Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

violetur, atque ut cessent injuriæ ; sed extenditur , viri, et secundum discretionem sanam, sive illæ cuetiam ad religionem, et arma, et disciplinam, et orna- riæ fuerint prætoriæ, sive censoriæ. menta, et opes, denique ad omnia circa bene esse civitatis.

DE PROCESSU AD SIMILIA, ET EXTENSIONIBUS LEGUM.

[ocr errors][merged small]

XII.

VI.

SOS.

XIII.

Finis enim et scopus, quem leges intueri, atque In casibus omissis deducenda est norma legis a ad quem jussiones et sanctiones suas dirigere debent, similibus ; sed caute, et cum judicio : circa quod non alius est, quam ut cives feliciter degant: id fiet, servandæ sunt regulæ sequentes. Ratio prolifica, si pietate et religione recte instituti; moribus ho- consuetudo sterilis esto, nec generet casus. Itaque nesti; armis adversus hostes externos tuti; legum quod contra rationem juris receptum est, vel etiam auxilio adversus seditiones et privatas injurias mu- ubi ratio ejus est obscura, non trahendum est ad niti; imperio et magistratibus obsequentes; co-consequentiam. piis et opibus locupletes et florentes fuerint. Harum autem rerum instrumenta et nervi sunt leges.

Bonum publicum insigne rapit ad se casus omis

Quamobrem, quando lex aliqua reipublicæ Atque hunc finem optimæ leges assequuntur ; , commoda notabiliter et majorem in modum intuetur plurimæ vero ipsarum aberrant. Leges enim mirum et procurat, interpretatio ejus extensiva esto, et in modum, et maximo intervallo, inter se differunt: amplians. ut aliæ excellant, aliæ mediocriter se habeant, aliæ prorsus vitiosæ sint.

Dictabimus igitur pro judicii nostri modulo quasdam tanquam legum leges ; Durum est, torquere leges, ad hoc, ut torqueant quibus informatio peti possit, quid in singulis legi- homines. Non placet igitur extendi leges pænales, bus bene aut perperam positum aut constitutum sit. multo minus capitales, ad delicta nova. Quod si

crimen vetus fuerit, et legibus notum, sed prosecutio VII.

ejus incidat in casum novum, a legibus non provisum; Antequam vero ad corpus ipsum legum particu- omnino recedatur a placitis juris, potiusquam delicta larium deveniamus; perstringemus paucis virtutes maneant impunita. et dignitates legum in genere. Lex bona censeri possit, quæ sit intimatione certa, præcepto justa, executione commoda ; cum forma politiæ congrua, In statutis, quæ jus commune (præsertim circa et generans virtutem in subditis.

ea, quæ frequenter incidunt, et diu coaluerunt) plane

abrogant, non placet procedi per similitudinem ad TITULUS I.

casus omissos. Quando enim respublica tota lege

diu caruerit, idque in casibus expressis; parum DE PRIMA DIGNITATE LEGUM, UT SINT CERTÆ. periculi est, si casus omissi expectent remedium a

statuto novo.

ex

XIV.

APHORISMUS VIII.

XV.

XVI.

IX.

Legis tantum interest ut certa sit, ut absque hoc nec justa esse possit. “ Si enim incertam vocem

Statuta, quæ manifesto temporis leges fuere, atdet tuba, quis se parabit ad bellum ?" Similiter, que ex occasionibus reipublicæ tunc invalescentibus si incertam vocem det lex, quis se parabit ad paren- natæ ; mutata ratione temporum, satis habent, si se dum ? Ut moneat igitur oportet, priusquam feriat. in propriis casibus sustinere possint: præposterum Etiam illud recte positum est: optimam esse legem, autem esset, si ad casus omissos ullo modo traherentur. quæ minimum relinquit arbitrio judicis : id quod certitudo ejus præstat.

Consequentiæ non est consequentia ; sed sisti

debet extensio intra casus proximos: alioqui labetur Duplex legum incertitudo ; altera, ubi les nulla paulatim ad dissimilia, et magis valebunt acumina præscribitur; altera, ubi ambigua et obscura. Itaque ingeniorum, quam auctoritates legum. de casibus omissis a lege primo dicendum est; ut in his etiam inveniatur aliqua norma certitudinis.

In legibus et statutis brevioris styli, extensio faDE CASIBUS OMISSIS A LEGE.

cienda est liberius. At in illis, quæ sunt enumerativa casuum particularium, cautius. . Nam ut excep

tio firmat vim legis, in casibus non exceptis ; ita Angustia prudentiæ humana, casus omnes, quos enumeratio infirmat eam, in casibus non enumeratis. tempus reperit, non potest capere.

