Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

ac

pleraque vacillationis et inconstantiæ plena, et quæ non margaritarum essentiis, et similibus nugis: sed es tempore excogitentur, et in mentem illis veniant, ut pro certo habeant, prolongationem vitæ esse rem absque certo aliquo aut præviso curationis tramite.

operosam, et quæ ex compluribus remediis, atque Debuerant autem etiam ab initio, post morbum bene eorum inter se connexione idonea, constet. Neque perspectum et cognitum, seriem curandi ordinatam enim quisquam ita stupidus esse debet, ut credat, meditari, neque ab ea, absque gravi causa, discedere. quod nunquam factum est adhuc, id fieri jam posse, Atque sciant pro certo medici, posse (exempli gratia) nisi per modos etiam nunquam tentatos. tria fortasse aut quatuor medicamenta ad morbum Quarto monemus, ut homines rite animadvertant aliquem gravem curandum recte præscribi, quæ et distinguant, circa ea, quæ ad vitam sanam, et ea, debito ordine et debito intervallo sumpta curationem quæ ad vitam longam, conferre possunt. Sunt enim præstent: quorum singula, si per se tantum sume- nonnulla, quæ ad spirituum alacritatem, et functionum rentur, aut si ordo inverteretur, aut intervallum robur, et morbos arcendos, prosunt; quæ tamen non servaretur, fuerint prorsus nocitura. Neque de summa vitæ detrahunt, et atrophiam senilem tamen id volumus, ut omnis scrupulosa et supersti- absque morbis accelerant: sunt et alia, quæ ad tiosa curandi ratio in pretio sit tanquam optima (non prolongationem vitæ, et atrophiam senilem longius magis, quam omnis via arcta, via sit ad cælum) summovendam juvant : sed tamen non usurpantur verum ut æque recta sit via, ac arcta et difficilis. absque periculo valetudinis; adeo ut qui iis utentur Hanc autem partem, quam filum medicinale vocabi- ad prolongationem vitæ, debeant simul incommodis mus, desiderari ponimus. Atque hæc illa sunt, quæ occurrere, quæ alioquin ex eorum usu supervenire in doctrina medicinæ de curatione morborum desi- | possint. Atque monita hactenus dedimus. deramus: nisi quod restet unicum, quod pluris est, Quod ad indicia attinet ; tale hujus rei (quam ani. quam illa omnia. Desideratur nimirum philosophia mo metimur) plasma est. Conservantur res et naturalis vera et activa, cui medicinæ scientia inædi- durant duobus modis : aut in identitate sua ; aut per ficetur. Cæterum illa non est hujusce tractatus. reparationem. In identitate sua, ut musca aut for

Tertiam partem medicinæ, posuimus illam de mica in succino; flos, aut pomum, aut lignum, in prolongatione vitæ, quæ nova est, et desideratur ; conservatoriis nivalibus; cadaver inter balsama. estque omnium nobilissima. Si enim tale aliquid Per reparationem, ut in flamma, et in mechanicis. inveniri possit, non versabitur tantum medicina in Operanti ad prolongationem vitæ, utroque genere curationum sordibus ; nec medici ipsi propter neces- utendum est (disjuncta minus possunt) corpusque sitatem solummodo honorabuntur, sed utique prop- humanum conservandum, quemadmodum inanimata ter donum mortalibus, ex terrenis, quasi maximum, conservantur : rursus quemadmodum flamma cujus poterint esse, secundum Deum, dispensatores et conservatur; ac denique quadamtenus ut mechanica administri. Licet enim mundus homini Christiano, conservantur. Tres igitur sunt ad prolongandam ad terram promissionis contendenti, tanquam eremus vitam intentiones : retardatio consumptionis ; prosit; tamen in eremo ipsa proficiscentibus, calceos et bitas reparationis; et renovatio ejus, quod cæpit vestes (corpus scilicet nostrum, quod animæ loco veterascere. Consumptio fit a duabus deprædategminis est) minus atteri, gratiæ divinæ munus tionibus : deprædatione spiritus innati ; et deprædaquoddam æstimandum. Hac de re, quia est ex op- tione aëris ambientis. Prohibitio utriusque duplex : timis, eamque inter desiderata posuimus, ex more aut si agentia illa Aant minus prædatoria, aut si nostro, et monita dabimus, et indicia, et præcepta. patientia (succi scilicet corporis) reddantur minus

