Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

CXXI.

auctores simul, ac veluti uno ictu et impetu, summo

veamus ; idque non assumpto aliquo ex antiquis in At de illo omnino magis accurate dispiciendum: auxilium et præsidium nostrum, sed quasi viribus Quod plurima in historia nostra captui vulgari, aut propriis. etiam cuivis intellectui (rebus præsentibus assue- Nos autem scimus, si minus sincera fide agere facto) videbuntur curiosæ cujusdam et inutilis sub- voluissemus, non difficile fuisse nobis, ista, quæ tilitatis. Itaque de hoc ante omnia et dictum et afferuntur, vel ad antiqua secula ante Græcorum temdicendum est. Hoc scilicet; Nos, jam sub initiis pora (cum scientiæ de natura magis fortasse, sed et ad tempus, tantum lucifera experimenta, non tamen majore cum silentio, floruerint; neqne in fructifera quærere ; ad exemplum creationis divinæ, Græcorum tubas et fistulas adhuc incidissent) vel quod sæpius diximus, quæ primo die lucem tantum etiam (per partes certe) ad aliquos ex Græcis ipsis produxit, eique soli unum integrum diem attribuit, referre, atque astipulationem et honorem inde peneque illo die quicquam materiati operis immiscuit. tere; more novorum hominum, qui nobilitatem sibi

Itaque si quis istiusmodi res nullius esse usus pu- ex antiqua aliqua prosapia, per genealogiarum fatet, idem cogitat ac si nullum etiam lucis esse usum vores, astruunt et affingunt. Nos vero, rerum ericenseat, quia res scilicet solida aut materiata non dentia freti, omnem commenti et imposturæ consit. Atque revera dicendum est, simplicium natu- ditionem rejicimus, neque ad id quod agitur plus rarum cognitionem bene examinatam et definitam interesse putamus, utrum, quæ jam invenientur, aninstar lucis esse ; quæ ad universa operum pene- | tiquis olim cognita, et per rerum vicissitudines et tralia aditum præbet; atque tota agmina operum secula occidentia et orientia sint; quam hominibus et turmas, et axiomatum nobilissimorum fontes, po- curæ esse debere, utrum novus orbis fuerit insula testate quadam complectitur, et post se trahit; in illa Atlantis, et veteri mundo cognita; an nunc prise tamen non ita magni usus est. Quin et literarum mum reperta. Rerum enim inventio a naturæ luce elementa per se et separatim nihil significant, nec petenda, non ab antiquitatis tenebris repetenda est. alicujus usus sunt; sed tamen ad omnis sermonis Quod vero ad universalem istam reprehensionem compositionem et apparatum instar materiæ primæ attinet, certissimum est vere rem reputanti, eam et sunt. Etiam semina rerum, potestate valida, usu magis probabilem esse, et magis modestam, quam si (nisi in processu suo) nihili sunt. Atque lucis ip- facta fuisset ex parte. Si enim in primis notionibus sius radii dispersi, nisi coëant, beneficium suum non errores radicati non fuissent, fieri non potuisset, impertiuntur.

quin nonnulla recte inventa, alia perperam inventa Quod si quis subtilitatibus speculativis offendatur; correxissent. Sed cum errores fundamentales fuequid de scholasticis viris dicendum erit, qui subtili- rint, atque ejusmodi, ut homines potius res neglesetatibus immensum indulserunt ? Quæ tamen sub- rint ac præterierint, quam de illis pravum aut falsum tilitates in verbis, aut saltem vulgaribus notionibus judicium fecerint; minime mirum est, si homines id (quod tantundem valet) non in rebus aut natura, non obtinuerint, quod non egerint; nec ad metam consumptæ fuerunt; atque utilitatis expertes erant, pervenerint, quam non posuerint aut collocarint; non tantum in origine, sed etiam in consequentiis ; neque viam emensi sint, quam non ingressi sint aut tales autem non fuerunt, ut haberent in præsens uti- tenuerint. litatem nullam, sed per consequens infinitam ; quales Atque insolentiam rei quod attinet ; certe si quis sunt eæ, de quibus loquimur. Hoc vero sciant ho- manus constantia atque oculi vigore lineam magis mines pro certo, omnem subtilitatem disputationem rectam, aut circulum magis perfectum se describere et discursuum mentis, si adhibeatur tantum post ax- posse, quam alium quempiam, sibi assumat; induiomata inventa, seram esse et præposteram ; et sub- citur scilicet facultatis comparatio : quod si quis tilitatis tempus verum ac proprium, aut saltem præ. asserat, se adhibita regula, aut circumducto circino, cipuum, versari in pensitanda experientia, et inde lineam magis rectam, aut circulum magis perfectum constituendis axiomatibus : nam illa altera subtilitas posse describere, quam aliquem alium vi sola oculi et naturam prensat et captat, sed nunquam apprehendit manus; is certe non admodum jactator fuerit. Quin aut capit. Et verissimum certe est, quod de occa- hoc, quod dicimus, non solum in hoc nostro conatu sione sive Fortuna dici solet, si transferratur ad na- primo et inceptivo locum habet; sed etiam pertinet turam : videlicet, “ eam a fronte comatam, ab occi- ad eos, qui huic rei posthac incumbent. Nostra pitio calvam esse.”

