Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

tero laudaretur, animo malevolo et proposito nocendi, | proximatu malus. Propter protectionem; nam non naribus ejus pustulam annasci solere. Fallit iterum, solum res coëunt et congregantur propter consorquia laudes interdum impertiunt inimici, tanquam tium, et naturæ similitudinem, sed etiam malum præfatiunculas quasdam, ut postea liberius et mali- (præsertim in civilibus) confugit ad bonum, ut lateat tiosius calumniarentur. Ex altera parte, fallit et protegatur. Itaque scelerati homines petunt asyla etiam hoc sophisma propter astutiam amicorum. divorum, et vitium ipsum se in virtutis umbram reSolent enim et illi vitia amicorum interdum agnos- cipit: cere, et prædicare, non quod aliqua vis veritatis eos

Sæpe latet vitium proximitate boni.” cogat, sed ea eligentes, quæ minimum amicos suos lædere possint, ac si cætera quidem viri optimi essent. Contra et bonum se aggregat ad malum, non Fallit iterum, quia amici quoque reprehensionibus propter consortium, sed ut illud convertat et reforsuis (sicut de inimici laudibus diximus) tanquam met in bonum. Itaque et medici magis accedunt præfatiunculis quibusdam utuntur, quo paulo post in ad ægrotos, quam ad sanos; et Servatori nostro oblaudes effusius excurrant.

jectum est, quod conversaretur cum publicanis et peccatoribus.

SOPHISMA III.

SOPHISMA V.

ELENCHUS.

66

“ Cujus privatio bona, id ipsum malum ; cujus privatio mala, id ipsum bonum."

“Cui cæteræ partes, vel sectæ, secundas unanimiter deferunt (cum singulæ principatum sibi rendi

cent) melior reliquis videtur : nam primas quæque Fallit sophisma duobus modis: aut propter com ex zelo videtur sumere, secundas autem ex vero et parationem boni et mali; aut propter successionem merito tribuere." boni ad bonum, aut mali ad malum. Propter com Ita Cicero argumentatur, sectam Academicorum, parationem; si bonum fuerit generi humano, privari quæ acatalepsiam tenuit, philosophiarum fuisse præesu glandium, non sequitur quod malus ille erat; sed stantissimam. Interroga enim" inquit “ StoiDodona bona, Ceres melior. Neque, si malum fuit cum, quæ secta sit potior ; ille suam cæteris antepo populo Syracusano, Dionysio seniore privari, equi net: deinde quæ secundas teneat, Academicam fatetur quod Dionysius ille bonus fuerit, sed minus ma bitur. Age similiter cum Epicureo (qui Stoici vis lus, quam junior. Propter successionem : etenim aspectum toleraverit) postquam suam sectam colloprivatio boni alicujus non semper dat locum malo, carit in summo, collocabit Academicam in proximo." sed quandoque majori bono; ut cum flos decidit, Similiter, vacante dignitate aliqua, princeps si comfructus succedit. Nec privatio alicujus mali dat petitores singulos interrogaret, quem post se potissisemper locum bono, sed interdum majori malo: nam mum commendare vellent, verisimile est, secunda sublato inimico Clodio, Milo simul et segetem gloriæ illorum vota in eum, qui præcipue dignus et optime perdidit.

meritus fuerit, concursura.

[blocks in formation]
[ocr errors]

“ Quod bono aut malo vicinum est, id ipsum iti. Fallit sophisma propter invidiam. Solent enim dem bonum aut malum : quod vero remotum est a homines proxime post se, et factionem suam, in eos bono, malum; quod a malo, bonum."

inclinare et propendere, qui reliquorum maxime sint Habct hoc fere rerum natura, ut quæ natura sua enerves et imbelles, quique eis minimum molestiæ conveniunt, etiam locis coveniant; quæ vero con- exhibuerunt; in odium illorum, qui illis plurimum trariæ naturæ sunt, etiam intervallis distent: cum insultarunt aut incommodarunt. singula, amica sibi associare, inimica summovere

SOPHISMA VI. gaudeant.