Primo monemus, ex scriptoribus, circa hoc argu- deprædabilia. Spiritus fit minus prædatorius, si aut mentum, neminem esse, qui aliquid magni, ne dica- substantia densetur, ut in usu opiatorum et nitratorum, mus aliquid sani, repererit. Aristoteles certe com-et in contristationibus: aut quantitate minuatur, ut mentarium de hoc edidit perpusillum, in quo nonnihil in diætis Pythagoricis et monasticis: aut motu inest acuti : quod ipse omnia esse vult, ut solet. At leniatur, ut in otio et tranquillitate. Aër ambiens recentiores tam oscitanter, et superstitiose de hoc fit minus prædatorius, si aut minus incalescat a scripserunt, ut argumentum ipsum, ob eorum vanita- radiis solis, ut in regionibus frigidioribus, in spelun. tem, tanquam vanum et vecors haberi cæperit. cis, in montibus, et in columnis anachoretarum : aut

Secundo monemus, ipsas intentiones, quæ huc summoveatur a corpore; ut in cute densa, et in spectant, medicorum, res nihili esse, et cogitationes plumis avium, et in usu olei et unguentorum absque hominum a re potius abducere, quam versus eam aromatibus. Succi corporis redduntur minus deprædirigere. Sermocinantur enim, mortem in destitu- dabiles, si aut duri facti sint, aut roscidi sive oleosi. tione calidi et humidi consistere : deberi itaque Duri, ut in victu aspero ; vita in frigido; exercitacalorem naturalem confortari, humorem autem radi. tionibus robustis ; balneis quibusdam mineralibus. calem foveri : perinde ac si hæc res jusculis, aut Roscidi, ut in usu dulcium, et abstinentia a salsis et lactacis et malvis, aut amydo, aut jujubis, aut rursus acidis, et maxime omnium in tali mistione potus, quæ aromatibus, aut vino generoso, aut etiam spiritu vini, sit partium valde tenuium et subtilium, absque tamen et oleis chemicis, confici possit. Quæ omnia obsunt omni acrimonia aut acedine. Reparatio fit per potius, quam prosunt.

alimenta : alimentatio autem promovetur quatuor Tertio monemus, ut homines nugari desinant, nec modis : per concoctionem viscerum ad extrusionem tam faciles sint, ut credant, grande illud opus, quale alimenti, ut in confortantibus viscera principalia : est naturæ cursum remorari et retrovertere, posse per excitationem partium exteriorum ad attractionem haustu aliquo matutino, aut usu alicujus pretiosæ alimenti, ut in exercitationibus et fricationibus demedicinæ, ad exitum perduci: non auro potabili, i bitis, atque unctionibus quibusdam et balneis appropriatis : per præparationem alimenti ipsius, ut faci- manare a modestia quadam morum, et a reverentia; lius se insinuet, et digestiones ipsas quadamtenus imprimis erga Deum, cujus creaturæ sumus ; tum anticipet, ut in variis et artificiosis modis cibi con- erga societatem, in qua degimus ; tum etiam erga diendi, potus miscendi, panis fermentandi, et horum nosmet ipsos, quos non minus, imo magis, quam alios, trium virtutes in unum redigendi : per confortatio- revereri debemus. Verum adulterina illa decoratio, nem ipsius ultimi actus assimilationis, ut in somno quæ fucos et pigmenta adhibet, digna certe est illis tempestivo, et applicationibus quibusdam exteriori- defectibus, qui eam semper comitantur ; cum non bus. Renovatio ejus, quod cæpit veterascere, fit sit, aut ad fallendum satis ingeniosa, aut ad utendum duobus modis : vel per intenerationem habitus cor- satis commoda, aut ad salubritatem satis tuta et poris ipsius, ut in usu malacissationum ex balneis, innocua. Miramur autem, pravam hanc consuetuemplastris, et unctionibus : quæ talia sint ut impri- dinem fucandi, leges censorias, tam ecclesiasticas mant, non extrahant: vel per expurgationem succi quam civiles (quæ alias in luxuriam circa vestes, veteris, et substitutionem succi novi, ut in tempesti- | aut cultus capillorum effæminatos, admodum fuerint vis et repetitis purgationibus, sanguinis missionibus, severæ) ita diu fugisse. Legimus certe de Jezabele, et diætis attenuantibus, quæ florem corporis resti- quod pigmentis faciem obliverit; verum de Esthera tuunt. Atque de indiciis hactenus.