enim via inveniendi scientias exæquat fere ingenia, Denique de contemptu, in naturali historia, rerum et non multum excellentiæ eorum relinquit: cum aut vulgarium, aut vilium, aut nimis subtilium, et in omnia per certissimas regulas et demonstrationes originibus suis inutilium, illa vox mulierculæ ad transigat. Itaque hæc nostra (ut sæpe diximus) tumidum principem, qui petitionem ejus, ut rem in- felicitatis cujusdam sunt potius, quam facultatis, et dignam et majestate sua inferiorem, abjecisset, pro potius temporis partus quam ingenii. Est enim oraculo sit; “ Desine ergo rex esse:" quia certis- certe casus aliquis non minus in cogitationibus husimum est, imperium in naturam, si quis hujusmodi manis, quam in operibus et factis. rebus, ut nimis exilibus et minutis, vacare nolit, nec obtineri nec geri posse.

Itaque dicendum de nobis ipsis quod ille per jo

cum dixit, præsertim cum tam bene rem secet; Occurrit etiam et illud ; mirabile quiddam esse " Fieri non potest ut idem sentiant, qui aquam et et durum, quod nos omnes scientias atque omnes qui vinum bibant.” At cæteri homines, tam veteres

CXXIII.

CXXII.

CXXIV.

nec

CXXVI.

mus.

quam novi, liquorem biberunt crudum in scientiis, enim inquirendi et inveniendi apud antiquos et ipsi tanquam aquam vel sponte ex intellectu manantem, profitemur, et scripta eorum præ se ferunt. Ea vel per dialecticam tanquam per rotas ex puteo autem non alia fuit, quam ut ab exemplis quibusdam haustam: At nos liquorem bibimus et propinamus et particularibus (additis notionibus communibus, et ex infinitis confectum uvis, iisque maturis et tem- fortasse portione nonnulla ex opinionibus receptis, pestivis, et per racemos quosdam collectis ac decerp- quæ maxime placuerunt) ad conclusiones maxime tis; et subinde in torculari pressis, ac postremo in generales sive principia scientiarum advolarent; ad vase repurgatis et clarificatis. Itaque nil mirum, si quorum veritatem immotam et fixam, conclusiones nobis cum aliis non conveniat.

inferiores per media educerent ac probarent; ex quibus artem constituebant. Tum demum si nova

particularia et exempla mota essent et adducta, quæ Occurret proculdubio et illud : rec metam aut placitis suis refragarentur ; illa aut per distinctiones, scopum scientiarum a nobis ipsis (id quod in aliis aut per regularum suarum explanationes, in ordinem reprehendimus) verum et optimum præfixum esse. subtiliter redigebant; aut demum per exceptiones Esse enim contemplationem veritatis, omni operum grosso modo summovebant : at rerum particularium utilitate et magnitudine digniorem et celsiorem : lon- non refragantium causas ad illa principia sua labogam vero istam et solicitant moram in experientia riose et pertinaciter accommodabant. Veru et materia, et rerum particularium fluctibus, mentem historia naturalis et experientia illa erat, quam fuveluti humo affigere, vel potius in Tartarum quod- isse oportebat (longe certe abest); et ista advolatio dam confusionis et perturbationis dejicere; atque ad generalissima, omnia perdidit. abstractæ sapientiæ serenitate et tranquillitate (tanquam a statu multo diviniore) arcere et summovere. Nos vero huic rationi libenter assentimur ; et hoc Occurret et illud ; nos, propter inhibitionem ipsum, quod innuunt ac præoptant, præcipue atque quandam pronunciandi, et principia certe ponendi, ante omnia agimus. Etenim verum exemplar mundi donec per medios gradus ad generalissima rite perin intellectu humano fundamus, quale invenitur, ventum sit, suspensionem quandam judicii tueri, atnon quale cuipiam sua propria ratio dictaverit. Hoc que ad acatalepsiam rem deducere. Nos vero non autem perfici non potest, nisi facta mundi dissec- acatalepsiam, sed eucatalepsiam meditamur et protione atque anatomia diligentissima. Modulos vero ponimus : sensui enim non derogamus, sed minisineptos mundorum et tanquam simiolas, quas in tramus; et intellectum non contemnimus, sed regiphilosophiis phantasiæ hominum extruxerunt om