Non raro itaque se ostendunt casus omissi et novi. In hujusmodi casibus triplex adhibetur remedium, sive sup- Statutum explanatorium claudit rivos statuti priplementum : vel per processum ad similia ; vel per oris ; nec recipitur postea extensio in alterutro stausum exemplorum, licet in legem non coaluerint ; tuto. Neque enim facienda est super-extensio a vel per jurisdictiones, quæ statuunt ex arbitrio boni | judice, ubi semel cæpit fieri extensio a lege.

XVII.

APHORISMUS X.

XVIII.

XXVII.

XX.

nisi tota lege perspecta, de parte ejus judicare, XIX.

multo magis hoc valere debet in exemplis; quæ Solennitas verborum et actorum non recipit ex. ancipitis sunt usus, nisi valde quadrent. tensionem ad similia. Perdit enim naturam solennis, quod transit a more ad arbitrium: et introductio novorum, corrumpit majestatem veterum.

In exemplis plurimum interest, per quas manus transierint et transacta sint. Si enim apud scribas

tantum, et ministros justitiæ, ex cursu curiæ, absque Proclivis est extensio legis ad casus post-natos, notitia manifesta superiorum, obtinuerint; aut etiam qui in rerum natura non fuerunt tempore legis latæ. apud errorum magistrum populum ; conculcanda Ubi enim casus exprimi non poterat, quia tunc nul- sunt, et parvi facienda. Sin apud senatores, aut lus erat, casus omissus habetur pro expresso, si judices, aut curias principales, ita sub oculis posita similis fuerit ratio.

fuerint, ut necesse fuerit illa, approbatione judicum Atque de extensionibus legum, in casibus omissis, saltem tacita, munita fuisse, plus dignationis habent. hæc dicta sint: nunc de usu exemplorum dicendum.

XXVIII.

APHORISMUS XXI.

XXIX.

XXII.

XXX.

XXIII.

DE EXEMPLIS, ET USU EORUM.

Exemplis, quæ publicata fuerint, utcunque minus fuerint in usu, cum tamen sermonibus et discepta

tionibus hominum agitata et ventilata extiterint, De exemplis jam dicendum est, ex quibus jus plus auctoritatis tribuendum : quæ vero in scriniis hauriendum sit, ubi lex deficit. Atque de consue- et archivis manserunt tanquam sepulta, et palam in tudine, quæ legis species est, deque exemplis, quæ oblivionem transierunt, minus. Exempla enim, per frequentem usum in consuetudinem transierunt, sicut aquæ, in profluente sanissima. tanquam legem tacitam, suo loco dicemus. Nunc autem de exemplis loquimur, quæ raro et sparsim interveniunt, nec in legis vim coaluerunt; quando Exempla, quæ ad leges spectant, non placet al et qua cautione, norma juris ab ipsis petenda sit, historicis peti, sed ab actis publicis et traditionibus cum lex deficiat.

diligentioribus. Versatur enim infelicitas quædam inter historicos vel optimos, ut legibus et actis judi

cialibus non satis immorentur; aut si forte diligenExempla a temporibus bonis et moderatis petenda tiam quandam adhibuerint, tamen ab authenticis sunt, non tyrannicis, aut factiosis, aut dissolutis. longe varient. Hujusmodi exempla temporis partus spurii sunt; et magis nocent, quam docent.

Exemplum, quod ætas contemporanea aut pros

ima respuit, cum casus subinde recurreret, non facile In exemplis, recentiora habenda sunt pro tutiori- admittendum est. Neque enim tantum pro illo facit, bus. Quod enim paulo ante factum est, unde nul- quod homines illud quandoque usurparunt; quam lum sit secutum incommodum, quid ni iterum repe- contra, quod experti reliquerunt. tatur ? Sed tamen minus habent auctoritatis recentia. Et si forte res in melius restitui opus sit, recentia exempla magis seculum suum sapiunt, Exempla in consilium adhibentur, non utique ju. quam rectam rationem.

bent, aut imperant. Igitur ita regantur, ut auctoritas præteriti temporis flectatur ad usum præsentis.

Atque de informatione ab exemplis, ubi lex defiAt vetustiora exempla caute et cum delectu reci. cit, hæc dicta sint. Jam dicendum de curiis pripienda : decursus siquidem ætatis multa mutat, ut toriis et censoriis. quod tempore videatur antiquum, id perturbatione, et inconformitate ad præsentia, sit plane novum.