et Juditha nil tale perhibetur. Præcepta, quanquam ex ipsis indiciis plurima Pergamus ad athleticam : eam sensu intelligimus possint deduci; tria tamen veluti præcipua subjun- paulo largiori, quam accipi consuevit. Huc enim gere visum est. Præcipimus primo, ut prolongatio referimus quicquid versatur circa conciliandam quavitæ expectetur potius a diætis statis, quam a regi- lemcunque (quam corpus humanum suscipit) habilimine aliquo victus familiari; aut etiam a medica- tatem ; sive sit agilitatis sive tolerantiæ. Quarum mentorum particularium excellentia. Etenim, quae agilitas duas habet partes, robur et velocitatem : ac tanta virtute pollent, ut naturam retrovertere valeant; | tolerantia itidem duas, vel indigentiarum naturalium fortiora plerunque sunt, et potentiora ad alterandum, patientiam, vel in cruciatibus fortitudinem. Quorum quam ut simul in aliqua medicina componi, multo omnium videmus sæpenumero exempla insignia, in minus in victu familiari interspergi possint. Superest practica funambulorum, in duro victu hominum quoitaque ut seriatim et regulariter, et ad tempora certa, rundam barbarorum, in stupendis viribus maniacorum, et vicibus certis recurrentia, adhibeantur.

et in constantia nonnullorum inter exquisita tormenta. Secundo præcipimus, ut prolongatio vitæ expecte- Imo si aliqua alia reperiatur facultas, qua in priorem tur potius ab operatione in spiritus, et a malacissa- partitionem non cadit (qualis in urinatoribus sæpe tione partium, quam a modis alimentandi. Etenim, conspicitur, qui mirifice anhelitum cohibere possunt) cum corpus humanum, ejusqne fabrica (missis ex- ad hanc ipsam artem aggregari volumus. Atque ternis) a tribus patiatur; spiritibus scilicet, partibus, quod talia fieri quandoque possint, manifestissimum et alimentis ; via prolongationis vitæ per alimentandi est: at philosophia et inquisitio causarum circa eamodos longa est; atque per multas ambages et cir- dem fere neglecta jacet; hanc arbitramur ob causam, cuitus: at viæ per operationes super spiritus, et quod hominibus persuasum sit hujusmodi magisteria super partes, multo breviores sunt, et quibus citius naturæ solummodo vel ex peculiari certorum hoad finem desideratum pervenitur; eo quod spiritus minum indole (quæ sub disciplinam non cadit) vel a subito patiantur, et a vaporibus, et ab affectibus, diutina, ab annis usque puerilibus, consuetudine quæ miris modis in eos possunt : partes item, per (quæ potius imperari, quam doceri solet) obtinere. balnea, aut unguenta, aut emplastra, quæ subitas Quod etsi verum prorsus non sit, tamen defectus huetiam impressiones faciunt.

jusmodi rerum quid attinet notare ? Certamina enim Tertio præcipimus, quod malacissatio partium per Olympica jam diu cessarunt: tum etiam in ejusmodi exterius, fieri debet, per consubstantialia, imprimen- rebus mediocritas sufficit ad usum : excellentia autem tia, et occludentia. Consubstantialia enim benevolo mercenariæ cuidam ostentationi fere inservit. partium amplexu libenter excipiuntur, et proprie Postremo accedimus ad artes voluptarias. Eæ malacissant. Imprimentia autem et virtutem mala- secundum sensus ipsos dispertitæ sunt: oculos obcissantium, tanquam vehicula, facilius et altius dede lectat præcipue pictoria, cum aliis artibus innumeris, cunt, atque ipsa partes nonnihil expandunt. Occlu- quæ ad magnificentiam spectant, circa ædificia, hordentia autem, virtutem utrorumque retinent, et tos, vestes, vasa, calices, gemmas, et similia. Aures paulisper figunt, et perspirationem, quæ est res demulcet musica, quæ tanta vocum, spiritus, corda. malacissationi opposita (quia humidum emittit) rum, varietate et apparatu instructa est. Olim etiam cohibent. · Itaque per hæc tria (sed potius ordine hydraulica pro coryphæis quibusdam artis ejus habita disposita et succedentia, quam commixta) res absol- sunt, quæ nunc prope obsoleverunt. Atque artes, vitur. Interim in hac parte monemus; non eam esse quæ ad visum aut auditum spectant, præ aliis præintentionem malacissationis, ut nutriat partes per cipue liberales habitæ sunt: sensus hi duo magis exterius; sed tantum ut eas reddat magis idoneas casti: scientiæ magis eruditæ, quippe qui etiam ad nutriendum. Quicquid enim magis aridum est, mathematicam, veluti ancillam, in familiis suis haminus est activum ad assimilandum. Atque de pro- beant: etiam altera ad memoriam et demonstrationes, longatione vitæ, quæ est pars tertia medicinæ noviter altera ad mores et affectus ánimi nonnihil respicit. ascripta, hæc dicta sint.