“Cujus excellentia vel exuperantia melior, id toto

ELENCHUS.

genere melius.”

Sed fallit sophisma tribus modis: primo propter Huc pertinent formulæ illæ usitatæ ; ne pervagedestitutionem, secundo propter obscurationem, tertio mur in generalibus : conferamus particularem alipropter protectionem. Propter destitutionem ; fit, quem cum particulari, etc. ut quæ in suo genere amplissima sunt, et maxime

ELENCHUS. excellunt, omnia, quantum fieri potest, ad se trahant, et in vicino quæque posita destituant, ac quasi ine Videtur hoc sophisma satis nervosum ; et magis dia conficiant. Itaque in propinquo arborum gran dialecticum quiddam, quam rhetoricum. Attamen dium virgulta nunquam læta reperies. Recte enim interdum fallit. Primo, quia sunt res haud pancæ, ille,“ Divitis servi maxime servi.” Nec male ca- | periculo plurimum obnoxiæ, quæ tamen, si evadant, villatus est, qui inferius famulitium in aulis princi cæteris antecellant. Ita ut genere sint deteriores, pum, festorum vigiliis comparavit ; quæ festa sua quia sæpius periclitantur et excidunt; individuo in proximo attingunt, ipsæ autem jejuniis addicuntur. autem nobiliores. In hoc numero est gemma MarPropter obscurationem; etenim et hoc habent quæ tia, de qua Gallicum adagium : “ Filius Parisiorum, que in suo genere præstantissima, ut licet proxima et gemma mensis Martii, si ex illis evadat unus, erit non extenuent aut destituant, tamen obscurent et ob instar decem aliorum." Adeo ut in genere gemmy umbrent, Quod etiam de sole notant astronomi, Maii gemmæ Martii præstet, sed tamen in individu quod sit scilicet aspectu bonus, conjunctione et ap optima gemma Martii optimæ gemmæ Maii prece

ELENCHUS.

feratur. Fallit secundo; propter naturam rerum, cor suffocent: etenim iis, quæ ab injuria hominum in aliquibus generibus aut speciebus magis æqualem, profecta sunt, indignari solemus, aut ultionem medi. in aliquibus magis inæqualem. Quemadmodum in tari, aut denique nemesim divinam vel implorare, observationem venit, climata calidiora generaliter in- vel expectare : quinetiam, si a fortuna ipsa inflictum genia producere acutiora ; at in frigidioribus inge- quid sit, tamen datur quædam cum fatis ipsis exposnia illa, quæ eminent, etiam acut imis calidarum tulatio : regionum præstare. Similiter, in exercitibus compluribus, si res duello inter singulos transigeretur,

' Atque Deos, atque astra vocat crudelia mater." fortasse ad unam partem accederet victoria; si co- Contra, ubi quis malum aliquod sua culpa contraxpiis universis, in alteram. Etenim excellentiæ et erit, stimuli doloris introvertuntur, animumque exuperantiæ casum recipiunt; at genera natura aut magis vulnerant et confodiunt. disciplina reguntur. Quinetiam in genera metallum lapide pretiosius; attamen adamas præcellit auro.

Fallit istud sophisma, primo propter spem ; quæ SOPHISMA VII.

malorum magnum est antidotum. Etenim culpæ “ Quod rem integram servat, bonum ; quod sine emendatio sæpe in nostra potestate sita est; fortunæ receptu est, malum : nam se recipere non posse, vero minime. Itaque Demosthenes, non semel cives impotentiæ genus est; potentia autem bonum." suos hujusmodi verbis affatus est;