DE CURIIS PRÆTORIIS ET CENSORIS. Medii itaque temporis exempla sunt optima, vel

APHORISMUS XXXII. etiam talis temporis, quod cum tempore currente plurimum conveniat ; quod aliquando præstat tem

Curiæ sunto et jurisdictiones, quæ statuant ex pus remotius, magis quam in proximo.

arbitrio boni viri et discretione sana, ubi legis norma deficit. Lex enim (ut antea dictum est) non sufficit

casibus; sed ad ea, quæ plerunque accidunt, aptaIntra fines exempli, vel citra potius, se cohibeto, tur: sapientissima autem res tempus (ut ab antiquis nec illos ullo modo excedito. Ubi enim non adest dictum est) et novorum casuum quotidie auctor et norma legis, omnia quasi pro suspectis habenda inventor. sunt: itaque ut in obscuris, minimum sequitor.

XXXI.

XXIV.

XXV.

XXXIII.

XXVI.

Interveniunt autem novi casus et in criminalibus, Cavendum ab exemplorum fragmentis et com- qui pæna indigent; et in civilibus, qui auxilio. pendiis: atque integrum exemplum, et universus Curias, quæ ad priora illa respiciunt, censorias ; ejus processus introspiciendus. Si enim incivile sit, quæ ad posteriora, prætorias appellamus.

XLIV.

XLV.

XXXVII.

XLVI.

XXXIV.

XLIII. Habento curiæ censoriæ jurisdictionem et potes- Maxime omnium interest certitudinis legum (de tatem, non tantum nova delicta puniendi, sed etiam qua nunc agimus) ne curiæ prætoriæ intumescant et pænas a legibus constitutas pro delictis veteribus exundent in tantum, ut prætextu rigoris legum mitiaugendi, si casus fuerint odiosi et enormes, modo non gandi, etiam robur et nervos iis incidant, aut laxent; sint capitales. Enorme enim, tanquam novum est. omnia trahendo ad arbitrium.

Xxxv.
Habeant similiter curiæ prætoriæ potestatem, tam

Decernendi contra statutum expressum, sub ullo subveniendi contra rigorem legis, quam supplendi æquitatis prætextu, curiis prætoriis jus ne esto. Hoc defectum legis. Si enim porrigi debet remedium ei, enim si fieret, judex prorsus transiret in legislatorem, quem lex præteriit, multo magis ei, quem vulneravit. atque omnia ex arbitrio penderent.

XXXVI. Curiæ istæ censoriæ et prætoriæ omnino intra Apud nonnullos receptum est, ut jurisdictio, quæ casus enormes et extraordinarios se continento, nec decernit secundum æquum et bonum, atque illa jurisdictiones ordinarias invadunto; ne forte tendat altera, quæ procedit secundum jus strictum, iisdem res ad supplantationem legis, magis quam ad supple- curiis deputentur: apud alios autem, ut diversis. mentum.

Omnino placet curiarum separatio. Neque enim servabitur distinctio casuum, si fiat commixtio juris

dictionum: sed arbitrium legem tandem trahet. Jurisdictiones istæ in supremis tantum curiis residento, nec ad inferiores communicantor. Parum enim abest a potestate leges condendi, potestas eas Non sine causa in usum venerat apud Romanos supplendi, aut extendendi, aut moderandi.

album prætoris, in quo præscripsit et publicavit quo

modo ipse jus dicturus esset. Quo exemplo judices XXXVIII.

in curiis prætoriis, regulas sibi certas (quantum fieri At curiæ illæ uni viro ne committantur, sed ex potest) proponere, easque publice affigere debent. pluribus constent. Nec decreta exeant cum silentio; Etenim optima est lex, quæ minimum relinquit sed judices sententiæ suæ rationes adducant, idque arbitrio judicis; optimus judex, qui minimum sibi. palam, atque adstante corona: ut quod ipsa potestate

Verum de curiis istis fusius tractabimus, cum ad sit liberum, fama tamen et existimatione sit circum- locum de judiciis veniemus; obiter tantum jam scriptum.

locuti de iis, quatenus expediant, et suppleant omissa

a lege. ΧΧΧΙΧ. . Rubricæ sanguinis ne sunto ; nec de capitalibus, in quibuscunque curiis, nisi ex lege nota et certa, pronunciato. Indixit enim mortem Deus ipse prius ; postea inflixit. Nec vita eripienda nisi ei, qui se in Est et aliud genus supplementi casuum omissosuam vitam peccare prius nosset.