Reliquorum sensuum oblectationes, atque artes circa Veniamus ad cosmeticam, quæ certe partes habet ipsos, minus in honore sunt, veluti luxuriæ, quam civiles, partes rursus effæminatas. Corporis enim magnificentiæ, propiores : unguenta, odoramenta, munditia, et decor honestus, recte existimatur pro- | deliciæ et cupediæ mensarum, maxime autem inci

tamenta libidinis, rectius censore, quam doctore, in brutis, e limo terræ; neque enim dictum est, indigent. Optime sane a quibusdam annotatum est, “ Formavit corpus hominis de limo terræ," sed nascentibus et crescentibus rebuspublicis artes mili- “ Formavit hominem;" integrum scilicet hominem, tares florere; in statu et culmine positis liberales; excepto illo spiraculo. Quamobrem partem primam at ad declinationem et decasum vergentibus volup-doctrinæ generalis circa animam humanam, doctritarias. Hæc vero ætas nostra, vereor ne, tanquam nam de spiraculo appellabimus; secundam vero, docin decasu felicitatis

, in artes voluptarias inclinet. trinam de anima sensibili sive producta. Neque Quare ista missa faciamus. Cum artibus voluptariis tamen, cum hactenus philosophiam solam tractemus joculares copulo. Deceptiones siquidem sensuum (quippe sacram theologiam in fine operis collocaviinter delectationes sensuum reponendæ sunt. mus) partitionem istam a theologia mutuaremus,

Jam vero transcursis doctrinis illis circa corpus nisi etiam cum principiis philosophiæ conveniret. humanum (medicina, cosmetica, athletica, volup- Plurimæ enim et maximæ sunt animæ humanæ prætaria) illud obiter monemus; cum in corpore humano cellentiæ supra animas brutorum, etiam philosotot res in considerationem veniant, partes, humores, phantibus secundum sensum manifestæ. Ubicunque functiones, facultates, accidentia : cumque (si nobis autem tot et tantarum invenitur excellentiarum symintegrum esset) constitui oportuisset corpus unicum bolum, ibi merito semper constitui debet differentia doctrinæ de corpore humano, quæ ista omnia com- specifica. Itaque nobis non nimium placet confusa plecteretur (simile illi doctrinæ de anima, de qua illa et promiscua philosophorum de animæ functiomox dicemus) tamen, ne artes nimis multiplicentur, nibus tractatio; ac si anima humana gradu potius, neve veteres artium limites (plusquam necesse fuerit) quam specie, discriminata esset ab anima brutorum : transponantur, doctrinam de partibus corporis hu- non aliter, quam sol inter astra, aut aurum inter memani, de functionibus, de humoribus, de respiratione, talla. de somno, de generatione, de fætu et gestatione in Subjungenda est etiam partitio alia doctrinæ utero, de augmentis, de pubertate, de canitie, de generalis circa animam humanam, antequam de speimpinguatione, et similibus, in corpus medicinæ ciebus fusius loquamur. Etenim, quæ de speciebus recipimus ; licet ad officia illa tria non proprie per- postea dicemus, utramque partitionem, tum illam, tineant; sed quia corpus ipsum hominis sit per quam jam modo posuimus, tum istam, quam nunc omnia medicinæ subjectum. Motum autem volun- proponemus, simul tractabunt. Secunda igitur partarium, et sensum, ad doctrinam de anima rejicimus ; titio sit, in doctrinam de substantia et facultatibus siquidem animæ partes in his duobus sunt potiores. animae, et doctrinam de usu et objectis facultatum. Atque sic doctrinam, quæ circa corpus hominis ver- Præmissis itaque his partitionibus geminis, ad satur, quod animæ pro tabernaculo duntaxat est, species accedamus. Doctrina de spiraculo, eademclaudimus.

