Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

XVI.

XXIV.

XVII.

XXV.

XVIII.

idola, et divinæ mentis ideas, hoc est, inter placita Notiones infimarum specierum, hominis, canis, co

quædam inania, et veras signaturas atque impreslumbæ, et prehensionum immediatarum sensus, cali- siones factas in creaturis, prout inveniuntur. di, frigidi, albi, nigri, non fallunt magnopere; quæ tamen ipsæ a fluxu materiæ et commissione rerum quandoque confunduntur; reliquæ omnes (quibus

Nullo modo fieri potest, ut axiomata per arguhomines hactenus usi sunt) aberrationes sunt, nec

mentationem constituta ad inventionem novorum opedebitis modis a rebus abstractæ et excitatæ.

rum valeant; quia subtilitas naturæ subtilitatem argumentandi multis partibus superat. Sed axiomata,

a particularibus rite et ordine abstracta, nova partiNec minor est libido et aberratio in constituendis cularia rursus facile indicant, et designant; itaque axiomatibus, quam in notionibus abstrahendis ; id scientias reddunt activas. que in ipsis principiis, quæ ab inductione vulgari pendent. At multo major est in axiomatibus, et propositionibus inferioribus, quæ educit syllogismus. Axiomata, quæ in usu sunt, ex tenui et manipu

lari experientia, et paucis particularibus, quæ ut

plurimum occurrunt, fluxere; et sunt fere ad menQuæ adhuc inventa sunt in scientiis, ea hujus- suram eorum facta et extensa : ut nil mirum sit, si modi sunt, ut notionibus vulgaribus fere subjaceant: ad nova particularia non ducant. Quod si forte ut vero ad interiora et remotiora naturæ penetretur, instantia aliqua, non prius animadversa aut cognita, necesse est ut tam notiones, quam axiomata, magis se offerat, axioma distinctione aliqua frivola salvatur, certa et munita via a rebus abstrahantur ; atque ubi emendari ipsum verius foret. omnino melior et certior intellectus adoperatio in usum veniat.

Rationem humanam, qua utimur ad naturam,

anticipationes naturæ (quia res temeraria est et Duæ viæ sunt, atque esse possunt, ad inquiren- præmatura) at illam rationem quæ debitis modis dam et inveniendam veritatem. Altera a sensu et elicitur a rebus, interpretationem naturæ, docendi particularibus advolat ad axiomata maxime genera- gratia, vocare consuevimus. lia, atque ex iis principiis eorumque immota veritate judicat et invenit axiomata media: atque hæc via in usu est. Altera a sensu et particularibus excitat Anticipationes satis firmæ sunt ad consensum; axiomata, ascendendo continenter et gradatim, ut quandoquidem, si homines etiam insanirent ad unum ultimo loco perveniatur ad maxime generalia ; quæ modum et conformiter, illi satis bene inter se convia vera est, sed intentata.

gruere possent.

XXVI.

XIX.

XXVII.

[blocks in formation]

ex rebus

Eandem ingreditur viam (priorem scilicet) intel- Quin longe validiores sunt ad subeundum assenlectus sibi permissus, quam facit ex ordine dialec- sum anticipationes, quam interpretationes ; quia ex ticæ. Gestit enim mens exilire ad magis generalia, paucis collectæ, iisque maxime quæ familiariter ocut acquiescat : et post parvam moram fastidit expe- currunt, intellectum statim perstringunt, et phantarientiam : sed hæc mala demum aucta sunt a dia. siam implent; ubi contra, interpretationes, lectica ob pompas disputationum.

admodum variis et multum distantibus sparsim collectæ, intellectum subito percutere non possunt; ut

necesse sit eas, quoad opiniones duras et absonas, Intellectus sibi permissus, in ingenio sobrio et ferc instar mysteriorum fidei videri, patiente et gravi (præsertim si a doctrinis receptis non impediatur) tentat nonnihil illam alteram viam, quæ recta est, sed exiguo profectu ; cum intellectus, In scientiis, quæ in opinionibus et placitis funnisi regatur et juvetur, res inæqualis sit, et omnino datæ sunt, bonus est usus anticipationum et dialecinhabilis ad superandam rerum obscuritatem. ticæ; quando opus est assensum subjugare, non res.

