Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

mus,

tum ; quia non eadem adhiberi consuevit diligentia moderatos coërceantur, et facessat multitudo enorin ponderandis et examinandis verbis præambuli

, mis auctorum et doctorum in jure ; unde laceratur quæ adhibetur in corpore ipsius legis.

sententia legum, judex fit attonitus, processus immorHanc partem de incertitudine legum, quæ ex mala tales, atque advocatus ipse, cum tot libros perlegere descriptione ipsarum ortum habet, fusius tractabi- et vincere non possit, compendia sectatur. Glossa mus, quando de interpretatione legum postea age- fortasse aliqua bona; et ex scriptoribus classicis

Atque de descriptione legum obscura hæc pauci, vel potius scriptorum paucorum pauculæ pordicta sint: jam de modis enucleandi juris dicendum. tiones, recipi possint pro authenticis. Reliquorum

nihilominus maneat usus nonnullus in bibliothecis, ut DE MODIS ENUCLEANDI JURIS, ET TOLLENDI AMBIGUA. eorum tractatus inspiciant judices, aut advocati, cum

opus fuerit: sed in causis agendis, in foro citare APHORISMUS LXXII.

eos non permittitor, nec in auctoritatem transeunto. Modi enucleandi juris, et tollendi dubia, quinque sunt. Hoc enim fit, aut per perscriptiones judicio.

DE LIBRIS AUXILIARIBUS. rum ; aut per scriptores authenticos ; aut per libros auxiliares; aut per prælectiones; aut per responsa, sive consulta prudentum. Hæc omnia, si bene instituan- At scientiam juris, et practicam, auxiliaribus tur, præsto erunt magna legum obscuritati subsidia. libris ne nudanto, sed potius instruunto. Ii sex in

genere sunto.

Institutiones. De verborum signifiDE PERSCRIPTIONE JUDICIORUM.

catione. De regulis juris. Antiquitates legum. Summæ. Agendi formulæ.

APHORISMUS LXXIX.

APHORISMUS LXXIII.

LXXX.

LXXIV.

LXXXI.

LXXV.

Ante omnia, judicia reddita in curiis supremis et principalibus, atque causis gravioribus, præsertim Præparandi sunt juvenes et novitii, ad scientiam dubiis, quæque aliquid habent difficultatis aut novi. et ardua juris altius et commodius haurienda et imtatis, diligenter et cum fide excipiunto. Judicia bibenda, per institutiones. Institutiones illas ordine enim anchoræ legum sunt, ut leges reipublicæ. claro et perspicuo componito. In illis ipsis univer

sum jus privatum percurrito: non alia omittendo, in

aliis plus satis immorando, sed ex singulis quædam Modus hujusmodi judicia excipiendi, et in scripta breviter delibando, ut ad corpus legum perlegendum referendi, talis esto. Casus præcise, judicia ipsa accessuro, nil se ostendat prorsus novum, sed levi exacte perscribito : rationes judiciorum, quas ad aliqua notione præceptum. Jus publicum in instiduxerunt judices, adjicito: casuum, ad exemplum tutionibus ne attingito; verum illud ex fontibus ipsis adductorum, auctoritatem cum casibus principalibus hauriatur. ne commisceto : de advocatorum perorationibus, nisi quidpiam in iis fuerit admodum eximium, sileto.

Commentarium de vocabulis juris conficito. In

explicatione ipsorum, et sensu reddendo, ne curiose Personæ, quæ hujusmodi judicia excipiant, ex nimis aut laboriose versator: neque enim hoc agitur, advocatis maxime doctis sunto, et honorarium libe- ut definitiones verborum quærantur exacte, sed esrale ex publico excipiunto. Judices ipsi ab hujus- plicationes tantum, quæ legendis juris libris viam apemodi perscriptionibus abstinento: ne forte opinioni- riant faciliorem. Tractatum autem istum per literas bus propriis addicti, et auctoritate propria freti, alphabeti ne digerito. Id indici alicui relinquito: limites referendarii transcendant,

sed collocentur simul verba, quæ circa eandem rem versantur ; ut alterum alteri sit juvamento ad intelli

gendum. Judicia illa, in ordine et serie temporis, digerito;

