Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

losophiis, et perversis legibus demonstrationum : Tanta est harmoniæ discrepantia inter spiritum verum hoc genus abnegari potest et deponi ; itaque hominis et spiritum mundi. illud in præsentia omittemus. At reliqua plane ob- Quod ad idola specus attinet, illa ortum habent sident mentem, neque prorsus evelli possunt. Igitur ex propria cujusque natura et animi et corporis ; non est, quod quis in istis analyticam aliquam ex- atque etiam ex educatione et consuetudine, et forpectet; sed doctrina de elenchis est circa ipsa idola tuitis rebus, quæ singulis hominibus accidunt. doctrina primaria. Neque (si verum omnino dicen- Pulcherrimum enim emblema est illud de specu dum sit) doctrina de idolis in artem redigi possit ; Platonis : siquidem si quis (missa illa exquisita pased tantum adhibendi est, ad ea cavenda, prudentia rabolæ subtilitate) a prima infantia, in antro aut quædam contemplativa. Horum autem tractationem caverna obscura et subterranea, ad maturam usque plenam et subtilem ad novum organum amandamus; ætatem degeret, et tunc derepente in aperta prodipauca generaliter tantum de iis hoc loco dicturi. ret, et hunc cæli et rerum apparatum contueretur ;

Idolorum tribus exemplum tale sit. Natura in- dubium non est, quin animum ejus subirent et pertellectus humani magis afficitur affirmativis et activis, stringerent quamplurimæ miræ et absurdissimæ quam negativis et primitivis, cum rite et ordine phantasiæ. Nos vero scilicet sub aspectu cæli deæquum se utrique præbere debeat. At ille, si res gimus; interea tamen animi in cavernis corporum quæpiam aliquando existat et teneat, fortiorem re- nostrorum conduntur; ut infinitas errorum et falsicipit de ea impressionem, quam si eadem longe tatum imagines haurire necesse sit, si e specu sua pluries fallat, aut in contrarium eveniat. Id quod raro tantum et ad breve aliquod tempus prodeant, omnis superstitionis et vanæ credulitatis quasi radix et non in contemplatione naturæ perpetuo, tanquam est. Itaque recte respondit ille, qui, cum suspensa sub dio, morentur. Emblemati siquidem illi de tabula in templo monstraretur eorum, qui vota solve- specu Platonis optime convenit parabola illa Herarant, quod naufragii periculum effugissent, atque cliti ; quod homines scientias in mundis propriis, et interrogando premeretur, annon tum demum Neptuni non in mundo majore, quærant. numen agnosceret ? quæsivit vicissim, At ubi sunt At idola fori molestissima sunt, quæ ex fædere illi depicti, qui post vota nuncupata perierunt ? At- tacito inter homines, de verbis et nominibus imposique eadem est ratio superstitionum similium, sicut tis, se in intellectum insinuarunt. Verba autem in astrologicis, insomniis, ominibus, et reliquis. plerunque ex captu vulgi induntur; atque per difAlterum exemplum est hujusmodi ; Animus huma- ferentias, quarum vulgus capax est, res secant; cum nus (cum sit ipse substantia æqualis et uniformis) autem intellectus acutior, aut observatio diligentior majorem præsupponit et affingit in natura rerum res melius distinguere velit, verba obstrepunt. æqualitatem et uniformitatem, quam revera est. Quod vero hujus remedium est (definitiones scilicet) Hinc commentum mathematicorum, in cælestibus in plurimis huic malo mederi nequit, quoniam et omnia moveri per circulos perfectos, rejiciendo ipsæ definitiones ex verbis constent, et verba gignant lineas spirales : hinc etiam fit, quod cum multa sint verba. Etsi autem putemus verbis nostris nos imin natura monodica, et plena imparitatis, affingat perare; et illud facile dictu sit, Loquendum tamen semper cogitatio humana, relativa, parallela, vulgus, sentiendum ut sapientes ; quinetiam vocaet conjugata ; ab hoc enim fonte elementum ignis bula artium (quæ apud peritos solum