XXI.

XXIX.

[blocks in formation]

Utraque via orditur a sensu et particularibus, et Non, si omnia omnium ætatum ingenia coierint, acquiescit in maxime generalibus : sed immensum et labores contulerint et transmiserint, progressus quiddam discrepant; cum altera perstringat tantum magnus fieri poterit in scientiis per anticipationes : experientiam et particularia cursim ; altera in iis quia errores radicales, et in prima digestione mentis, rite et ordine versetur ; altera rursus jam a principio ab excellentia functionum et remediorum sequentium constituat generalia quædam abstracta, et inutilia ; non curantur. altera gradatim exurgat ad ea quæ revera naturæ sunt notiora.

XXXI.
Frustra magnum expectatur augmentum in scien-

tiis ex superinductione et insitione novorum super Non leve quiddam interest inter humanæ mentis , vetera ; sed instauratio facienda est ab imis funda

XXIII.

XL.

XXXII.

mentis, nisi libeat perpetuo circumvolvi in orbem, cum exili et quasi contemnendo progressu.

Excitatio notionum et axiomatum per inductionem

veram, est certe proprium remedium ad idola arcenda Antiquis auctoribus suus constat honos, atque et summovenda ; sed tamen indicatio idolorum magni adeo omnibus ; quia non ingeniorum aut facultatum est usus.

Doctrina enim de idolis similiter se habet inducitur comparatio, sed viæ : nosque non judicis, ad interpretationem nature, sicut doctrina de sophissed indicis personam sustinemus.

ticis elenchis ad dialecticam vulgarem.

[blocks in formation]

XXXIV.

XLII.

XXXV.

XXXVI.

XLIII.

Nullum (dicendum enim est aperte) recte fieri Idola tribus sunt fundata in ipsa natura humana, potest judicium nec de via nostra, nec de iis quæ atque in ipsa tribu seu gente hominum. Falso enim secundum eam inventa sunt, per anticipationes asseritur, sensum humanum esse mensuram rerum ; (rationem scilicet quæ in usu est) quia non postu- quin contra, omnes perceptiones, tam sensus quam landum est ut ejus rei judicio stetur, quæ ipsa in mentis, sunt ex analogia hominis, non ex analogia judicium vocatur.

universi. Estque intellectus humanus instar speculi inæqualis ad radios rerum, qui suam naturam naturæ

rerum immiscet, eamque distorquet et inficit. Neque etiam tradendi aut explicandi ea, quæ adducimus, facilis est ratio; quia, quæ in se nova sunt, intelligenter tamen ex analogia veterum.

Idola specus sunt idola hominis individui. Habet enim unusquisque (præter aberrationes naturæ hu

manæ in genere) specum sive cavernam quandam Dixit Borgia de expeditione Gallorum in Italiam, individuam, quæ lumen naturæ frangit et corrumpit . eos venisse cum creta in manibus, ut diversoria vel propter naturam cujusque propriam et singunotarent, non cum armis, ut perrumperent : Itidem larem ; vel propter educationem et conversationem et nostra ratio est; ut doctrina nostra animos idoneos cum aliis ; vel propter lectionem librorum, et aucet capaces subintret: confutationum enim nullus est toritates eorum quos quisque colit et miratur ; vel usus, ubi de principiis et ipsis notionibus, atque propter differentias impressionum, prout occurrunt etiam de formis demonstrationum dissentimus. in animo præoccupato et prædisposito, aut in animo

æquo et sedato, vel ejusmodi; ut plane spiritus hu

manus (prout disponitur in hominibus singulis) sit Restat vero nobis modus tradendi unus et simplex, res varia, et omnino perturbata, et quasi fortuita ut homines ad ipsa particularia et eorum series et Unde bene Heraclitus, homines scientias quærere in ordines adducamus; et ut illi rursus imperent sibi minoribus mundis, et non in majore sive communi. ad tempus abnegationem notionum, et cum rebus ipsis consuescere incipiant.

