Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

autem et aër igni omnino inimica sint; is sane nun- | malia, noctu cernant? Adeo ut ipsi aëri (quando quam per obscura noctis in aqua salsa, tempestate visio absque luce non transigatur) necesse est inesse calida, remigavit; cum guttulas aquæ ex remorum lucem aliquam nativam et genuinam, quamvis tenuconcussione subsilientes micare et lucescere videre em admodum et infirmam, quæ tamen sit radiis visipotuisset. Quod etiam fit in spuma maris ferven- vis hujusmodi animalium proportionata, iisque ad tiore, quam pulmonem marinum vocant. Quid deni- videndum sufficiat. Verum hujusce mali (ut plurique habent commune cum flamma et ignitis cicen- morum) causa est, quod homines, ex instantiis pardulæ et luciolæ; et musca Indica, quæ cameram ticularibus, formas naturarum communes non elicutotam illustrat; et oculi quorundam animalium in erunt; id quod nos tanquam subjectum proprium tenebris; et saccharum inter radendum, aut fran- metaphysicæ posuimus ; quæ et ipsa physicæ, sive gendum ; et sudor equi nocte æstuosa festinantis ; doctrinæ de natura, pars est. Itaque de forma et et alia non nulla ? Quin et homines tam parum in originibus lucis fiat inquisitio, eaque interim inter hac re viderunt, ut plerique scintillas e silice aërem desiderata ponatur. Atque de doctrina circa subattritum putent. Attamen quando aër calore non stantiam animæ, tam rationalis quam sensibilis, cum ignescat, et lucem manifesto concipiat, quomodo facultatibus suis, atque de ejusdem doctrinæ appentandem fit, ut noctuæ, et feles, et alia nonnulla ani- 1 dicibus, hæc dicta sint

FRANCISCI

BARONIS DE VERULAMIO, VICE-COMITIS SANCTI ALBANI,

DE

DIGNITATE ET AUGMENTIS SCIENTIARUM.

LIBER QUINTUS

AD REGEM SUUM.

altera decreta, altera actiones progignit. Verum CAPUT PRIMUM.

quidem est, quod phantasia in utraque provincia,

tam judiciali quam ministeriali, legati cujusdam, Partitio doctrine circa usum et objecta facultatum aut internuncii, aut procuratoris reciproci vices gerit.

anime humane, in logicam, et ethicam. Partitio Nam sensus idola omnigena phantasiæ tradit, de logicæ, in artes inveniendi, judicandi, retinendi, quibus postea ratio judicat : at ratio vicissim idola et tradendi.

electa et probata phantasiæ transmittet, priusquam

fiat executio decreti. Siquidem motum voluntarium Doctrina circa intellectum, rex optime, atque illa perpetuo præcedit, eumque incitat phantasia : adeo altera circa voluntatem hominis, in natalibus suis ut phantasia sit utrique tam rationi quam voluntati tanquam gemellæ sunt. Etenim illuminationis pu- instrumentum commune: nisi quod Janus iste bifrons ritas, et arbitrii libertas, simul inceperunt, simul sit, et duas obvertat facies: facies enim rationem corruerunt. Neque datur in universitate rerum, tam aspiciens, veritatis habet effigiem ; facies autem intima sympathia, quam illa veri et boni. Quo magis actionem aspiciens, effigiem bonitatis : quæ tamen rubori fuerit viris doctis, si scientia sint tanquam sint facies, angeli alati, cupiditatibus vero tanquam serpentes,

“Quales decet esse sororum." qui humi reptant; circumgerentes animas, instar speculi sane, sed menstruati.

