Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

xcv.

XCVI.

XCVII.

rint; tamen ea etiam nunc breviter verbis nudis ac omnino deveniendum est) aut nulla, aut admodum simplicibus repræsentare visum est.

infirma adhuc fuerunt; nec particularium sylva et materies, vel numero, vel genere, vel certitudine,

informando intellectui competens, aut ullo modo Qui tractaverunt scientias, aut empirici, aut dog-sufficiens, adhuc quæsita est et congesta. Sed matici fuerunt. Empirici, formicæ more, congerunt contra homines docti (supini sane et faciles) rutantum et utuntur: rationales, aranearum more, telas mores quosdam experientiæ, et quasi famas et auras ex se conficiunt: apis vero ratio media est, quæ ejus, ad philosophiam suam vel constituendam vel materiam ex Aoribus horti et agri elicit; sed tamen confirmandam exceperunt, atque illis nihilominus eam propria facultate vertit et digerit. Neque ab- pondus legitimi testimonii attribuerunt. Ac veluti simile philosophiæ verum opificium est; quod nec si regnum aliquod aut status non ex literis et relamentis viribus tantum aut præcipue nititur, neque tionibus a legatis et nuntiis fide dignis missis, sed ex ex historia naturali et mechanicis experimentis præ- urbanorum sermunculis et ex triviis consilia sua et bitam materiam, in memoria integram, sed in intel- negotia gubernaret; omnino talis in philosophiam lectu mutatam et subactam reponit. Itaque ex administratio, quatenus ad experientiam, introducta harum facultatum (experimentalis scilicet et ration- est. Nil debitis modis exquisitum, nil verificatum, alis) arctiore et sanctiore fædere (quod adhuc fac- nil numeratum, nil appensum, nil dimensum in natutum non est) bene sperandum est.

rali historia reperitur. At quod in observatione indefinitum et vagum, id in informatione fallax et

infidum est. Quod si cui hæc mira dictu videantur, Naturalis philosophia adhuc sincera non inveni- et querelæ minus justæ propiora; cum Aristoteles tur, sed infecta et corrupta: in Aristotelis schola tantus ipse vir, et tanti regis opibus subnixus, tam per logicam; in Platonis schola per theologiam accuratam de animalibus historiam confecerit ; atque naturalem; in secunda schola Platonis, Procli, et alii nonnulli majore diligentia (licet strepitu minore) aliorum, per mathematicam; quæ philosophiam na- multa adjecerint; et rursus alii de plantis, de meturalem terminare, non generare aut procreare debet. tallis et fossilibus, historias et narrationes copiosas At ex philosophia naturali pura et impermista me- conscripserint; is sane non satis attendere et perliora speranda sunt.

spicere videtur, quid agatur in præsentia. Alia enim est ratio naturalis historiæ, quæ propter se

confecta est; alia ejus, quæ collecta est ad inforNemo adhuc tanta mentis constantia et rigore mandum intellectum in ordine ad condendam philoinventus est, ut decreverit et sibi imposuerit theorias sophiam. Atque hæ duæ historiæ tum aliis rebus, et notiones communes penitus abolere, et intellectum tum præcipue in hoc differunt; quod prima ex illis abrasum et æquum ad particularia de integro appli- specierum naturalium varietatem, non artium mecare. Itaque ratio illa humana, quam habemus, ex chanicarum experimenta, contineat. Quemadmodum multa fide, et multo etiam casu, nec non ex puerili enim in civilibus ingenium cujusque et occultus bus, quas primo hausimus, notionibus, farrago quæ animi affectuumque sensus melius elicitur, cum quis dam est et congeries.

in perturbatione ponitur, quam alias : simili modo, Quod si quis ætate matura, et sensibus integris, et et occulta naturæ magis se produnt per vexationes mente repurgata, se ad experientiam et ad particu. artium, quam cum curso suo meant. Itaque tum laria de integro applicet, de eo melius sperandum demum bene sperandum est de naturali philosophia, est. Atque hac in parte nobis spondemus fortunam postquam historia naturalis (quæ ejus basis est et funAlexandri Magni: neque quis nos vanitatis arguat, damentum) melius instructa fuerit: ante a vero minime. antequam exitum rei audiat, quæ ad exuendam omnem vanitatem spectat.