rum, cum lex legem supervenit, atque simul casus omissos trahit. Id fit in legibus, sive statutis, quæ

retrospiciunt, ut vulgo loquuntur : cujus generis In curiis censoriis calculum tertium dato; ut leges raro, et magna cum cautione sunt adhibendæ: judicibus non imponatur necessitas, aut absolvendi, neque enim placet Janus in legibus. aut condemnandi ; sed etiam ut “ Non liquere

XLVIII. pronunciare possint. Etiam censoria non tantum pæna, sed et nota esto: scilicet, quæ non infligat Qui rba aut sententiam legis captione et fraude supplicium, sed, aut in admonitionem desinat, aut eludit et circumscribit, dignus est qui etiam a lege reos ignominia levi, et tanquam rubore castiget. sequente innodetur. Igitur in casibus fraudis et

evasionis dolosæ justum est, ut leges retrospiciant, XLI.

atque alteræ alteris in subsidiis sint; ut qui dolos In curiis censoriis, omnium magnorum criminum meditatur et eversionem legum præsentiun, saltem et scelerum actus inchoati et medii puniuntor ; licet futuris metuat. non sequatur effectus consummatus : isque sit earum curiarum usus vel maximus : cum et severitatis intersit, initia scelerum puniri ; et clementiæ, perpe- Leges, quæ actorum et instrumentorum veras trationem eorum (puniendo actus medios) intercipi. intentiones contra formularum aut solennitatem de

fectus roborant et confirmant, rectissime præterita XLII.

complectuntur: legis enim, quæ retrospicit, vitium Cavendum in primis, ne in curiis prætoriis præbea- vel præcipuum est, quod perturbet. At hujusmodi tor auxilium in casibus, quos lex non tam omisit, quam leges confirmatoriæ ad pacem et stabilimentum pro levibus contempsit, aut pro odiosis remedio eorum, quæ transacta sunt, spectant. Cavendum indignos judicavit.

tamen est, ne convellantur res judicatæ.

DE RETROSPECTIONE LEGUM.

APHORISMUS XLVII.

XL.

XLIX.

L.

LVI.

LI.

potestatem in singulis politiis legum condendarum

habent, per triennium, aut quinquennium, aut, prout Diligenter attendendum, ne eæ leges tantum ad videbitur, antinomias retractanto. Eæ autem a viris, præterita respicere putentur, quæ anteacta infirmant: ad hoc delegatis, prius inspiciantur et præparentur, sed et eæ, quæ futura prohibent et restringunt, cum et demum comitiis exhibeantur; ut quod placuerit, præteritis necessario connexa. Veluti, si quæ lex per suffragia stabiliatur et figatur. artificibus aliquibus interdicat, ne mercimonia sua in posterum vendant; hæc sonat in posterum, sed operatur in præteritum : neque enim illis alia ratione Neque vero contraria legum capita reconciliandi, victum quærere jam integrum est.

et omnia (ut loquuntur) salvandi, per distinctiones subtiles et quæsitas, nimis sedula aut anxia cura

esto. Ingenii enim hæc tela est: atque utcunque Lex declaratoria omnis, licet non habet verba modestiam quandam et reverentiam præ se ferat

, de præterito, tamen ad præterita, ipsa vi declara- inter noxia tamen censenda est ; utpote quæ reddat tionis, omnino trahitur. Non enim tum incipit in- corpus universum legum varium et male consutum. terpretatio cum declaratur, sed efficitur tanquam Melius est prorsus ut succumbant deteriora, et mecontemporanea ipsi legi. Itaque leges declaratorias | liora stent sola. ne ordinato, nisi in casibus, ubi leges cum justitia

LVII. retrospicere possint.

Hic vero eam partem absolvimus, quæ tractat de Obsoletæ leges, et quæ abierunt in desuetudinem, incertitudine legum ubi invenitur lex nulla. Jam non minus quam antinomiæ, proponantur a delegatis dicendum est de altera illa parte, ubi scilicet lex ex officio tollendæ. Cum enim statutum expressum extat aliqua, sed perplexa et obscura.

regulariter desuetudine non abrogetur, fit ut ex con

temptu legum obsoletarum fiat nonnulla auctoritatis DE OBSCURITATE LEGUM.

