum torsunt: sunt enim in universitate rerum raræ et mentorum igneorum operantium per pulverem pyriextraordinariæ. Sed tamen ob dignitatem seorsum Neque rarsus, qui in lanificiis et serico vegetractandæ et ponendæ sunt; optime enim indicant tabili observationem suam et meditationem collocompositionem et fabricam rerum, et innuunt causas casset, unquam per ea reperisset naturam vermis aut numeri et qualitatis specierum ordinariarum in uni- serici bombycini. verso, et deducunt intellectum ab eo quod est, ad id Quocirca omnia inventa, quæ censeri possunt quod esse potest.

magis nobilia (si animum advertas) in lucem pro Harum exempla sunt: muscus, inter putredinem diere, nullo modo per pusillas enucleationes et eset plantam; cometæ nonnulli, inter stellas et mete- tensiones artium, sed omnino per casum. Nihil ora ignita; pisces volantes, inter aves et pisces ; autem repræsentat aut anticipat casum (cujus mos vespertiliones, inter aves et quadrupedes ; etiam est, ut tantum per longa secula operetur) præter

inventionem formarum. " Simia quam similis, turpissima bestia, nobis ;"

Exempla autem hujusmodi instantiarum particuet partus animalium biformes, et commixti ex speci- laria nihil opus est adducere, propter copiam eorunebus diversis ; et similia.

dem. Nam hoc omnino agendum, ut visitentur et penitus introspiciantur omnes artes mechanicæ,

atque liberales etiam (quatenus ad opera) atque inde Inter prærogativas instantiarum ponemus decimo facienda est congeries sive historia particularis, loco instantias potestatis, sive fascium (sumpto voca- tanquam magnalium et operum magistralium, et bulo ab insignibus imperii) quas etiam ingenia, sive maxime perfectorum in unaquaque ipsarum ; una manus hominis, appellare consuevimus. Eæ sunt cum modis effectionis sive operationis. opera maxime nobilia et perfecta, et tanquam ultima Neque tamen astringimus diligentiam, quæ adhiin unaquaque arte. Cum enim hoc agatur, præcipue benda est in hujusmodi collecta, ad ea, quæ censenut natura pareat rebus et commodis humanis ; con- tur pro magisteriis et arcanis alicujus artis tantum, sentaneum est prorsus, ut opera, quæ jampridem in atque movent admirationem. Admiratio enim proles potestate hominis fuerunt (quasi provinciæ antea est raritatis : siquidem rara, licet in genere sint ex occupatæ et subactæ) notentur et numerentur; præ- vulgatis naturis, tamen admirationem pariunt. sertim ea, quæ sunt maxime enucleata et perfecta ; At contra, quæ revera admirationi esse debent, propterea quod ab istis proclivior et magis in pro- propter discrepantiam, quæ inest illis in specie, pinquo sit transitus ad nova et hactenus non inventa. collatis ad alias species; tamen si in usu familiari Si quis enim ab horum contemplatione attenta pro- præsto sint, leviter notantur. Debent autem notari positum acriter et strenue urgere velit; fiet certe, ut monodica artis, non minus quam monodica naturæ; aut producat illa paulo longius, aut deflectat illa ad de quibus antea diximus. Atque quemadmodum in aliquid, quod finitimum est; aut etiam applicet et monodicis naturæ posuimus solem, lunam, magnetem, transferat illa ad usum aliquem nobiliorem.