LXXXII. non per methodum et titulos. Sunt enim scripta ejusmodi, tanquam historiæ, aut narrationes legum. Ad certitudinem legum facit (si quid aliud) tracNeque solum acta ipsa, sed et tempora ipsorum, tatus bonus et diligens de diversis regulis juris. Is judici prudenti lucem præbent.

dignus est, qui maximis ingeniis, et prudentissimis jurisconsultis committatur. Neque enim placent, quæ in hoc genere extant. Colligendæ autem sunt regulæ, non tantum notæ et vulgatæ, sed et alia

magis subtiles et reconditæ, quæ ex legum et rerum Ex legibus ipsis, quæ jus commune constituunt; judicatarum harmonia extrahi possint ; quales in deinde, ex constitutionibus sive statutis ; tertio loco, rubricis optimis quandoque inveniuntur; suntque ex judiciis perscriptis, corpus juris tantummodo con- dictamina generalia rationis, quæ per materias legis stituitor. Præter illa, alia authentica, aut nulla diversas percurrunt, et sunt tanquam saburra juris. sunto, aut parce recipiuntor.

LXXVI.

DE SCRIPTORIBUS AUTHENTICIS.

APHORISMUS LXXVII.

LXXXIII.

LXXVIII.

At singula juris scita, aut placita, non intelliganNihil tam interest certitudinis legum (de qua nunc tur pro regulis, ut fieri solet satis imperite. Hoc tractamus) quam ut scripta authentica infra fines enim si reciperetur, quot leges, tot regulæ: les enim

XC.

XCI.

XCII.

nil aliud, quam regula imperans. Verum eas pro regulis habeto, quæ in forma ipsa justitiæ hærent ; unde, ut plurimum, per jura civilia diversarum re- Responsa prudentum, quæ petentibus dantur de rumpublicarum eædem regulæ fere reperiuntur; nisi jure, sive ab advocatis sive a doctoribus, tanta valere forte propter relationem ad formas politiarum varient. auctoritate, ut ab eorum sententia judici recedere

non sit licitum, non acet. Jura a juratis judicibus LXXXIV.

sumunto. Post regulam, brevi et solido verborum complexu enunciatam, adjiciantur exempla, et decisiones casuum maxime luculentæ ad explicationem ; dis- Tentari judicia per causas et personas fictas, ut tinctiones et exceptiones ad limitationem ; cognata eo modo experiantur homines qualis futura sit legis ad ampliationem ejusdem regulæ.

norma, non placet. Dedecorat enim majestatem

legum et. pro prævaricatione quapiam censenda est. LSXXV.

Judicia autem aliquid habere ex scena, deforme est. Recte jubetur, ut non ex regulis jus sumatur; sed ex jure quod est, regula fiat: neque enim ex verbis regulæ petenda est probatio, ac si esset textus legis : Judicum igitur solummodo tam judicia, quam regula enim legem (ut acus nautica polos) indicat, responsa et consulta sunto. Ma de litibus pendennon statuit.

tibus ; hæc de arduis juris quæstionibus in thesi.

Ea consulta, sive in privatis rebus, sive in publicis, LXXXVI.

a judicibus ipsis ne poscito (id enim si fiat, judex Præter corpus ipsum juris, juvabit etiam antiqui- transeat in advocatum) sed a principe, aut statu. tates legum invisere ; quibus licet evanuerit aucto- | Ab illis ad judices demandentur. Judices vero, tali ritas, manet tamen reverentia. Pro antiquitatibus auctoritate freti, disceptationes advocatorum, vel ab autem legum habeantur scripta circa leges et judicia; his, quorum interest, adhibitorum, vel a judicibus sive illa fuerint edita, sive non, quæ ipsum corpus ipsis, si opus sit, assignatorum, et argumenta ex legum tempora præcesserunt. Earum siquidem utraque parte, audiunto; et re deliberata jus expedijactura facienda non est. Itaque ex iis utilissima unto et declaranto. Consulta hujusmodi inter judicia quæque excerpito (multa enim invenientur inania et referunto et edunto, et paris auctoritatis sunto. frivola) eaque in unum volumen redigito: ne antiquæ fabulæ, ut loquitur Trebonianus, cum legibus ipsis

DE PRÆLECTIONIBUS. misceantur.

