Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

Ad instantiam 27am affirmavam.

XIII.

vitrioli, quam calidus, qualia sunt oleum origani, retinent. Itaque fiunt quædam distillationes et et similia. Itaque similiter et in animatis cient separationes corporum, per sepulturam in fimo dolorem, et in non animatis divellunt partes et equino; atque excitatur calor in calce per asperconsumunt. Neque huic instantiæ subjungitur sionem aquæ; ut jam dictum est. negativa. Atque in animatis nullus reperitur 4. Inter vegetabilia non invenitur aliqua planta dolor, nisi cum quodam sensu caloris.

sive pars plantæ (veluti lacryma aut medulla) 32. Communes sunt complures actiones quæ sit ad tactum humanum calida. Sed tamen

et calidi et frigidi, licet diversa ad (ut superius dictum est) herbæ virides conclusa

modum ratione. Nam et nives pu calescunt; atque ad interiorem tactum, veluti ad erorum manus videntur paulo post urere ; et fri palatum, aut ad stomachum, aut etiam ad extegora tuentur carnes a putrefactione, non minus riores partes post aliquam moram (ut in emplasquam ignis; et calores contrahunt corpora in tris et unguentis) alia vegetabilia inveniuntur minus, quod faciunt et frigida. Verum hæc et calida, alia frigida. similia opportunius est referre ad inquisitionem 5. Non invenitur in partibus animalium, postquam de frigido.

fuerint mortuæ aut separatæ, aliquid calidum ad tactum humanum. Nam neque fimus equinus

ipse, nisi fuerit conclusus et sepultus, calorem Tertio facienda est comparentia ad intellectum in retinet. Sed tamen omnis fimus habere videtur stantiarum, in quibus natura, de qua fit inquisitio, calorem potentialem, ut in agrorum impinguainest secundum magis et minus; sive facta compa tione. Et similiter, cadavera animalium hujusratione incrementi et decrementi in eodem subjecto, modi habent latentem et potentialem calorem; sive facta comparatione ad invicem in subjectis di adeo ut in cæmeteriis, ubi quotidie fiunt sepulversis. Cum enim forma rei sit ipsissima res; ne turæ, terra calorem quendam occultum colligat, que differat res a forma aliter, quam differunt appa qui cadaver aliquod recenter impositum consurens et existens, aut exterius et interius, aut in ordine mit longe citius, quam terra pura. Atque apud ad hominem et in ordine ad universum; omnino se orientales traditur inveniri textile quoddam tenue quitur, ut non recipiatur aliqua natura pro vera for et molle, factum ex avium plumagine, quod vi ma, nisi perpetuo decrescat, quando natura ipsa de innata butyrum solvat et liquefaciat, in ipso crescet, et similiter perpetuo augeatur, quando natura leviter involutum. ipsa augetur. Hanc itaque tabulam, Tabulam gra 6. Quæ impinguant agros, ut fimi omnis generis, duum sive Tabulam comparativæ appellare consue creta, arena maris, sal, et similia, dispositionem vimus.

nonnullam habent ad calidum.

7. Omnis putrefactio in se rudimenta quædam exTABULA GRADUUM, sive COMPARATIVÆ IN CALIDO.

ilis caloris habet, licet non hucusque, ut ad tac

tum percipiatur. Nam nec ea ipsa, quæ putrePrimo itaque dicemus de iis, quæ nullum prorsus facta solvuntur in animalcula, ut caro, caseus, ad gradum caloris habent ad tactum; sed videntur ha tactum percipiuntur calida; neque lignum putre, bere potentialem tantum quendam calorem, sive dis quod noctu splendet, deprehenditur ad tactum positionem et præparationem ad calidum. Postea calidum. Calor autem in putridis quandoque se demum descendemus ad ea, quæ sunt actu sive ad prodit per odores tetros et fortes. tactum calida, eorumque fortitudines et gradus. 8. Primus itaque caloris gradus ex iis, quæ ad tac