Etenim de Alexandro et ejus rebus gestis Æschi- Atque rursus in ipsa experimentorum mechanicones ita loquutus est : “ Nos certe vitam mortalem rum copia, summa eorum, quæ ad intellectus infor. non vivimus; sed in hoc nati sumus, ut posteritas mationem maxime faciunt et juvant, detegitur inopia. de nobis portenta narret et prædicet :” perinde ac si Mechanicus enim, de veritatis inquisitione nullo Alexandri res gestas pro miraculo habuisset. modo solicitus, non ad alia, quam quæ operi suo

At ævis sequentibus Titus Livius melius rem subserviunt, aut animum erigit, aut manum porrigit. advertit et introspexit

, atque de Alexandro hujusmodi Tum vero de scientiarum ulteriore progressu spes bene quippiam dixit, “ Eum non aliud quam bene ausum fundabitur, cum in historiam naturalem recipientur vana contemnere.” Atque simile etiam de nobis et aggregabuntur complura experimenta, quæ in se judicium futuris temporibus factum iri existimamus: nullius sunt usus, sed ad inventionem causarum et

Nos nil magni fecisse, sed tantum ea, quæ pro magnis axiomatum tantum faciunt; quæ nos lucifera expehabentur, minoris fecisse.” Sed interim (quod jam rimenta, ad differentiam fructiferorum, appellare diximus) non est spes nisi in regeneratione scien- consuevimus. Illa autem miram habent in se virtiarum ; ut eæ scilicet ab experientia certo ordine ex- tutem et conditionem ; hanc videlicet, quod nunquam citentur et rursus condantur: quod adhuc factum esse fallant, aut frustrentur. Cum enim ad hoc adhibeaut cogitatum, nemo (ut arbitramur) affirmaverit. antur, non ut opus aliquod efficiant, sed ut causam

naturalem in aliquo revelent, quaquaversum cadunt,

intentioni æque satisfaciunt, cum quæstionem termiAtque experientiæ fundamenta (quando ad hanc nent.

2 G

XCIX.

XCVIII.

VOL. II.

C.

CI.

CV.

[ocr errors]

CII.

tatem axiomata media probet et expediat: quod ad

huc factum est, prono ad hoc impetu naturali intel. At non solum copia major experimentorum quæ- lectus, atque etiam ad hoc ipsum per demonstratirenda est, et procuranda, atque etiam alterius ones, quæ fiunt per syllogismum, jam pridem edocto generis, quam adhuc factum est; sed etiam methodus et assuefacto, Sed de scientiis tum demum bene plane alia, et ordo, et processus, continuandæ et sperandum est, quando per scalam veram et per provehendæ experientiæ, introducenda. Vaga enim gradus continuos, et non intermissos, aut hiulcos, a experientia, et se tantum sequens (ut superius dic- particularibus ascendetur ad axiomata minora, et tum est) mera palpatio est, et homines potius stupe- deinde ad media, alia aliis superiora, et postremo facit, quam informat. At cum experientia lege demum ad generalissima. Etenim axiomata infirma certe procedet, seriatim et continenter, de scientiis non multum ab experientia nuda discrepant. Su. aliquid melius sperari poterit.

prema vero illa et generalissima (quæ habentur) notionalia sunt, et abstracta, et nil habent solidi.