“ Quod ad præHinc confinxit Æsopus fabulam de duabus ranis ; terita pessimum, id ad futura optimum est. Quid quæ, in magna siccitate cum aquæ ubique deficerent, hoc tandem sit? Hoc ipsum scilicet, quod vestra deliberarunt, quid sibi demum agendum esset. Prior incuria et culpa res vestræ male se habeant: nam si autem; Descendamus (inquit) in puteum profundum, vos officio vestro per omnia perfuncti essetis, et neque enim verisimile est ibi aquam defuturam. nihilominus status vester, ut nunc, laborasset ; ne Cui altera ita regerit; Quin si forte ibi quoque aqua spes quidem reliqua esset, eum futurum aliquando deficiet, quomodo exinde rursus ascendere poterimus? meliorem. Cum vero errores vestri in causa potissiFirmamentum autem hujus sophismatis est ; quod mum fuerint, confidendum plane, vos, illis emendatis, actiones humanæ adeo sint incertæ, et periculis ex. pristinum statum vestrum recuperaturos.”. Similiter positæ, ut illud optimum videatur, quod plurima Epictetus, de gradibus tranquillitatis animi verba habeat effugia. Huc spectant formulæ illæ, quæ in faciens, infimum locum illis attribuit, qui alios usu sunt : Obligatum plane et obstrictum te reddes: accusant; superiorem iis, qui seipsos; supremum non tantum, quantum voles, sumes ex fortuna, etc. vero illis, qui nec alios nec seipsos. Fallit secundo,

propter insitam animis humanis superbiam ; qua ELENCHUS.

ægre

adducuntur homines, ut errores proprios agnosFallit sophisma primo, quia in actionibus huma- cant. Hoc vero ut evitent, patientiam adhibent nis fortuna urget, ut aliquid demum decernatur. | longe majorem in iis malis, quæ culpa sua contraxEtenim ut eleganter a quopiam dictum est ; Etiam erunt. Etenim, quemadmodum fieri videmus, ut non statuere, est aliquid statuere : adeo ut sæpenu cum culpa admissa sit, neque de auctore constiterit, mero consilii suspensio pluribus nos implicet neces supra modum excandescant homines, et tumultuentur: sitatibus, quam si aliquid statuissemus. Videtur quod si postea in notitiam pervenerit, culpam illam autem iste morbus quidam animi, similis ei, qui ad filium, aut uxorem, aut gratiosum aliquem pertireperitur in avaris : sed translatus a cupiditate retinere, statim sedantur turbæ et consilescunt: eodem nendi opes, ad cupiditatem retinendi arbitrium et modo fit, cum res aliqua accidit, propter quam potestatem. Siquidem avarus frui non vult, ne quid necessitas incumbit culpam in nos ipsos recipiendi. detrahat de summa ; ita et hujusmodi scepticus nil Id quod in mulieribus sæpissime conspicitur, quæ, exequi vult, ut omnia ei sint integra.

Fallit se

si quid infeliciter egerunt, contra consensum parencundo, quia necessitas, et illud (quod aiunt) “ jacta tum aut amicorum, qualecunque infortunium sequaest alea," stimulos addit animis ; sicut inquit ille, tur, illud sedulo dissimulabunt. Cæteris pares, necessitate certe superiores estis.

SOPHISMA IX.
SOPHISMA VIII.

“ Gradus privationis major videtur, quam gradus " Quod quis culpa sua contraxit, majus malum ; diminutionis: et rursus gradus inceptionis major quod ab externis imponitur, minus malum.” videtur, quam gradus incrementi.”