valent) huic cum orbe suo introductum est ad constituendam rei satisfacere videri possint; et definitiones (de quaternionem cum reliquis tribus, terra, aqua, aëre. quibus diximus) artibus præmissæ (secundum pruChemici autem fanaticam instruxerunt rerum uni- dentiam mathematicorum) vocabulorum pravas acversarum phalangem, inanissimo commento inveniri ceptiones corrigere valeant; attamen hæc omnia fingentes, in quatuor illis suis elementis (cælo, aëre, non sufficiunt, quo minus verborum præstigiæ et aqua, et terra) species singulas parallelas invicem incantationes plurimis modis seducant, et vim quanet conformes. Tertium exemplum est superiori dam intellectui faciant, et impetum suum (more finitimum : quod homo fiat quasi norma et speculum Tartarorum sagittationis) retro in intellectum (unde naturæ : neque enim credibile est (si singula per profecta sunt) retorqueant. Quare altiore, et novo currantur et notentur) quantum agmen idolorum quodam remedio, ad hoc malum opus est. Verum philosophiæ immiserit naturalium operationum ad hæc jam cursim perstringimus, interim desiderari similitudinem actionum humanarum reductio: hoc pronunciantes hanc doctrinam, quam elenchos magipsum, inquam, quod putetur talia naturam facere, nos, sive de idolis animi humani nativis et adventiqualia homo facit. Neque multo meliora sunt ista, tiis, appellabimus. Ejus autem tractationem legitiquam hæresis anthropomorphitarum, in cellis ac mam ad Organum Novum referimus. solitudine stupidorum monachorum orta : aut sen- Superest artis judicandi appendix quædam insig. tentia Epicuri huic ipsi in paganismo respondens, nis, quam etiam desiderari statuimus. Siquidem qui diis humanam figuram tribuebat. At non opus Aristoteles rem notavit, modum rei nullibi persecufuit Velleio Epicureo interrogare, Cur Deus cælum tus est. Ea tractat, quales demonstrationes ad quastellis et luminibus, tanquam ædilis, ornasset ? Nam les materias, sive subjecta, applicari debeant; ut si summus ille opifex ad modum ædilis se gessisset, hæc doctrina tanquam judicationes judicationum in pulchrum aliquem et elegantem ordinem stellas contineat. Optime enim Aristoteles, Neque demondigerere debuisset, operosis palatiorum laquearibus strationes ab oratoribus, neque suasiones a matheconsimilem ; cum e contra ægre quis ostendat, in | maticis requiri debere monet. Ut si in probationis tam infinito stellarum numero figuram aliquam vel genere aberretur, judicatio ipsa non absolvatur. quadratam, vel triangularem, vel rectilinearem. Quando vero sint quatuor demonstrationum genera, vel per consensum immediatum et notiones commu- / (si cui placet hac arte ad ostentationem abuti) quin nes, vel per inductionem, vel per syllogismum, vel possint præstari per eam nonnulla mirabilia et porper eam (quam recte vocat Aristoteles) demonstra- tentosa : sed nihilominus res quasi sterilis est (eo tionem in orbem (non a notioribus scilicet, sed tan- quo adhibetur modo) ad usus humanos. At illud quam de plano); habent hæ demonstrationes singulæ interim ei non imputamus, quod naturalem memocerte subjecta, et materias scientiarum, in quibus riam destruat et superoneret (ut vulgo objicitur) sed pollent; alia, a quibus excluduntur. Etenim rigor quod non dextere instituta sit ad auxilia memoriæ et curiositas in poscendo probationes nimium severas commodanda in negotiis et rebus seriis. Nos vero in aliquibus; multo magis facilitas et remissio in hoc habemus (fortasse ex genere vitæ nostro politicæ) acquiescendo probationibus levioribus in aliis ; inter ut, quæ artem jactant, usum non præbent, parvi ea sunt numeranda, quæ detrimenti plurimum et im- faciamus. Nam ingentem numerum nominum aut pedimenti scientiis attulerunt. Atque de arte judi- verborum semel recitatorum eodem ordine statim candi hæc dicta sint.