Sunt etiam idola tanquam ex contractu et socie

tate humani generis ad invicem, quæ idola fori, Ratio eorum, qui acatalepsiam tenuerunt, et via propter hominum commercium et consortium, appelnostra, initiis suis quodammodo consentiunt; exitu lamus. Homines enim per sermones sociantur; at immensum disjunguntur et opponuntur. Illi enim verba ex captu vulgi imponuntur. Itaque mala et nihil sciri posse simpliciter asserunt; nos, non mul- inepta verborum impositio miris modis intellectum tum sciri posse in natura, ea, quæ nunc in usu est, obsidet. Neque definitiones aut explicationes, quiFia: venim illi exinde auctoritatem sensus et intel bus homines docti se munire et vindicare in nonnullectus destruunt; nos auxilia iisdem excogitamus et lis consueverunt, rem ullo modo restituunt. Sed subministramus.

verba plane vim faciunt intellectui, et omnia turbant; et homines ad inanes et innumeras controver

sias et commenta deducunt. Idola et notiones falsæ, quæ intellectum humadum jam occuparunt, atque in eo alte hærent, non solum mentes hominum ita obsident, ut veritati adi- Sunt denique idola, quæ immigrarunt in animos Ins difficilis pateat; sed etiam dato et concesso hominum ex diversis dogmatibus philosophiarum, ac aditu, illa rursus in ipsa instauratione scientiarum etiam ex perversis legibus demonstrationum ; quæ occurrent, et molesta erunt; nisi homines præmoniti, idola theatri nominamus; quia quot philosophiæ readversus ea se, quantum fieri potest, muniant. ceptæ aut inventæ sunt, tot fabulas productas et actas

censemus, quæ mundos effecerunt factitios et sceni.

Neque de his quæ jam habentur, aut etiam de Quatuor sunt genera idolorum, quæ mentes huma- veteribus philosophiis et sectis tantum loquimur, nas obsident. Iis (docendi gratia) nomina imposui- cum complures aliæ ejusmodi fabulæ componi et mus, ut primum genus, idola tribus; secundum, concinnari possint; quandoquidem errorum prorsus dola specus ; tertium, idola fori; quartum, idola diversorum causæ sint nihilominus fere communes.

Neque rursus de philosophiis uuiversalibus tantum hoc intelligimus, sed etiam de principiis et axioma

XXXVII.

XXXVIII.

XLIV.

XXXIX.

COS.

theatri, vocentur.

XLVIII.

XLV.

XLVI.

XLIX.

tibus compluribus scientiarum, quæ ex traditione et intellectus est, et inhabilis, nisi hoc illi per duras fide et neglectu invaluerunt. Verum de singulis leges et violentum imperium imponatur. istis generibus idolorum fusius et distinctius dicendum est, ut intellectui humano cautum sit.

Gliscit intellectus humanus, neque consistere ant acquiescere potis est, sed ulterius petit; at frustra.

Itaque incogitabile est ut sit aliquid extremum ant Intellectus humanus ex proprietate sua facile extimum mundi, sed semper quasi necessario occur. supponit majorem ordinem et æqualitatem, in rebus, rit ut sit aliquid ulterius. Neque rursus cogitari quam invenit: et cum multa sint in natura mono

potest quomodo æternitas defluxerit ad hunc diem; dica et plena imparitatis, tamen affingit parallela, cum distinctio illa, quæ recipi consuevit, quod sit et correspondentia, et relativa, quæ non sunt. Hinc

infinitum a parte ante, et a parte post, nullo modo commenta illa, “ In cælestibus omnia moveri per

constare possit; quia inde sequeretur, quod sit circulos perfectos,” lineis spiralibus et draconibus

unum infinitum alio infinito majus, atque ut consu(nisi nomine tenus) prorsus rejectis. Hinc elemen

matur infinitum, et vergat ad finitum. Similis est tum ignis cum orbe suo introductum est ad constitu

subtilitas de lineis semper divisibilibus, ex impotenendam quaternionem cum reliquis tribus, quæ subji- tia cogitationis. At majore cum pernicie intervenit ciuntur sensui. Etiam elementis (quæ vocant) im. hæc impotentia mentis in inventione causarum: nam ponitur ad placitum, decupla proportio excessus, in cum maxime universalia in natura positiva esse de raritate ad invicem; et hujusmodi somnia. Neque

beant, quemadmodum inveniuntur, neque sunt revera vanitas ista tantum valet in dogmatibus, verum etiam causabilia : tamen intellectus humanus, nescius ac. in notionibus simplicibus.