APHORISMUS XCIII.

DE VACILLATIONE JUDICIORUM.

APHORISMUS XCIV.

LXXXVII.

Prælectiones de jure, atque exercitationes eorum, Practicæ vero plurimum interest, ut jus univer- qui juris studiis incumbunt, et operam dant, ita insum digeratur ordine in locos et titulos; ad quos stituuntor et ordinantor, ut omnia tendant ad quæssnbito (prout dabitur occasio) recurrere quis possit, tiones et controversias de jure sedandas potius, quam veluti in promptuarium paratum ad præsentes usus. excitandas. Ludus enim (ut nunc fit) fere apud Hujusmodi libri summarum, et ordinant sparsa, et omnes instituitur et aperitur, ad altercationes, et abbreviant fusa et prolixa in lege. Cavendum quæstiones de jure multiplicandas, tanquam ostenautem est, ne summæ istæ reddant homines promp-tandi ingenii causa. Atque hoc vetus est malum. tos ad practicam, cessatores in scientia ipsa. Etenim etiam apud antiquos gloriæ fuit, tanquam Earum enim officium est tale, ut ex iis recolatur per sectas et factiones, quæstiones complures de jure jus, non perdiscatur. Summæ autem omnino magna magis fovere, quam extinguere. Id ne fiat, provideto. diligentia, fide, et judicio sunt conficiendæ, ne furtum faciant legibus.

LXXXVIII. Formulas agendi diversas in unoquoque genere Vacillant judicia, vel propter immaturam et præcolligito. Nam et practicæ hoc interest; et certe festinam sententiam; vel propter æmulationem pandunt illæ oracula et occulta legum. Sunt enim curiarum ; vel propter malam et imperitam pernon pauca, quæ latent in legibus : at in formulis scriptionem judiciorum ; vel propter viam præbitam agendi, melius et fusius perspiciuntur; instar pugni ad rescissionem eorum nimis facilem et expeditam. et palmæ.

Itaque providendum est, ut judicia emanent, matura

deliberatione prius habita ; atque ut curiæ se inviDE RESPONSIS ET CONSULTIS.

cem revereantur; atque ut judicia perscribantur fideliter et prudenter; utque via ad rescindenda

judicia, sit arcta, confragosa, et tanquam muricibus Dubitationes particulares, quæ de tempore in tem- strata. pns emergunt, dirimendi et solvendi aliqua ratio iniri debet. Durum enim est, ut ii, qui ab errore cavere cupiant, ducem viæ non inveniant, verum ut Si judicium redditum fuerit de casu aliquo in aliactus ipsi periclitentur, neque sit aliquis ante rem qua curia principali, et similis casus intervenerit in peractam juris prænoscendi modus.

alia curia, ne procedito ad judicium, antequam fiat

APHORISMUS LXXXIX.

XCV.

XCVI.

XCVII.

consultatio in collegio aliquo judicum majore. | videntur rediisse : et una diligenter intueamur quam Judicia enim reddita si forte rescindi necesse sit, variis jam nos inviserint instructæ præsidiis et auxisaltem sepeliuntor cum honore.