At media sunt axiomata illa vera, et solida, et viva, Postquam vero copia et materies historiæ natura- | in quibus humanæ res et fortunæ sitæ sunt; et supra lis et experientiæ talis, qualis ad opus intellectus hæc quoque tandem ipsa illa generalissima ; talia sive ad opus philosophicum requiritur, præsto jam scilicet, quæ non abstracta sint, sed per hæc media sit et parata ; tamen nullo modo sufficit intellectus, vere limitantur. ut in illam materiam agat sponte et memoriter ; non Itaque hominum intellectui non plumæ addenda, magis quam si quis computationem alicujus ephe. sed plumbum potius et pondera ; ut cohibeant ommeridis memoriter se tenere, et superare posse nem saltum et volatum. Atque hoc adhuc factum speret. Atque hactenus tamen potiores meditationis

non est; cum vero factum fuerit, melius de scientiis partes, quam scriptionis, in inveniendo fuerunt; sperare licebit. neque ad huc experientia literata facta est : atqui nulla nisi de scripto inventio probanda est. Illa vero in usum veniente, ab experientia, facta demum In constituendo autem axiomate, forma inductioliterata, melius sperandum.

nis alia, quam adhuc in usu fuit, excogitanda est; eaque non ad principia tantum (quæ vocant) pro

banda et invenienda, sed etiam ad axiomata minora, Atque insuper, cum tantus sit particularium nu- et media, denique omnia. Inductio enim, quæ promerus, et quasi exercitus, isque ita sparsus et diffu- cedit per enumerationem simplicem, res puerilis est, sus, ut intellectum disgreget et confundat ; de veli- et precario concludit, et periculo exponitur ab intationibus, et levibus motibus, et transcursibus in- stantia contradictoria, et plerumque secundum pautellectus, non bene sperandum est; nisi fiat instructio ciora quam par est, et ex his tantummodo quæ et coordinatio per tabulas inveniendi idoneas, et bene præsto sunt, pronunciat. At inductio, quæ ad indispositas, et tanquam vivas, eorum quæ pertinent ventionem et demonstrationem scientiarum et artium ad subjectum, in quo versatur inquisitio, atque ad erit utilis, naturam separare debet, per rejectiones et harum tabularum auxilia præparata et digesta mens exclusiones debitas; ac deinde post negativas tot applicetur.

quot sufficiunt, super affirmativas concludere ; quod adhuc factum non est, nec tentatum certe, nisi tan

tummodo a Platone, qui ad excutiendas definitiones Verum post copiam particularium, rite et ordine et ideas, hac certe forma inductionis aliquatenus utiveluti sub oculos positorum, non statini transeundum tur. Verum ad hujus inductionis sive demonstratioest ad inquisitionem, et inventionem novorum parti- nis instructionem bonam et legitimam quamplurima cularium aut operum ; aut saltem, si hoc fiat, in eo adhibenda sunt, quæ adhuc nullius mortalium coginon acquiescendum. Neque enim negamus, post- tationem subiere; adeo ut in ea major sit consuquam omnia omnium artium experimenta collecta et menda opera, quam adhuc consumpta est in syllodigesta fuerint, atque ad unius hominis notitiam et gismo ; atque hujus inductionis auxilio, non solum judicium pervenerint; quin ex ipsa traductione ex- ad axiomata invenienda, verum etiam ad notiones perimentorum unius artis in alias, multa nova inve- terminandas, utendum est. Atque in hac certe inniri possint, ad humanam vitam et statum utilia, per ductione spes maxima sita est. istam experientiam quam vocamus literatam: sed tamen minora de ea speranda sunt; majora vero a

CVI, nova luce axiomatum, ex particularibus illis certa At in axiomatibus constituendis per hanc induevia et regula eductorum, quæ rursus nova particula- tionem examinatio et probatio etiam facienda est, ria indicent et designent. Neque enim in plano via utrum quod constituitur axioma aptatum sit tantum, sita est, sed assendendo et descendendo; ascendendo et ad mensuram factum eorum particularium, ex primo ad axiomata, descendendo ad opera.

quibus extrahitur ; an vero sit amplius aut latius. Quod si sit amplius aut latius, videndum an eam

suam amplitudinem et latitudinem, per novorum parNeque tamen permittendum est, ut intellectus a ticularium designationem, quasi fidejussione quaparticularibus ad axiomata remota et quasi genera- dam, firmet; ne vel in jam notis tantum hæreamus, lissima (qualia sunt principia, quæ vocant, artium et vel laxiore fortasse complexu umbras et formas abrerum) saliat et volet; et ad eorum immotam veri- | stractas, non solida et determinata in materia, pren.