esse ut

repetere, aut versus complures de quovis argumento extempore conficere, aut quicquid occurrit satirica

aliqua similitudine perstringere, aut seria quæque CAPUT QUINTUM.

in jocum vertere, aut contradictione, et cavillatione Partitio artis retinendi sive retentivæ in doctrinam quidvis eludere, et similia (quorum in facultatibus

de adminiculis memoriæ, et doctrinam de memoria animi haud exigua est copia ; quæque ingenio et ipsa. Partitio doctrine de memoria ipsa, in exercitatione ad miraculum usque extolli possunt) prænotionem et emblema.

hæc certe omnia, et his similia, nos non majoris

facimus, quam funambulorum et mimorum agilitates ARTEM retinendi sive custodiendi in duas doctri. et ludicra : etenim eadem ferme res sunt ; cum hæc nas partiemur: doctrinam scilicet de adminiculis corporis, illa animi viribus abutantur ; et admiramemoriæ, et doctrinam de memoria ipsa. Admini- tionis forsitan aliquid habeant, dignitatis parum. culum memoriæ plane scriptio est: atque omnino Ars autem memoriæ duplici nititur intentione, monendum quod memoria, sine hoc adminiculo, prænotione et emblemate. Prænotionem vocamus rebus prolixioribus et accuratioribus impar sit; ne abscissionem quandam investigationis infinitæ. Cum que ullo modo, nisi de scripto, recipi debeat. Quod enim quis aliquid revocare in memoriam conatur, si etiam in philosophia inductiva, et interpretatione nullam prænotionem habeat, aut perceptionem ejus, Daturæ, præcipue obtinet : tam enim possit quis quod quærit ; quærit certe et molitur, et hac illac calculationes ephemeridis, memoria nuda, absque discurrit, tanquam in infinito. Quod si certam scripto, absolvere, quam interpretationi naturæ, per aliquam prænotionem habeat, statim abscinditur meditationes et vires memoriæ nativas et nudas, infinitum, et fit discursus memoriæ magis in vicino ; sufficere ; nisi eidem memoriæ per tabulas ordinatas ut venatio damæ intra septa. Itaque et ordo maniministretur. Verum missa interpretatione naturæ, festo juvat memoriam. Subest enim prænotio, id quæ doctrina nova est, etiam ad veteres et populares quod quæritur, tale esse debere, ut conveniat cum scientias haud quicquam fere utilius esse possit, ordine. Similiter carmina facilius discuntur memoquam memoriæ adminiculum solidum et bonum; hoc riter, quam prosa. Si enim hæretur in aliquo verbo, est, digestum probum et eruditum locorum commu- subest prænotio, tale debere esse verbum, quod connium. Neque tamen me fugit, quod relatio eorum, veniat cum versu. Atque ista prænotio est artificiaqua legimus aut discimus, in locos communes damno lis memoriæ pars prima : nam in artificiali memoria eruditionis ab aliquibus imputetur, ut quæ lectionis locos habemus jam ante digestos et paratos ; imacursum remoretur, et memoriam ad feriandum invitet. gines extempore, prout res postulat, conficimus: at Attamen quoniam adulterina res est in scientiis subest prænotio talem esse debere imaginem, qualis præcocem esse et promptum, nisi etiam solidus sis aliquatenus conveniat cum loco. Id, quod vellicat et multipliciter instructus; diligentiam et laborem in memoriam, et aliquo modo munit ad rem, quam locis communibus congerendis magni prorsus rem quærimus. Emblema vero deducit intellectuale ad esse usus et firmitudinis in studiis judicamus; veluti sensibile : sensibile autem semper fortius percutit quæ inventioni copiam subministret, et aciem judicii memoriam, atque in ea facilius imprimitur, quam in unum contrahat. Verum est tamen inter metho- intellectuale. Adeo ut etiam brutorum memoria per dos et syntaxes locorum communium, quas nobis sensibile excitetur, per intellectuale minime. Itaque adhuc videre contigit, nullam reperiri, quæ alicujus facilius retineas imaginem venatoris leporem persesit pretii : quandoquidem in titulis suis faciem quentis, aut pharmacopæi pyxides ordinantis, aut prorsus exhibeant magis scholæ, quam mundi, vul- pedantii orationem habentis, aut pueri versus memogares et pædagogicas adhibentes divisiones, non riter recitantis, aut mimi in scena agentis ; quam autem eas, quæ ad rerum medullas et interiora ipsas notiones inventionis, dispositionis, elocutionis, quovis modo penetrent.