Atque melius est scire quantum opus sit, et nino dissipandas edicimus. Sciant itaque homi- tamen nos non penitus scire putare; quam penitus nes (id quod superius diximus) quantum intersit scire nos putare, et tamen nil eorum, quæ opus est, inter humanæ mentis idola et divinæ mentis ideas. scire. Illa enim nihil aliud sunt quam abstractiones ad

CXXVII. placitum : hæ autem sunt vera signacula Creatoris super creaturas, prout in materia per lineas Etiam dubitabit quispiam potius quam objiciet ; Teras et exquisitas imprimuntur et terminantur. utrum nos de naturali tantum philosophia, an etiam Itaque ipsissimæ res sunt in hoc genere) veritas de scientiis reliquis, logicis, ethicis, politicis, secunet utilitas : atque opera ipsa pluris facienda sunt, dum viam nostram perficiendis, loquamur. At nos quatenus sunt veritatis pignora, quam propter vitæ certe de universis hæc, quæ dicta sunt, intelligimus : commoda.

atque quemadmodum vulgaris logica, quæ regitres per

syllogismum, non tantum ad naturales, sed ad omnes CXXV.

scientias pertinet ; ita et nostra, quæ procedit per Occurret fortasse et illud : nos tanquam actum inductionem, omnia complectitur. Tam enim hisagere ; atque antiquos ipsos eandem, quam nos, toriam et tabulas inveniendi conficimus de ira, metu, viam tenuisse. Itaque verisimile putabit quispiam et verecundia, et similibus; ac etiam de exemplis etiam nos, post tantum motum et molitionem, de- rerum civilium : nec minus de motibus mentalibus venturos tandem ad aliquam ex illis philosophiis, memoriæ, compositionis et divisionis, judicii, et requæ apud antiquos valuerunt. Nam et illos in liquorum; quam de calido et frigido, aut luce, aut meditationum suarum principiis vim et copiam mag- vegetatione, aut similibus. Sed tamen cum nostra nam exemplorum et particularium paravisse ; atque ratio interpretandi, post historiam præparatam et in commentarios per locos et titulos digessisse ; ordinatam, non mentis tantum motus et discursus (ut atque inde philosophias suas et artes confecisse, et logica vulgaris) sed et rerum naturam intueatur; ita postea, re comperta, pronuntiasse ; et exempla ad mentem regimus, ut ad rerum naturam se, aptis per fidem et docendi lumen sparsim addidisse ; sed par- | omnia modis, applicare possit. Atque propterea ticularium notas, et codicillos ac commentarios suos multa et diversa in doctrina interpretationis præciin lucem edere, supervacuum et molestum putasse : pimus, quæ ad subjecti, de quo inquirimus, qualitaideoque fecisse quod in ædificando fieri solet; nempe tem et conditionem, modum inveniendi nonnulla ex post ædificii structuram, machinas et scalas a con- parte applicent. spectu amovisse. Neque aliter factum esse credere

CXXVIII. certe oportet. Verum nisi quis omnino oblitus fuerit eorum, quæ superius dicta sunt, huic objectione At illud de nobis ne dubitare quidem fas sit ; (aut scrupulo potius) facile respondebit. Formam utrum nos philosophiam et artes et scientias, quibus

CXXIX.

ner.