CIII.

1

CIV.

CIX.

semus. Hæc vero cum in usum venerint, solida tum aliquid opinaturi fuissent ; verum de vermis pusilli demum spes merito affulserit.

textura, eaque tam copiosa, et se renovante, et anni

versaria, nil fuissent certe commenturi. Quod si CVII.

quis etiam de vermi verbum aliquod injecisset, ludiAtque hic etiam resumendum est, quod superius brio certe futurus fuisset, ut qui novas aranearum dictum est de naturali philosophia producta, et sci

operas somniaret. entiis particularibus ad eam reductis, ut non fiat Similiter, si, ante inventionum acus nauticæ, quisscissio et truncatio scientiarum ; nam etiam absque piam hujusmodi sermonem intulisset; Inventum esse hoc minus de progressu sperandum est.

quoddam instrumentum, per quod cardines et puncta

cæli exacte capi et dignosci possint; homines statim CVIII.

de magis exquisita fabricatione instrumentorum Atque de desperatione tollenda, et spe facienda, astronomicorum, ad multa et varia, per agitationem ex præteriti temporis erroribus valere jussis, aut rec- phantasiæ, discursuri fuissent; quod vero aliquid tificatis, jam dictum est. Videndum autem et si inveniri possit, cujus motus cum cælestibus tam bene quæ alia sint, quæ spem faciant. Illud vero occur- conveniret, atque ipsum tamen ex cælestibus non rit; si hominibus non quærentibus, et aliud agenti- esset, sed tantum substantia lapidea aut metallica ; bus, multa utilia, tanquam casu quodam, aut per omnino incredibile visum fuisset. Atque hæc tamen, occasionem, inventa sint; nemini dubium esse posse, et similia, per tot mundi ætates, homines latuerunt, quin iisdem quærentibus, et hoc agentibus, idque via nec per philosophiam, aut artes rationales inventa et ordine, non impetu et desultorie, longe plura de- sunt, sed casu, et per occasionem; suntque illius tegi necesse sit. Licet enim semel aut iterum acci- (ut diximus) generis, ut ab iis, quæ antea cognita dere possit, ut quispiam in id forte fortuna incidat, fuerunt, plane heterogenea et remotissima sint, ut quod magno conatu et de industria scrutantem an- prænotio aliqua nihil prorsus ad illa conducere tea fugit; tamen in summa rerum proculdubio con- potuisset. trarium invenitur. Itaque longe plura et meliora, Jtaque sperandum omnino est, esse adhuc in natuatque per minora intervalla, a ratione et industria, ræ sinu multa excellentis usus recondita, quæ

nullam et directione, et intentione hominum, speranda sunt, cum jam inventis cognationem habent aut parallelisquam a casu et instinctu animalium, et hujusmodi, mum; sed omnino sita sunt extra vias phantasiæ ; quæ hactenus principium inventis dederunt. quæ tamen adhuc inventa non sunt; quæ proculdu

bio per multos seculorum circuitus et ambages, et

ipsa quandoque prodibunt, sicut illa superiora proEtiam illud ad spem trahi possit, quod nonnulla dierunt; sed per viam, quam nunc tractamus, proex his, quæ jam inventa sunt, ejus sint generis, ut, pere, et subito, et simul repræsentari et anticipari antequam invenirentur, haud facile cuiquam in men- possunt. tem venisset de iis aliquid suspicari : sed plane quis illa ut impossibilia contempsisset. Solent enim homines de rebus novis, ad exemplum veterum, et Attamen conspiciuntur et alia inventa ejus generis, secundum phantasiam ex iis præceptam et inquina- quæ fidem faciant, posse genus humanum nobilia tam, hariolari ; quod genus opinandi fallacissimum inventa, etiam ante pedes posita, præterire, et tranest, quandoquidem multa ex his, quæ ex fontibus silire. Utcunque enim pulveris tormentarii