memoriæ, actionis. Sunt et alia, quæ pertinent ad Circa memoriam autem ipsam satis segniter et memoriam juvandam (ut modo diximus) sed ars, quæ languide videtur adhuc inquisitum. Extat certe de jam habetur, ex his duobus jam præmissis consistit. ea ars quæpiam ; verum nobis constat tum meliora Particulares autem artium defectus persequi, fuerit præcepta de memoria confirmanda et amplianda ab instituto nostro recedere. Igitur de arte rctinendi haberi posse, quam illa ars complectitur ; tum prac- sive custodiæ hæc dicta sint. Jam vero ad quartum ticam illius ipsius artis meliorem institui posse, membrum logicæ, quod traditionem et elocutionem quam quæ recepta est. Neque tamen ambigimus | tractat, ordine pervenimus.

FRANCISCI

BARONIS DE VERULAMIO, VICE-COMITIS SANCTI ALBANI,

DE

DIGNITATE ET AUGMENTIS SCIENTIARUM.

LIBER SEXTUS.

AD REGEM SUUM.

et grammatica dicitur, duplex est: altera de locuCAPUT PRIMUM.

tione, altera de scriptione. Recte enim Aristoteles,

Cogitationum tesseræ verba, verborum literæ." Partitio traditive in doctrinam de organo sermonis ; Utrumque grammaticæ assignabimus. Verum ut

doctrinam de methodo sermonis; et doctrinam de rem altius repetamus, antequam ad grammaticam et illustratione sermonis. Partitio doctrine de or- partes ejus jam dictas veniamus, in genere de organo gano sermonis in doctrinam de notis rerum; de lo- traditivæ dicendum est. Videntur enim esse proles cutione, et de scriptione : quarum duce posteriores quædam traditivæ aliæ, præter verba et literas. Hoc grammalicam constituunt, ejusque partitiones sunt. igitur plane statuendum est : quicquid scindi possit Partitio doctrinæ de notis rerum in hieroglyphica in differentias satis numerosas, ad notionum varieet characteres reales. Partilio secunda gramma- tatem explicandam (modo differentiæ illæ sensui ticæ in literariam et philosophantem. Aggregatio perceptibiles sint) fieri posse vehiculum cogitationum poeseos quoad metrum ad doctrinam de locutione. de homine in hominem. Nam videmus nationes Aggregatio doctrine de ciphris ad doctrinam de linguis discrepantes commercia non male per gesscriptione.

tus exercere ; at in practica nonnullorum, qui surdi

et muti usque a nativitate fuerant, et alias erant inCONCEDITUR certe cuivis (rex optime) seipsum et geniosi, miros videmus haberi inter eos et amicos sua ridere et ludere. Quis igitur novit, num forte suos, qui eorum gestus perdidicerant, dialogos. opus istud nostrum non descriptum fuerit ex libro Quinetiam notissimum fieri jam cæpit, quod in quodam veteri, reperto inter libros famosissimæ il. China, et provinciis ultimi orientis, in usu hodie sint lius bibliothecæ Sancti Victoris; quorum catalogum characteres quidem reales, non nominales, qui sciexcepit magister Franciscus Rabelesius ? Illic licet nec literas, nec verba, sed res et notiones exenim invenitur liber, cui titulus est, “ Formicarium primunt. Adeo ut gentes complures, linguis prorartium.” Nos sane pusillum acervum pulvisculi sus discrepantes, sed hujusmodi characteribus (qui congessimus, et sub eo complura scientiarum et ar- apud illos latius recepti sunt) consentientes, scriptis tium grana condidimus, quo formicæ reptare possint, communicent: eousque, ut librum aliquem hujuset paulatim conquiescere, et subinde ad novos se la- modi characteribus conscriptum, quæque gens patria bores accingere. At regum sapientissimus pigros lingua legere et reddere possit. quoscunque remittit ad formicas: nos autem pigros Notæ igitur rerum, quæ absque ope aut medio eos homines pronunciamus, quibus acquisitis uti tan- verborum res significant, duplicis generis sunt: tum cordi sit ; neque subinde novas scientiarum se- quarum prius genus ex congruo; alterum ad placitum mentes et messes facere.