liis : qualia sunt, ingeniorum nostri temporis complurium acumen et sublimitas; eximia illa monu

menta scriptorum veterum, quæ veluti tot faces Ut curiæ de jurisdictione digladientur et conflic- nobis prælucent; ars typographica, libros cujus. tentur, humanum quiddam est; eoque magis, quod cunque fortunæ hominibus larga manu suppeditans ; per ineptam quandam sententiam (quod boni et oceani sinus laxati, et orbis ex omni parte peragrastrenui sit judicis, ampliare jurisdictionem curiæ) tus, unde experimenta plurima priscis ignota comalatur plane ista intemperies, et calcar addatur, ubi paruerunt, et ingens accessit naturali historiæ cufræno opus est. Ut vero, ex hac animorum con- mulus; otium, quo ingenia optima in regnis et tentione, curiæ, judicia utrobique reddita (quæ nil provinciis Europæ ubique abundant, cum negotiis ad jurisdictionem pertinent) libenter rescindant, minus his in locis implicentur homines, quam aut intolerabile malum, et a regibus, aut senatu, aut Græci, propter populares status, aut propter ditionum politia, plane vindicandum. Pessimi enim exempli amplitudinem Romani solebant; pax, qua fruitur res est, ut curiæ, quæ pacem subditis præstant, inter hoc tempore Britannia, Hispania, Italia, etiam nunc se duella exerceant.

Gallia, et aliæ regiones non paucæ; consumptio et exinanitio omnium, quæ videntur excogitari aut dici

posse circa controversias religionis, quæ tot ingenia Non facilis esto aut proclivis ad judicia rescin- jam diu diverterunt a cæterarum artium studiis ; denda aditus per appellationes, aut impetitiones de summa et excellens majestatis tuæ eruditio, cui errore, aut revisus, et similia. Receptum apud (tanquam Phænici volucres) aggregant se undique nonnullos est, ut lis trahatur ad forum superius, tan- ingenia ; proprietas denique illa inseparabilis, quæ quam res integra; judicio inde dato seposito, et tempus ipsum sequitur, ut veritatem indies parturiat; plane suspenso. Apud alios vero, ut judicium hæc (inquam) cum cogitamus, non possumus non in ipsum maneat in suo vigore, sed executio ejus tan- eam spem animum erigere, ut existimemus, tertiam tum cesset. Neutrum placet, nisi curiæ, in quibus hanc literarum periodum duas illas priores, apud judicium redditum sit, fuerint humiles, et inferioris Græcos et Romanos, longo intervallo superaturam; ordinis : sed potius, ut et judicium stet, et procedat modo saltem homines, et vires suas atque defectus ejus executio ; modo cautio detur a defendente de etiam virium suarum probe et prudenter nosse velint; damnis et expensis, si judicium fuerit rescissum. atque alii ab aliis inventionis lampada, non contra

dictionis torres accipiant, atque inquisitionem veriAtque hic titulus de certitudine legum, ad exem- tatis pro incepto nobili, non pro delectamento aut plum digesti reliqui (quod meditamur) sufficiet. ornamento putent: atque opes ac magnificentiam Jam vero doctrinam civilem (quatenus eam nobis impendant in res solidas et eximias, non in perfultractare visum est) conclusimus; atque una cum ea gatas et obvias. Ad labores meos quod attinet, si philosophiam humanam : sicut etiam cum philoso- cui libeat in eorum reprehensione, aut sibi, aut aliis phia humana philosophiam in genere. Tandem placere, veterem certe et ultimæ patientiæ petitionem igitur paululum respirantes, atque ad ea, quæ præ- exhibebunt illi : " Verbera, sed audi.” Reprehentervecti sumus, oculos retroflectentes, hunc tractatum dant homines, quantum libuerit, modo attendant et nostrum non absimilem esse censemus sonis illis et perpendant, quæ dicuntur. Appellatio sane legitima præludiis, quæ prætentant musici, dum fides ad fuerit (licet res fortasse minus ea indigebit) si a modulationem concinnant: quæ ipsa quidem auribus primis cogitationibus hominum ad secundas provoceingratum quiddam et asperum exhibent; at in causa tur, et ab ævo præsenti ad posteros. Veniamus sunt, ut quæ sequuntur omnia sint suaviora: sic nunc ad eam scientiam, qua caruerunt duæ illæ nimirum nos in animum induximus, ut in cithara priscæ temporum periodi (neque enim tanta illis musarum concinanda, et ad harmoniam veram felicitas concessa est) sacram dico et divinitus inredigenda, operam navaremus, quo ab aliis postea spiratam theologiam, cunctorum laborum ac perepulsentur chordæ, meliore digito aut plectro. Sane, grinationum humanarum sabbatum ac portum nocum nobis ante oculos proponamus temporum horum bilissimum. statum, in quibus literæ jam tertio ad mortales

FRANCISCI

BARONIS DE VERULAMIO, VICE-COMITIS SANCTI ALBANI,

DE

DIGNITATE ET AUGMENTIS SCIENTIARUM.