, vel fili rerum petuntur, per rivulos consuetos non fluant. bombycini, vel acus nauticæ, vel sacchari, vel papyri,

Veluti si quis, ante tormentorum igneorum inven- vel similium inventa, quibusdam rerum et naturæ tionem, rem per effectus descripsisset, atque in hunc proprietatibus niti videantur ; at certe imprimendi modum dixisset; Inventum quoddam detectum esse, artificium nil habet, quod non sit apertum et fere per quod muri, et munitiones quæque maximæ, ex obvium. Et nihilominus homines, non advertentes, longo intervallo concuti et dejici possint ; homines literarum modulos difficilius scilicet collocari, quam sane de viribus tormentorum et machinarum, per literæ per motum manus scribantur; sed hoc interpondera, et rotas, et hujusmodi arietationes et im- esse, quod literarum moduli, semel collocati, infinitis pulsus, multiplicandis, multa et varia secum cogita- impressionibus, literæ autem per manum exaratæ, turi fuissent: de vento autem igneo, tam subito et unicæ tantum scriptioni sufficiant; aut fortasse iteviolenter se expandente et exsufflante, vix unquam rum non advertentes, atramentum ita inspissari aliquid alicujus imaginationi, aut phantasiæ, occur- posse, ut tingat, non fluat; præsertim literis resupisurum fuisset; utpote cujus exemplum in proximo natis, et impressione facta desuper ; hoc pulcherrimo non vidisset, nisi forte in terræ motu, aut fulmine, invento (quod ad doctrinarum propagationem tantum quæ ut magnalia naturæ, et non imitabilia ab homine, facit) per tot secula caruerunt. homines statim rejecturi fuissent.

Solet autem mens humana, in hoc inventionis Eodem modo, si ante fili bombycini inventionem, curriculo, tam læva sæpenumero et male composita quispiam hujusmodi sermonem injecisset; Esse esse, ut primo diffidat, et paulo post se contemnat; quoddam fili genus inventum ad vestium et supel- atque primo incredibile ei videatur, aliquid tale lectilis usum, quod filum linteum aut laneum tenui-inveniri posse; postquam autem inventum sit, incretate, et nihilominus tenacitate, ac etiam splendore et dibile rursus videatur, id homines tamdiu fugere mollitie, longe superaret; homines statim aut de potuisse. Atqne hoc ipsum ad spem rite trahitur ; serico aliquo vegetabili

, aut de animalis alicujus superesse nimirum adhuc magnum inventorum cupilis delicatioribus, aut de avium plumis et lanugine, mulum, qui non solum ex operationibus incognitis

CX.

eruendis, sed et ex jam cognitis transferendis, et homini strenuo ad experiendum, sed etiam prudenti componendis, et applicandis, per eam, quam diximus et sobrio ad credendum. experientiam literatam, deduci possit.

CXV.

CXI.

CXII.

CXIII.

Atque de desperatione tollenda, quæ inter causas Neque illud omitter am ad faciendam spem ; re- potentissimas ad progressum scientiarum remoputent (si placet) homines infinitas ingenii, temporis, randum et inhibendum fuit, jam dictum est : atque facultatum expensas, quas homines in rebus et stu- simul sermo de signis et causas errorum, et inertia, diis longe minoris usus et pretii collocant ; quorum et ignorantiæ, quæ invaluit, absolutus est; præsertim pars quota si ad sana et solida verteretur, nulla non cum subtiliores causæ, et quæ in judicium populare difficultas superari possit. Quod idcirco adjungere aut observationem non incurrunt, ad ea, quæ de idolis visum est, quia plane fatemur historiæ naturalis et animi humani dicta sunt, referri debeant. experimentalis collectionem, qualem animo metimur, Atque hic simul pars destruens Instaurationis et qualis esse debet, opus esse magnum, et quasi nostræ claudi debet, quæ perficitur tribus redarguregium, et multæ operæ atque impensæ.