significat. Prioris generis sunt hieroglyphica et Accedamus nunc ad artem tradendi, sive profe- gestus: posterioris vero ii, quos diximus, characteres rendi et enunciandi ea, quæ inventa, judicata, ac in reales. Hieroglyphicorum usus vetustus admodum, memoria reposita sunt; quam nomine generali tra- et in veneratione quadam habitus; præcipue apud ditivam appellabimus. Ea omnes artes circa verba Ægyptios gentem valde antiquam : adeo ut videantur et sermones complectitur. Quamvis enim ratio ser-hieroglyphica fuisse scriptio quædam antenata, et monis veluti anima sit, tamen in tractando disjungi senior ipsis elementis literarum, nisi forte apud Hedebent ratio et sermo; non minus quam anima et bræos. Gestus autem tanquam hieroglyphica trancorpus. Traditivam in tres partes dividemus, doc- sitoria sunt. Quemadmodum enim verba prolata trinam circa organum sermonis, doctrinam circa me- volant, scripta manent; ita et hieroglyphica gestibus thodum sermonis, et doctrinam circa sermonis illus- expressa transeunt, depicta durant. Cum enim trationem sive ornatum.

Teriander, consultus de conservanda tyrannide, legaDoctrina de organo sermonis vulgo recepta, quæ tum astare juberet; atque ipse in horto deambulans summitates florum eminentiorum carperet, ad cædem minime probamus curiosam illam inquisitionem, procerum innuens; non minus usus est hieroglyphico, quam tamen Plato vir eximius non contempsit; quam si id in charta depinxisset. Illud interim nimirum de impositione et originali etymologia nopatet, hieroglyphica et gestus semper cum re signi- minum ; supponendo ac si illa jam a principio ad ficata aliquid similitudinis habere; et emblemata placitum indita minime fuissent, sed ratione quadam quædam esse; unde eas notas rerum ex congruo et significanter derivata et deducta : materiam certe nominavimus. At characteres reales nihil habent elegantem, et quasi ceream, quæ apte fingi et flecti ex emblemate, sed plane surdi sunt; non minus possit ; quoniam vero antiquitatum penetralia perquam ipsa elementa literarum; et ad placitum tantum scrutari videtur, etiam quodammodo venerabilem ; efficti, consuetudine autem tanquam pacto tacito re- sed nihilominus parce veram, et fructu cassam. Illa cepti. Illud interim liquet, vasta ipsorum multitu- demum, ut arbitramur, foret nobilissima grammaticæ dine ad scribendum opus esse : tot enim esse debent, species, si quis in linguis plurimis tam eruditis quam quot sunt vocabula radicalia. Hæc igitur portio vulgaribus eximie doctus, de variis linguarum prodoctrinæ de organo sermonis, quæ est de notis rerum, prietatibus tractaret; in quibus quæque excellat, in nobis ponitur pro desiderato. Etsi autem tenuis quibus deficiat, ostendens. Ita enim et linguæ possit videri esse ejus usus, cum verba et scriptio mutuo commercio locupletari possint; et fiet ex iis, per literas sint organa traditivæ longe commodissima ; quæ in singulis linguis pulchra sunt (tanquam Venus visum est tamen nobis, veluti rei non ignobilis, ali- Apellis) orationis ipsius quædam formosissima imago, quam hoc loco mentionem ejus facere. Tractamus et exemplar quoddam insigne, ad sensus animi rite enim hic, veluti numismata rerum intellectualium : exprimendos. Atque una etiam hoc pacto capientur nec abs re fuerit nosse, quod sicut nummi possint signa haud levia, sed observatu digna (quod fortasse confici ex alia materia, præter aurum et argentum, quispiam non putaret) de ingeniis et moribus popuita et notæ rerum aliæ possint cudi, præter verba et lorum et nationum ex linguis ipsorum. Equidem literas.