utimur, destruere et demoliri cupiamus : contra enim, | intersit inter hominum vitam in excultissima qua. earum et usum et cultum et honores libenter am

piam Europæ provincia, et in regione aliqua nova plectimur. Neque enim ullo modo officimus, quin Indiæ maxime fera et barbara : ea tantum differre istæ, quæ invaluerunt, et disputationes alant, et ser existimabit, ut merito hominem homini deum esse, mones ornent, et ad professoria munera ac vitæ ci- non solum propter auxilium et beneficium, sed etiam vilis compendia adhibeantur et valeant; denique tan- per status comparationem, recte dici possit. Atque quam numismata quædam, consensu inter homines hoc non solum, non cælum, non corpora ; sed artes recipiantur. Quinetiam significamus aperte ea, quæ præstant. nos adducimus, ad istas res non multum idonea futura; Rursus, vim et virtutem et consequentias rerum cum ad vulgi captum deduci omnino non possint, inventarum notare juvat: quæ non in aliis manifesnisi per effecta et opera tantum. At hoc ipsum, tius occurrent, quam in illis tribus, quæ antiquis quod de affectu nostro et bona voluntate erga scien- incognitæ; et quarum primordia, licet recentia, obtias receptas dicimus, quam vere profiteamur, scripta scura et ingloria sunt: artis nimirum imprimendi, nostra in publicum edita (præsertim libri “ De Pro- pulveris tormentarii, et acus nauticæ. Hæc enim gressu Scientiarum") fidem faciant. Itaque id ver-tria, rerum faciem et statum in orbe terrarum mutabis amplius vincere non conabimur. Illud interim verunt: primum, in re literaria : secundum, in re constanter et diserte monemus; his modis, qui in bellica : tertium, in navigationibus ; unde innumeræ usu sunt, nec magnos in scientiarum doctrinis et rerum mutationes secutæ sunt, ut non imperium contemplatione progressus fieri, nec illas ad ampli- aliquod, non secta, non stella majorem efficaciam et tudinem operum deduci posse.

quasi influxum super res humanas exercuisse videatur, quam ista mechanica exercuerunt.

Præterea non abs re fuerit, tria hominum ambiSuperest ut de finis excellentia pauca dicamus. tionis genera et quasi gradus distinguere. Primum Ea si prius dicta fuissent, votis similia videri potuis- eorum, qui propriam potentiam in patria sua amsent: sed spe jam facta, et iniquis præjudiciis sub- plificare cupiunt; quod genus vulgare est et degelatis, plus fortasse ponderis habebunt. Quod si nos Secundum eorum, qui patriæ potentiam et omnia perfecissemus et plane absolvissemus, nec imperium inter humanum genus amplificare nitunalios in partem et consortium laborum subinde voca- tur; illud plus certe habet dignitatis, cupiditatis remus : etiam ab hujusmodi verbis abstinuissemus, haud minus. Quod si quis humani generis ipsius ne acciperentur in prædicationem meriti nostri. potentiam et imperium in rerum universitatem inCum vero aliorum industria acuenda sit, et animi staurare et amplificare conetur; ea proculdubio excitandi atque accendendi; consentaneum est, ut ambitio (si modo ita vocanda sit) reliquis et sanior quædam hominibus in mentem redigamus.

est et augustior. Hominis autem imperium in res, in Primo itaque, videtur inventorum nobilium intro- solis artibus et scientiis ponitur: naturæ enim non ductio inter actiones humanas longe primas partes imperatur, nisi parendo. tenere; id quod antiqua secula judicaverunt. Ea Præterea, si unius alicujus particularis inventi enim inventoribus divinos honores tribuerunt: jis utilitas ita homines affecerit, ut eum, qui genus huautem, qui in rebus civilibus merebantur (qtales manum universum beneficio aliquo devincire potuerit, erant urbium et imperiorum conditores, legislatores, homine majorem putaverint; quanto celsius videbipatriarum a diuturnis malis liberatores, tyrannidum tur tale aliquid invenire, per quod alia omnia expedebellatores, et his similes) heroum tantum honores dite inveniri possint ? Et tamen (ut verum omnino decreverunt. Atque certe si quis ea recte conferat, dicamus) quemadmodum, luci magnam habemus justum hoc prisci seculi judicium reperiet. Etenim gratiam, quod per eam vias inire, artes exercere, inventorum beneficia ad universum genus humanum legere, nos invicem dignoscere possimus, et nihilpertinere possunt; civilia ad certas tantummodo ominus ipsa visio lucis res præstantior est et pulhominum sedes: hæc etiam non ultra paucas ætates chrior, quam multiplex ejus usus : ita certe ipsa durant; illa quasi perpetuis temporibus. Atque contemplatio rerum, prout sunt, sine superstitione aut status emendatio in civilibus non sine vi et perturba- impostura, errore aut confusione, in se ipsa magis tione plerumque procedit: at inventa beant, et bene- digna est, quam universus inventorum fructus. ficium deferunt absque alicujus injuria aut tristitia. Postremo siquis depravationem scientiarum et

