Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

motum: de qua vide Instant. 30. et 32. Tab. 3. fortius intendatur, solvit et vertit multum ex iis Ostenditur etiam in hoc, quod omne corpus destrui. in volatile. tur, aut saltem insigniter alteratur, ab omni igne et Ostenditur etiam in ferro aut lapidibus ; quæ calore forti ac vehementi. Unde liquido constat, licet non liquefiant aut fundantur, tamen emolliunfieri a calore tumultum, et perturbationem, et motum tur: quod etiam fit in baculis ligni, qua calefacta acrem, in partibus internis corporis; qui sensim paululum in cineribus calidis fiunt flexibilia, vergit ad dissolutionem.

Optime autem cernitur iste motus in aëre, qui Intelligatur hoc, quod diximus de motu (nempe, per exiguum calorem se dilatat continuo et maniut sit instar generis ad calorem) non quod calor festo: ut per Instant. 38. Tab. 3. generet motum, aut quod motus generet calorem Ostenditur etiam in natura contraria frigidi. (licet et hæc in aliquibus vera sint) sed quod ipsis- Frigus enim omne corpus contrahit et cogit in simus calor, sive quid ipsum caloris sit motus, et angustius ; adeo ut per intensa frigora clavi excinihil aliud : limitatus tamen per differentias, quas dant ex parietibus, æra dissiliant, vitrum etiam mox subjungemus, postquam nonnullas cautiones calefactum et subito positum in frigido dissiliat et adjecerimus ad evitandum æquivocum.

frangatur. Similiter aër per levem infrigidationem Calidum ad sensum, res respectiva est, et in recipit se in angustius: ut per Instant. 38. T'ab. 3. ordine ad hominem, non ad universum ; et ponitur Verum de his fusius dicetur in inquisitione de recte ut effectus caloris tantum in spiritum anima- frigido. lem: quinetiam in seipso res varia est, cum idem Neque mirum est, si calidum et frigidum edant corpus (prout sensus prædisponitur) inducat percep- complures actiones

communes (de quo vide tionem tam calidi quam frigidi: ut patet per Instant. Instant. 32. T'ab. 2.) cum inveniantur duæ ex 41. Tab. 3.

scquentibus differentiis (de quibus mox dicemus) Neque vero communicatio caloris, sive natura

quæ competunt utrique naturæ; licet. in hac ejus transitiva, per quam corpus admotum corpori differentia (de qua nunc loquimur) actiones sint calido incalescit, confundi debet cum forma calidi. ex diametro oppositæ: calidum enim dat motum Aliud enim est calidum ; aliud calefactivum. Nam expansivum et dilatantem, frigidum autem dat per motum attritionis inducitur calor absque aliquo motum contractivum et coëuntem. calido præcedente, unde excluditur calefactivum a forma calidi. Atque etiam ubi calidum efficitur per Secunda differentia est modificatio prioris; hæc approximationem calidi, hoc ipsum non fit ex forma videlicet, quod calor sit motus expansivus sive calidi; sed omnino pendet a natura altiore et magis versus circumferentiam : hac lege tamen, ut una communi; viz. ex natura assimilationis sive multi- feratur corpus sursum.

Dubium enim non est, plicationis sui : de qua facienda est separatim in- quin sint motus complures mixti. Exempli quisitio.

gratia : sagitta aut spiculum simul et progrediendo At notio ignis plebeia est, et nihil valet: com- rotat, et rotando progreditur. Similiter et motus posita enim est ex concursu, qui fit calidi et lucidi caloris simul est et expansivus, et latio in sursum. in aliquo corpore ; ut in flamma communi, ex cor- Hæc vero differentia ostenditur in forcipe, aut poribus accensis usque ad ruborem.

bacillo ferreo immisso in ignem: quia si immittaRemoto itaque omni æquivoco, veniendum jam tur perpendiculariter, tenendo manum superius, tandem est ad differentias veras, quæ limitant motum, cito manum adurit; sin ex latere aut inferius, et constituunt eum in formam calidi.

omnino tardius.