tum humanum percipiuntur calida, videtur esse 1. In corporibus solidis et tangibilibus non inveni calor animalium, qui bene magnam habet gra

tur aliquid quod in natura sua calidum sit ori. duum latitudinem ; nam infimus gradus (ut in ginaliter. Non enim lapis aliquis, non metallum, insectis) vix ad tactum deprenditur ; summus non sulphur, non fossile aliquod, non lignum, non autem gradus vix attingit ad gradum caloris raaqua, non cadaver animalis, inveniuntur calida. diorum solis in regionibus et temporibus maxime A quæ autem calidæ in balneis videntur calefieri ferventibus; neque ita acris est, quin tolerari per accidens, sive per flammam aut ignem sub possit a manu. Et tamen referunt de Constanterraneum, qualis ex Ætna et montibus aliis com tio, aliisque nonnullis, qui constitutionis et hapluribus evomitur ; sive ex conflictu corporum, bitus corporis admodum sicci fuerunt, quod acuquemadmodum calor fit in ferri et stanni disso. tissimis febribus correpti ita incaluerint, ut malutionibus. Itaque gradis caloris in inanimatis, num admotam aliquantulum urere visi sint. quatenus ad tactum humanum, nullus est; ve 9. Animalia, ex motu et exercitatione, ex vino et runtamen illa gradu frigoris differunt : non enim epulis, ex venere, ex febribus ardentibus, et ex æque frigidum est lignum ac metallum. Sed dolore, augentur calore.

hoc pertinet ad tabulam graduum in frigido. 10. Animalia in accessibus febrium intermittentium, 2. Attamen quoad potentiales calores et præpara a principio, frigore et horrore corripiuntur; sed

tiones ad flammam, complura inveniuntur inani paulo post majorem in modum incalescunt; quod mata admodum disposita, ut sulphur, naphtha, etiam faciunt a principio in causonibus, et febripetroleum.

bus pestilentialibus. 3. Quæ antea incaluerunt, ut fimus equinus ex ani- 11. Inquiratur ulterius de calore comparato in di

mali, aut calx, aut fortasse cinis, aut fuligo ex versis animalibus, veluti piscibus, quadrupedibus, igne, reliquias latentes quasdam caloris prioris serpentibus, avibus ; atque etiam secundum spe

nam

cies ipsorum, ut in leone, milvio, homine:

lenissimam, atque etiam ignita omnia, atque ex vulgari opinione, pisces per interiora minus insuper liquores, aut aërem ipsum, majorem in calidi sunt, aves autem maxime calidæ; præser modum ab igne calefactum. Etenim flamma tim columbæ, accipitres, struthiones.

spiritus vini, præsertim rara, nec constipata, 12. Inquiratur ulterius de calore comparato in eodem tamen potis est stramen, aut linteum, aut papy

animali secundum partes et membra ejus diversa. rum incendere; quod nunquam faciet calor aniNam lac, sanguis, sperma, ova, inveniuntur malis vel solis, absque speculis comburentibus. gradu modico tepida, et minus calida quam ipsa 21. Flammæ autem et ignitorum plurimi sunt gracaro exterior in animali, quando movetur aut dus in fortitudine et debilitate caloris. Verum agitatur. Qualis vero gradus sit caloris in cere de his nulla est facta diligens inquisitio ; ut bro, stomacho, corde, et reliquis, similiter adhuc necesse sit ista leviter transmittere. , Videtur non est quæsitum.

autem ex flammis illa ex spiritu vini esse mollis13. Animalia omnia, per hiemem et tempestates sima ; nisi forte ignis fatuus, aut flammæ, seu

frigidas, secundum exterius frigent; sed per coruscationes ex sudoribus animalium, sint mol

interiora etiam magis esse calida existimantur. liores. Hanc sequi opinamur flammam ex 14. Calor cælestium etiam in regione calidissima, vegetabilibus levibus et porosis, ut stramine,

atque temporibus anni et diei calidissimis, non scirpis, et foliis arefactis; a quibus non multum eum gradum caloris obtinet, qui vel lignum differre flammam ex pilis aut plumis. Hanc aridissimum, vel stramen, vel etiam linteum sequitur fortasse flamma ex lignis, præsertim iis, ustum incendat aut adurat, nisi per specula com quæ non multum habent ex resina aut pice; ita burentia roboretur ; sed tamen e rebus humidis tamen ut flamma ex lignis, quæ parva sunt mole vaporem excitare potest.