et similia, quæ re vulgatissima sunt, sed natura Neque hic finis. Verum quemadmodum ab tamen fere singulari ; idem et de monodicis artis operibus naturæ raris et inconsuetis erigitur intellec- faciendum est. tus, et elevatur ad inquirendas et inveniendas formas, Exempli gratia ; instantia monodica artis, est quæ etiam illorum sunt capaces: ita etiam in operi- papyrus; res admodum vulgata. At si diligenter bus artis egregiis et admirandis hoc usu-venit. Idque animum advertas, materiæ artificiales aut plane termulto magis ; quia modus efficiendi et operandi tiles sunt per fila directa et transversa ; qualia sunt hujusmodi miracula artis, manifestus ut plurimum paunus sericus, aut laneus, et linteus, et hujusmodi : est; cum plerunque in miraculis naturæ sit magis aut coagmentantur ex succis concretis ; qualia sunt obscurus. Attamen in his ipsis cautio est adhibenda later, aut argilla figularis, aut vitrum, aut esmalta

, vel maxime; ne depriment scilicet intellectum, et aut porcellana, et similia ; quæ, si bene uniantur, eum quasi humo affigant.

splendent; sin minus, indurantur certe, sed non Periculum enim est, ne per hujusmodi opera artis, splendent. Attamen omnia talia, quæ fiunt ex succis quæ videntur velut summitates quædam et fastigia concretis, sunt fragilia ; nec ullo modo hærentia et industriæ humanæ, reddatur intellectus attonitus et tenacia. At contra, papyrus est corpus tenax, quod ligatus, et quasi maleficiatus quoad illa ; ita ut cum scindi et lacerari possit, ita ut imitetur et fere aliis consuescere non possit, sed cogitet nihil ejus æmuletur pellem sive membranam alicujus animalis, generis fieri posse, nisi eadem via, qua illa effecta aut folium alicujus vegetabilis, et hujusmodi opificia sunt, accedente tantummodo diligentia majore, et naturæ. Nam neque fragilis est, ut vitrum; neque præparatione magis accurata.

textilis, ut pannus; sed habet fibras certe, non tila Contra illud ponendum est pro certo: vias et distincta, omnino ad modum materiarum naturalium: modos efficiendi res et opera, quæ adhuc reperta ut inter artificiales materias vix inveniatur simile sunt et notatı, res esse plerumque pauperculas, aliquid, sed sit plane monodicum. Atque præferenda atque omnem potentiam majorem pendere, et ordine sane sunt in artificialibus ea, quæ maxime accedunt derivari a fontibus formarum, quarum nulla adhuc ad imitationem naturæ, aut e contrario cam potenter inventa est.

regunt et invertunt.

Rursus, inter ingenia et manus hominis, non pror- , affirmationem vel abnegationem requirimus. Suffisus contemnenda sunt præstigiæ et jocularia. Non- cit enim ad id, quod agitur, etiam si exceptionem nalla enim ex istis, licet sint usu levia et ludicra, , nonnullam singularem aut raram patiantur. tamen informatione valida esse possunt.

Usus autem instantiarum comitatus est ad angusPostremo: neque omnino omittenda sunt super. tandam affirmativam formæ. Quemadmodum enim stitiosa, et (prout vocabulum sensu vulgari accipitur) in instantiis migrantibus angustatur affirmativa formagica. Licet enim hujusmodi res sint in immen- mæ; viz. ut necessario poni debeat forma rei esse sum obrutæ grandi mole mendaciorum et fabularum; aliquid, quod per actum illum migrationis inditur tamen inspiciendum paulisper, si forte subsit et aut destruitur: ita etiam in instantiis comitatus anlateat in aliquibus earum aliqua operatio naturalis : gustatur affirmativa formæ; ut necessario poni deut in fascino ; et fortificatione imaginationis ; et beat forma rei esse aliquid, quod talem concretionem consensu rerum ad distans ; et transmissione impres- corporis subingrediatur, aut contra ab eadem abhorsionum a spiritu ad spiritum, non minus quam a reat; ut qui bene norit constitutionem aut schemacorpore ad corpus; et similibus.

tismum hujusmodi corporis, non longe abfuerit ab

extrahenda in lucem forma naturæ inquisitæ. XXXII.