Hujus rei causa est, quod morsus conscientiæ ad Canon est in mathematicis; nullas esse rationes versa conduplicet: contra, conscium sibi esse, quod nihili ad aliquid. Itaque gradus nullitatis et quidculpa quis vacet, magnum præbet in calamitate sola- ditatis, majores videntur gradibus incrementi et tium. Itaque poëtæ ea pathemata maxime exagge- decrementi. Sicut monoculo durius est, unum perrant, tanquam desperationi propiora, ubi quis seip- dere oculum, quam utrumque oculum habenti. Simisum accuset, et discruciet :

liter complures liberos habenti gravius est, ultimum,

qui superstes fuerit, filium amittere, quam reliquos “ Seque unum clamat causamque caputque malorum.”

priores. Itaque et Sibylla, cum duos priores libros Contra, calamitates virorum insignium elevat et combussisset, pretium tertii duplicavit: siquidem diluit innocentiæ et meriti conscientia. Porro cum illius amissio gradus fuisset privationis, non dimimalum ab aliis intentetur, habet quivis, quod libere nutionis. conqueri possit; unde dolores sui exhalent, neque

ELENCHUS.

SOPHISMA X.

in contrarium rei inceptæ fertur. Ita ut prima in

ceptio perpetuo evacuetur, nisi vires continuentur. Fallit sophisma primo, propter eas res, quarum Quemadmodum in formulis illis usitatis dicitur; Non usus in sufficientia quadam, sive competentia; hoc progredi, est regredi: et, Qui non proficit, deficit : est, quantitate determinata, consistit. Si quis enim ut in cursu in adversum montis ; remigatione in obligetur pænaliter ad solutionem certæ pecuniæ adversum gurgitis: at contra, si in declivi montis motus summæ, ad diem certum ; gravius ei fuerit, nummo incipiat ; aut secundo flumine remigatio fiat; tum unico aureo carere, quam si, posito quod ille unicus gradus inceptus longe potiores partes tenet. Porro parari non potuerit, deessent etiam decem alii. iste color, non tantum extenditur ad gradum incepSimiliter in decoctionibus fortunarum, damnosior tionis, qui sit a potentia ad actum, comparatum cum videtur gradus obærationis, qui primus sortem gradu, qui sit ab actu ad incrementum : verum etiam minuit; quam extremus, qui ad egestatem redigit. ad gradum, qui sit ab impotentia ad potentiam, Huc spectant formulæ illæ usitatæ : Sera in fundo comparatum cum gradu, qui sit a potentia ad actum. parsimonia : Parum interest, utrum nihil habeas, an Etenim gradus ab impotentia ad potentiam, major quod nihil juvet, etc. Fallit secundo, propter illud videtur, quam a potentia ad actum. principium in natura, quod corruptio unius sit generatio alterius. Adeo ut gradus ipse privationis ultimæ, minus interdum incommodet, quoniam ansam “ Quod ad veritatem refertur, majus est, quam et stimulum præbet novæ alicui rationi ineundæ. quod ad opinionem. Modus autem, et probatio ejus, Unde etiam Demosthenes sæpius conqueritur apud quod ad opinionem pertinet, hæc est; quod quis, si cives suos : “ Conditiones minus utiles, et honorifi- clam putaret fore, facturus non esset." cas, quas a Philippo impositas subibant, nihil aliud Ita pronunciant Epicurei de felicitate Stoicorum, esse, quam alimenta quædam ipsorum ignaviæ et in virtute collocata, quod similis sit felicitati histrionis socordiæ: ut multo iis fuisset satius illis omnino in scena ; qui, si a spectoribus et plausu eorum descarere, propterea quod hoc pacto industria illorum titueretur, animis statim concideret. Itaque virtutem, melius acui possit ad alia paranda remedia.' No per ignominiam, bonum theatrale vocant. Aliter fit vimus certe medicum quendam, qui, mulieribus deli- in divitiis; de quibus ille : catis, querentibus se male habere, sed tamen a

“ Populus me sibilat; at mihi plaudo." medicamentis omnibus abhorrere, solebat dicere, non minus facete, quam morose :

“ Vobis omnino opus Itidem in voluptate : est, ut deterius valeatis, quo medicamenta, etiam

“ Grata sub imo quælibet, libenter toleretis.” Quinetiam ipse gradus Gaudia corde premens, vultu simulante pudorem.” privationis, sive indigentiæ ultimæ, salutaris esse possit, non tantum ad excitandam industriam, verum etiam ad imperandam patientiam.