que de substantia animæ rationalis, complectitur inquisitiones illas de natura ejus; utrum nativa sit

illa, an adventitia ; separabilis, an inseparabilis ; CAPUT TERTIUM.

mortalis, an immortalis ; quatenus legibus materiæ

alligata, quatenus minime ; et similia. Quæ vero Partitio philosophiæ humanæ circa animam in doc- hujus sunt generis, licet etiam in philosophia, et

trinam de spiraculo; et doctrinam de anima sen- diligentiorem et altiorem inquisitionem subire possibili sire producta. Partitio secunda ejusdem sint, quam adhuc habetur ; utcunque tamen in fine, philosophiæ in doctrinam de substantia et facul- religioni determinanda et definienda rectius transtatibus animæ, et doctrinam de usu et objectis mitti censemus : aliter enim, erroribus haud paucis, facultatum. Appendices due doctrinæ de facul- et sensus illusionibus omnino exponentur. Etenim, tatibus animæ: doctrina de divinatione naturalis, cum substantia animæ, in creatione sua, non fuerit et doctrina de fascinatione. Distributio facul- extracta aut deducta ex massa cæli et terræ, sed tatum animæ sensibilis in motum et sensum. immediate inspirata a Deo ; cumque leges cæli et

terræ sint propria subjecta philosophiæ; quomodo VENIAMUS ad doctrinam anima humana; e possit cognitio de substantia animæ rationalis ex ecjus thesauris omnes cæteræ doctrinæ depromptæ philosophia peti et haberi ? Quinimo ab eadem insunt. Ejus duæ sunt partes ; altera tractat de ani- spiratione divina hauriatur, a qua substantia animæ ma rationali, quæ divina est; altera de irrationali, primo emanavit. quæ communis est cum brutis. Notavimus autem Doctrina vero de anima sensibili, sive producta, paulo superius (ubi de formis loquebamur) differentes etiam quatenus ad substantiam ejus, vere inquiritur : illas duas animarum emanationes, quæ in prima at ea inquisitio nobis quasi desiderari videtur. utriusque creatione se dant conspiciendas; nimirum, Quid enim ad doctrinam de substantia animæ faciquod altera ortum habuerit a spiraculo Dei, altera e unt, actus ultimus, et forma corporis, et hujusmodi matricibus elementorum. Nam de animæ rationalis nugæ logicæ ? Anima siquidem sensibilis sive brugeneratione primitiva, ita ait Scriptura : “ Formavit torum, plane substantia corporea censenda est, a hominem de limo terræ, et spiravit in faciem ejus calore attenuata, et facta invisibilis ; aura (inquam) spiraculum vitæ." At generatio animæ irrationalis, ex natura flammea et aërea conflata, aëris mollitie sive brutorum, facta est per verba illa, “ Producat ad impressionem recipiendam, ignis vigore ad actioaqua, Producat terra.” Hæc autem anima (qualis nem vibrandam dotata ; partim ex oleosis, partim est in homine) animæ rationali organum tantum est, ex aqueis nutrita ; corpore obducta, atque in aniatqne originem habet et ipsa quoque, quemadmodum malibus perfectis in capite præcipue locata ; in ner

vis percurrens, et sanguine spirituoso arteriarum | abstinentiis, atque illis rebus, quæ animam a munerefecta et reparata ; quemadmodum Bernardinus ribus corporis exercendis maxime sevocant, ut sua Telesius et discipulus ejus Augustinus Donius, ali- natura absque impeditionibus exteriorum gaudere qua ex parte, non omnino inutiliter, asseruerunt. possit. Divinatio vero per influxum hoc altero supItaque de hac doctrina diligentior fiat inquisitio : eo positionis fundamento nititur ; quod anima, veluti magis, quod hæc res non bene intellecta, opiniones speculum, illuminationem quandam secundariam a superstitiosas, et plane contaminatas, et dignitatem præscientia Dei et spirituum excipiat: cui etiam animæ humanæ pessime conculcantes, de metempsy- idem, qui priori, status et regimen corporis confert. chosi et lustrationibus animarum per periodos an- Eadem enim animæ sevocatio efficit, ut et sua natura norum, denique de nimis propinqua animæ humanæ impensius utatur, et divinorum influxuum sit magis erga animas brutorum per omnia cognatione, pepe- susceptiva : nisi quod in divinationibus per influxum rit. Est autem hæc anima in brutis anima princi- anima fervore quodam, atque tanquam numinis præpalis, cujus corpus brutorum organum; in homine sentis impatientia (quæ apud priscos sacri furoris autem, organum tantum et ipsa animæ rationalis; nomine vocabatur) corripiatur: in divinatione autem et spiritus potius appellatione, quam animæ, indigi- nativa, quieti potius et vacationi propior sit. tari possit. Atque de substantia animæ hactenus. Fascinatio autem est vis et actus imaginationis in