tionibus; redargutione nimirum humanæ rationis nativæ, et sibi permissæ; redargutione demonstra

tionum ; et redargutione theoriarum, sive philosophiInterim particularium multitudinem nemo reformi- arum et doctrinarum, quæ receptæ sunt. Redargutio det, quin potius hoc ipsum ad spem revocet. Sunt

vero earum talis fuit, qualis esse potuit; videlicet enim artium et naturæ particularia phænomena, per signa et evidentiam causarum ; cum confutatio manipuli instar, ad ingenii commenta, postquam ab alia nulla a nobis (qui et de principiis, et de demonevidentia rerum disjuncta et abstracta fuerint. Atque strationibus, ab aliis dissentimus) adhiberi potuerit

. hujus viæ exitus in aperto est, et fere in propinquo; Quocirca tempus est, ut ad ipsam artem et normam alterius exitus nullus, sed implicatio infinita. Homi- interpretandi naturam veniamus; et tamen nonnihil nes enim adhuc parvam in experientia moram fece restat, quod prævertendum est. Cum enim in hoc runt, et eam leviter perstrinxerunt, sed in meditatio primo aphorismorum libro illud nobis propositum nibus et commentationibus ingenii infinitum tempus sit, ut tam ad intelligendum, quam ad recipiendum contriverunt. Apud nos vero si esset præsto quis- ea, quæ sequuntur, mentes hominum præparentur ; piam, qui de facto naturæ ad interrogata responderet, expurgata jam, et abrasa, et æquata mentis area, sepaucorum annorum esset inventio causarum

et quitur ut mens sistatur in positione bona, et tanscientiarum omnium,

quam aspectu benevolo, ad ea quæ proponemus. Valet enim in re nova ad præjudicium, non solum

præoccupatio fortis opinionis veteris, sed et præcepEtiam nonnihil hominibus spei fieri posse puta- tio sive præfiguratio falsa rei, quæ affertur. Itaque mus ab exemplo nostro proprio ; neque jactantiæ conabimur efficere, ut habeantur bonæ et veræ, de causa hoc dicimus, sed quod utile dictu sit. Si qui iis quæ adducimus, opiniones, licet ad tempus tandiffidant, me videant, hominem, inter homines æta- tummodo, et tanquam usurariæ, donec res ipsa per• tis meæ civilibus negotiis occupatissimum, nec firma noscatur. admodum valetudine (quod magnum habet temporis dispendium) atque in hac re plane protopirum,

CXVI. et vestigia nullius secutum, neque hæc ipsa cum Primo itaque postulandum videtur, ne existiment ullo mortalium communicantem; et tamen veram homines, nos, more antiquorum Græcorum, aut quoviam constanter ingressum, et ingenium rebus sub- rundam novorum hominum, Telesii, Patricii, Sevemittentem, hæc ipsa aliquatenus (ut existimamus) rini, sectam aliquam in philosophia condere velle : provexisse : et deinceps videant, quid ab hominibus neque enim hoc agimus, neque etiam multum interotio abundantibus, atque a laboribus consociatis, at- esse putamus ad hominum fortunas, quales quis que a temporum successione, post hæc indicia nostra opiniones abstractas de natura et rerum principiis expectandum sit; præsertim in via, quæ non sin- habeat : neque dubium est, quin multa hujusmodi, gulis solummodo pervia est (ut fit in via illa ratio- et vetera revocari, et nova introduci possint; quemnali) sed ubi hominum labores et operæ (præsertim admodum et complura themata cæli supponi possunt, quantum ad experientiæ collectam) optime distribui, quæ cum phænomenis sat bene conveniunt, inter se et deinde componi possint. Tum enim homines tamen dissentiunt. vires suas nosse incipient, cum non eadem infiniti, At nos de hujusmodi rebus opinabilibus, et simul sed alia alii præstabunt.