Fallacia hujus sophismatis subtilior paulo est; Quod ad secundum membrum hujus sophismatis, licet responsio ad exemplum, quod adducitur, facilis

. illud eodem, quo prius, fundamento (de gradibus Neque enim virtus eligitur propter auram popularem. quidditatis et nullitatis) nititur. Hinc tanta usur Cum etiam illud præceptum sit, Ut quis maxime pantur, de initiis negotiorum, præconia :

omnium seipsum revereatur. Ita ut vir bonus idem

fuerit in solitudine, idem in theatro. Licet forte “ Dimidium facti, qui bene cæpit, habet, etc.”

intendatur virtus nonnihil per laudes, quemadmodum Hinc astrologorum superstitio, qui judicium faciunt calor augetur per reflexionem. Sed hoc supposide dispositione aut fortuna hominis, ex momento tionem negat, non fallaciam redarguit. Elenchus sive articulo nativitatis aut conceptus.

vero talis est. Dato, quod virtus (præsertim ea, quæ labores et conflictus subit) non eligeretur, nisi

quod laudes et fama eam comitari soleant; haud Fallit sophisma primo, quoniam in nonnullis inde sequitur, quod appetitus et motus ad virtutem primæ rerum inceptiones nihil aliud sunt, quam quæ non sit præcipue propter se. Siquidem fama possit Epicurus, in philosophia sua, appellat tentamenta ; esse causa tantum impulsiva, aut sine qua non; id est, rudimenta quædam, quæ nihili sunt, nisi neutiquam efficiens, aut constituens. Exempli gratia: iterentur aut provehantur. Itaque in hoc casu, Si duo fuerint equi, quorum unus, calcaribus non gradus secundus dignior videtur et potentior, quam admotis, quævis haud segniter præstaret; at alter, primus : quemadmodum in plaustris, equus qui calcaribus admotis, priorem longe superaret: postepenultimus est, plus confert ad motum plaustri, rior iste (arbitror) palmam referet, et pro equo quam primus. Etiam non inepte dici solet : Con- meliore judicabitur. Neque quenquam judicii sani vicium regestum, illud esse, quod pugnæ sit reum. commoverit formula illa : Apage istum equum, cujus Prius enim fortasse prætervolaturum fuisset. Itaque spiritus siti sunt in calcaribus. Quandoquidem enim prius malo principium dedit, sed posterius modum instrumentum ordinarium equitanti sit calcar, neque abstulit. Fallit sophisma secundo, propter dignita- ullo modo oneri aut impedimento ei sit; non minoris tem perseverantiæ; quæ in progressu, non in ag- propterea æstimandus est equus, qui calcare incitagressu, sita est.

Etenim casus, aut natura, primum tur: neque etiam ille alter, qui absque calcaribus impetum progignere possunt; at affectus tantum- mira præstet, eo ipso melior, sed delicatior tantum modo maturus et judicium, constantiam. Fallit habendus est. Simili ratione, gloria et honor, virtertio in iis rebus, quarum natura et cursus ordinarius tuti, pro stimulis et calcaribus, subserviunt: ac licet

ELENCHUS.

ELENCHUS.

SOPHISMA XII.

virtus, sine illis, paulo futura esset languidior; tamen alias excellant, sponte etiam fuere videantur et cum semper illa præsto sint ei, etiam non invitata ; quasi genium sapere. Quarto, quia, quod præter nil officit, quo minus virtus propter se quoque ex spem, aut præter expectatum contingit, gratius et petatur. Itaque recte redarguitur illa positio: Nota majore cum voluptate in hominum animos influit. ejus rei, quod propter opinionem, et non propter | Illud vero neutiquam competit iis, quæ propria cura veritatem eligitur, hæc est; quod quis, si clam ambitu comparantur. putaret fore, facturus non fuisset. SOPHISMA XI.