Conspicua etiam est in distillationibus per Prima igitur differentia ea est, quod calor sit motus descensorium ; quibus utuntur homines ad flores

expansivus, per quem corpus nititur ad dilata- delicatiores, quorum odores facile evanescunt. tionem sui, et recipiendi se in majorem sphæram Nam hoc reperit industria, ut collocent ignem non sive dimensionem, quam prius occupaverat. Hæc subter sed supra, ut adurat minus. Neque enim autem differentia maxime ostenditur in flamma; flamma tantum vergit sursum, sed etiam omne ubi fumus sive halitus pinguis manifesto dilatatur calidum. et aperit se in flammam.

Fiat autem experimentum hujus rei in contraria Ostenditur etiam in omni liquore fervente, qui natura frigidi ; viz. utrum frigus non contrahat manifesto intumescit, insurgit, et emittit bullas ; corpus descendendo deorsum ; quemadmodum caliatqne urget processum expandendi se, donec dum dilatat corpus ascendendo sursum. Itaque vertatur in corpus longe magis extensum et dilata- adhibeantur duo bacilla ferrea, vel duo tubi vitrei, tum, quam sit ipse liquor; viz. in vaporem, aut quoad cætera pares; et calefiant nonnihil ; et fumum, aut aërem.

ponatur spongia cum aqua frigida, vel nix, subter Ostenditur etiam in omni ligno et combusti- unam, et similiter super alteram. Existimamus bili; ubi fit aliquando exudatio, at semper evapo- enim celeriorem fore refrigerationem ad extremiratio.

tates in eo bacillo, ubi nix ponitur supra, quam in Ostenditur etiam in colliquatione metallorum ; eo, ubi nix ponitur subter: contra ac fit in calido. quæ (cum sint corporis compactissimi) non facile intumescunt et se dilatant: sed tamen spiritus Tertia differentia ea est; ut calor sit motus, non eorum, postquam fuerit in se dilatatus, et majorem expansivus uniformiter secundum totum, sed exadeo dilatationem concupierit, trudit plane et agit pansivus per particulas minores corporis ; et simul partes crassiores in liquidum. Quod si etiam calor cohibitus, et repulsus, et reverberatus ; adeo ut induat motum alternativum, et perpetuo trepidan- est asper, et cum conflictu, et partes ferri habent tem, et tentantem, et nitentem, et ex repercus. obstinationem majorem. sione irritatum ; unde furor ille ignis et caloris Ostenditur etiam aliquatenus in gangrænis nonortum habet.

nullis et mortificationibus carnium; quæ non exIsta vero differentia ostenditur maxime in flam- citant magnum calorem aut dolorem, ob subtilitama et liquoribus bullientibus; quæ perpetuo trepi- tem putrefactionis. dant, et in parvis portionibus tument, et rursus subsidunt.

Atque hæc sit prima vindemiatio sive interpretatio Ostenditur etiam in iis corporibus, quæ sunt inchoata de forma calidi, facta per permissionen irtam duræ compagis, ut calefacta aut ignita non tellectus. intumescant, aut dilatentur mole ; ut ferrum Ex vindemiatione autem ista prima, forma sive ignitum, in quo calor est acerrimus.

definitio vera caloris (ejus, qui est in ordine ad uni. Ostenditur etiam in hoc, quod per frigidissimas versum, non relativus tantummodo ad sensum) talis tempestates focus ardeat acerrime.

est, brevi verborum complexu. Calor est molus er. Ostenditur etiam in hoc, quod cum extenditur pansivus, cohibitus, et nitens per partes minores. aër in vitro calendari absque impedimento aut Modificatur autem expansio ; ut expandendo in am. repulsione, uniformiter scilicet et æqualiter ; non bitum, nonnihil tamen inclinet versus superiora. percipiatur calor. Etiam in ventis conclusis, li- Modificatur autem et nixus ille per partes: ut non cet erumpant vi maxima, tamen non percipitur sit omnino segnis, sed incitatus, et cum impetu noncalor insignis ; quia scilicet motus fit secundum nullo. totum, absque motu alternante in particulis. Quod vero ad operativam attinet, eadem res est. Atque ad hoc fiat experimentum, utrum flamma Nam designatio est talis. Si in aliquo corpore nanon urat acrius versus latera, quam in medio turali poteris excitare motum ad se dilatandum aut flammæ.