Neque'vero merus et nudus internuncius est phanVenimus jam ad doctrinam circa usum et objecta tasia ; sed auctoritatem non exiguam vel accipit, vel facultatum animæ humanæ. Illa duas habet partes, usurpat, præter delationem simplicem mandati. easque notissimas, et consensu receptas; logicam et Recte enim Aristoteles, “ Id imperii habet anima in ethicam: nisi quod doctrinam civilem, quæ vulgo ut corpus, quod dominus in mancipium ; ratio vero in pars ethicæ collocatur, jam ante emancipaverimus ; phantasiam, quod in libera civitate magistratus in et in integram doctrinam de homine congregato, sive civem;" ad quem possit sua vice redire dominatio. in societate, constituerimus ; hic tantum de homine Videmus enim quod in iis, quæ sunt fidei et resegregato tractantes. Logica de intellectu et ratione; ligionis, phantasia supra ipsam rationem scandat et ethica de voluntate, appetitu, et affectibus disserit: I evehatur : non quod illuminatio divina locum habeat

[ocr errors]

in phantasia (quin potius in ipsa arce mentis et in- tiam literatam, et organum novum.

Delineatio tellectus) verum quemadmodum gratia divina in vir- experientiæ literatæ. tutibus utitur motibus voluntatis ; ita similiter gratia divina in illuminationibus utitur motibus phantasiæ ; INVENTIonis duæ sunt species, valde profecto inter unde fit ut religio semper aditum sibi ac viam ad se discrepantes; una artium et scientiarum ; altera animum quæsierit per similitudines, typos, parabolas, argumentorum et sermonum. Priorem harum desivisiones, insomnia. Rursus haud humile est regnum derari prorsus pronuncio; qui quidem talis mihi phantasiæ in persuasionibus, a vi eloquentiæ insinu- videtur esse defectus, ac si quis in inventario confiatis. Nam ubi per orationis artificia hominum ciendo bonorum alicujus defuncti ita referat; numeanimi demulcentur, inflammantur, et in quamcunque ratæ pecuniæ nihil. Ut enim cætera omnia pecunia partem pertrahuntur ; totum illud fit per exsusci- parantur: ita et per hanc artem reliquæ acquiruntur. tationem phantasiæ, quæ impotens jam facta, non Atque sicut India occidentalis nunquam nobis inventa solum rationi insultat, verum eidem vim quodam- fuisset, nisi præcessisset acus nauticæ inventio; licet modo facit, partim occæcando, partim extimulando. regiones illæ immensæ, versoriæ motus pusillus sit ; Neque tamen causa videtur, cur a partitione priore | ita non est cur miretur quispiam, in artibus perlusdiscedamus. Nam phantasia scientias fere non parit; | trandis et promovendis ampliores progressus factos siquidem poësis (quæ a principio phantasiw attributa non esse; quandoquidem ars ipsa inveniendi et est) pro lusu potius ingenii, quam pro scientia, perlustrandi scientias hactenus ignoretur. habenda. Potestatem autem phantasiæ in naturali- Hanc scientiæ desiderari partem plane in confesso bus doctrinæ de anima paulo ante assignavimus : est. Primo enim dialectica nihil profitetur, imo ne eam vero, quam habet cum rhetorica cognationem, cogitat quidem, de inveniendis artibus, sive meilli ipsi arti (de qua infra tractabimus) remitti chanicis, sive (quas vocant) liberalibus; aut etiam par est.