“ Quod ex pluribus constat et divisibilibus, est " Quod opera et virtute nostra partum est, majus majus, quam quod ex paucioribus, et magis unum: bonum ; quod ab alieno beneficio, vel ab indulgentia nam omnia per partes considerata majora videntur : fortunæ delatum est, minus bonum."

quare et pluralitas partium, magnitudinem præ se Causæ hujus rei hæ sunt. Primo propter spem fert : fortius autem operatur pluralitas partium, si de futuro. Siquidem in aliorum gratia, aut fortunæ ordo absit : nam inducit similitudinem infiniti, et ipsius ventis secundis, non multum inest certitudi- | impedit comprehensionem.” nis; propria vero industria aut virtus semper domi Sophisma istud videtur etiam primo intuitu fallax, adsunt. Adeo ut, postquam boni quid nobis hoc et quasi palpabile : siquidem, non pluralitas partium modo paratum fuerit, maneant etiam eadem instru- tantum, sed majoritas earundem, poterit constituere menta in novos usus parata, quin et consuetudine et totum auctius. Attamen abripit hoc ipsum sophisma successu reddita validiora. Secundo, quia quod sæpius phantasiam; quinetiam insidiatur sensui. alieno beneficio adipiscimur, ejus etiam aliis debi- Etenim aspectui ipsi brevior videtur via in planitie, tores sumus: cum quæ per nos ipsi comparaverimus, ubi nihil intercurrat, quod visum frangat, quam in nihil oneris secum trahant. Etiam si quid indul- tali tractu terræ, ubi simul conspiciuntur arbores, aut gentia divina in nos cumulaverit, retributionem quan- ædificia, aut aliud aliquod signum, quod spatium dam erga Dei bonitatem efflagitat, quod homines metiri et dividere possit. Sic homini bene nummato, pravos et improbos mordet, ubi in priore genere postquam arcas suas et marsupia diviserit et digesseillud prophetæ usuvenerit, lætantur, et exultant, rit, major etiam, quam antea, subit divitiarum phan“ immolant plagis suis, et sacrificant reti suo." | tasia. Habet etiam vim in amplificationibus, si res Tertio

, quia ea, quæ a virtute nostra minime pro- in plures portiones dividatur, atque singulæ seorsum fecta sunt, nulla sequitur laus et existimatio. Quæ tractentur. Hoc vero adhuc magis phantasiam enim felicitatis sunt, admirationem quandam pariunt, implet, si fiat promiscue et sine ordine. Confusio laudem minime. Sicut ait Cicero ad Cæsarem: enim multitudinis opinionem generat. Siquidem Quæ miremur habemus; quæ laudemus expectamus. quæ ordine ostenduntur aut proponuntur, tum ipsa Quarto, quia quæ industria propria acquiruntur, cum magis finita apparent, tum certum præbent argulaboribus et contentione fere conjuncta sunt; quod mentum, nihil esse prætermissum. At contra, quæ nonnullam habet in se suavitatem : uti Salomon, confuse repræsentantur, non solum in se numerosa "suavis cibus a venatu.”

putantur, sed et suspicioni locum relinguunt, restare

adhuc plura, quæ omittuntur. ELENCHUS. At quatuor inveniuntur colores oppositi, qui rem