expandendum ; eumque motum ita reprimere et in se Ostenditur etiam in hoc, quod omnis ustio tran- vertere, ut dilatatio illa non procedat æqualiter, sed sigatur per minutos poros corporis, quod uritur; partim obtineat, partim retrudatur; proculdubio geadeo ut ustio subruat, et penetret, et focidet, et nerabis calidum : non habita ratione, sive corpus stimulet: perinde ac si essent infinitæ cuspides illud sit elementare (ut loquuntur) sive imbutum a acus. Itaque ex hoc illud etiam fit, quod omnes cælestibus; sive luminosum, sive opacum ; sive teaquæ fortes (si proportionatæ sint ad corpus, in nue, sive densum ; sive localiter expansum, sive quod agunt) edant opera ignis, ex natura sua intra claustra dimensionis primæ contentum ; sive corrodente et pungente.

vergens ad dissolutionem, sive manens in statu ; sive Atque ista differentia (de qua nunc dicimus) animal, sive vegetabile, sive minerale ; sive aqua, communis est cum natura frigidi ; in quo cohibe- sive oleum, sive aër, aut aliqua alia substantia que. tur motus contractivus, per renitentiam expan-cunque susceptiva motus prædicti. Calidum autem dendi ; quemadmodum in calido cohibetur motus ad sensum res eadem est : sed cum analogia, qualis expansivus, per renitentiam contrahendi.

competit sensui. Nunc vero ad ulteriora auxilia Itaque sive partes corporis penetrent versus in- procedendum est. terius, sive penetrent versus exterius, similis est ratio ; licet impar admodum sit fortitudo : quia non habemus hic apud nos in superficie terræ Post tabulas comparentiæ primæ, et rejectionem aliquid, quod sit impense frigidum : Vide Instant. sive exclusivam, necnon vindemiationem primam fac27. Tab. 9.

tam secundam eas; pergendum est ad reliqua aux

ilia intellectus, circa interpretationem naturæ, et Quarta differentia est modificatio prioris : hæc sci- inductionem veram ac perfectam. In quibus propo

licet, quod modus ille stimulationis aut penetra- nendis, ubi opus erit tabulis, procedemus super calitionis debeat esse nonnihil rapidus et minime len- dum et frigidum ; ubi autem opus erit tantum extus; atque fiat etiam per particulas, licet minutas; emplis paucioribus, procedemus per alia omnia : ut tamen non ad extremam subtilitatem, sed quasi nec confundatur inquisitio, et tamen doctrina versemajusculas.

tur minus in angusto. Ostenditur hæc differentia in comparatione ope- Dicemus itaque primo loco, de prerogutivis inrum quæ edit ignis, cum iis quæ edit tempus sive stantiarüm : secundo, de adminiculis inductionis : ætas. Ætas enim sive tempus arefacit, consumit, tertio, de rectificatione inductionis : quarto, de rarisubruit, et incinerat, non minus quam ignis ; vel atione inquisitionis pro natura subjecti: quinto, de potius longe subtilius : sed quia motus ejusmodi prærogativis naturarum quatenus ad inquisitionem; est lentus admodum, et per particulas valde ex- sive de eo quod inquirendum est prius et posterius : iles, non percipitur calor.

sexto, de terminis inquisitionis, sive de synopsi omOstenditur etiam in comparatione dissolutionum nium naturarum in universo : septimo, de deducferri et auri. Aurum enim dissolvitur absque ca- tione ad praxin, sive de eo quod est in ordine ad lore excitato; ferrum autem cum vehementi ex- hominem : octavo, de parascevis ad inquisitionem : citatione caloris, licet simili fere intervallo quoad postremo autem, de scala ascensoria et descensoria tempus. Quia scilicet in auro, ingressus aquæ axiomatun. separationis est clemens, et subtiliter insinuans, et cessio partium auri facilis: at in ferro, ingressus

XXI.