inutilibus, non laboramus. At contra nobis constitutum est experiri, an revera potentiæ et amplitudi

nis humanæ firmiora fundamenta jacere, Postremo, etiamsi multo infirmior et obscurior latius proferre possimus. Atque licet sparsim, et in aura spei ab ista nova continente spiraverit; tamen aliquibus subjectis specialibus, longe veriora habea

. omnino experiendum esse (nisi velimus animi esse mus, et certiora (ut arbitramur) atque etiam magis plane abjecti) statuimus. Non enim res pari peri- fructuosa, quam quibus homines adhuc utuntur (quæ culo non tentatur, et non succedit; cum in illo, in- in quintam Instaurationis nostræ partem congessigentis boni; in hoc, exiguæ humanæ operæ jactura mus) tamen theoriam nullam universalem, aut intevertatur. Verum ex dictis, atque etiam ex non dic- gram proponimus. Neque enim huic rei tempus adtis, visum est nobis, spei abunde subesse, non tantum huc adesse videtur. Quin nec spem habemus vitæ

CXIV.

ac fines in

producendæ, ad sextam Instaurationis partem (quæ et continua fuerint errata, illa nulla ingenii aut artis philosophiæ, per legitimam naturæ interpretationem felicitate corrigi, aut emendari posse. Itaque si in inventæ, destinata est) absolvendam ; sed satis habe- historia nostra naturali, quæ tanta diligentia et semus, si in mediis sobrie et utiliter nos geramus, atque veritate, et fere religione, probata et collecta est, interim semina veritatis sincerioris in posteros spar- aliquid in particularibus quandoque subsit falsitatis gamus, atque initiis rerum magnarum non desimus. aut erroris; quid tandem de naturali historia vul

gari, quæ præ nostra tam negligens est et facilis, CXVII.

dicendum erit? aut de philosophia et scientiis super Atque quemadmodum sectæ conditores non sumus; hujusmodi arenas (vel syrtes potius) ædificatis ? Itaita nec operum particularium largitores aut promis- que hoc, quod diximus, neminem moveat. sores. Attamen possit aliquis hoc modo occurrere;

cxix. quod nos, qui tam sæpe operum mentionem faciamus, et omnia eo trahamus, etiam operum aliquorum pig. Occurrent etiam in historia nostra et experimentis nora exhibeamus. Verum via nostra et ratio (ut plurimæ res ; primo leves et vulgatæ, deinde viles et sæpe perspicue diximus, et adhuc dicere juvat) ea illiberales, postremo nimis subtiles ac mere speculaest; ut non opera ex operibus, sive experimentativæ, et quasi nullius usus : quod genus rerum hoex experimentis (ut empirici) sed ex operibus et minum studia avertere et alienare possit. experimentis causas et axiomata, atque ex causis et Atque de istis rebus, quæ videntur vulgatæ, illud axiomatibus rursus nova opera et experimenta (ut homines cogitent; solere sane eos adhuc nihil aliud legitimi naturæ interpretes) extrahamus.

agere, quam ut eorum, quæ rara sunt, causas ad ea, Atque licet in tabulis nostris inveniendi (ex qui- quæ frequenter fiunt, referant et accommodent; at bus quarta pars Instaurationis consistit) atque etiam ipsorum, quæ frequenter eveniunt, nullas causas inexemplis particularium (quas in secunda parte ad- quirant, sed ea ipsa recipiant tanquam concessa et duximus) atque insuper in observationibus nostris admissa. super historiam (quæ in tertia parte operis descripta Itaque non ponderis, non rotationis cælestium, est) quivis vel mediocris perspicaciæ et solertiæ, non caloris, non frigoris, non luminis, non duri, non complurium operum nobilium indicationes et desig- mollis, non tenuis, non densi, non liquidi, non connationes ubique notabit; ingenue tamen fatemur, sistentis, non animati, non inanimati, non similaris, historiam naturalem, quam adhuc habemus, aut ex non dissimilaris, nec demum organici causas quælibris, aut ex inquisitione propria, non tam copio- runt; sed, illis tanquam pro evidentibus et manifestis sam esse et verificatam, ut legitimæ interpretationi receptis, de cæteris, rebus, quæ non tam frequenter satisfacere aut ministrare possit.