(quæ vulgo colligantur in fasciculos) lenior sit, 15. Ex traditione astronomorum ponuntur stellæ quam quæ fit ex truncis arborum et radicibus.

aliæ magis, aliæ minus calidæ. Inter planetas Id quod vulgo experiri licet in fornacibus, quæ enim post Solem ponitur Mars calidissimus ; ferrum excoquunt, in quibus ignis ex fasciculis deinde Jupiter, deinde Venus; ponuntur autem et ramis arborum non est admodum utilis. Hanc tanquam frigidi, Luna, et deinde omnium maxime sequitur (ut arbitramur) flamma ex oleo, et sevo, Saturnus. Inter fixas autem ponitur calidissimus et cera, et hujusmodi oleosis et pinguibus, quæ Sirius ; deinde Cor leonis sive Regulus ; deinde sunt sine magna acrimonia. Fortissimus autem Canicula, &c.

calor reperitur in pice et resina ; atque adhuc 16. Sol magis calefacit, quo magis vergit ad perpen magis in sulphure, et caphura, et naphtha, et

diculum sive zenith ; quod etiam credendum est petroleo, et salibus (postquam materia cruda de aliis planetis, pro modulo suo caloris ; exem eruperit) et in horum compositionibus, veluti pli gratia, Jovem magis apud nos calefacere, pulvere tormentario, igne Græco (quem vulgo cum positus sit sub Cancro, aut Leone, quam sub ignem ferum vocant) et diversis ejus generibus, Capricorno, aut Aquario.

quæ tam obstinatum habent calorem, ut ab aquis 17. Credendum est, solem ipsum et planetas reli non facile extinguantur.

quos magis calefacere in perigæis suis, propter 22. Existimamus etiam flammam, quæ resultat ex propinguitatem ad terrem, quam in apogæis. nonnullis metallis imperfectis, esse valde robusQuod si eveniat, ut in aliqua regione sol sit tam et acrem. Verum de istis omnibus inquirasimul in perigæo, et propius ad perpendiculum ; tur ulterius. necesse est, ut magis calefaciat, quam in regione 23. Videtur autem flamma fulminum potentiorum ubi sol sit similiter in perigæo, sed magis ad has omnes flammas superare ; adeo ut ferrum obliquum. Adeo ut comparatio exaltationis ipsum perfectum aliquando colliquaverit in gutplanetarum notari debeat, prout ex perpendiculo tas; quod flammæ illæ alteræ facere non possunt. aut obliquitate participet, secundum regionum 24. In ignitis autem diversi sunt etiam gradus varietatem,

caloris, de quibus etiam non facta est diligens 18. Sol etiam, et similiter reliqui planetæ, calefacere inquisitio. Calorem maxime debilem existma

magis existimantur, cum sint in proximo ad mus esse ex linteo usto, quali ad flammæ excitastellas fixas majores ; veluti cum Sol ponitur in tionem uti solemus ; et similiter ex ligno illo Leone, magis vicinus fit Cordi leonis, Caudæ spongioso, aut funiculis arefactis, qui ad torleonis, et Spicæ virginis, et Sirio et Caniculæ, mentorum accensionem adhibentur. Post hunc quam cum ponitur in Cancro; ubi tamen magis sequitur carbo ignitus ex lignis et anthracibus, sistitur ad perpendiculum. Atque credendum atque etiam ex lateribus ignitis, et similibus. est, partes cæli majorem infundere calorem (licet Ignitorum autem vehementissime calida existiad tactum minime perceptibilem) quo magis mamus esse metalla ignita, ut ferrum, et cuprum, ornatæ sint stellis, præsertim majoribus.