XXII.

culi, quod indiget cautione ; hoc videlicet, ne for

mam nimis retrahant ad efficientem, et intellectum Inter prærogativas instantiarum, primo propone perfundant, vel saltem perstringant falsa opinione mus instantias solitarias. Eæ autem sunt solitariæ, de forma, ex intuitu efficientis. Efficiens vero semquæ exhibent naturam, de qua fit inquisitio, in tali per ponitur nil aliud esse, quam vehiculum, sive bus subjectis, quæ nil habent commune cum aliis deferens formæ. Verum huic rei, per exclusivam subjectis, præter illam ipsam naturam ; aut rursus legitime factam, facile adhibetur remedium. quæ non exhibent naturam, de qua fit inquisitio, in Proponendum itaque est jam exemplum instantiæ talibus subjectis, quæ sunt similia per omnia cum migrantis. Sit natura inquisita, candor sive albedo: aliis subjectis, præterquam in illa ipsa natura. Ma instantia migrans ad generationem est vitrum intenifestum enim est, quod hujusmodi instantiæ tollant grum, et vitrum pulverisatum. Similiter, aqua simambages, atque accelerent et roborent exclusivam; plex, et aqua agitata in spumam. Vitrum enim inadeo ut paucæ ex illis sint instar multarum.

tegrum, et aqua simplex, diaphana sunt, non alba : Exempli gratia: si fiat inquisitio de natura calo- at vitrum pulverisatum, et aqua in spuma, alba, non ris, instantie solitariæ sunt prismata, gemmæ crys- diaphana. Itaque quærendum, quid accideret ex tallinæ, quæ reddunt colores, non solum in se, sed ista migratione vitro aut aquæ. Manifestum enim exterius supra parietem ; item rores, etc. Istæ est, formam albedinis deferri et invehi per istam enim nil habent commune cum coloribus fixis in contusionem vitri, et agitationem aquæ. Nihil aufloribus, gemmis coloratis, metallis, lignis, etc. præter tem reperitur accessisse, præter comminutionem ipsum colorem. Unde facile colligitur, quod color partium vitri et aquæ, et aëris insertionem. Neque nil aliud sit, quam modificatio imaginis lucis im- vero parum profectum est ad inveniendam formam missæ et receptæ: in priore genere, per gradus di- albedinis, quod corpora duo per se diaphana, sed seVersos incidentiæ; in posteriore, per texturas et sche- cundum magis et minus (aër scilicet et aqua, aut matismos varios corporis. Istæ autem instantiæ aër et vitrum) simul posita per minutas portiones, sunt solitariæ quatenus ad similitudinem.

exhibeant albedinem, per refractionem inæqualem Rursus in eadem inquisitione, venæ distinctæ albi radiorum lucis. et nigri in marmoribus, et variegationes colorum in Verum hac in re proponendum est etiam exemfloribus ejusdem speciei, sunt instantiæ solitariæ. plum periculi et cautionis, de quibus diximus. NimiAlbum enim et nigrum marmoris, et maculæ albi rum facile hic occurret intellectui ab hujusmodi efet purpurei in floribus caryophylli, conveniunt fere ficientibus depravato, quod ad formam albedinis aër in omnibus præter ipsum colorem. Unde facile col. semper requiratur : aut quod albedo generatur tanligitur colorem non multum rei habere cum naturis tum per corpora diaphana ; quæ omnino falsa sunt, alicujus corporis intrinsecis, sed tantum situm esse et per multas exclusiones convicta. Quin potius apin positura partium crassiori et quasi mechanica. parebit (misso aëre et hujusmodi) corpora omnino Istæ autem instantiæ sunt solitariæ, quatenus ad æqualia (secundum portiones opticas) dare diaphadiscrepantiam. Utrumque autem genus, instantias num; corpora vero inæqualia, per texturam simsolitarias appellare consuevimus; aut ferinas, sump- plicem, dare album; corpora inæqualia secundum to vocabulo ab astronomis.

texturam compositam, sed ordinatam, dare reli

quos colores, præter nigrum; corpora vero inæqualia XXIII.