Etiam inventa quasi novæ creationes sunt, et divi- artium ad malitiam et luxuriam, et similia, objecenorum operum imitamenta, ut bene cecinit ille : rit; id neminem moveat. Illud enim de omnibus Primum frugiferos fætus mortalibus ægris

mundanis bonis dici potest, ingenio, fortitudine, Dididerunt quondam præstanti nomine Athenæ : viribus, forma, divitiis, luce ipsa, et reliquis. ReEt RECREAVERUNT vitam, legesque rogarunt. cuperet modo genus humanum jus suum in natu

Lucret. I. vi. 1.

ram, quod ei ex dotatione divina competit; et detur Atque videtur notatu dignum in Salomone; quod ei copia : usum vero recta ratio et sana religio cum imperio, auro, magnificentia operum, satellitio, gubernabit. famulitio, classe insuper, et nominis claritate, ac summa hominum admiratione floreret ; tamen nihil horum delegerit sibi ad gloriam, sed ita pronuncia- Jam vero tempus est, ut artem ipsam interpreverit: “ Gloriam Dei esse, celare rem; gloriam tandi naturam proponamus: in qua licet nos utilisregis, investigare rem."

sima et verissima præcepisse arbitremur; tamen Rursus (si placet) reputet quispiam, quantum necessitatem ei absolutam (ac si absque ea nil agi

CXXX.

possit) aut etiam perfectionem non attribuimus. | possent. Est enim interpretatio verum et naturale Etenim in ea opinione sumus; si justam naturæ et opus mentis, demptis iis, quæ obstant: sed tamen experientiæ historiam præsto haberent homines, omnia certe per nostra præcepta erunt magis in proatque in ea sedulo versarentur ; sibique duas res cinctu et multo firmiora. imperare possent; unam, ut receptas opiniones et Neque tamen illis nihil addi posse affirmamus : notiones deponerent; alteram, ut mentem a gene- sed contra, nos, qui mentem respicimus, non tantum ralissimis et proximis ab illis, ad tempus cohiberent; in facultate propria, sed quatenus copulatur cum fore ut etiam vi propria et genuina mentis, absque rebus; artem inveniendi cum inventis adolescere alia arte, in formam nostram interpretandi incidere posse, statuere debemus.

LIBER SECUNDUS

APHORISMO RUM,

| DB

INTERPRETATIONE NATURÆ, SIVE DE REGNO HOMINIS.

APHORISMUS I.

III.

II.

gem, ejusque paragraphos, formarum nomine intelli

gimus; præsertim cum hoc vocabulum invaluerit, et SUPER datum corpus novam naturam, sive novas familiariter occurrat. naturas generare et superinducere, opus et intentio est humanæ potentiæ. Datæ autem naturæ formam, sive differentiam veram, sive naturam naturantem, Qui causam alicujus naturæ (veluti albedinis aut sive fontem emanationis (ista enim vocabula habe- caloris) in certis tantum subjectis novit; ejus scienmus, quæ ad indicationem rei proxime accedunt) tia imperfecta est. Et qui effectum super certas invenire, opus et intentio est humanæ scientiæ. At- tantum materias (inter eas, quæ sunt susceptibiles) que his operibus primariis subordinantur alia opera inducere potest; ejus potentia pariter imperfecta est. duo secundaria et inferioris notæ ; priori, transfor- At qui efficientem et materialem causam tantummatio corporum concretorum de alio in aliud, intra modo novit (quæ causæ fluxæ sunt, et nihil aliud, terminos possibiles; posteriori, inventio, in omni quam vehicula et causæ formam deferentes in aligeneratione et motu, latentis processus continuati ab quibus) is ad nova inventa, in materia aliquatenus efficiente manifesto, et materia manifesta, usque simili et præparata, pervenire potest; sed rerum ad formam inditam; et inventio similiter latentis terminos altius fixos non movet. At qui formas noschematismi corporum quiescentium et non in motu. vit, is naturæ unitatem in materiis dissimillimis com