ELENCHUS. in contrariam partem inclinant, possintque esse pri Fallit sophisma primo, ubi quis ampliorem præoribus instar elenchorum. Primo, quia felicitas vi. ceperit de re aliqua opinionem, quam pro vera rei detur esse signum quoddam, et character favoris ipsius magnitudine. Etenim cum hoc fit, distributio divini : et propterea tum in nobismetipsis confiden- falsam illam opinionem destruet, et rem in veritate tiam et alacritatem generat, tum apud alios auctori- sua, non autem cum amplificatione, monstrabit. tatem et reverentiam. Felicitas autem ista etiam Itaque si quis morbo aut dolore corripiatur, horæ fortuita complectitur, ad quæ virtus ægre aspirat; longiores ei videbuntur, absque horologio aut clepveluti cum Cæsar ad navis gubernatorem, animos sydra, quam si iisdem mensurentur. Nam si tædium addendo, dixit: Cæsarem portas et fortunam ejus. et vexatio morbi, tempus videri longius faciunt, Quod si dixisset, Cæsarem portas et virtutem ejus, quam revera est, at computatio temporis errorem frigidum prorsus fuisset solatium periclitanti in pro- illum corrigit, et brevius facit

, quam opinio illa falsa cella

. Secundo, quia ea, quæ a virtute aut indus- conceperat. Etiam in planitie contra, quam supetria procedunt, sunt imitabilia, et aliis patent; cum rius dictum est, aliquando evenit. Licet enim visus felicitas sit res inimitabilis, et prærogativa quædam in principio viam ostentet breviorem sensui, quia hominis individui. Itaque in genere videmus, res indivisa est, tamen si ex eo obrepat opinio de longe daturales artificialibus præponi, quia imitationem minori intervallo, quam reperitur ; opinionis ejus non recipiunt. Quod enim imitabile est, potentia vanæ frustratio efficiet, ut videatur demum etiam, pulgatum est. Tertio, quæ ex felicitate proveniunt, quam revera est, productior. Itaque si quis opinioni bona videntur gratuita, nec laboribus empta: at alicujus falsæ de magnitudine rei cujuspiam velificari quæ virtute propria pretio veluti acquisita. Itaque cupiat, caveat a distributionibus, sed rem integram eleganter Plutarchus, de rebus Timoleontis, hominis utique extollat. Fallit sophisma secundo, si distrilonge fortunatissimi, cum rebus Agesilai et Epami-butio ea distrahatur, non autem simul obversetur, nondæ, qui uno ævo vixerunt, comparatis, dixit : aut uno aspectu visum feriat. Itaque si flores in Illas Homeri carminibus fuisse similes, quæ cum horto aliquo in plures torulos distinguantur, majoris

I.

NOBILITAS.

PRO.

quantitatis speciem præbebunt, quam si omnes in uno toro simul crescerent; modo toruli illi oculis

EXEMPLA ANTITHETORUM. simul subjiciantur; aliter enim unio distributioni distractæ prævalebit. Sic reditus eorum majores videntur, quibus prædia et latifundia sua vicina aut

CONTRA. conjuncta sunt. Nam si sparsim sit sint, non veniunt tam facile sub aspectum. Fallit sophisma

Quibus virtus a genere

Raro ex virtute nobitertio, propter dignitatem unitatis supra multitudi- penitus insita est; ii jam litas ; rarius ex nobilinem. Omnis enim compositio, indigentiæ in singu- non mali esse nolunt, tate virtus. lis signum est certissimum : ubi illud usu venit:

sed nequeunt.

Nobiles majorum de

Nobilitas laurea, qua precatione ad veniam sæ“ Et quæ non prosunt singula, multa juvant."

tempus homines coronat. pius utuntur, quam sufItaque Mariæ partes potiores; “ Martha, Martha, Antiquitatem etiam in fragatione ad honores. attendis ad plurima, unum sufficit.” Hinc illa monumentis mortuis ve Tanta solet esse indusfabula Æsopi de vulpe et feli. Jactabat enim vulpes, neramur; quanta magis tria hominum novorum, quantas artes haberet et effugia, quibus se a canibus in vivis ?

ut nobiles præ illis taneriperet ; felis autem se unico tantum confidere Si nobilitatem famili- quam statuæ videantur. auxilio dixit, utpote quæ tenuem scandendi faculta

contemnas, quæ Nobiles in stadio retem haberet. Quod tamen reliquis illis vulpinis tandem erit differentia spectant nimis sæpe : longe præstantius præsidium fuit: unde adagium ; inter sobolem hominum quod mali cursoris est. “ Multa novit vulpes, sed felis unum magnum." et brutorum ? Quin etiam in hujus fabulæ significatione morali Nobilitas virtutem in. idem cernitur : nam potenti et fido amico niti, plus vidiæ subducit, gratiæ præsidii habet, quam artes et astutiæ complurimæ. tradit.

arum

II.