libenter audio Ciceronem notantem, quod apud GræPergamus igitur ad grammaticam. Ea vero veluti cos desit verbum, quod Latinum illud (ineptum) viatoris locum erga cæteras scientias obtinet; non reddat; “Propterea,” inquit, “quod Græcis hoc nobilem illum quidem, sed imprimis tamen neces- vitium tam familiare fuit, ut illud in se ne agnoscesarium; præsertim cum scientiæ, nostris seculis, et rent quidem:" digna certe gravitate Romana censura. linguis eruditis, non vernaculis, potissimum hauri- Quid illud, quod Græci in compositionibus verborum antur. Neque tamen dignitas ejus parva censenda tanta licentia usi sunt, Romani contra magnam in est, quandoquidem antidoti cujusdam vicibus fungatur hac re severitatem adhibuerunt ? Plane colligat contra maledictionem illam confusionis linguarum. quis, Græcos fuisse artibus, Romanos rebus gerendis, Sane hoc agit industria humana, ut se restituat et magis idoneos. Artium enim distinctiones verborum redintegret in benedictionibus illis, quibus culpa sua compositionem fere exigunt : at res, et negotia, excidit. Atque contra maledictionem primam gene- simpliciora verba postulant. Quin Hebræi tantum ralem de sterilitate terræ, et comedendo panem suum compositiones illas refugiunt, ut malint metaphora in sudore vultus sui, reliquis artibus omnibus se abuti, quam compositionem introducere. Quinetiam munit et instruit. At contra secundam illam de verbis tam paucis et minime commixtis utuntur, ut confusione linguarum advocat in auxilium gramma- plane ex lingua ipsa quis perspiciat, gentem fuisse ticam. Ejus in linguis quibusque vernaculis exiguus illam Nazaræam, et a reliquis gentibus separatam. certe usus est; in externis perdiscendis latior; am- Annon et illud observatione dignum (licet nobis moplissimus vero in illis linguis, quæ vulgares esse de- dernis spiritus nonnihil retundat) antiquas linguas sierunt, et in libris tantum perpetuantur.

plenas declinationum, casuum, conjugationum, temGrammaticam etiam bipartitam ponemus, ut alia porum, et similium fuisse ; modernas his fere destisit literaria, alia philosophica : altera adhibetur sim- tutas, plurima per præpositiones et verba auxiliaria plieiter ad linguas, nempe ut eas quis aut celerius segniter expedire. Sane facile quis conjiciat (utcunperdiscat, aut emendatius et purius loquatur: altera que nobis ipsi placeamus) ingenia priorum seculorum vero aliquatenus philosophiæ ministrat ; qua in parte nostris fuisse Ito acutiora et subtiliora. nnumera occurrit nobis, Cæsarem libros “ De analogia " con- sunt ejusmodi, quæ justum volumen complere possint. scripsisse ; atque dubitatio subiit, utrum illi hanc, Non abs re igitur fuerit grammaticam philosophanquam dicimus, grammaticam philosophicam tracta- tem a simplici et literaria distinguere, et desideratam rint? Suspicamur tamen nil admodum in illis fuisse ponere. subtilius aut sublimius, sed tantum præceptiones Ad grammaticam etiam pertinere judicamus omtradidisse de oratione casta et integra, neque a nia illa, quæ verbis quoquo modo accidunt, qualia consuetudine loquendi prava, neque ab affectatione sunt sonus, mensura, accentus. At prima illa litealiquorum vitiata et polluta; in quo genere ipse ex- rarum simplicium cunabula (nempe qua percussione celluit