et cætera. Verum de his etiam facienda est 19. Omnino calor cælestium augetur tribus modis ; ulterior inquisitio.

videlicet ex perpendiculo, ex propinquitate sive 25. Inveniuntur ex ignitis nonnulla longe calidiora, perigæo, et ex conjunctione sive consortio stel quam nonnullæ ex flammis. Multo enim calilarum.

dius est et magis adurens ferrum ignitum, quam 20. Magnum omnino invenitur intervallum inter flamma spiritus vini.

calorem animalium, ac etiam radiorum cælestium 26. Inveniuntur etiam ex illis, quæ ignita non sunt, (prout ad nos deferuntur) atque flammam, licet sed tantum ab igne calefacta, sicut aquæ fervenVOL. II.

2 H

tes, et aër conclusus in reverberatoriis, nonnulla, Itaque fiat diligens experimentum, per baculum quæ superant calore multa ex flammis ipsis et vel simile aliquid immissum in flammam, utrum ignitis.

ad latera flammæ non uratur citius, quam in me27. Motus auget calorem ; ut videre est in follibus dio flammæ.

et flatu ; adeo ut duriora ex metallis non solvan. | 37. Gradus autem in susceptione caloris sunt comtur aut liquefiant per ignem mortuum aut quie plures. Atque primo omnium notandum est, tum, nisi flatu excitetur.

quam parvus et exilis calor, etiam ea corpora, 28. Fiat experimentum per specula comburentia, in quæ caloris minime omnium sunt susceptiva,

quibus (ut memini) hoc fit; ut si speculum immutet tamen et nonnihil calefaciat. Nam ponatur (exempli gratia) ad distantiam spithama ipse calor manus globulum plumbi aut alicujus ab objecto combustibili, non tantopere incendat metalli paulisper detentum nonnihil calefacit. aut adurat, quam si positum fuerit speculum Adeo facile, in omnibus transmittitur et exci(exempli gratia) ad distantiam semispithama, tatur calor, corpore nullo modo ad apparentiam et gradatim et lente trahatur ad distantiam spi immutato. thamæ. Conus tamen et unio radiorum eadem | 38. Facillime omnium corporum apud nos et excipit

sunt, sed ipse motus auget operationem caloris. et remittit calorem aër: quod optime cernitur in 29. Existimantur incendia illa, quæ fiunt flante vento vitris calendaribus. Eorum confectio est talis;

forti, majores progressus facere adversus ventum, Accipiatur vitrum ventre concavo, collo tenui et quam secundum ventum ; quia scilicet flamma oblongo; resupinetur et demittatur hujusmodi resilit motu perniciore, vento remittente, quam vitrum, ore deorsum verso, ventre sursum, in aliprocedit, vento impellente.

ud vasculum vitreum ubi sit aqua, tangendo fun30. Flamma non emicat aut generatur, nisi detur dum vasculi illius recipientis, extremo ore vitri

aliquid concavi in quo flamma movere possit et immissi; et incumbat paululum vitri immissi colludere ; præterquam in fiammis flatuosis pulve lum ad os vitri recipientis, ita ut stare possit ; ris tormentarii, et similibus, ubi compressio et quod ut commodius fiat, apponatur parum ceræ incarceratio flammæ auget ejus furorem.

ad os vitri recipientis, ita tamen ut non penitus 31. Incus per malleum calescit admodum ; adeo ut obturetur os ejus, ne ob defectum aëris succeden

si incus fuerit laminæ tenuioris, existimemus tis impediatur motus, de quo jam dicetur, qui illam per fortes et continuos ictus mallei posse est admodum facilis et delicatus. rubescere, ut ferrum ignitum ; sed de hoc fiat Oportet autem ut vitrum demissum, antequam experimentum.