per texturam compositam, sed omnino inordinatam Inter prærogativas instantiarum, ponemus secundo et confusam, dare nigrum. Itaque de instantia miloco instantias migrantes. Eæ sunt, in quibus na- grante ad generationem in natura inquisita albeditura inquisita migrat ad generationem, cum prius nis, popositum est jam exemplum. Instantia autem non existeret ; aut contra migrat ad corruptionem, migrans ad corruptionem in eadem natura albedinis, cum prius existeret. Itaque in utraque antistrophe, est spuma dissoluta, aut nix dissoluta : exuit enim instantiæ tales sunt semper geminæ; vel potius una albedinem, et induit diaphanum aqua, postquam fit instantia in motu, sive transitu, producta ad periodum integrale sine aëre. adversam. At hujusmodi instantiæ non solum ac- Neque vero illud ullo modo prætermittendum est, celerant et roborant exclusivam, sed etiam compel. quod sub instantiis migrantibus comprehendi debeiunt affirmativam, sive formam ipsam in angustum. ant non tantum illæ quæ migrant ad generationem Secesse est enim ut forma rei sit quippiam, quod et privationem ; sed etiam illæ quæ migrant ad per hujusmodi migrationem indatur ; aut contra per majorationem et minorationem ; cum illæ etiam hujusmodi migrationem tollatur et destruatur. Attendant ad inveniendam formam, ut per definitionem que licet omnis exclusio promoveat affirmativam, formæ superius factam, et tabulum graduum manitamen hoc magis directe fit in subjecto eodem, quam festo liquet. Itaque papyrus, quæ sicca cum fuerit, in diversis. Forma autem (ut ex omnibus, quæ dic-alba est; at madefacta (excluso aëre, et recepta ta sunt, manifesto liquet) prodens se in uno, ducit aqua) minus alba est, et magis vergit ad diaphanum; ad omnia: quo autem simplicior fuerit migratio, eo similem habet rationem cum instantiis supradictis. magis habenda est instantia in pretio. Præterea instantiæ migrantes magni sunt usus ad partem

XXIV. operativam ; quia cum proponant formam copulatam Inter prærogativas instantiarum, tertio loco ponecum efficiente aut privante, perspicue designant mus instantias ostensivas, de quibus in vindemiatione praxin in aliquitus; unde facilis etiam est transitus prima de calido mentionem fecimus ; quas etiam ad proxima. Subest tamen in illis nonnihil peri-'elucescentias sive instantias liberatas et prædomi

nantes, appellare consuevimus. Eæ sunt, quæ os- Exempli gratia ; sit natura inquisita, consistens, tendunt naturam inquisitam nudam et substantivam, sive se determinans; cujus contrarium est liquidum, atque etiam in exaltatione sua, aut summo gradu sive fluens. Instantiæ clandestine sunt illæ, quæ potentiæ suæ; emancipatam scilicet, et liberatam ab exhibent gradum nonnullum debilem et. infimum impedimentis, vel saltem per fortitudinem suæ vir- consistentis in 'Auido; veluti bulla aquæ, quæ est tutis dominantem super ipsa, eaque supprimentem tanquam pellicula quædam consistens et determinata, et coërcentem. Cum enim omne corpus suscipiat facta ex corpore aquæ. Similiter stillicidia, quæ, si multas naturarum formas copulatas et in concereto, adfuerit aqua quæ succedat, producunt se in filum fit ut alia aliam retundat, deprimat, frangat, et liget; admodum tenue, ne discontinuetur aqua ; at si non unde obscurantur formæ singulæ. Inveniuntur detur talis copia aquæ, quæ succedere possit, cadit autem subjecta nonnulla, in quibus natura inquisita aqua in guttis rotundis, quæ est figura, quæ optime præ aliis est in suo vigore; vel per absentiam impe- aquam sustinet contra discontinuationem. At in dimenti, vel per prædominantiam virtutis. Hujus- ipso temporis articulo, cum desinit filum aquæ, et modi autem instantiæ sunt maxime ostensive formæ. incipit descensus in guttis, resilit ipsa aqua sursum Verum et in his ipsis instantiis adhibenda est cautio, ad evitandam discontinuationem. Quin in metallis, et cohibendus impetus intellectus. Quicquid enim quæ cum funduntur sunt liquida, sed magis tenacia, ostentat formam, eamque trudit, ut videatur occurrere recipiunt se sæpe guttæ liquefactæ sursum, atque ita intellectui, pro suspecto habendum est, et recurren- hærent. Simile quoddam est in instantia speculorum dum ad exclusivam severam et diligentem.