LIBER NONUS.

AD REGEM SUUM.

quod etiam suspectæ fidei testibus præstare solemus. CAPUT PRIMUM.

At fides illa, quæ Abrahamo " imputabatur ad jus

titiam,” de hujusmodi re extitit, quam irrisui habebat Partitiones theologiæ inspiratæ omittuntur : tantum Sarah: quæ in hac parte imago quædam erat ratio

aditus fit ad desiderata tria : doctrinam de legi- nis naturalis. Quanto igitur mysterium aliquod ditimo usu rationis humanæ in divinis ; doctrinam vinum fuerit magis absonum et incredible ; tanto de gradibus unitatis in civitate dei ; et emana- plus in credendo exhibetur honoris Deo, et fit victiones scripturarum.

toria fidei nobilior. Etiam et peccatores, quo magis

conscientia sua gravantur, et nihilominus fidem de Jam vero (rex optime) cum carina parva, qualis salute sua in Dei misericordia collocant, eo Deum nostra esse potuit, universum ambitum, tam veteris majore afficiunt honore: omnis autem desperatio quam novi orbis, scientiarum circumnavigaverit Deo pro contumelia est. Quinetiam, si attente rem (quam secundis ventis et cursu, posterorum sit judi- perpendamus, dignius quiddam est credere, quam cium) quid superest, nisi ut vota, tandem perfuncti, scire, qualiter nunc scimus. In scientia enim mens persolvamus ? At restat adhuc theologia sacra, sive humana patitur a sensu, qui a rebus materiatis reinspirata. Veruntamen si eam tractare pergamus, silit; in fide autem anima patitur ab anima, quæ exeundum nobis foret e navicula rationis humanæ, est agens dignius. Aliter se res habet in statu gloet transeundum in Ecclesiæ navem, quæ sola acu riæ: tunc siquidem cessabit fides, atque “cognoscenautica divina pollet ad cursum recte dirigendum. mus, sicut et cogniti sumus.” Neque enim sufficient amplius stellæ philosophiæ, Concludamus igitur theologiam sacram ex verbo quæ hactenus præcipue nobis affulserunt: itaque et oraculis Dei, non ex lumine naturæ aut rationis par foret, silentium quoque in hac re colere. Quam- dictamine, hauriri debere. Scriptum est enim, obrem partitiones legitimas circa eam omittemus ; “ Cæli enarrant gloriam Dei:" at nusquam scrippauca tamen, pro tenuitate nostra, etiam in hanc tum invenitur, “ Cæli enarrant voluntatem Dei.” conferemus, loco votorum. Id eo magis facimus, | De illa pronunciatur, “ Ad legem et testimonia, si quia in corpore theologiæ nullam prorsus regionem, non fecerint secundum verbum istud,” etc. Neque ant tractum plane desertum aut incultum, invenimus: hoc tenet tantum in grandibus illis mysteriis, de tanta fuit hominum diligentia in seminandis, aut Deitate, creatione, redemptione, verum pertinet tritico, aut zizaniis.

etiam ad interpretationem perfectiorem legis moralis; Tres igitur proponemus theologiæ appendices, “ Diligite inimicos vestros, benefacite his, qui odequæ non de materia per theologiam informata, aut runt vos,” etc. “ Ut sitis filii Patris vestri, qui in informanda, sed tantummodo de modo informationis cælis est, qui pluit super justos et injustos.” Quæ tractent. Neque tamen circa eos tractatus (ut in certe verba plausum illum merentur :