quiescere, adhuc appetit notiora. Tum vero, al ulteriora tendens, ad proximiora recidit, videlicet al

causas finales ; quæ sunt plane ex natura hominis, Intellectus humanus in iis quæ semel placuerunt potius quam universi : atque ex hoc fonte philoso(aut quia recepta sunt et credita, aut quia delectant) phiam miris modis corruperunt. Est autem aque alia etiam omnia trahit ad suffragationem et consen- imperiti et leviter philosophantis, in masime universum cum illis : et licet major sit instantiarum vis salibus causam requirere, ac in subordinatis et subet copia, quæ occurrunt in contrarium ; tamen eas alternis causam non desiderare. aut non observat, aut contemnit, aut distinguendo summovet et rejicit, non sine magno et pernicioso præjudicio, quo prioribus illis syllepsibus auctoritas

Intellectus humanus luminis sicci non est; sed maneat inviolata. Itaque recte respondit ille, qui recipit infusionem a voluntate et affectibus ; id quod cum suspensa tabula in templo ei monstraretur eo- generat ad quod vult scientias : quod enim mavult rum, qui vota solverant, quod naufragii periculo homo verum esse, id potius credit. Rejicit itaque elapsi sint, atque interrogando premeretur, anne difficilia, ob inquirendi impatientiam ; sobria, quia tum quidem deorum numen agnosceret: quæsivit coarctant spem ; altiora natura, propter superstitiodenuo, " At ubi sint illi depicti qui post vota nuncu

nem; lumen experientiæ, propter arrogantiam et pata perierint ?” Eadem ratio est fere omnis super-fastum, ne videatur mens versari in rilibus et fluxis ; stitionis, ut in astrologicis, in somniis, ominibus, ne paradoxa, propter opinionem vulgi; denique innumesibus, et hujusmodi ; in quibus homines, delectati meris modis, iisque interdum imperceptibilibus, alhujusmodi vanitatibus, advertunt eventus ubi implen- fectus intellectum imbuit et inficit. tur; ast ubi fallunt (licet multo frequentius) tamen negligunt et prætereunt. At longe subtilius serpit hoc malum in philosophiis et scientiis; in quibus

At longe maximum impedimentum et aberratio quod semel placuit, reliqua (licet multo firmiora et intellectus humani provenit a stupore et incompepotiora) inficit, et in ordinem redigit. Quinetiam tentia et fallaciis sensuum; ut ea, quæ sensum feriunt, licet abfuerit ea, quam diximus, delectatio et vanitas, illis quæ sensum immediate non feriunt, licet potiis tamen humano intellectui error est proprius et oribus, præponderent. Itaque contemplatio fere perpetuus, ut magis moveatur et excitetur affirmati- desinit cum aspectu ; adeo ut rerum invisibilium vis, quam negativis; cum rite et ordine æquum se exigua aut nulla sit observatio. Itaque omnis operautrique præbere debeat; quin contra, in omni axi- tio spirituum in corporibus tangibilibus inclusorumi omate vero constituendo, major est vis instantiæ ne- latet, et homines fugit. Omnis etiam subtilior megativa.

taschematismus in partibus rerum
(quam vulgo alterationem vocant, cum sit revera

latio per minima) latet similiter: et tamen nisi duo Intellectus humanus illis, quæ simul et subito ista, quæ diximus, explorata fuerint et in lucem promentem ferire et subire possunt, maxime movetur; ducta, nihil magni fieri potest in natura quoad opera. a quibus phantasia impleri et inflari consuevit; re- Rursus ipsa natura aëris communis, et corporum liqua vero modo quodam, licet imperceptibili, ita se omnium, quæ aërem tenuitate superant (quæ plurihabere fingit et supponit, quomodo se habent pauca ma sunt) fere incognita est. Sensus enim per se illa quibus mens obsidetur; ad illum vero transcur-res infirma est et aberrans ; neque organa ad amsum ad instantias remotas et heterogeneas

, per quas plificandos sensus aut acuendos multum valent axiomata tanquam igne probantur, tardus omnino sed omnis verior interpretatio naturæ conficitur per

L.

crassiorum

XLVII.