plectitur ; itaque quæ adhuc facta non sunt, qualia

nec naturæ vicissitudines, neque experimentales inQuam infeliciter se habeat scientia humana, quæ dustriæ, neque casus ipse, in actum unquam perin usu est, etiam ex illis liquet, quæ vulgo asserun- duxissent, neque cogitationem humanam subitura tur. Recte ponitur; “ Vere scire, esse per causas fuissent; detegere et producere potest. Quare ex scire." Etiam non male constituuntur causæ qua- formarum inventione sequitur contemplatio vera et tuor; materia, forma, efficiens, et finis. At ex his operatio libera. causa finalis tantum abest ut prosit, ut etiam scientias corrumpat, nisi in hominis actionibus. Formæ inventio habetur pro desperata. Efficiens vero, et Licet viæ ad potentiam, atque ad scientiam humamateria (quales quæruntur et recipiuntur, remotæ nam, conjunctissimæ sint et fere eædem; tamen scilicet, absque latenti processu ad formam) res per- propter perniciosam et inveteratam consuetudinem functoriæ sunt et superficiales, et nihili fere ad sci- versandi in abstractis, tutius omnino est ordiri et entiam veram et activam. Neque tamen obliti excitare scientias ab iis fundamentis, quæ in ordine sumus, nos superius notasse et correxisse errorem sunt ad partem activam, atque ut illa ipsa partem mentis humanæ, in deferendo formas primas essentiæ. contemplativam signet et determinet. Videndum Licet enim in natura nihil vere existat præter corpora itaque est ad aliquam naturam super corpus datum individua, edentia actus puros individuos ex lege; in generandam et superinducendam, quale quis prædoctrinis tamen, illa ipsa lex, ejusque inquisitio, et ceptum, aut qualem quis directionem aut deductionem inventio, atque explicatio, pro fundamento est tam maxime optaret; idque sermone simplici et minime ad sciendum quam ad operandum. Eam autem le- | abstruso.

IV.

Exempli gratia; si quis argento cupiat superin- et restringatur homo in operando, si plures requiranducere flavum colorem auri, aut augmentum ponderis tui, propter difficultatem tot naturas coadunandi ; (servatis legibus materiæ, aut lapidi alicui non dia- gnæ non facile conveniunt, nisi per vias naturæ phano diaphaneitatem, aut vitro tenacitatem, aut tritas et ordinarias. Utcunque tamen dicendum est, corpori alicui non vegetabili vegetationem ; videndum quod iste modus operandi (qui naturas intuetur sim. (inquam) est, quale quis præceptum aut deductionem plices, licet in corpore concreto) procedat ex iis, potissimum sibi dari exoptet. Atque primo, exop- quæ in natura sunt constantia, et æterna, et catholica, tabit aliquis proculdubio sibi monstrari aliquid hujus- et latas præbeat potentiæ humanæ vias, quales (ut modi, quod opera non frustret, neque experimento nunc sunt res) cogitatio humana vix capere aut fallat. Secundo, exoptabit quis aliquid sibi præ- repræsentare possit. scribi, quod ipsum non astringat et coërceat ad At secundum genus axiomatis (quod a latentis media quædam, et modos quosdam operandi parti processus inventione pendet) non per naturas simculares. Fortasse enim destituetur, nec habebit plices procedit, sed per concreta corpora, quemadfacultatem et commoditatem talia media comparandi modum in natura inveniuntur cursu ordinario. Exet procurandi. Quod si sint et alia media, et alii empli gratia, in casu ubi fit inquisitio, ex quibus modi (præter illud præceptum) progignendæ talis initiis, et quo modo, et quo processu, aurum, aut naturæ ; ea fortasse ex iis erunt quæ sunt in operan- aliud quodvis metallum, aut lapis generetur, a primis tis potestate ; a quibus nihilominus per angustias menstruis aut rudimentis suis, usque ad mineram præcepti excludetur, nec fructum capiet. Tertio, perfectam: aut similiter, quo processu herbæ geneoptabit aliquid sibi monstrari, quod non sit æque | rentur, a primis concretionibus succorum in terra, difficile, ac illa ipsa operatio, de qua inquiritur, sed aut a seminibus, usque ad plantam formatam, cum propius accedat ad praxin.