puerilium, quæ solent facere pueruli in scirpis ex Exempli gratia; sit natura inquisita, calidum. saliva, ubi cernitur etiam pellicula consistens aquæ. Instantia ostensiva motus expansionis, (quæ, ut At multo melius se ostendit hoc ipsum in altero illo superius dictum est, portio est præcipua formæ ludicro puerili; quando capiunt aquam, per saponem calidi,) est vitrum calendare aëris. Etenim flam- factam paulo tenaciorem, atque inflant eam per ma, licet manifesto exhibeat expansionem; tamen calamum cavum, atque inde formant aquam, tanquam propter momentaneam extinctionem non ostendit in castellum bullarum ; quæ per interpositionem progressum expansionis. Aqua autem fervens, aëris inducit consistentiam, eo usque ut se projici propter facilem transitionem aquæ in vaporem et nonnihil patiatur absque discontinuatione. Optime aërem, non tam bene ostendit expansionem aquæ in autem cernitur hoc in spuma et nive, quæ talem corpore suo. Rursus ferrum ignitum, et similia, induunt consistentiam, ut fere secari possint; cum tantum abest ut progressum ostendant, ut contra per tamen sint corpora formata ex aëre et aqua, quæ retusionem et fractionem spiritus, per partes com- utraque sunt liquida. Quæ omnia non obscure pactas et crassas (quæ domant et frænant expan- innuunt, liquidum et consistens esse notiones tantum sionem) ipsa expansio non sit omnino conspicua ad plebeias, et ad sensum ; inesse autem revera omnibus

At vitrum calendare clare ostendit expan- corporibus fugam et evitationem se discontinuandi ; sionem in aëre, et conspicuam, et progredientem, et eam vero in corporibus homogeneis (qualia sunt durantem, neque transeuntem.

liquida) esse debilem et infirmam; in corporibus Rursus, exempli gratia ; sit natura inquisita, pon- vero, quæ sunt composita ex heterogeneis, magis esse dus. Instantia ostensiva ponderis est argentum vividam et fortem; propterea quod admotio hetero vivum. Omnia enim superat pondere magno inter- genei constringit corpora ; at subintratio homogenei vallo, præter aurum ; quod non multo gravius est. solvit et relaxat. At præstantior instantia est ad indicandam formam Similiter, exempli gratia ; sit natura inquisita, ponderis argentum vivum, quam aurum ; quia aurum

attractio sive coitio corporum. Instantia circa solidum est et consistens, quod genus referri videtur formam ejus ostensiva maxime insignis est, magnes. ad densum; at argentum vivum liquidum est, et contraria autem natura attrahenti est, non attrahens; turgens spiritu, et tamen multis partibus exuperat licet in substantia simili. Veluti ferrum, quod non gravitate diamantem, et ea quæ putantur solidissima. attrahit ferrum, quemadmodum nec plumbum plumEx quo ostenditur, formam gravis, sive ponderosi, bum, nec lignum lignum, nec aquam aqua. Indominari simpliciter in copia materiæ, et non instantia autem clandestina est magnes ferro armatus, arcta compage.

vel potius ferrum in magnete armato.