de illarum operibus, harum vero axiomatibus eliPars ista humanæ philosophiæ, quæ ad logicam ciendis ; sed quasi præteriens homines alloquitur, et spectat, ingeniorum plurimorum gustui ac palato dimittit, edicens, ut cuique in sua arte credant. minus grata est; et nihil aliud videtur, quam spinosæ Celsus, vir prudens, non solum medicus (licet moris subtilitatis laqueus ac tendicula. Nam sicut vere di- sit omnibus in laudes artis propriæ effundi) gravitur citur scientiam esse animi pabulum : ita in hoc pabulo ingenue, de empiricis et dogmaticis medicorum appetendo et deligendo plerique palatum nacti sunt sectis loquens, fatetur; " Medicamenta et remedia Israëlitarum simile in deserto : quos cupido incessit prius fuisse inventa, de causis vero et rationibus redeundi ad ollas carnium ; mannæ autem fastidium posterius disceptatum ; non ordine converso, causas cepit : quæ licet cibus fuerit cælestis, minus tamen ex natura rerum primo erutas fuisse, easque invensentiebatur almus et sapidus. Eodem modo (ut tioni remediorum præluxisse.” At Plato non semel plurimum) illæ scientiæ placent, quæ habent infusio- innuit “ Particularia infinita esse; maxime rursus nem nonnullam carnium magis esculentam : quales generalia minus certa documenta exhibere : medulsunt historia civilis, mores, prudentia politica, circa lam igitur scientiarum, qua artifex ab imperito disquas hominum cupiditates, laudes, fortunæ vertuntur tinguitur, in mediis propositionibus consistere, quas et occupatæ sunt. At istud lumen siccum plurimo- per singulas scientias tradidit et docuit experientia." rum mollia et madida ingenia offendit et torret. Quin et illi, qui de primis inventoribus, aut scientiaCæterum unamquamque rem propria si placet digni- rum originibus, verba fecerunt, casum potius, quam tate metiri, rationales scientiæ reliquarum omnino artem, celebrarunt ; atque animalia bruta, quadclaves sunt: atque quemadmodum manus instrumen- rupedes, aves, pisces, serpentes, magis quam homitum instrumentorum, anima forma formarum, ita et nes, tanquam scientiarum doctores, introduxerunt: illæ, artes artium ponendæ sunt: neque

solum dirigunt, sed et roborant ; sicut sagittandi usus et

“ Dictamnum genitrix Cretæa carpit ab Ida,

Puberibus caulem foliis, et flore comantem habitus, non tantum facit ut melius quis collimet, Purpureo : non illa feris incognita capris sed ut arcum tendat fortiorem.

Gramina, cum tergo volucres hæsere sagittæ."

Æneid. xii. 4!2. Artes logicæ quatuor numero sunt; divisæ ex finibus suis, in quos tendunt. Id enim agit homo Adeo ut minime mirum sit (cum in more apud anin rationalibus; aut ut inveniat, quod quæsiverit : aut tiquos fuerit rerum utilium inventores consecrare) judicet

, quod invenerit : aut retineat, quod judicave. apud Ægyptios, gentem priscam (cui plurimæ artes rit: aut tradat, quod retinuerit. Necesse igitur est, initia sua debent) templa plena fuisse simulacris ut totidem sint artes rationales : ars inquisitionis seu brutorum ; hominum vero simulacris prope vacua; inventionis: ars examinis seu judicii: ars custodia

"Omnigenumque deum monstra, et latrator Anubis, seu memoriæ : et ars elocutionis seu traditionis. De

Contra Neptunum, et Venerem, contraque Minervam, etc." quibus jam sigillatim dicemus.

Æneid. viii, 698. Quod si malis, ex traditione Græcorum, artes potius

hominibus ut inventoribus tribuere; haudquaquam CAPUT SECUNDUM.

tamen dixeris Prometheum ad ignis inventionem contemplationes adhibuisse ; aut cum silicem primo

percuteret, scintillas expectasse : sed casu in illud Partitio inventivæ in inventivam artium et argumen- incidisse, atque (ut aiunt) furtum Jovi fecisse. Ita

forum: quodque prior harum (que eminet) desi- ut ad artium inventionem quod attinet, capræ sylderetur. Partitio inventive artium in experien- | vestri pro emplastris, philomelæ pro modulationibus musicis, ibidi pro lavationibus intestinorum, operculo Davidem, qui in agro aberat. Atque hæc inducollæ, quod dissiliit, pro re tormentaria, denique (ut tionis forma (si verum omnino dicendum sit) tam verbo dicamus) casui aut cuivis alteri rei plus debea- pinguis est et crassa, ut incredibile videatur, tam mus, quam dialecticæ. Nec vero multo aliter se acuta et subtilia ingenia (qualia in his rebus medihabet modus ille inveniendi, quem recte describit tationes suas exercuerunt) potuisse eam mundo obVirgilius : Georg. i. 133.