universa illa successione motus, et diversis et conItaque de præcepto vero et perfecto operandi tinuatis naturæ nixibus ; similiter, de generatione pronunciatum erit tale; “ Ut sit certum, liberum, et ordinatim explicata animalium, ab initu ad partum; disponens, sive in ordine ad actionem.” Atque hoc et similiter de corporibus aliis. ipsum idem est cum inventione formæ veræ. Etenim Enimvero neque ad generationes corporum tantum forma naturæ alicujus talis est, ut, ea posita, natura spectat hæc inquisitio, sed etiam ad alios motus et data infallibiliter sequatur. Itaque adest perpetuo, opificia naturæ. Exempli gratia ; in casu ubi fit quando natura illa adest, atque eam universaliter inquisitio de universa serie et continuatis actionibus affirmat, atque inest omni. Eadem forma talis est, alimentandi, a prima receptione alimenti ad assimiut ea amota, natura data infallibiliter fugiat. Itaque lationem perfectam; aut similiter de motu voluntario abest perpetuo, quando natura illa abest, eamque in animalibus, a prima impressione imaginationis et perpetuo abnegat, atque inest soli. Postremo, forma continuatis nixibus spiritus, usque ad flexiones et vera talis est, ut naturam datam ex fonte aliquo motus artuum ; aut de explicato motu linguæ, et essentiæ deducat, quæ inest pluribus, et notior est labiorum, et instrumentorum reliquorum, usque ad naturæ (ut loquuntur, quam ipsa forma. Itaque de editionem vocum articulatarum. Nam hæc quoque axiomate vero et perfecto sciendi pronunciatum et spectant ad naturas concretas, sive collegiatas et in præceptum tale est ; “ Ut inveniatur natura alia, fabrica ; et intuentur veluti consuetudines naturæ quæ sit cum natura data convertibilis, et tamen sit particulares et speciales, non leges fundamentales et limitatio naturæ notioris instar generis veri." Ista communes, quæ constituunt formas. Veruntamen autem duo pronunciata, activum et contemplativum, omnino fatendum est rationem istam videri expedires eadem sunt; et quod in operando utilissimum, id tiorem, et magis sitam in propinquo; et spem injiin sciendo verissimum.

cere magis, quam illam primariam.

At pars operativa similiter, quæ huic parti con

templativæ respondet, operationem extendit et proAt præceptum sive axioma de transformatione movet, ab iis, quæ ordinario in natura inveniuntur, corporum, duplicis est generis. Primum intuetur ad quædam proxima, aut a proximis non admodum corpus, ut turmam sive conjugationem naturarum remota ; sed altiores et radicales operationes super simplicium, ut in auro hạc conveniunt; quod sit naturam pendent utique ab axiomatibus primariis

. flavum ; quod sit ponderosum, ad pondus tale; quod sit Quinetiam ubi non datur homini facultas operandi, malleabile, aut ductile, ad extensionem talem ; quod sed tantum sciendi, ut in cælestibus (neque enim non fiat volatile, nec deperdat de quanto suo per conceditur homini operari in cælestia, aut ea immuignem ; quod fluat fluore tali; quod separetur et tare, aut transformare) tamen inquisitio facti ipsius, solvatur modis talibus; et similiter de cæteris naturis, sive veritatis rei, non minus quam cognitio causarum quæ in auro concurrunt. Itaque hujusmodi axioma et consensuum, ad primaria illa et catholica axiorem deducit ex formis naturarum simplicium. Nam mata de naturis simplicibus (veluti de natura rotaqui formas et modos novit superinducendi flavi, pon- tionis spontaneæ, attractionis sive virtutis magneticæ, deris, ductilis, fixi, fluoris, solutionum, et sic de et aliorum complurium, quæ magis communia sunt, reliquis, et eorum graduationes et modos ; videbit et quam ipsa cælestia) refertur. Neque enim speret curabit, ut ista conjungi possint in aliquo corpore, aliquis terminare quæstionem, utrum in motu diurno unde sequatur transformatio in aurum. Atque hoc revera terra aut coelum rotet; nisi naturam rotationis genus aperandi pertinet ad actionem primariam. spontaneæ prius comprehenderit. Eadem enim est ratio generandi naturam unam aliquam simplicem, et plures; nisi quod arctetur magis

V.

« VorigeDoorgaan »