et familiariter occurrunt, disputant et judicant. Itaque si quis ad mechanica sit magis aptus et Nos vero, qui satis scimus, nullum de rebus raris paratus, atque sagax ad venanda opera, ex conver- aut notabilibus judicium fieri posse, multo minus res satione sola cum experimentis, ei permittimus et novas in lucem protrahi, absque vulgarium rerum relinquimus illam industriam, ut ex historia nostra causis, et causarum causis rite examinatis et repertis; et tabulis multa, tanquam in via, decerpat et appli- necessario ad res vulgarissimas in historiam nostram cet ad opera, ac veluti fænus recipiat ad tempus, do- recipiendas compellimur. Quinetiam nil magis phinec sors haberi possit. Nos vero, cum ad majora losophiæ offecisse deprehendimus, quam quod res, contendamus, moram omnem præproperam et præ- quæ familiares sunt, et frequenter occurrunt, conmaturam in istiusmodi rebus, tanquam Atalantæ pi- templationem hominum non morentur et detineant, las (ut sæpius solemus dicere) damnamus. Neque sed recipiantur obiter, neque earum causæ quæri enim aurea poma pueriliter affectamus, sed omnia soleant; ut non sæpius requiratur informatio de rein victoria cursus artis super naturam ponimus; ne- bus ignotis, quam attentio in notis. que muscum aut segetem herbidam demetere festidamus, sed messem tempestivam expectamus.

CXX.

Quod vero ad rerum utilitatem attinet, vel etiam CXVIII.

turpitudinem, quibus (ut ait Plinius) honos præfanOccurret etiam alicui proculdubio, postquam ip- dus est; eæ res, non minus quam lautissimæ et presam historiam nostram et inventionis tabulas perle- tiosissimæ, in historiam naturalem recipiendæ sunt. gerit, aliquid in ipsis experimentis minus certum, Neque propterea polluitur naturalis historia: Sol vel omnino falsum ; atque propterea secum fortasse enim æque palatia et cloacas ingreditur, neque tareputabit, fundamentis et principiis falsis et dubiis men polluitur. Nos autem non capitolium aliquod inventa nostra niti. Verum hoc nihil est; necesse aut pyramidem hominum superbiæ dedicamus aut enim est, talia sub initiis evenire. Simile enim est condimus, sed templum sanctum ad exemplar mundi ae si in scriptione aut impressione, una forte litera, in intellectu humano fundamus. Itaque exemplar aut altera, perperam posita aut collocata sit; id sequimur. Nam quicquid essentia dignum est, id enim legentem non multum impedire solet, quando-etiam scientia dignum; quæ est essentiæ imago. quidem errata ab ipso sensu facile corriguntur. Ita At vilia æque subsistunt, ac lauta. Quinetiam, ut e etiam cogitent homines, multa in historia naturali quibusdam putridis materiis, veluti musco et zibeexperimenta falso credi et recipi posse ; quæ paulo tho, aliquando optimi odores generantur; ita et ab post a causis et axiomatibus inventis facile expun instantiis vilibus et sordidis quandoque eximia lux et guntur et rejiciuntur. Sed tamen verum est, si in informatio emanant. Verum de hoc nimis multa; cum historia naturali, et experimentis, magna, et crebra, hoc genus fastidii sit plane puerile et effæminatum.

« VorigeDoorgaan »