Nam ita fert natura, ut magnes armatus in distantia aliqua non

trahat ferrum fortius, quam magnes non armatus. Inter prærogativas instantiarum ponemus quarto Verum si admoveatur ferrum, ita ut tangat ferrum loco instantias clandestinas, quas etiam instantias in magnete armato, tunc magnes armatus longe crepusculi appellare consuevimus. Eæ sunt veluti majus pondus ferri sustinet, quam magnes simplex et oppositæ instantiis ostensivis. Exhibent enim inermis ; propter similitudinem substantiæ ferri naturam inquisitam in infima virtute, et tanquam in versus ferrum; quæ operatio erat omnino clandestina, incunabulis et rudimentis suis ; tentantem, et tan-et latens in ferro, antequam magnes accessisset. quam primo experientem, sed sub contraria natura Itaque manifestum est formam coitionis esse quiplatentem, et subactam. Sunt autem hujusmodi piam, quod in magnete sit vividum et robustum, in instantiæ magni omnino momenti ad inveniendas ferro debile et latens. Itidem, notatum est sagittas formas ; quia sicut ostensiræ ducunt facile ad diffe- parvas ligneas absque cuspide ferrea, emissas ex rentias, ita clandestinæ ducunt optime ad genera: id sclopetis grandibus, altius penetrare in materiam est, ad naturas illas communes, quarum naturæ in- ligneam (puta latera navium, aut similia) quam quisitæ nihil aliud sunt quam limitationes.

easdem sagittas ferro acuminatas, propter similitu.

sensum.

XXV.

[ocr errors][ocr errors]

dinem substantiæ ligni ad lignum, licet hoc ante in autem illis instantiis, quæ superius dictæ sunt, præligno latuerit. Itidem, licet aër aërem, aut aqua notio perspicua est et certa. In prima videlicet aquam, manifesto non trahat in corporibus integris; debet esse aliquid, quod congruat cum ordine: In tamen bulla approximata bullæ, facilius dissolvit secunda debet esse imago, quæ relationem aliquam bullam, quam si bulla illa altera abesset, ob appeti- habeat, sive convenientiam ad illa loca certa : In tum coitionis aquæ cum aqua, et aëris cum aëre. tertia debent esse verba, quæ cadant in versum. Atque hujusmodi instantiæ clandestinæ (quæ sunt atque ita abscinditur infinitum. Aliæ autem instanusus nobilissimi, ut dictum est) in portionibus cor- tiæ dabunt hanc alteram speciem, ut quicquid deduporum parvis et subtilibus maxime se dant conspicien-cat intellectuale ad feriendum sensum (quæ ratio das : quia massæ rerum majores sequuntur formas etiam præcipue viget in artificiali memoria) juvet magis catholicas, et generales ; ut suo loco dicetur. memoriam. Aliæ instantiæ dabunt hanc alteram

speciem; ut quæ faciunt impressionem in affectu XXVI.

forti, incutientes scilicet metum, admirationem, puInter prærogativas instantiarum ponemus quinto dorem, delectationem, juvent memoriam. Aliæ inloco instantias constitutivas, quas etiam manipulares stantiæ dabunt hanc alteram speciem, ut quæ maxime appellare consuevimus. Eæ sunt, quæ constituunt imprimuntur a mente pura, et minus præoccupata unam speciem naturæ inquisitæ tanquam formam ante vel post; veluti quæ discuntur in pueritia, aut minorem. Cum enim formæ legitimæ (quæ sunt quæ commentamur ante somnum, etiam primæ quæsemper convertibiles cum naturis inquisitis) lateant que rerum vices; magis hæreant in memoria. Aliæ in profundo, nec facile inveniantur; postulat res et instantiæ dabunt hanc alteram speciem, ut multiinfirmitas humani intellectus, ut formæ particulares, tudo circumstantiarum, sive ansarum, juvet mequæ sunt congregativæ manipulorum quorundam moriam ; veluti scriptio per partes non continuatas, instantiarum (neutiquam vero omnium) in notionem lectio, sive recitatio voce alta. Aliæ denique inaliquam communem, non negligantur, verum dili- stantiæ dabunt hanc alteram speciem ; ut quæ gentius notentur. Quicquid enim unit naturam, expectantur, et attentionem excitant, melius hælicet modis imperfectis, ad inventionem formarum reant, quam quæ prætervolant. Itaque si scriptum viam sternit. Itaque instantiæ, quæ ad hoc utiles aliquod vicies perlegeris, non tam facile illud mesunt, non sunt contemnendæ potestatis, sed habent moriter disces, quam si illud legas decies, tentando nonnullam prærogativam.