Facultates autem animæ notissimæ sunt; intel tensivus in corpus alterius (vim enim imaginationis lectus, ratio, phantasia, memoria, appetitus, volun- super corpus proprium ipsius imaginantis superius tas; denique universæ illæ, circa quas versantur perstrinximus). In hoc genere schola Paracelsi, et scientiæ logicæ et ethicæ: sed in doctrina de ani- ementitæ naturalis magiæ cultores, tam fuerunt imma, origines ipsarum tractari debent, idque physice, modici, ut imaginationis impetum et apprehensionem prout animæ innatæ sint, et adhæreant: usus tan- miracula patranti fidei tantum non exæquarint. Alii tum ipsarum, et objecta, illis alteris artibus depu- ad similitudinem veri propius accedentes ; cum tantur. Atque in hac parte nihil egregii (ut nobis occultas rerum energias et impressiones, sensuum videtur) adhuc repertum est; quanquam desiderari irradiationes, contagionum de corpore in corpus eam haud sane dixerimus. Habet etiam pars ista transmissiones, virtutum magneticarum delationes, de facultatibus animæ appendices duas ; quæ et ip- acutius intuerentur ; in eam opinionem devenerunt, sæ, quemadmodum tractantur, potius fumos nobis quod multo magis a spiritu in spiritum (cum spiritus exhibuerunt, quam flammam aliquam lucidam veri- præ rebus omnibus sit, et ad agendum strenuus, et tatis : altera harum est doctrina de divinatione natu- ad patiendum tener et mollis) impressiones, et derali; altera de fascinatione.

lationes, et communicationes fieri poterint. Unde Divinationem ab antiquis, nec male, in duas par- increbuerunt opiniones, factæ quasi populares, de tes divisam habemus; artificialem et naturalem.genio superiori, de hominibus quibusdam infaustis et Artificialis ratiocinando, ex indicatione signorum, ominosis, de ictibus amoris et invidiæ, et aliæ his prædictionem colligit. Naturalis, ex ipsa animi similes. Atque huic conjuncta est disquisitio, quopræsensione interna, absque signorum adminiculis, modo imaginatio intendi et fortificari possit? Quippræsagit. Artificialis duplex; altera argumentatur ex pe si imaginatio fortis tantarum sit virium, operæ causis : altera ex experimentis tantum, cæca quadam pretium fuerit nosse, quibus modis eam exaltari, et auctoritate : quæ posterior, ut plurimum, superstiti- seipsa majorem fieri detur ? Atque hic oblique, nec osa est; quales erant ethnicorum disciplinæ circa minus periculose, se insinuat palliatio quædam et inspectionem extorum, volatum avium, et simi- defensio maximæ partis magiæ ceremonialis. Spelia. Etiam Chaldæorum astrologia solennior, non ciosus enim fuerit prætextus, ceremonias, characteres, multo melior. At artificialis divinatio utraque inter incantationes, gesticulationes, amuleta, et similia, diversas scientias spargitur. Habet astrologus præ- non ex aliquo tacito aut sacramentali cum malis dictiones suas ex situ astrorum : habet etiam medi spiritibus contractu vires nancisci ; sed eo pertinere cus suas, de morte ingruente ; de convalescentia ; tantum, ut imaginatio illius, qui his utitur, roboretur de symptomatibus morborum superventuris, ex urinis, et exaltetur : quemadmodum etiam in religione, pulsibus, aspectu ægrotorum, et similibus : habet, et usus imaginum, ad mentes hominum in rerum contempoliticus, suas: “O urbem venalem, et cito peritu- platione defigendas, et devotionum precantium exram, si emptorem invenerit !" cujus vaticinii fides citandam, invaluit. Attamen mea talis est sententia; non diu morata est; impleta primum in Sylla, pos- etiam si detur, vim imaginationis esse utique potea in Cæsare. Hujusmodi igitur prædictiones præ. tentem, atque insuper ceremonias vim illam intensentis non sunt instituti, verum ad artes proprias dere et roborare ; posito denique, quod adhibeantur remitti debent. Naturalis autem divinatio, ex vi ceremoniæ ad hanc intentionem sincere, atque tanscilicet interna animi ortum habens, ea demum est, quam remedium physicum, absque aliqua vel minima de qua nunc agitur. Hæc duplex est; altera nativa; cogitatione de invitandis per ipsas auxiliis spirituum: altera per influxum. Nativa hoc nititur supposi- haberi nihilominus debent pro illicitis, propterea tionis fundamento; quod anima in se reducta, atque quod sententiæ illi divinæ, adversus hominem propcollecta, nec in corporis organa diffusa, habeat ex ter peccatum latæ, repugnent et recalcitrent: “ In vi propria essentiæ suæ aliquam prænotionem rerum sudore vultus comedes panem tuum.” Siquidem futurarum ; illa vero optime cernitur in somnis, ec- magia ejus generis, egregios illos fructus, quibus stasibus, confiniis mortis ; rarius inter vigilandum, Deus pretium laborem constituit, adipiscendos proaut cum corpus sanum sit ac validum. Hujusmodi ponit, per paucas, easque faciles et minime operosas vero status animi procuratur fere, aut adjuvatur ex observantias,