Exempli gratia; sit natura inquisita, calidum. InEx iis, quæ ante dicta sunt, patet; quod quinque stantia comitatus est flamma. Etenim in aqua, aëre, illa instantiarum genera, de quibus diximus (viz. in. lapide, metallo, et aliis quamplurimus, calor est moslantiarum conformium, instantiarum monodicarum, bilis, et accedere potest et recedere : at omnis flaminstantiarum deviantium, instantiarum limitanearum, ma est calida, ita ut calor in concretione flammæ instantiarum potestatis) non debeant reservari, do-perpetuo sequatur. At instantia hostilis calidi nec inquiratur natura aliqua certa (quemadmodum nulla reperitur apud nos. Nam de visceribus terinstantiæ reliquæ, quas primo loco proposuimus, ræ nihil constat ad sensum ; sed eorum corporum, necnon plurimæ ex iis, quæ sequentur, reservari de- quæ nobis nota sunt, nulla prorsus est concretio, bent) sed statim jam ab initio facienda est earum quæ non est susceptibilis caloris. collectio, tanquam historia quadam particularis; eo At rursus, sit natura inquisita, consistens: inquod digerant ea, quæ ingrediuntur intellectum, et stantia hostilis est aër. Etenim metallum potest flucorrigant pravam complexionem intellectus ipsius, ere, potest consistere ; similiter vitrum, etiam aqua quem omnino necesse est imbui, et infici, et demum potest consistere, cum conglaciatur : at impossibile perverti ac distorqueri ab incursibus quotidianis et est, ut aër unquam consistat, aut exuat fluorem. consuetis.

Verum de instantiis hujusmodi propositionum Itaque adhibendæ sunt eæ instantiæ tanquam præ- fixarum supersunt duo monita, quæ utilia sunt ad id parativum aliquod ad rectificandum et expurgandum quod agitur. Primum, ut si defuerit plane univerintellectum. Quicquid enim abducit intellectum a salis affirmativa aut negativa, illud ipsum diligenconsuetis, æquat et complanat aream ejus, ad recipi- ter notetur tanquam non ens : sicut fecimus de caliendum lumen siccum et purum notionum verarum. do, ubi universalis negativa (quatenus ad entia, quæ

Quin etiam hujusmodi instantiæ sternunt et præ- ad nostram notitiam pervenerint) in rerum natura struunt viam ad operativam; ut suo loco dicemus, deest. Similiter, si natura inquisita sit æternum quando de deductionibus ad praxin sermo erit. aut incorruptibile ; deest affirmativa universalis hic

apud nos. Neque enim prædicari potest eternum XXXIII.

aut incorruptibile de aliquo corpore eorum, quæ inInter prærogativas instantiarum ponemus loco fra cælestia sunt, aut supra interiora terræ. Alterundecimo instantias comitatus, atque hostiles; quas um monitum est, ut propositionibus universalibus, etiam instantias propositionum fixarum appellare tam affirmativis quam negativis, de aliquo concreto, consuevimus. Eæ sunt instantiæ, quæ exhibent subjungantur simul ea concreta, quæ proxime videnaliquod corpus sive concretum tale, in quo natura tur accedere ad id quod est ex non-entibus: ut in inquisita perpetuo sequatur tanquam comes quidam calore, flammæ mollissimæ et minimum adurentes; individuus: aut contra, in quo natura inquisita per- in incorruptibili, aurum, quod proxime accedit. Ompetuo fugiat, atque ex comitatu excludatur, ut hostis nia enim ista indicant terminos naturæ inter ens et et inimicus. Nam ex hujusmodi instantiis forman- non ens; et faciunt ad circumscriptiones formarum, tur propositiones certæ et universales ; aut affirma- ne gliscant et vagentur extra conditiones materiæ. tive, aut negative : in quibus subjectum erit tale corpus in concreto, prædicatum vero natura ipsa inquisita. Etenim propositiones particulares omnino Inter prærogativas instantiarum, ponemus loco fire non sunt, ubi scilicet natura iniquisita reperitur duodecimo ipsas illas instantias subjunctivas, de quiin aliquo concreto fluxa et mobilis; viz. accedens, bus in superiori aphorismo diximus : quas etiam insive acquisita ; aut rursus recedens, sive deposita. stantias ultimatas sive termini appellare consueviQuocirca particulares propositiones non habent præ- mus. Neque enim hujusmodi instantiæ utiles sunt rogativam aliquam majorem, nisi tantum in casu tantum, quatenus subjunguntur propositionibus fixis; migrationis ; de quo antea dictum est. Et nihilo- verum etiam per se et in proprietate sua. Indicant minus, etiam particulares illæ propositiones compa- enim non obscure veras sectiones naturæ, et mensuratæ et collatæ cum universalibus, multum juvant; ras rerum, et illud quousque natura quid faciat et ut suo loco dicetur. Neque tamen, etiam in univer- ferat, et deinde transitus naturæ ad aliud. Talia salibus istis propositionibus exactam aut absolutam sunt; aurum, in pondere ; ferrum, in duritie; cete,