LI.

LVII.

LII.

LVIII.

LIV.

instantias, et experimenta idonea et apposita; ubi | tatis, alia in amorem et amplexum novitatis effusa ; sensus de experimento tantum, experimentum de pauca vero ejus temperamenti sunt, ut modum tenere natura et re ipsa judicat.

possint, quin aut quæ recte posita sunt ab antiquis convellant, aut ea contemnant quæ recte afferuntur

a novis. Hoc vero magno scientiarum et philosophiæ Intellectus humanus fertur ad abstracta propter detrimento fit, cum studia potius sint antiquitatis et naturam propriam; atque ea, quæ fluxa sunt, finget novitatis, quam judicia : veritas autem non a feliciesse constantia. Melius autem est naturam secare, tate temporis alicujus, quæ res varia est; sed a quam abstrahere ; id quod Democriti schola fecit, lumine naturæ et experientiæ, quod æternum est, quæ magis penetravit in naturam quam reliquæ. petenda est. Itaque abneganda sunt ista studia; et Bateria potius considerari debet, et ejus schematismi videndum, ne intellectus ab illis ad consensum et metaschematismi, atque actus purus, et lex actus abripiatur. sive motus ; formæ enim commenta animi humani sunt, nisi libeat leges illas actus formas appellare.

Contemplationes naturæ et corporum in simplici

tate sua intellectum frangunt et comminuunt : conHujusmodi itaque sunt idola quæ vocamus idola templationes vero naturæ et corporum in compositribus; quæ ortum habent aut ex æqualitate sub- tione et configuratione sua, intellectum stupefaciunt stantiæ spiritus humani; aut ex præoccupatione et solvunt. Id optime cernitur in schola Leucippi ejus; aut ab angustiis ejus ; aut ab inquieto motu et Democriti, collata cum reliquis philosophiis. Illa ejus ; aut ab infusione affectuum ; aut ab incompe- enim ita versatur in particulis rerum, ut fabricas tentia sensuum ; aut ab impressionis modo. fere negligat; reliquæ autem ita fabricas intuentur

attonitæ, ut ad simplicitatem naturæ non penetrent: LIII.

itaque alternandæ sunt contemplationes istæ, et Idola specus ortum habent ex propria cujusque vicissim sumendæ; ut intellectus reddatur simul natura et animi et corporis; atque etiam ex educa penetrans et capax ; et evitentur ea, quæ diximus, tione, et consuetudine, et fortuitis. Quod genus, incommoda, atque idola ex iis provenientia. licet sit varium et multiplex, tamen ea proponemus, in quibus maxima cautio est, quæque plurimum valent ad polluendum intellectum, ne sit purus. Talis itaque esto prudentia contemplativa in arcen

dis et summovendis idolis specus ; quæ aut ex præ

dominantia, aut ex excessu compositionis et diviAdamant homines scientias et contemplationes sionis, aut ex studiis erga tempora, aut ex objectis particulares ; aut quia auctores et inventores se largis et minutis, maxime ortum habent. Geneearum credunt; aut quia plurimum in illis operæ raliter autem pro suspecto habendum unicuique posuerunt, iisque maxime assueverunt. Hujusmodi rerum naturam contemplanti, quicquid intellectum vero homines, si ad philosophiam et contemplationes suum potissimum capit et detinet; tantoque major universales se contulerint, illas ex prioribus phan. adhibenda in hujusmodi placitis est cautio, ut tasiis detorquent et corrumpunt; id quod maxime intellectus servetur æquus et purus. conspicuum cernitur in Aristotele, qui naturalem suam philosophiam logicæ suæ prorsus mancipavit, ut eam fere inutilem et contentiosam reddiderit. At idola fori omnium molestissima sunt; quæ ex Chemicorum autem genus, ex paucis experimentis fædere verborum et nominum se insinuarunt in inforacis, philosophiam constituerunt phantasticam, tellectum. Credunt enim homines, rationem suam ei ad pauca spectantem : quinetiam Gilbertus, post- verbis imperare. Sed fit etiam ut verba vim suam quam in contemplationibus magnetis se laboriosis- super intellectum retorqueant et reflectant; quod sime exercuisset, confinxit statim philosophiam con. philosophiam et scientias reddidit sophisticas et insentancam rei apud ipsum præpollenti.