inseratur in alterum, calefiat ad ignem a parte 32. At in ignitis, quæ sunt porosa, ita ut detur spa superiori, ventre scilicet. Postquam autem fue

tium ad exercendum motum ignis, si cohibeatur rit vitrum illud collocatum, ut diximus, recipiet hujusmodi motus per compressionem fortem, sta et contrahet se aër (qui dilatatus erat per caletim extinguitur ignis; veluti cum linteum ustum, factionem) post moram sufficientem pro extincaut filum ardens candelæ aut lampadis, aut etiam tione illius ascititii caloris, ad talem extensionem carbo aut pruna ardens, comprimitur per presso sive dimensionem, qualis erit aëris ambientis aut rium, aut pedis conculcationem, aut hujusmodi, communis tunc temporis, quando immittitur vi. statim cessant operationes ignis.

trum ; atque attrahet aquam in sursum ad hu33. Approximatio ad corpus calidum auget calorem, jusmodi mensuram. Debet autem appendi charta

pro gradu approximationis; quod etiam fit in angusta et oblonga, et gradibus (quot libuerit) lumine: nam quo propius collocatur objectum interstincta. Videbis autem, prout tempestas ad lumen, eo magis est visibile.

diei incalescit aut frigescit, aërem se contrahere 34. Unio calorum diversorum auget calorem, nisi in angustius per frigidum, et extendere se in

facta sit commistio corporum. Nam focus mag latius per calidum ; id quod conspicietur per nus et focus parvus in eodem loco, nonnihil in aquam ascendentem quando contrabitur aër, et vicem augent calorem ; at aqua tepida immissa descendentem sive depressam quando dilatatur in aquam ferventem refrigerat.

aër. Sensus autem aëris, quatenus ad calidum 35. Mora corporis calidi auget calorem. Etenim et frigidum, tam subtilis est et exquisitus, ut fa

calor perpetuo transiens et emanans commisce cultatem tactus humani multum superet; adeo tur cum calore præinexistente, adeo ut multiplicet ut solis radius aliquis, aut calor anbelitus, multo calorem. Nam focus non æque calefacit cubi magis calor manus, super vitri summitatem poculum per moram semi-horæ, ac si idem focus situs, statim deprimat aquam manifesto. Attaduret per horam integram. At hoc non facit men existimamus, spiritum animalium magis adlumen; etenim lampas aut candela, in aliquo huc exquisitum sensum habere calidi et frigidi, loco posita, non magis illuminat per moram diu nisi quod a mole corporea impediatur et hebetetur. turnam, quam statim ab initio.

39. Post aërem existimamus corpora esse maxime 36. Irritatio per frigidum ambiens, auget calorem; sensitiva caloris ea, quæ a frigore recenter im

ut in focis videre est per gelu acre. Quod existi mutata sint et compressa, qualia sunt nix, et mamus fieri non tantum per conclusionem et con glacies ; ea enim leni aliquo tepore solvi incitractionem caloris, quæ est species unionis ; sed piunt et colliquari. Post illa sequitur fortasse per exasperationem; veluti cum aër aut baculum argentum vivum. Post illud sequuntur corpora violenter comprimitur aut flectitur, non ad punc pinguia, ut oleum, butyrum, et similia; deinde lig. tum loci prioris resilit, sed ulterius in contrarium. num; deinde aqua. Postremo lapides et metalla,

XVII.

XV.

quæ non facile calefiunt, præsertim interius. Illa | autem nihil fortasse ex iis, quæ ad hoc faciunt, prætamen calorem semel susceptum diutissime reți termittemus. nent; it aut later, aut lapis, aut ferrum ignitum, in pelvim aquæ frigidæ immissum et demersum, per quartam partem horæ (plus minus) retineat Cavendum autem est, et monendum quasi perpecalorem, ita ut tangi non possit.

tuo, ne cum tantæ partes formis videntur a nobis 40. Quo minor est corporis moles, eo citius per cor- tribui, trahantur ea, quæ dicimus, ad formas eas,

pus calidum approximatum incalescit; id quod quibus hominum contemplationes et cogitationes demonstrat omnem calorem apud nos esse corpori hactenus assueverunt. tangibili quodammodo adversum.