trudere ; nisi illud in causa fuisset, quod opera fes

tinata ad theorias et dogmata contendissent: par“ Ut varias usus meditando extunderet artes

ticularia autem (præsertim moram in iis longioPaulatim.”

rem) ex fastu quodam et elatione animi, despexisNon enim alia hic proponitur inveniendi methodus, sent. Illi enim exempla, sive instantias particuquam cujus bruta ipsa sunt capacia, et quam crebro lares, vice lictorum aut viatorum adhibuerunt ad usurpant : nimirum attentissima circa unam rem summovendam turbam, ut dogmatibus suis viam solicitudo, ejusque perpetua exercitatio, quas sui aperirent; neutiquam autem ea inde ab initio in conservandi necessitas hujusmodi animantibus im- consilium advocarunt, ut legitima fieret et matura ponit. Cicero enim vere admodum ; " Usus uni rei de rerum veritate deliberatio. Certe perculserit deditus, et naturam et artem sæpe vincit.” Quare si animos pia et religiosa quædam admiratio, cum viprædicetur de hominibus,

deamus eadem calcata vestigia, ad errorem ducen

tia, in divinis et humanis. Quemadmodum enim in -“Labor omnia vincit

divina veritate percipienda ægre quis in animum Improbus, et duris urgens in rebus egestas : "

inducat, ut fiat tanquam parvulus ; ita in humana etiam de brutis similiter quæritur,

perdiscenda, provectos utique, puerorum more, pri

ma inductionum elementa adhuc legere et retrac“Quis expedivit psittaco suum Xaipe ?”

tare, res humilis existimatur et quasi contemnenda. Corvo quis auctor fuit, ut magna siccitate lapillos Tertio, si concedatur, principia scientiarum ex immitteret arbori cavæ, ubi aquam forte conspexerit, inductione, qua utuntur, vel sensu et experientia, ut surgentem laticem rostro posset attingere ? Quis recte posse constitui ; certissimum est tamen, axio. viam monstravit apibus, qui per aërem, tanquam mata inferiora ab iis per syllogismum non posse (in vastum mare, agros foridos, licet multum ab alveari- rebus naturalibus, quæ participant ex materia) recte bus dissitos, solent petere, et favos suos denuo et tuto deduci. In syllogismo enim fit reductio prorepetere ? Quis formicam docuit, ut grana in colli- positionum ad principia per propositiones medias. culo suo reponenda circumroderet prius, ne reposita Hæc autem sive inveniendi sive probandi forma in germinarent, et spem suam illuderent ? Quod si in scientiis popularibus (veluti ethicis, politicis, legiversu illo Virgiliano quis notet verbum illud extun- bus, et hujusmodi) locum habet: imo et in theolodere, quod difficultatem rei; et verbum illud paula- gicis; quandoquidem Deo pro bonitate sua placuerit tim, quod tarditatem innuit; redibimus unde profecti captui humano se accommodare : at in physicis, ubi sumus, ad Ægyptiorum illos deos; cum hactenus natura opere, non adversarius argumento constrinhomines modice rationis facultate, neutiquam vero gendus est, elabitur plane veritas ex manibus; propofficio artis, usi sint ad inventa detegenda.

ter longe majorem naturalium operationum, quam Secundo, hoc ipsum, quod asserimus (si adverta- verborum subtilitatem : adeo ut succumbente syllotur paulo diligentius) demonstrat inductionis forma, gismo, inductionis (veræ scilicet et emendatæ ) officio quam proponit dialectica; qua scilicet scientiarum ubique opus sit, tam ad principia magis generalia, principia inveniantur et probentur ; quæ vitiosa quam ad propositiones inferiores. Nam syllogismi plane est et incompetens, et naturam tantum abest ex propositionibus consistunt; propositiones ex verut perficiat, ut etiam eam pervertat et detorqueat. bis; verba notionum tesseræ sunt. Quare si notioQui enim modum acute introspexerit, quo ros iste nes ipsæ (quæ verborum animæ sunt) male et varie æthereus scientiarum, similis illi de quo loquitur a rebus abstrahantur, tota fabrica corruit. Neque poëta,