interim illud recitare, et ubi deficit memoria, inspiVerum in his diligens est adhibenda cautio, ne ciendo librum. Ita ut sint veluti sex formæ minores intellectus humanus, postquam complures ex istis eorum, quæ juvant memoriam ; videlicet abscissio formis particularibus adinvenerit, atque inde partiti- infiniti; deductio intellectualis ad sensibile ; imones sive divisiones naturæ inquisitæ confecerit; in pressio in affectu forti ; impressio in mente pura ; illis omnino acquiescat, atque ad inventionem legiti- multitudo ansarum ; præ-expectatio. mam formæ magnæ se non accingat; sed præsuppo- Similiter, exempli gratia; sit natura inquisita, nat, naturam velut a radicibus esse multiplicem et gustus, sive gustatio. Instantiæ, quæ sequuntur, divisam, atque ulteriorem naturæ unionem, tanquam sunt constitutive : videlicet, quod qui non olfaciunt, rem supervacuæ subtilitatis, et vergentem ad merum sed sensu eo a natura destituti sunt, non percipiant, abstractum, fastidiat et rejiciat.

aut gustu distinguant cibum rancidum aut putridum; Esempli gratia; sit natura inquisita, memoria, neque similiter alliatum, aut rosatum, aut hujusmodi. sive excitans et adjuvans memoriam. Instantice Rursus, illi, qui per accidens nares habent per deconstitutive sunt; ordo, sive distributio, quæ mani- scensum rheumatis obstructas, non discernunt aut festo juvat memoriam. Item loci in memoria arti-percipiunt aliquid putridum aut rancidum, aut aqua ficiali; qui aut possunt esse loci secundum proprium rosacea inspersum. Rursus, qui afficiuntur hujussensum, veluti janua, angulus, fenestra, et similia ; modi rheumate, si in ipso momento, cum aliquid aut possunt esse personæ familiares et notæ ; aut fætidum aut odoratum habent in ore, sive palato, possunt esse quidvis ad placitum (modo in ordine emungant fortiter ; in ipso instanti manifestam percerto ponantur) veluti animalia, herbæ ; etiam verba, ceptionem habent rancidi vel odorati. Quæ instanliteræ, characteres, personæ historicæ, et cætera ; tiæ dabunt et constituent hanc speciem, vel partem licet nonnulla ex his magis apta sint et commoda, potius gustus ; ut sensus gustationis ex perte nihil alia minus. Hujusmodi autem loci memoriam in- aliud sit, quam olfactus interior, transiens et descensigniter juvant, eamque longe supra vires naturales dens a narium meatibus superioribus in os et palaexaltant. Item carmina facilius hærent, et discun- tum. At contra, salsum, et dulce, et acre, et acidum, tur memoriter, quam prosa. Atque ex isto manipulo et austerum, et amarum, et similia ; hæc (inquam) trium instantiarum, videlicet ordinis, locorum artifi- omnia æque sentiunt illi, in quibus olfactus deest, cialis memoriæ, et versuum, constituitur species una aut obturatur, ac quisquam alius : ut manifestum sit, auxilii ad memoriam. Species autem illa, abscissio sensum gustus esse compositum quiddam ex olfactu infiniti recte vocari possit. Cum enim quis aliquid interiori, et tactu quodam exquisito; de quo nunc reminisci aut revocare in memoriam nititur ; si nul- non est dicendi locus. lam prænotionem habeat aut perceptionem ejus quod Similiter, exempli gratia ; sit natura inquisita, quærit; quærit certe et molitur, et hac illac discur- communicatio qualitatis, absque commistione subrit, tanquam in infinito. Quod si certam aliquam stantiæ. Instantia lucis dabet vel constituet unam prænotionem habeat; statim abscinditur infinitum; speciem communicationis; calor vero et magnes, et fit discursus memoriæ magis in vicino. In tribus alteram. Communicatio enim lụcis est tanquam

« VorigeDoorgaan »