Primo enim, de formis copulatis, quæ sunt (ut 41. Calidum, quatenus ad sensum et tactum huma diximus) naturarum simplicium conjugia ex cursu

num, res varia est et respectiva ; adeo ut aqua communi universi, ut leonis, aquilæ, rosæ, auri, et tepida, si manus frigore occupetur, sentiatur esse hujusmodi, impræsentiarum non loquimur. Tempus calida; sin manus incaluerit, frigida.

enim erit de iis tractandi, cum ventum fuerit ad

latentes processus et latentes schematismos, eorumXIV.

que inventionem, prout reperiuntur in substantiis Quam inopes simus historiæ, quivis facile advertet, (quas vocant) seu naturis concretis. cum in tabulis superioribus, præterquam quod loco Rursus vero non intelligantur ea, quæ dicimus historiæ probatæ et instantiarum certarum nonnun (etiam quatenus ad naturas simplices) de formis et quam traditiones et relationes inseramus (semper ideis abstractis, aut in materia non determinatis, aut tamen adjecta dubiæ fidei et auctoritatis nota) sæpe male determinatis. Nos enim cum de formis loquinumero etiam hisce verbis, Fiat experimentum, vel mur, nil aliud intelligimus, quam leges illas et deInquiratur ulterius, uti cogamur.

terminationes actus puri, quæ naturam aliquam simplicem ordinant et constituunt; ut calorem, lumen,

pondus, in omnimoda materia et subjecto susceptiAtque opus et officium harum trium tabularum, bili. Itaque eadem res est forma calidi aut forma Comparentiam instantiarum ad intellectum vocare luminis, et lex calidi sive lex luminis ; neque vero a consuevimus. Facta autem comparentia, in opere rebus ipsis et parte operativa unquam nos abstrahiponenda est ipsa inductio. Invenienda est enim, mus aut recedimus. Quare cum dicimus (exempli super comparentiam omnium et singularum instanti gratia) in inquisitione formæ caloris, “ Rejice tenuiarum, natura talis, quæ cum natura data perpetuo tatem," aut " Tenuitas non est ex forma caloris ;" adsit, absit; atque crescat, et decrescat; sitque (ut idem est ac si dicamus, “Potest homo superinducere superius dictum est) limitatio naturæ magis commu calorem in corpus densum ;" aut contra, “ Potest nis. Hoc si mens jam ab initio facile tentet affir homo auferre aut arcere calorem a corpore tenui." mative (quod sibi permissa semper facere solet) oc Quod si cuiquam videantur etiam formæ nostræ currunt phantasmata, et opinabilia, et notionalia male habere nonnihil abstracti, quod misceant et conjunterminata, et axiomata quotidie emendanda ; nisi gant heterogenia (videntur enim valde esse heterolibeat (scholarum more) pugnare pro falsis. Ea genea calor cælestium, et ignis; rubor fixus in rosa, tamen proculdubio erunt meliora aut praviora, pro aut similibus, et apparens in iride, aut radiis opalii, facultate et robore intellectus qui operatur. At om aut adamantis; mors ex summersione, ex cremanino Deo (formarum inditori et opifici) aut fortasse tione, ex punctura gladii, ex apoplexia, ex atrophia; angelis et intelligentiis competit, formas per affirma et tamen conveniunt ista in natura calidi, ruboris, tionem immediate nosse, atque ab initio contempla mortis) is se habere intellectum norit, consuetudine tionis. Sed certe supra hominem est ; cui tantum et integralitate rerum, et opinionibus captum et deconceditur, procedere primo per negativas, et pos tentum. Certissimum enim est, ista, utcunque hetremo loco desinere in affirmativas, post omnimodam terogenea at aliena, coire in formam, sive legem eam exclusionem.