laboriosa vel consequentiarum argumentorum, vel Aerei mellis cælestia dona,"

veritatis propositionum examinatio, rem in integrum

unquam restituet; cum error sit (ut loquuntur mecolligatur (cum et scientiæ ipsæ ex exemplis singu- dici) in digestione prima; quæ a functionibus lis, partim naturalibus, partim artificialibus, tanquam sequentibus non rectificatur. Non igitur absque prati floribus et horti, extrahantur) reperiet pro- magna, et evidenti causa evenit, ut complures ex fecto animum suapte sponte, et nativa indole, induc-philosophis (aliqui autem eorum maxime insignes) tionem solertius conficere, quam quæ describitur a academici fuerint et sceptici qui scientiæ humanæ dialecticis; siquidem ex nuda enumeratione particu- et syllepsium certitudinem sustulerunt; ultra veri. larium (ut dialectici solent) ubi non invenitur in- similitudinem aut probabilitatem negantes eam perstantia contradictoria, vitiose concluditur; neque tingere. Inficias non iverim, visum esse nonnullis, aliquid aliud hujusmodi inductio producit, quam Socratem, cum scientiæ certitudinem a se amoveret, conjecturam probabilem. Quis enim in se recipiet, per ironiam tantum hoc fecisse ; et scientiam dissicum particularia, quæ quis novit, aut quorum memi- mulando simulasse : renunciando scilicet iis, quæ nit, ex una tantum parte compareant; non delites manifesto sciebat, ut eo modo, etiam quæ nesciebat, cere aliquod, quod omnino repugnet ? Perinde ac si scire putaretur. Neque etiam in recentiore acadeSamuel acquievisset in illis Isai filiis, quos coram mia (quam amplexus est Cicero) illa opinio acataadductos videbat in domo; et minime quæsivisset | lepsiæ admodum sincere culta fuit.