Supersunt doctrinæ duæ, quæ ad facultates animæ contemplationi forte animum adjecerunt, longius, inferioris, sive sensibilis, præcipue spectant, utpote quam par est, provecti sunt, et sensum corporibus quæ cum organis corporeis maxime communicant. omnibus tribuerunt; ut piaculum fere sit ramum Altera de motu voluntario: altera de sensu et sensi- arboris avellere, ne forte instar Polydori ingemiscat. bili. In priori harum, etiam alias satis jejune in- At debuerant illi differentiam perceptionis et sensus, quisita, unica pars fere integra deest. Etenim de non tantum in comparatione sensibilium ad insensiofficio et fabrica commoda nervorum et musculorum, bilia, secundum corpus integrum, explorare (veluti et aliorum, quæ ad hunc motum requiruntur ; quæ- plantarum et animalium) verum etiam in corpore que pars corporis quiescat, dum alia moveatur; tum ipso sensibili animadvertere, quid in causa sit, cur quod hujusce motus rector, et quasi auriga sit ima- tot actiones expediantur, absque omni tamen sensu? ginatio; adeo ut dimissa imagine, ad quam motus Cur alimenta digerantur, egerantur ; humores et sucfertur, statim intercipiatur et sistatur motus ipse ci, sursum, deorsum, ferantur; cor et pulsus vibrent; (ut cum deambulamus, si alia subeat cogitatio acris viscera, sua quæque opificia, sicut officinæ, produet defixa, continuo consistimus) et aliæ nonnullæ cant; et tamen hæc omnia, et complura alia, absque subtilitates non male in observationem et inquisi- sensu fiant ?

Verum homines non satis acute, quationem jam pridem venerunt. Quomodo vero com- lis sit actio sensus, viderunt, atque quod genus corpressiones, et dilatationes, et agitationes spiritus (qui poris, quæ mora, quæ conduplicatio impressionis proculdubio motus fons est) corpoream et crassam ad hoc requirantur, ut dolor vel voluptas sequatur ? partium molem flectat, excitet, aut pellat, adhuc Denique differentiam inter perceptionem simplicem diligenter inquisitum et tractatum non est. Neque et sensum, nullo modo nosse videntur ; nec quatemirum, cum anima ipsa sensibilis hactenus potius nus fieri possit perceptio absque sensu. Neque pro entelechia et functione quadam habita sit, quam enim hæc verborum tantum controversia est, sed de pro substantia. At quando jam innotuerit, ipsam re magni prorsus momenti. De hac igitur doctrina esse substantiam corpoream et materiatam, necesse (ut imprimis utili, et ad plurima spectante) melius est etiam, ut quibus nisibus aura tam pusilla et inquiratur : quandoquidem etiam circa hanc rem intenera, corpora tam crassa et dura in motu ponere scitia tantum apud nonnullos ex antiquis philosophis possit, inquiratur. De hac parte igitur, cum desi- potuerit, ut omnibus sine discrimine corporibus anideretur, fiat inquisitio.