FORMA,

PRO.

CONTRA.

[ocr errors]

III.

JUVENTUS.

Atque hæc exempli loco sufficient. Superest autem nobis ejusmodi colorum numerus etiam magnus, quos olim adolescentes congessimus: attamen sine illustrationibus suis, atque elenchis ; quos hoc Deformes naturam ul Virtus, ut gemma notempore concinnare non vacat: ideoque colores illos cisci solent.

bilis, melius inseritur sinudos, absque illustrationibus suis (cum superiores Et virtus nil aliud, ne multo auro et ornatu. isti vestiti prodeant) proponere, minime nobis con. quam interna forma; et Quod vestis lauta defor. sentaneum videtur. Illud interim monemus, rem forma nil aliud, quam mi, hoc forma improbo. istam, qualiscunque ea videri possit, haud parvi, externa virtus.

Similiter plerunque lejudicio nostro, esse pretii : utpote quæ ex philoso Deformes se a ves sunt, quos forma phia prima, et ex politica, et ex rhetorica participet. temptu, per malitiam ornat, et quos movet. Atque de signis popularibus, sive coloribus boni ac utique suam, vindicare mali apparentis, tam simplicis quam comparati, cupiunt. hactenus.

Forma virtutes splenSecunda collectio, quæ pertinet ad promptuariam, dere facit, vitia rubere. et desideratur, ea est, quam Cicero (ut superius in logica diximus) innuit; cum præcipit, ut in promptu habeantur loci communes in utramque partem disputati et tractati. Quales sunt, “ Pro verbis legis," et “pro sententia legis,” etc. Nos vero hoc præceptum etiam ad alia extendimus ; ut non solum ad genus Primæ cogitationes et Juventus pænitentiæ judiciale, sed etiam ad deliberativum et demonstra- juvenum consilia, plus campus. tivum adhibeatur. Omnino hoc volumus, locos habent e Numine.

Ingenitus est juveniomnes, quorum frequens est usus (sive ad proba. Senes sibi sapiunt bus senilis auctoritatis tiones et refutationes, sive ad suasiones et dissua- magis; aliis et reipublicæ contemptus; ut quisque siones, sive ad laudes et vituperia spectent) medita- minus.

suo periculo sapiat. tos jam haberi, eosque ultimis ingenii viribus, et Si conspici daretur, Tempus, ad quæ contanquam improbe, et prorsus præter veritatem, at magis deformat animos, silia non advocatur, nec tolli, et deprimi. Modum autem hujus collectionis, quam corpora, senectus. rata habet. tam ad usum, quam ad brevitatem, optimum fore Senes omnia metuunt, Senibus Veneres mucensemus, si hujusmodi loci contrahantur in senten- præter Deos.

tantur in Gratias. tias quasdam acutas et concisas; tanquam glomos quosdam, quorum fila in fusiorem dis rsum, cum res postulat, explicari possint. Atque similem quandam diligentiam in Seneca reperimus, sed in

CONTRA. hypothesibus sive casibus. Ejus generis, cum plurima parata habeamus, aliqua ad exemplum propo

Cura valetudinis ani. Sæpe convalescere, est nere visum est. Ea autem antitheta rerum no- mum humilem facit, et sæpe juvenescere. minamus.

corpori supplicem.

Excusatio valetudinis

PRO.

CONTRA.

IV.

VALETUDO,

PRO.

« VorigeDoorgaan »