Etenim qui eloquentia floruerunt, hanc fere sectam sibi desump- nem experimenti ; aut per productionem experiserunt, ut in utramque partem copiose disserendimenti; aut per translationem experimenti; aut per gloriam assequerentur : unde a via illa recta, per inversionem experimenti ; aut per compulsionem quam ad veritatem pergere debuissent, tanquam ad experimenti; aut per applicationem experimenti ; deambulationes quasdam amenas, animi causa insti- aut per copulationem experimenti ; aut denique per tutas, deflexum est. Constat tamen, nonnullos sortes experimenti. Universa vero ista cohibita sunt sparsim in utraque academia (veteri et nova) multo citra terminos axiomatis alicujus inveniendi. Illa magis inter scepticos, acatalepsiam istam simplici- enim altera pars de novo organo, omnem transitioter et integre tenuisse. Verum in hoc maxime ab nem experimentorum in axiomata, aut axiomatum in illis peccatum est ; quod sensuum perceptiones ca- experimenta, sibi vindicat. lumniabantur; unde scientias radicitus evellebant. Variatio experimenti fit primo in materia ; scilicet, Sensus vero, licet sæpenumero homines aut fallant, quando experimentum in jam cognitis, certæ materiæ aut destituant, possint tamen multa adjuti industria fere adhæsit; nunc vero in illis, quæ similis sunt ad scientias sufficere ; idque non tam ope instrumen- speciei, tentetur : veluti confectio papyri in pannis torum (licet et hæc quoque aliqua ex parte prosint) linteis tantum probata est, in sericis minime (nisi quam experimentorum ejus generis, quæ objecta forte apud Chinenses) neque rursus in filaceis, comsubtiliora, quam pro sensus facultate, ad objecta positis ex setis et pilis, ex quibus conficitur (quod sensu comprehensibilia producere queant. Debu- vocamus) camelotum; neque denique in laneis, goserant autem potius defectum hac in parte imputasse sypio, et pellibus ; quanquam hæc tria postrema mentis tum erroribus, tum contumaciæ (quæ rebus magis esse videntur heterogenea. Itaque admisceri ipsis morigera esse recusat) et pravis demonstratio- possint potius, quam per se utilia esse. Item insitio nibus, et modis ratiocinandi, et concludendi, ex per- in arboribus fructiferis in usu est, in arboribus sylceptione sensuum, perperam institutis. Hæc autem vestribus raro tentata ; licet perhibeatur ulmum in loquimur, non quo intellectui detrahatur, aut nego- ulmum insitam miras producere foliorum umbras. tium totum deseratur, sed quo intellectui auxilia | Insitio etiam in floribus rara admodum est, licet hoc commoda comparentur et subministrentur, quibus jam cæperit fieri in rosis muscatellis, quæ rosis comrerum ardua et naturæ obscuritatem vincere possunt. munibus feliciter innoculantur. Etiam variationem Nemo enim tanta pollet manus constantia, aut in parte rei, inter variationes in materia ponimus. etiam habitu, ut rectam lineam ducere, aut perfec- Videmus enim, surculum in trunco arboris insitum tum circulum circumscribere, manu libera possit ; felicius pullulare, quam si terræ indatur. Cur non quod tamen ope regulæ, aut circini, facere in promptu et semen cepæ capiti alterius cepæ viridis inditum, est. Hæc igitur res ipsa est, quam paramus, et felicius germinet, quam si nudæ terræ commissum ingenti conatu molimur; ut scilicet mens per artem fuerit ? Atque hic radix pro trunco variatur, ut hæc fiat rebus par; utque inveniatur ars quædam indicii res insitio quædam in radice videri possit. Variatio et directionis, quæ cæteras artes, earumque axio- experimenti fit secundo in efficiente : radii solis per mata, atque opera detegat, et in conspectum det. specula comburentia, calore ita intenduntur, ut maHanc enim merito desiderari posuimus.

teriam, quæ ignem facile concipiat, accendere possint: Ars ista indicii (ita enim eam appellabimus) duas num et radii lunæ, per eadem, ad lenissimum aliquem habet partes : aut enim defertur indicium ab expe- gradum teporis actuari possunt, ut videamus, utrum rimentis ad experimenta : aut ab experimentis ad corpora omnia cælestia sint potestate calida ? Item axiomata, quæ et ipsa nova experimenta designent. calores radiosi, per specula scilicet, intenduntur : Priorem harum experientiam literatam nominabi- num etiam calores opaci (quales sunt lapidum et mus, posteriorem vero interpretationem naturæ, sive metallorum antequam candeant) idem patiuntur ; an norim organum. Prior quidem (ut alibi attigimus) potius sunt luminis in hac re partes nonnullæ ? Item vix pro arte habenda est, aut parte philosophiæ, sed succinum et gagates fricata paleas trahunt; num pro sagacitate quadam ; unde etiam eam venationem etiam et ad ignem tepefacta ? Variatio experimenti Panis (hoc nomen ex fabula mutuati) quandoque fit tertio in quanto : circa quod diligens admodum appellamus: attamen quemadmodum possit quis, in est adhibenda cura, cum hoc multi circumstent errovia sua, triplici modo progredi; aut cum palpat ipse Credunt enim homines, aucta aut multiplicata in tenebris ; aut cum alterius manu ducatur, ipse quantitate, pro rata augeri aut multiplicari virtutem. parum videns ; aut denique cum vestigia lumine ad. Et hoc fere postulant et supponunt, tanquam res sit hibito regat: similiter cum quis experimenta omni- mathematicæ cujusdam certitudinis; quod omnino gena absque ulla serie, aut methodo tentet; ea demum falsissimum est. Globus plumbeus unius libræ a mera est palpatio : cum vero nonnulla utatur in ex- turri demissus (puta) decem pulsuum spatio, ad terperimentando directione et ordine, perinde est, ac si ram descendit: num globus duarum librarum (in manu ducatur. Atque hoc illud est, quod per expe- quo impetus iste, motus, quem vocant, naturalis, rientiam literatam intelligimus : nam lumen ipsum, duplicari debet) spatio quinque pulsuum terram fequod tertium fuit, ab interpretatione naturæ, sive riet ? At ille æquali fere tempore descendet, neque novo organo, petendum est.