mam infundi putaverint: neque enim videbant, quoAt de sensu et sensibili longe uberior et diligen- modo motus cum discretione fieri potuerit absque tior adhibita est inquisitio, tam in tractatibus circa ea sensu; aut sensus adesse absque anima. generalibus, quam in artibus specialibus, utpote per- De forma lucis quod debita non facta fuerit inquispectiva, musica ; quam vere nihil ad institutum : sitio (præsertim cum in perspectiva strenue elaboraquandoquidem illa tanquam desiderata ponere non runt homines) stupenda quædam negligentia censeri liceat. Sunt tamen duæ partes nobiles et insignes, quas possit. Etenim, nec in perspectiva, nec alias, aliin hac doctrina desiderari statuimus ; altera de dif- quid de luce, quod valeat, inquisitum est. Radiaferentia perceptionis et sensus; altera de forma lucis. tiones ejus tractantur, origines minime. Sed collo

Atque differentiam inter perceptionem et sensum, catio demum perspectivæ inter mathematica, hunc bene enucleatam, debuerant philosophi tractatibus ipsum defectum et alios similes peperit ; quia a suis de sensu et sensibili præmittere, ut rem maxime physicis præmature discessum est. Tractatio autem fundamentalem. Videmus enim, quasi omnibus cor- de luce, et causis ejus, in physicis rursus superstitiosa poribus naturalibus inesse vim manifestam perci- fere est, tanquam de re inter divina et naturalia mepiendi: etiam electionem quandam amica amplec- dia; adeo ut quidam ex Platonicis eam materia ipsa tendi, inimica et aliena fugiendi. Neque nos de antiquiorem introduxerint. Cum enim spatium esset subtilioribus perceptionibus tantum loquimur, veluti disfatum, id primum lumine, postea vero corpore cum magnes ferrum allicit; flamma ad naphtham impletum fuisse, vanissimo commento asseruerunt: assilit; bulla bullæ approximata coit; radiatio ab ob- quando tamen Scripturæ sacræ, massam cæli et terjecto albo dissilit; corpus animalis utilia assimilat, ræ, tenebrosam, ante lucem creatam, diserte posuinutilia excernit; spongiæ pars (etiam super aquam erint. Quæ vero physice et secundum sensum de elevata) aquam attrahit, aërem expellit; et hujusmodi. ea tractantur, ea statim ad radiationes descendunt, Etenim quid attinet talia enumerare? Nullum siqui- ut parum physicæ inquisitionis circa hanc rem extet. dem corpus ad aliud admotum illud immutat, aut ab Debuerant autem homines contemplationes suas illo immutatur, nisi operationem præcedat perceptio submittere paulisper, et quid sit corporibus omnibus reciproca. Percipit corpus meatus, quibus se in- lucidis commune inquirere, tanquam de forma lusinnat: percipit impetum alterius corporis, cui cedit: cis. Etenim quam immensa est corporis differentia percipit amotionem alterius corporis, a quo detine- (si ex dignitate considerentur) inter solem et lignum batur, cum se recipit : percipit divulsionem sui con- putridum, aut squamas etiam piscium putridas ? Intinui, cui ad tempus resistit : ubique denique est quirere etiam debuerant, quid tandem in causa sit, perceptio. Aër vero calidum et frigidum tam acute cur aliqua ignescant, et lucem ex se jaciant calepercipit, ut ejus perceptio sit longe subtilior, quam facta, alia minime ? Ferrum, metalla, lapides, vitactus humani ; qui tamen pro calidi et frigidi nor- trum, ligna, oleum, sevum, ab igne, vel flammam ma habetur. Duplex igitur deprehenditur circa vibrant, vel saltem rubescunt: at aqua, aër, acerrimo hanc doctrinam hominum culpa : alia, quod eam in- et tanquam furenti calore fervefacta, nihil tamen tactam et intractatam (cum tamen sit res nobilis- lucis adipiscuntur, nec splendent. Quod si quis hoc sima) plerunque reliquerunt : alia, quod qui huic eo fieri putet, quod proprium sit ignis lucere, aqua

VOL. II.

2 A

« VorigeDoorgaan »