jactura etiam in reliquis : et sequitur tormenti illud genus Mezentii, ut leges vivæ in complexu mortua

rum perimantur. Atque omnino cavendum est a Obscuritas legum a quatuor rebus originem ducit: gangræna in legibus. vel ab accumulatione legum nimia, præsertim ad mixtis obsoletis ; vel a descriptione earum ambigua, aut minus perspicua et dilucida ; vel a modis enu- Quin et in legibus et statutis obsoletis, nec noriter cleandi juris neglectis, aut non bene institutis ; vel promulgatis, curiis prætoriis interim contra eas dedenique a contradictione et vacillatione judiciorum. cernendi jus esto. Licet enim non male dictum sit,

neminem oportere legibus esse sapientiorem, tamen DE ACCUMULATIONE LEGUM NIMIA. intelligatur hoc de legibus, cum evigilent, non cum

dormitent. Contra recentiora vero statuta (quæjuri

publico nocere deprehenduntur) non utique prætoriDicit propheta ; " Pluet super eos laqueos.” | bus, sed regibus et sanctioribus consiliis, et supremis Non sunt autem pejores laquei, quam laquei legum, potestatibus auxilium præbendi jus esto: earum exepræsertim penalium ; si numero immensæ et tem- cutionem per edicta aut acta suspendendo, donec poris decursu inutiles, non lucernam pedibus præ- redeant comitia, aut hujusmodi cætus, qui potestabeant, sed retia potius objiciant.

tem habeant eas abrogandi; ne salus populi interim periclitetur.

APHORISMUS

LII.

LVIII.

APHORISMUS LIII.

LIV.

DE NOVIS DIGESTIS LEGUM.

APHORISMUS LIX.

Duplex in usum venit statuti novi condendi ratio. Altera, statuta priora circa idem subjectum confirmat et roborat ; dein nonnulla addit aut mutat. Altera abrogat et delet cuncta, quæ ante ordinata Quod si leges aliæ super alias accumulatæ, in sunt, et de integro legem novam et uniformem sub- tam vasta excreverint volumina, aut tanta confusione stituit. Placet posterior ratio. Nam ex priore ratione, laboraverint, ut eas de integro retractare, et in corordinationes deveniunt complicatæ et perplexæ : et pus sanum et habile redigere ex usu sit; id ante quod instat agitur sane, sed corpus legum interim omne agito, atque opus ejusmodi opus heroicum esto: redditur vitiosum. In posteriore autem major certe atque auctores talis operis inter legislatores et inest adhibenda diligentia, dum de lege ipsa delibera- stauratores rite et merito numerantor. tur; et anteacta scilicet evolvenda et pensitanda, antequam lex feratur: sed optime procedit per hoc legum concordia in futurum.

Hujusmodi legum expurgatio, et digestum novum, quinque rebus absolvitur. Primo, omittantur obso

leta, quæ Justinianus antiquas fabulas vocat. DeErat in more apud Athenienses, ut contraria le- inde ex antinomiis recipiantur probatissimæ, abolegum capita (quæ antinomias vocant) quotannis a antur contrariæ. Tertio homoionomiæ, sive leges sex viris examinarentur, et quæ reconciliari non po- quæ idem sonant, atque nil aliud sunt quam iteraterant, proponerentur populo, ut de illis certum ali- tiones ejusdem rei, expungantur; atque una quæquid statueretur. Ad quorum exemplum ii, qui piam ex iis, quæ maxime est perfecta, retineatur

LX.

LV.

LXVI.

LXI.

vice omnium. Quarto, si quæ legum nihil determi- , nimia; aut ex prologo legis cum ipso corpore legis nent, sed quæstiones tantum proponant, easque re- pugnante. linquant indecisas, similiter facessant. Postremo, quæ verbosæ inveniuntur et nimis prolixæ, contrahantur magis in arctum.

De obscuritate vero legum, quæ ex earum descriptione prava oritur, jam dicendum est. Loquacitas,

quæ in perscribendo leges in usum venit, et prolixOmnino vero ex usu fuerit, in novo digesto legum, itas non placet. Neque enim, quod vult et captat, leges pro jure communi receptas, quæ tanquam im- ullo modo assequitur, sed contrarium potius. Cum memoriales sunt in origine sua, atque ex altera enim casus singulos particulares verbis appositis et parte statuta de tempore in tempus superaddita, se propriis persequi et exprimere contendat, majorem orsum digerere et componere: cum in plurimis re- inde sperans certitudinem ; e contra quæstiones mulbus, non eadem sit, in jure dicendo, juris communis tiplices parit de verbis; ut difficilius procedat interet statutorum interpretatio et administratio. Id pretatio secundum sententiam legis (quæ sanior est quod fecit Trebonianus in Digesto et Codice. et verior) propter strepitum verborum.