accelerabitur juxta rationem quanti. Item sulphuLiterata experientia, sive venatio Panis, modos ris (puta) drachma una semilibræ chalybis admixta, experimentandi tractat : eam (cum desiderari posue- eam fluere faciet et colliquari: num igitur uncia rimus, neque res sit plane perspicua) pro more et sulphuris, quatuor libris chalybis, ad colliquationem instituto nostro aliquatenus adumbrabimus. Modus sufficiet ? At illud non sequitur. Certum enim est, experimentandi præcipue procedit, aut per variatio obstinationem materiæ in patiente, per quantitatem,

res.

augeri amplius, quam activitatem virtutis in agente. casu in artem : aut ab arte vel practica alia in aliam: Porro nimium æque fallit ac parum. Etenim in ex- aut a parte alicujus artis in partem diversam ejuscoctionibus et depurationibus metallorum, error est dem. Translationis a natura aut casu in artem infamiliaris, ut ad excoctionem promovendam, aut numera sunt exempla: adeo ut omnes fere artes calorem fornacis, aut additamenti, quod injiciunt, mechanicæ, a tenuibus initiis, natura aut casu præmolem augeant. At illa supra modum aucta opera- bitis, ortum habuerint. Adagio receptum erat, tionem impediunt; propterea quod vi et acrimonia “botrum contra botrum citius maturescere:” id quod sua multum ex metallo puro in fumos vertant et de mutuis amicitiæ operis et officiis increbuit. At asportent ; ut et jactura fiat; et massa, quæ remanet, nostri cydræ (vini scilicet ex pomis) confectores, magis sit obstinata et dura. Debent igitur homines hoc optime imitantur. Cavent enim ne poma tunludibrium illud mulieris Æsopi cogitare: quæ spe- dantur aut exprimantur, antequam, nonnullo temrarat, ex duplicata mensura hordei gallinam suam pore in acervos conjecta, mutuo contactu maturoduo ova quotidie parituram : at illa impinguata nul- erint; unde nimia potus aciditas emendetur. Item, lum peperit. Prorsus non tutum fuerit alicui expe

Iridum artificiosarum imitatio ex aspersione spissa rimento naturali confidere, nisi facta fuerit probatio, guttularum, ab iridibus naturalibus ex nube roscida, et in minore, et in majore quanto. Atque de varia- facili ductu translata est. Item, modus destillandi

, tione experimenti hactenus.

vel ex alto peti, ex imbribus scilicet, aut rore; vel Productio experimenti duplex; repetitio, et ex- ex humili illo experimento guttarum, in patinis ollis tensio: nimirum, cum aut experimentum iteratur, aquæ bullientis superimpositis, adhærentium, desuaut ad subtilius quiddam urgetur. Repetitionis ex- mi potuit. Tonitrua autem et fulgura imitari veriemplum tale sit. Spiritus vini fit ex vino per de- tus quis esset, nisi operculum monachi illius chemici, stillationem unicam; estque vino ipso multo acrior magno impetu et fragore, subito in sublime jactum, et fortior: num etiam spiritus vini ipse destillatus submonuisset. Verum quo hæc res magis exemsive sublimatus, se ipsum fortitudine æque superabit? plis abundet, eo pauciora adducere opus fuerit. DeAt repetitio quoque non absque fallacia est : etenim, buerant autem homines, si illis utilia inquirere vatum secunda exaltatio, prioris excessum non æquat; caret, naturalia opificia et operationes singulas, attum etiam sæpenumero per iterationem experimenti, tente, et minutim, et ex composito intueri ; et secum post statum sive acmen quandam operationis, tan- perpetuo, et acriter cogitare, quænam ex ipsis ad tum abest ut progrediatur natura, ut potius relabatur. artes transferri possit. Speculum enim artis natura : Judicium igitur in hac re adhibendum. Item ar- nec pauciora sunt experimenta, quæ ab arte in artem, gentum vivum, in linteo, aut alias in medio plumbi seu a practica in practicam, transferri possunt; licet liquefacti