XXXIV.

XXXV.

in quantitate animalium ; canis, in odore ; inflam- videlicet solis, et recessus) non respective, sed quasi matio pulveris pyrii, in expansione celeri; et alia indifferenter præbeat causam tam generationi quam id genus. Nec minus exhibenda sunt ea, quæ sunt corruptioni : quandoquidem inæqualitas caloris, ultima gradu infimo, quam quæ supremo: ut spiritus generationi et corruptioni rerum; æqualitas, conservini, in pondere; sericum, in mollitie ; vermiculi vationi tantum ministret. Est et quarta differentia cutis, in quantitate animalium ; et cætera.

inter calorem solis et ignis, magni prorsus momenti: viz. quod sol operationes suas insinuet per longa tem

poris spatia; ubi operationes ignis (urgente hominum Inter prærogativas instantiarum, ponemus loco impatientia) per breviora intervalla ad exitum perdecimo tertio instantias fæderis sive unionis. Eæ ducantur. Quod si quis id sedulo agat, ut calorem sunt, quæ confundunt et adunant naturas, quæ existi- ignis attemperet et reducat ad gradum moderatiorem mantur esse heterogeneæ ; et pro talibus notantur et leniorem (quod multis modis facile fit) ; deinde et signantur per divisiones receptas.

etiam inspergat et admisceat nonnullam humiditaAt instantie fæderis ostendunt operationes et ef. tem; maxime autem si imitetur calorem solis inæfectus, quæ deputantur alicui ex illis heterogeneis qualitate ; postremo, si moram patienter toleret (non ut propria, competere etiam aliis ex heterogeneis; ut certe eam, quæ sit proportionata operibus solis; sed convincatur ista heterogenea (quæ in opinione est) largiorem, quam homines adhibere solent in operivera non esse, aut essentialis ; sed nil aliud esse, bus ignis) is facile missam faciet heterogeniam ilquam modificatio naturæ communis. Optimi itaque lam caloris : et vel tentabit, vel exæquabit, vel in sunt usus ad elevandum et evehendum intellectum aliquibus vincet opera solis, per calorem ignis. Sia differentiis ad genera, et ad tollendum larvas et milis instantia fæderis est, resuscitatio papilionum, simulacra rerum, prout occurrunt et prodeunt per- ex frigore stupentium et tanquam emortuarum, per sonatæ in substantiis concretis.