“ Nec vox reliquis consuevimus) vel exempla subjungemus, vel | hominem sonat.” Siquidem vox est, quæ lumen præcepta dabimus. Id theologis relinquemus : sunt naturæ superat. Quinetiam videmus poëtas ethnienim illa (ut diximus) instar votorum tantum. cos, præsertim cum pathetice loquantur, expostu

1. Prærogativa Dei totum hominem complecti- lare non raro cum legibus et doctrinis moralibus tur; nec minus ad rationem, quam ad voluntatem (quæ tamen legibus divinis multo sunt indulgenhunanam, extenditur: ut homo scilicet in univer- tiores et solutiores) ac si naturæ libertati cum maligsum se abneget, et accedat Deo. Quare, sicut legi nitate quadam repugnent : divinæ obedire tenemur, licet reluctetur voluntas ; ita et verbi Dei fidem habere, licet reluctetur ratio.

-“ Et quod natura remittit,

Invida jura negant." Etenim, si ea duntaxat credamus, quæ sunt rationi nostræ consentanea, rebus assentimur, non auctori; Ita Dendamis Indus ad Alexandri nuntios: “Se in

audisse quidem aliquid de nomine Pythagoræ, et mysteria) secundarium quendam et respectivum, non aliorum sapientum e Græcia ; et credere illos fuisse primitivum et absolutum. Postquam enim articuli viros magnos; vitio tamen illo laborasse, quod sci-, et principia religionis jam in sedibus suis fuerint licet nimia in reverentia et veneratione habuissent locata, ita ut a rationis examine penitus eximantur ; rem quampiam fantasticam, quam legem et morem tum demum conceditur ab illis illationes derivare ac vocitabant.” Quare, nec illud dubitandum, mag- deducere, secundum analogiam ipsorum. In rebus nam partem legis moralis sublimiorem esse, quam quidem naturalibus hoc non tenet. Nam et ipsa quo lumen naturæ ascendere possit. Veruntamen principia examini subjiciuntur ; per inductionem, quod dicitur, habere homines, etiam ex lumine et inquam, licet minime per syllogismum : atque eadem lege naturæ, notiones nonnullas virtutis, vitii, jus- illa nullam habent cum ratione repugnantiam, ut ab titiæ, injuriæ, boni, mali; id verissimum est. No eodem fonte, tum primæ propositiones, tum media, tandum tamen lumen naturæ duplici significatione deducantur. Aliter fit in religione ; ubi et primæ accipi: Primo, quatenus oritur ex sensu, inductione, propositiones authypostatæ sunt, atque per se subsisratione, argumentis, secundum legis cæli ac terræ: tentes : et rursus, non reguntur ab illa ratione, quæ secundo, quatenus animæ humanæ interno affulget propositiones consequentes deducit. Neque tamen instinctu, secundum legem conscientiæ; quæ scin- hoc fit in religione sola, sed etiam in aliis scientiis, tilla quædam est, et tanquam reliquiæ pristinæ tam gravioribus quam levioribus, ubi scilicet proet primitivæ puritatis. In quo posteriore sensu positiones primariæ placita sint, non posita : siquipræcipue particeps est anima lucis nonnullius, ad dem et in illis rationis usus absolutus esse non poperfectionem intuendam et discernendam legis mo- test. Videmus enim in ludis, puta schaccorum, aut ralis ; quæ tamen lux non prorsus clara sit, sed ejus- similibus, primas ludi normas et leges mere positivas modi, ut potius vitia quadamtenus redarguat, quam esse et ad placitum ; quas recipi, non in disputatiode officiis plene informet. Quare religio, sive mys- nem vocari, prorsus oporteat : ut vero vincas et teria spectes sive mores, pendet ex revelatione divina. perite lusum instituas, id artificiosum est et rationale :