quæ ordinat calorem, aut ruborem, aut mortem; nec emancipari posse potentiam humanam, et liberari a

naturæ cursu communi, et expandi et exaltari ad Itaque naturæ facienda est prorsus solutio et sepa efficientia nova, et modos operandi novos, nisi per ratio; non per ignem certe, sed per mentem, tan revelationem et inventionem hujusmodi formarum ; quam ignem divinum. Est itaque inductionis veræ et tamen post istam unionem naturæ, quæ est res opus primum (quatenus ad inveniendas formas) re maxime principalis, de naturæ divisionibus et venis, jectio sive exclusiva naturarum singularum, quæ non tam ordinariis, quam interioribus et verioribus, suo inveniuntur in aliqua instantia, ubi natura data adest; loco postea dicetur. aut inveniuntur in aliqua instantia, ubi natura data abest; aut inveniuntur in aliqua instantia crescere,

XVIII. cum natura data decrescat; aut decrescere, cum na Jam vero proponendum est exemplum exclusionis tura data crescat. Tum vero post rejectionem et sive rejectionis naturarum, quæ per tabulas compaerelusivam debitis modis factam, secundo loco (tan- rentiæ reperiuntur non esse ex forma calidi ; illud quam in fundo) manebit (abeuntibus in fumum opi- interim monendo, non solum sufficere singulas tabunionibus volatilibus) forma affirmativa, solida, et las ad rejectionem alicujus naturæ, sed etiam unamvera, et bene terminata. Atque hoc breve dictu est, quamque ex instantiis singularibus in illis contentis. sed per multas ambages ad hoc pervenitur. Nos Manifestum enim est ex iis quæ dicta sunt, omnem

XVI.

XIX.

RUM A FORMA CALIDI.

XX.

instantiam contradictoriam destruere opinabile de forma calidi. Atque ab omnibus naturis prædictis forma. Sed nihilominus quandoque, perspicuitatis liberatur homo in operatione super calidum. causa, et ut usus tabularum clarius demonstretur, exclusivam duplicamus aut repetimus.

Atque in exclusiva jacta sunt fundamenta inducEXEMPLUM EXCLUSIVÆ, SIVE REJECTIONIS NATURA tionis veræ, quæ tamen non perficitur donec sistatur

in affirmativa. Neque vero ipsa exclusiva ullo modo

perfecta est, neque adeo esse potest sub initiis. Est 1. Per radios solis, rejice naturam elementarem. enim exclusiva (ut plane liquet) rejectio naturarum 2. Per ignem communem, et maxime per ignes simplicium. Quod si non habeamus adhuc bonas

subterraneos (qui remotissimi sunt, et plurimum et veras notiones naturarum simplicium, quomodo intercluduntur a radiis cælestibus) rejice naturam rectificari potest exclusiva ? At nonnullæ ex supracælestem.

dictis (veluti notio naturæ elementaris, notio na. 3. Per calefactionem omnigenum corporum (hoc turæ cælestis, notio tenuitatis) sunt notiones vagæ,

est, mineralium, vegetabilium, partium exterio nec bene terminatæ. Itaque nos, qui nec ignari rum animalium, aquæ, olei, aëris, et reliquorum) sumus, nec obliti, quantum opus aggrediamur (viz. ex approximatione sola ad ignem, aut aliud cor ut faciamus intellectum humanum rebus et naturæ pus calidum ; rejice omnem varietatem, sive parem) nullo modo acquiescimus in his, quæ adhuc subtiliorem texturam corporum.

præcepimus; sed et rem in ulterius provehimus, 4. Per ferrum et metalla ignita, quæ calefaciunt et fortiora auxilia in usum intellectus machinamur

alia corpora, nec tamen omnino pondere aut sub- et ministramus; quæ nunc subjungemus. Et certe stantia minuuntur ; rejice inditionem sive mix. in interpretatione nature animus omnino taliter est turam substantiæ alterius calidi.

præparandus et formandus, ut et sustineat se in 5. Per aquam ferventem, atque aërem, atque etiam gradibus debitis certitudinis, et tamen cogitet (præ

per metalla, et alia solida calefacta, sed non sertim sub initiis) ea, quæ adsunt, multum pendere usque ad ignitionem sive ruborem ; rejice lucem ex iis, quæ supersunt.

aut lumen. 6. Per radios lunæ et aliarum stellarum (excepto sole) rejice etiam lucem et lumen.