. Veruntamen hac ipsa re moniti, cogitatione linguæ, qua apertura oris, qua adductione labiorum, complexi sumus grammaticam quandam, quæ non quo nisu gutturis, singularum literarum sonus geneanalogiam verborum ad invicem, sed analogiam inter retur) ad grammaticam non pertinent, sed portio sunt verba et res, sive rationem, sedulo inquirat : citra doctrinæ de sonis, sub sensu et sensibili tractanda. tamen eam, quæ logicæ subservit, hermeniam. Ves- Sonus, de quo loquimur, grammaticus, ad euphonias tigia certe rationis verba sunt ; itaque vestigia etiam tantum pertinet et dysphonias. Illarum quædam aliquid de corpore indicant: hujus igitur rei adum- communes sunt: nulla enim est lingua, quin vocalium brationem quandam tenuem dabimus. Primo autem concurrentium hiatus, aut consonantium concurrentium asperitates aliquatenus refugiat. Sunt et aliæ haud pauca sunt: ciphræ simplices; ciphræ non respectivæ, quæ scilicet diversorum populorum auri- significantibus characteribus intermixtæ; ciphra bus gratæ aut ingratæ accedunt. Græca lingua duplices literas uno charactere complexæ ; ciphræ diphthongis scatet; Latina longe parcius : lingua rotæ ; ciphræ clavis ; ciphræ verborum ; aliæ. VirHispanica literas tenues odit, easque statim vertit in tutes autem in ciphris requirendæ tres sunt: ut sint medias: linguæ quæ ex Gothis fluxere, aspiratis expeditæ, non nimis operosæ ad scribendum : ut sint gaudent: multa sunt ejusmodi : verum hæc ipsa fidæ, et nullo modo pateant ad deciphrandum: fortasse plus satis.

addo denique, ut, si fieri possit, suspicione vacent. At mensura verborum ingens nobis corpus artis Si enim epistolæ in manus eorum devenient, qui peperit; poësim scilicet, non quatenus ad materiam in eos, qui scribunt, aut ad quos scribuntur, potesta(de qua supra) sed quatenus ad stylum et figuram tem habeant, tametsi ciphra ipsa fida fit et deciphratu verborum, versas nimirum sive carmina: circa quæ impossibilis, tamen subjicitur hæc res examini et ars habetur quasi pusilla ; exempla accedunt grandia, quæstioni ; nisi ciphra sit ejusmodi, quæ aut suset infinita. Neque tamen ars illa (quam prosodiam picione vacet, aut examinationem eludat. Quod vero grammatici appellant) ad carminum genera et men- ad elusionem examinis attinet, suppetit inventum ad suras edocendas tantum restringi debeat: adjicienda hoc novum atque utile, quod cum in promptu habeaenim sunt præcepta, quod carminum genus cuique mus, quorsum attinet illud inter desiderata referre, materiæ sive subjecto optime conveniat. Antiqui sed potius id ipsum proponere ? Hoc hujusmodi est ; heroica carmina historiis et encomiis applicaverunt; ut habeat quis duo alphabeta, unum literarum veraelegos querimoniis, iambos invectivis, lyricos odis et rum, alterum non significantium : et simul duas epishymnis. Neque hæc prudentia recentioribus poëtis tolas involvat, unam, quæ secretum deferat; alteram, in linguis propriis defuit : illud reprehendendum, qualem verişimile fuerit scribentem missurum fuisse, quod quidam antiquitatis nimium studiosi, linguas absque periculo tamen. Quod si quis de ciphra severe modernas ad mensuras antiquas (heroicas, elegiacas, interrogetur, porrigat ille alphabetum non-significansapphicas, etc.) traducere conati sunt, quas ipsarum tium pro veris literis ; alphabetum autem verarum linguarum fabrica respuit, nec minus aures exhorrent. literarum pro non-significantibus; hoc modo incidet In hujusmodi rebus sensus judicium artis præceptis examinator in epistolam illam exteriorem, quam cum præponendum, ut ait ille :

probabilem inveniet, de interiori epistola nihil sus

picabitur. Ut vero suspicio omnis absit, aliud in-"Cænæ fercula nostræ Mallem convivis quam placuisse cocis.”