Attamen usus rationis humana in spiritualibus eodem modo fit et in legibus humanis ; in quibus multiplex sane existit, ac late admodum patet. Ne- haud paucæ sunt maximæ (ut loquuntur) hoc est, que enim sine causa est, quod Apostolus religionem placita mera juris, quæ auctoritate magis quam raappellaverit " rationalem cultum Dei.” Recordetur tione nituntur ; neque in disceptationem veniunt: quis ceremonias et typos veteris legis: fuerunt illæ quid vero sit justissimum, non absolute, sed relative rationales et significativæ, longe discrepantes a cere (hoc est, ex analogia illarum maximarum) id demum moniis idololatriæ et magiæ, quæ tanquam surdæ et rationale est, et latum disputationi campum præbet. mutæ erant, nihil docentes plerunque, imno ne innu- Talis igitur est secundaria illa ratio, quæ in theologia entes quidem. Præcipue Christiana fides, ut in sacra locum habet, quæ scilicet fundata est super omnibus, sic in hoc ipso eminet, quod auream servet placita Dei. mediocritatem circa usum rationis et disputationis Sicut vero rationis humanæ in divinis usus est du(quæ rationis proles est) inter leges ethnicorum et plex, ita et in eodem usu duplex excessus. Alter, Mahometi, quæ extrema sectantur. Religio siquidem cum in modum mysterii curiosius, quam par est, inethnicorum fidei aut confessionis constantis nihil quiritur. Alter, cum illationibus æqua tribuitur habebat; contra in religione Mahometi omnis dis auctoritas, ac principiis ipsis. Nam et Nicodemi putatio interdicta est; ita ut altera erroris vagi et discipulus videri possit, qui pertinacius quærat: multiplicis; altera vafræ cujusdam et cautæ impos- | “Quomodo possit homo nasci, cum sit senex?” Et turæ, faciem præ se ferat; cum sancta fides Chris- discipulus Pauli neutiquam censeri possit, qui non tiana rationis usum et disputationem (sed secundum quandoque in doctrinis suis inserat, “Ego, non domidebitos fines) et recipiat, et rejiciat.

nus;" aut illud, " Secundum consilium meum:" siHumanæ rationis usus, in rebus ad religionem quidem illationibus plerisque stylus iste conveniet. spectantibus, duplex est: alter in explicatione mys. Itaque nobis res salubris videtur et imprimis utilis, terii ; alter in illationibus, quæ inde deducuntur. si tractatus instituatur sobrius et diligens, qui de Quod ad mysteriorum explicationem attinet, vide- usu rationis humanæ in theologicis utiliter præcipiat, mus non dedignari Deum ad infirmitatem captus tanquam divina quædam dialectica : utpote quæ funostri se demittere, mysteria sua ita explicando, ut a tura sit instar opiatæ cujusdam medicinæ, quæ non nobis optime ea possint percipi ; atque revelationes modo speculationum, quibus schola interdum laborat, suas in rationis nostræ syllepses et notiones veluti inania consopiat; verum etiam controversiarum suinoculando, atque inspirationes ad intellectum nos- rores, quæ in Ecclesia tumultus cient, nonnihil mitrum aperiendum sic accommodando, quemadmodum tiget. Ejusmodi tractatum inter desiderata ponimus; figura clavis aptatur figuræ seræ. Qua tamen in et Sophronem, sive de legitimo usu rationis bumaparte nobis ipsis deese minime debemus : cum enim næ in divinis, pominamus. Deus ipse opera rationis nostræ in illuminationibus 2. Interest admodum pacis Ecclesiæ, ut fædus suis utatur; etiam nos eandem in omnes partes versare Christianorum, a Servatore præscriptum in duobus debemus, quo magis capaces simus ad mysteria reci- illis capitibus, quæ nonnihil videntur discrepantia, pienda et imbibenda; modo animus ad amplitudinem bene et clare explicetur: quorum alterum sic definit; mysteriorum pro modulo suo dilatetur, non mysteria Qui non est nobiscum, est contra nos :" alterum ad angustias animi constringantur.

autem sic; " Qui contra nos non est, nobiscum Quantum vero ad illationes; nosse debemus, re- est.” Ex his liquido patet, esse nonnullos articulinqui nobis usum rationis et ratiocinationis (quoad los, in quibus qui dissentit, extra fædus statuendus

« VorigeDoorgaan »