Attamen quia citius emergit veritas ex errore, 7. Per comparativam ferri igniti et flammæ spiri- quam ex confusione, utile putamus, ut fiat permissio

tus vini (ex quibus ferrum ignitum plus habet intellectui, post tres tabulas comparentiæ primæ calidi et minus lucidi, flamma autem spiritus vini (quales posuimus) factas et pensitatas, accingendi se plus lucidi et minus calidi) rejice etiam lucem et tentandi opus interpretationis naturæ in affirmaet lumen.

tiva ; tam ex instantiis tabularum, quam ex iis, quæ 8. Per aurum et alia metalla ignita, quæ densissimi alias occurrent. Quod genus tentamenti, permis

sunt corporis secundum totum; rejice tenuita- sionem intellectus, sive interpretationem inchoatam, tem.

sive vindemiationem primam appellare consuevi. 9. Per aërem, qui invenitur ut plurimum frigidus, mus.

et tamen manet tenuis; rejice etiam tenuitatem. 10. Per ferrum ignitum, quod non intumescit mole, VINDEMIATIO PRIMA DE FORMA CALIDI.

sed manet intra eandem dimensionem visibilem; rejice motum localem, aut expansivum, secun Animadvertendum autem est, formam rei inesse dum totum.

(ut ex iis, quæ dicta sunt, plane liquet) instantiis 11. Per dilatationem aëris in vitris calendariis et universis et singulis, in quibus res ipsa inest ; aliter

similibus, qui movetur localiter et expansive enim forma non esset: itaque nulla plane dari potest manifesto, neque tamen colligit manifestum instantia contradictoria. Attamen longe magis augmentum caloris; rejice etiam motum localem, conspicua invenitur forma et evidens in aliquibus aut expansivum secundum totum.

instantiis, quam in aliis ; in iis videlicet, ubi minus 12. Per facilem tepefactionem omnium corporum, cohibita est natura formæ, et impedita, et redacta in

absque aliqua destructione aut alteratione nota- ordinem, per naturas alias. Hujusmodi autem bili; rejice naturam destructivam, aut inditionem instantias, elucescentias, vel instantias ostensivas violentam alicujus naturæ novæ.

appellare consuevimus. Pergendum itaque est ad 13. Per consensum et conformitatem operum simi- vindemiationem ipsam primam de forma calidi.

lium, quæ eduntur a calore et a frigore; rejice Per universas et singulas instantias, natura, cujus motum tam expansivum quam contractivum, limitatio est calor, videtur esse motus. Hoc autem secundum totum.

maxime ostenditur in flamma, quæ perpetuo move14. Per accensionem caloris ex attritione corporum ; tur; et in liquoribus ferventibus aut bullientibus,

rejice naturam principialem. Naturam princi- qui etiam perpetuo moventur. Atque ostenditur pialem vocamus eam, quæ positiva reperitur in etiam in incitatione sive incremento caloris facto per natura, nec causatur a natura præcedente. motum ; ut in follibus et ventis: de quo vide Instant.

29. Tab. 3. Atque similiter in aliis modis motus: Sunt et aliæ naturæ; neque enim tabulas confici de quibus vide Instant. 28. et 31. T'ab. 3. Rursus mus perfectas, sed exempla tantum.

ostenditur in extinctione ignis et caloris per omnem Omnes et singulæ naturæ prædictæ non sunt ex fortem compressionem, quæ frænat et cessare facit

« VorigeDoorgaan »