[blocks in formation]

LXIII.

LXIX.

Verum in hujusmodi legum regeneratione, atque Neque propterea nimis concisa et affectata brestructura nova, veterum legum atque librorum legis vitas, majestatis gratia, et tanquam magis imperaverba prorsus et textum retineto: licet per centones toria, probanda est; præsertim his seculis, ne forte et portiones exiguas eas excerpere necesse fuerit: sit lex instar regulæ Lesbiæ. Mediocritas ergo asea deinde ordine contexito. Etsi enim fortasse com- sectanda est; et verborum exquirenda generalitas modius, atque etiam, si ad rectam rationem respicias, bene terminata ; quæ licet casus comprehensos non melius hoc transigi posset per textum novum, quam

sedulo persequatur, attamen non comprehensos satis per hujusmodi consarcinationem ; tamen in legibus perspicue excludat. non tam stylus et descriptio, quam auctoritas, et

LXVIII. hujus patronus antiquitas spectanda est. Alias videri possit hujusmodi opus scholasticum potius In legibus tamen atque edictis ordinariis et poliquiddam, et methodus, quam corpus legum impe- ticis, in quibus, ut plurimum, nemo jurisconsultum rantium.

adhibet, sed suo sensui confidit, omnia fusius explicari debent, et ad captum vulgi, tanquam digito

monstrari. Consultum fuerit in novo digesto legum, vetera volumina non prorsus deleri et in oblivionem cedere, sed in bibliothesis saltem manere ; licet usus eorum Neque nobis prologi legum, qui inepti olim habiti vulgaris et promiscuus prohibeatur. Etenim in sunt, et leges introducunt disputantes non jubentes, causis gravioribus, non abs re fuerit, legum præteri- utique placerent, si priscos mores ferre possemus. tarum mutationes, et series consulere et inspicere ; Sed prologi isti legum plerunque (ut nunc sunt temae certe solenne est, antiquitatem præsentibus asper- pora) necessario adhibentur, non tam ad explicatiogere. Novum autem hujusmodi corpus legum ab nem legis, quam instar suasionis, ad perferendam iis, qui in politiis singulis habent potestatem legis- legem in comitiis, et rursus ad satisfaciendum polatoriam, prorsus confirmandum est; ne forte præ- pulo. Quantum fieri potest tamen prologi evitentur, textu veteres leges digerendi, leges novæ imponan- et lex incipiat a jussione. tur occulto.

Intentio et sententia legis, licet ex præfationibus Optandum esset, ut hujusmodi legum instauratio et præambulis (ut loquuntur) non male quandoque illis temporibus suscipiatur, quæ antiquioribus, quo- eliciatur; attamen latitudo aut extensio ejus ex illis rum acta et opera retractant, literis et rerum cogni- minime peti debet. Sæpe enim præambulum arritione præstiterint. Quod secus in opere Justiniani pit nonnulla ex maxime plausibilibus et speciosis ad evenit. Infelix res namque est, cum ex judicio et exemplum, cum lex tamen multo plura complectatur ; delectu ætatis minus prudentis et eruditæ antiquorum aut contra, lex restringit et limitat complura, cujus opera mutilentur et recomponantur. Veruntamen limitationis rationem in præambulo inseri non fuerit sæpe necessarium est, quod non optimum.

opus. Quare dimensio et latitudo legis ex corpore Atque de legum obscuritate, quæ a nimia et con- legis petenda : nam præambulum sæpe aut ultra aut fusa earu

arum accumulatione fit, hæc dicta sint. Jam citra cadit. de descriptione earum ambigua et obscura, dicendum.

Est vero genus perscribendi leges valde vitiosum. DE DESCRIPTIONE LEGUM PERPLEXA ET OBSCURA. Cum scilicet casus, ad quem lex collimat, fuse ex

primitur in præambulo: deinde ex vi verbi (talis)

aut hujusmodi relativi, corpus legis retro vertitur in Descriptio legum obscura oritur, aut ex loquaci- præambulum, unde præambulum inseritur et incorpotate et verbositate earum ; aut rursus ex brevitate ratur ipsi legi: quod et obscurum est, et minus tu

LXX.

LXIV.

LXXI.

APHORISMUS LXV.

« VorigeDoorgaan »