ventum subjiciemus, quod certe, cum adolescentuli

essemus Parisiis, excogitavimus; nec etiam adhuc visa Neque vero ars est, sed artis abusus, cum illa natu- nobis res digna est, quæ pereat. Habet enim gradum ram non perficiat, sed pervertat. Verum quod ad ciphræ altissimum ; nimirum ut omnia per omnia sigpoësim attinet (sive de fabulis, sive de metro loqua- nificari possint: ita tamen ut scriptio, quæ involvitur, mur) est illa (ut superius diximus) tanquam herba quintuplo minor sit, quam ea, cui involvatur : alia luxurians, sine semine nata, ex vigore ipsius terræ nulla omnino requiritur conditio aut restrictio. Id germinans. Quare ubique serpit et latissime diffusa hoc modo fiet. Primo, universæ literæ alphabeti in est, ut supervacuum foret de defectibus ejus solicitum duas tantummodo literas solvantur per transpositioesse. De illa igitur cura est abjicienda. Quod vero nem earum. Nam transpositio duarum literarum per ad accentus verborum, nil opus est de re tam pusilla locos quinque differentiis triginta duabus, multo dicere ; nisi forte illud quis notatu dignum putet; magis viginti quatuor (qui est numerus alphabeti quod accentus verborum exquisite, accentus autem apud nos) sufficiet. Hujus alphabeti exemplum sententiarum neutiquam in observationem venit. Attamen illud fere universo generi humano commune

Exemplum Alphabeti Biliterarii. est, ut vocem in fine periodi submittant, in interrogatione elevent, et alia hujusmodi non pauca. A. B. C. D. E. F. Atque de grammaticæ parte, quæ ad locutionem

aaaab. aaaba. aaabb. aabaa. aabab. spectat, hactenus.

G.
H. 1. K.

L.

M. Quod ad scriptionem attinet, ea aut alphabeto aabba, aabbb. abaaa. abaab, ababa, ababb. vulgari perficitur (quod ubique recipitur) aut occulto

0. P. Q.

S. et privato, de quo inter singulos convenit, quod abbaa. abbab. abbba. abbbb. baaaa.

. baaab. ciphras vocant. At orthographia vulgaris etiam con- T.

X.

z. troversiam et quæstionem nobis peperit: utrum baaba. baabb. babaa. babab. babba. babbb. scilicet eadem verba scribere oporteat, quo pronunciantur, modo, an potius ex more consueto ? At illa Neque leve quiddam obiter hoc modo perfectum est. scriptio, quæ reformata videri possit (ut scilicet Etenim ex hoc ipso patet modus, quo ad omnem loci scriptio pronunciationi consona sit) est ex genere distantiam per objecta, quæ vel visui vel auditui subjici inutilium subtilitatum. Nam et ipsa pronunciatio | possint, sensa animi proferre et significare liceat: quotidie gliscit, nec constans est; et derivationes si modo objecta illa duplicis tantum differentiæ capaverborum, præsertim ex linguis extraneis, prorsus cia sunt ; veluti per campanas, per buccinas, per obscurantur: denique cum ex more recepto scripta, flammeos, per sonitus tormentorum, et alia quæcunmorem pronunciandi nullo modo impediant, sed que. Verum ut inceptum persequamur, cum ad liberum relinquant, quorsum attinet ista novatio? scribendum accingeris, epistolam interiorem in alpha

Ad ciphras igitur veniendum. Earum genera betum hoc biliterarium solves. Sit epistola interior:

tale est.

aaaaa.

N.

R.

U:

[ocr errors]

Y.

« VorigeDoorgaan »