activas. Verba autem plerunque ex captu vulgi induntur, atque per lineas, vulgari intellectui max

ime conspicuas, res secant. Cum autem intellectus Maximum et velut radicale discrimen ingeniorum, acutior, aut observatio diligentior, eas lineas transquoad philosophiam et scientias, illud est; quod alia ferre velit, ut illæ sint magis secundum naturam ; ingenia sint fortiora et aptiora ad notandas rerum verba obstrepunt. Unde fit ut magnæ et solennes dillerentias ; alia, ad notandas rerum similitudines. disputationes hominum doctorum sæpe in controIngenia enim constantia et acuta figere contempla-versias circa verba et nomina desinant; a quibus tiones, et morari, et hærere in omni subtilitate diffe- (ex more et prudentia mathematicorum) incipere rentiarum possunt: ingenia autem sublimia et dis- consultius foret, easqne per definitiones in ordinem cursiva etiam tenuissimas et catholicas rerum simili- | redigere. Quæ tamen definitiones, in naturalibus et tudines et agnoscunt et componunt: utrumque autem materiatis, huic malo mederi non possunt; quoingenium facile labitur in excessum, prensando aut niam et ipsæ definitiones ex verbis constant, et verba gradus rerum, aut umbras.

gignunt verba : adeo ut necesse sit ad instantias

particulares, earumque series et ordines recurrere; LVI.

ut mox dicemus, cum ad modum et rationem conReperiuntur ingenia alia in admirationem antiqui- stitucndi notiones et axiomata deventum fuerit.

LIX.

LY.

LX.

[ocr errors]

LXII.

Nostra vero inveniendi scientias ea est ratio, ut

non multum ingeniorum acumeni et robori relinquaIdola, quæ per verba intellectui imponuntur, duo- tur; sed quæ ingenia et intellectus fere exæquet. rum generum sunt: aut enim sunt rerum nomina, Quemadmodum enim ad hoc ut linea recta fiat, aut quæ non sunt (quemadmodum enim sunt res, quæ circulus perfectus describatur, multum est in cannomine carent, per inobservationem ; ita sunt et stantia et exercitatione manus, si fiat ex vi manus nomina, qnæ carent rebus, per suppositionem phan propria, sin autem adhibeatur regula, aut circinus, tasticam) aut sunt nomina rerum, quæ sunt, sed con- parum aut nihil; omnino similis est nostra ratio. fusa et male terminata, et temere et inæqualiter a Licet autem confutationum particularium nullus sit rebus abstracta. Prioris generis sunt, fortuna, pri- usus; de sectis tamen et generibus hujusmodi theomum mobile, planetarum orbes, elementum ignis, et riarum nonnihil dicendum est; atque etiam paulo hujusmodi commenta, quæ a vanis et falsis theoriis post de signis exterioribus, quod se male habeant; ortum habent. Atque hoc genus idolorum facilius et postremo de causis tantæ infelicitatis, et tam diaejicitur, quia per constantem abnegationem et anti-turni et generalis in errore consensus ; ut ad vera quationem theoriarum exterminari possunt.