, cum refrigescere cæperit, insertum, stu- hoc rarius in usu sit. Natura enim ubique omnibus pefit; nec amplius fluit: num et idem argentum vi- occurrit ; at artes singulæ artificibus tantum propriis vum, si sæpius immissum fuerit, ita figetur, ut fiat cognitæ sunt. Specilla ocularia ad visum debilem malleabile ? Extensionis exemplum tale sit: aqua juvandum inventa sunt: num et comminisci quis in summo posita, et pensilis facta, et per rostrum queat aliquod instrumentum, quod auribus appenvitri oblongum in vinum dilutum immersa, separa- sum surdastris ad audiendum juvet ? Item, imbit aquam a vino: vino in summum se paulatim re- balsamationes et mel cadavera conservant; annon cipiente, aqua in imo subsidente: num etiam, quem- possit aliquid ex his in medicinam transferri, quod admodum vinum et aqua (corpora scilicet diversa) etiam vivis corporibus prosit ? Item, sigillorum hoc ingenio separantur, possint quoque partes vini practica in cera, cæmentis, et plumbo, antiqua fuit: (corporis nimirum integri) subtiliores a crassioribus at hæc etiam impressioni in chartis, sive arti typoseparari ; ut fiat tanquam destillatio, per pondus, et graphicæ, viam monstravit. Item, sal in coquinaria in summo reperiatur aliquid spiritui vini proximum, carnes condit, idque melius hieme, quam æstate. sed forte delicatius ? Item magnes ferrum integrum Annon hoc ad balnea utiliter transferri possit, eotrahit: num etiam frustrum magnetis in dissolutione rumque temperamentum, quando opus fuerit, vel imferri immersum, ferrum ad se alliciet, et se ferro ob primendum, vel extrahendum ? Item, sal in nupero ducet ? Item, versorium acus nauticæ se ad polos experimento, de conglaciationibus artificialibus, magmundi applicat: num etiam eadem via et consecu- nas vires ad condensandum obtinere reperitur: antione, qua cælestia ? Videlicet, ut si quis acum in non possit hoc transferri ad condensationes metallo. contrario situ, hoc est, in puncto australi ponat, et rum : cum jampridem notum sit, aquas fortes, ex paulisper teneat, ac deinde vim omittat : num forte nonnullis salibus compositas, dejicere et præcipitare acus ad septentriones se conferet, eligendo potius arenulas auri ex metallis aliquibus auro ipso minus rotare per occidentem in situm desideratum, quam densis? Item pictoria imagine memoriam rei reno per orientem ? Item, aurum argentum vivum, jux

vat: annon hoc traductum est in artem eam, quam ta positum, imbibit: num vero aurum recipit illud vocant, memoriæ ? De his in genere monitum sit; argentum vivum intra se, sine extensione molis quod nihil ad imbrem quendam inventorum utilium, suæ, ut fiat massa quædam ipso auro ponderosior ? eorundemque novorum, veluti cælitus deducendum, Item, homines memoriæ serviunt, collocando imagi- tantum valere possit, quantum, si experimenta comnes personarum in locis. Num etiam idem asse- plurium artium mechanicarum, uni homini, aut quentur, missis locis, et affingendo actiones ant ha- paucis, qui se invicem colloquiis acuere possint, in bitus personis ? Atque de productione experimenti notitiam venerint: ut per hanc, quam dicimus, exhactenus.

perimentorum translationem, artes se mutuo fovere, Translatio experimenti triplex: aut a natura vel et veluti commixtione radiorum accendere possint.

« VorigeDoorgaan »