exiguum teporem ignis : ut facile cernas, non magis Exempli gratia: sit natura inquisita, calidum. negatum esse igni, vivificare animantia, quam maOmnino videtur esse divisio solennis et authentica, turare vegetabilia. Etiam inventum illud celebre quod sint tria genera caloris : videlicet calor cæles- Fracastorii de sartagine acriter calefacta, qua circuntium, calor animalium, et calor ignis : quodque isti dant medici capita apoplecticorum desperatorum, calores (præsertim unus ex illis, comparatus ad reli- expandit manifeste spiritus animales, ab humoribus quos duos) sint ipsa essentia et specie, sive natura et obstructionibus cerebri compressos et quasi exspecifica, differentes et plane heterogenei : Quando tinctos ; illosque ad motum excitat, non aliter quam quidem calor cælestium et animalium generet et fo- ignis operatur in aquam aut aërem; et tamen per veat, at calor ignis contra corrumpat et destruat. consequens vivificat. Etiam ova aliquando excluEst itaque instantiu federis experimentum illud duntur per calorem ignis; id quod prorsus imitatur satis vulgatum, cum recipitur ramus aliquis vitis in- calorem animalem; et complura ejusmodi: ut nemo tra domum ubi sit focus assiduus, ex quo matures- dubitare possit, quin calor ignis in multis subjectis cunt uvæ, etiam mense integro citius quam foras: modificari possit ad imaginem caloris cælestium et Ita ut maturatio fructus etiam pendentis super ar- animalium. borem fieri possit, scilicet ab igne, cum hoc ipsum Similiter sint naturæ inquisitæ, motus et quies. videatur esse opus proprium solis. Itaque ab hoc | Videtur esse divisio solennis atque ex intima philoinitio facile insurgit intellectus, repudiata hetero- sophia, quod corpora naturalia vel rotent, vel ferangenea essentiali, ad inquirendum quæ sint differen- tur recta, vel stent sive quiescant. Aut enim est tiæ illæ, quæ revera reperiuntur inter calorem solis motus sine termino, aut statio in termino, aut latio et ignis, ex quibus fit, ut eorum operationes sint tam ad terminum. At motus ille perennis rotationis, dissimiles, utcunque illi ipsi participent ex natura videtur esse cælestium proprius: Statio, sive quies, communi.

videtur competere globo ipsi terræ: At corpora cæQuæ differentiæ reperientur quatuor: viz. primo, tera (gravia quæ vocant, et levia ; extra loca scilicet quod calor solis, respectu caloris ignis, sit gradu connaturalitatis suæ sita) feruntur recta ad massas longe clementior et lenior; secundo, quod sit (præ- sive congregationes similium ; levia sursum, versus sertim ut defertur ad nos per aërem) qualitate multo ambitum cæli; gravia deorsum, versus terram. Athumidior; tertio (quod caput rei est) quod sit sum- que ista pulchra dictu sunt. me inæqualis ; atque accedens et auctus, et deinceps At instantia foederis est cometa aliquis humilior; recedens et diminutus : id quod maxime confert ad qui cum sit longe infra cælum, tamen rotat. Atque generationem corporum. Recte enim asseruit Aris-commentum Aristotelis, de alligatione sive sequacitoteles, causam principalem generationum et cor- tate cometæ ad astrum aliquod, jampridem exploruptionum, quæ fiunt hic apud nos in superficie ter- sum est; non tantum quia ratio ejus non est probaræ, esse viam obliquam solis per zodiacum : unde bilis, sed propter experientiam manifestam discursus calor solis, partim per vicissitudines diei et noctis, et irregularis motus cometarum per varia loca cæli. partim per successiones æstatis et hiemis, evadit mi- At rursus alia instantia fæderis circa hoc subjecris modis inæqualis. Neque tamen desinit ille vir, tum, est motus aëris ; qui intra tropicos (ubi circuli id quod ab eo recte inventum fuit, statim corrum- rotationis sunt majores) videtur et ipse rotare ab pere et depravare. Nam ut arbiter scilicet naturæ oriente in occidentem. (quod illi in more est) valde magistraliter assignat Et alia rursus instantia foret Aluxus et reflusus causam generationis accessui solis; causam autem maris, si modo aquæ ipsæ deprehendantur ferri motu corruptionis, recessui: cum utraque res (accessus | rotationis (licet tardo et evanido) ab oriente in occi

« VorigeDoorgaan »