minus difficilis sit aditus, et intellectus humanus At alterum genus perplexum est, et alte hærens; volentius expurgetur, et idola dimittat. quod ex mala et imperita abstractione excitatur. Exempli gratia, accipiatur aliquod verbum (humidum, si placet) et videamus quomodo sibi constent, Idola theatri, sive theoriarum, multa sunt, et mulquæ per hoc verbum significantur ; et invenietur to plura esse possunt, et aliquando fortasse erunt. verbum istud, humidum, nihil aliud, quam nota con- Nisi enim, per multa jam secula, hominum ingenia fusa diversarum actionum, quæ nullam constantiam circa religionem et theologiam occupata fuissent; aut reductionem patiuntur. Significat enim et quod atque etiam politiæ civiles (præsertim monarchiæ) circa aliud corpus facile se circumfundit; et quod in ab istiusmodi novitatibus, etiam in contemplationise est indeterminabile, nec consistere potest: et quod bus, essent aversæ; ut cum periculo et detrimento facile cedit undique ; et quod facile se dividit et dis- fortunarum suarum in illas homines incumbant, non pergit; et quod facile se unit et colligit; et quod solum præmio destituti, sed etiam contemptui, et facile fluit et in motu ponitur; et quod alteri corpori invidiæ expositi; complures aliæ proculdubio phifacile adhæret, idque madefacit ; et quod facile re- losophiarum et theoriarum sectæ, similes illis, quæ ducitur in liquidum, sive colliquatur, cum antea con- magna varietate olim apud Græcos floruerunt, introsisteret. Itaque cum ad hujus nominis prædica- ductæ fuissent. Quemadmodum enim super phanotionem et impositionem ventum sit; si alia accipias, mena ætheris plura themata cæli confingi possunt ; flamma humida est; si alia accipias, aër humidus similiter, et multo magis, super phænomena philosonon est; si alia, pulvis minutus humidus est; si alia, phiæ fundari possunt et constitui varia dogmata. vitrum humidum est: ut facile appareat istam no- Atque hujusmodi theatri fabulæ habent etiam illud, tionem ex aqua tantum, et communibus et vulgaribus quod in theatro poëtarum usu venit; ut narrationes liquoribus, absque ulla debita verificatione, temere fictæ ad scenam narrationibus ex historia veris conabstractam esse.

cinniores sint et elegantiores, et quales quis magis In verbis autem gradus sunt quidam pravitatis et vellet. erroris. Minus vitiosum genus est nominum sub- In genere autem, in materiam philosophiæ sumistantiæ alicujus, præsertim specierum infimarum, et tur aut multum ex paucis, aut parum ex multis; ut bene deductarum (nam notio cretæ, luti, bona ; ter- utrinque philosophia super experientiæ et naturalis ræ, mala) : vitiosius genus est actionum, ut gene- historiæ nimis angustam basin fundata sit, atque ex rare, corrumpere, alterare : vitiosissimum qualitatum paucioribus, quam par est, pronunciet. Rationale (exceptis objectis sensus immediatis) ut graris, levis, enim genus philosophantium ex experientia arripiant tenuis, densi, etc. Et tamen in omnibus istis fieri | varia et vulgaria, eaque neque certo comperta, nec non potest, quin sint aliæ notiones aliis paulo meli- diligenter examinata et pensitata ; reliqua in mediores, prout in sensum humanum incidit rerum copia. | tatione atque ingenii agitatione ponunt.

Est et aliud genus philosophantium, qui in paucis

experimentis sedulo et accurate elaborarunt, atque At idola theatri innata non sunt, nec occulto in. inde philosophias educere et confingere ausi sunt ; sinuata in intellectum ; sed ex fabulis theoriarum, reliqua miris modis ad ea detorquentes. et perversis legibus demonstrationum, plane indita Est et tertium genus eorum, qui theologiam et et recepta. In his antem confutationes tentare et traditiones ex fide et veneratione immiscent; inter suscipere consentaneum prorsus non est illis, quæ a quos vanitas nonnullorum, ad petendas et derivandas nobis dicta sunt. Cum enim nec de principiis con- scientias, a spiritibus scilicet et geniis, deflexit ; ita sentiamus, nec de demonstrationibus, tollitur omnis ut stirps errorum, et philosophia folsa, genere triplex argumentatio. Id vero bono fit fato, ut antiquis sit: sophistica, empirica, et superstitiosa. suus constet honos. Nihil enim illis detrahitur, cum de via omnino quæstio sit. Claudus enim (ut dicitur) in via, antevertit cursorem extra viam. Primi generis exemplum in Aristotele maxime Etiam illud manifesto liquet, currenti extra viam, conspicuum est, qui philosophiam naturalem dialecquo habilior sit et velocior, eo majorem contingere tica sua corrupit; cum mundum ex categoriis efleaberrationem.

cerit; animæ humanæ, nobilissimæ substantiæ, genuis

LXI.

LXIII.

« VorigeDoorgaan »