Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

obnoxias esse.

minimum multiplicitate onerat, quam liquet esse me tem a fabrica rerum amoverunt; et structuram taphysicam : quippe quæ contemplatur præcipue universi infinitis naturæ prælusionibus et tentamensimplices illas rerum formas (quas superius formas tis (quas uno nomine fatum, aut fortunam vocabant) primæ classis nominavimus) quandoquidem licet attribuerunt; et rerum particularium causas materiæ numero paucæ, tamen commensurationibus et co necessitati, sine intermixtione causarum finalium, ordinationibus suis omnem varietatem constituunt. assignarunt; nobis videtur (quantum ex fragmentis Secunda res, quæ hanc metaphysicæ partem de formis et reliquiis philosophiæ eorum conjicere licet) quanobilitat, hæc nimirum est; quod potestatem huma- tenus ad causas physicas, multo solidior fuisse, et nam emancipet maxime et liberet ; eamque in am. altius in naturam penetrasse, quam illa Aristotelis plissimum et apertissimum operandi campum educat. et Platonis : hanc unicam ob causam, quod illi in Nam physica per angustos et impeditos calles huma. causis finalibus nunquam operam triverunt; hi aunam operam dirigit, naturæ ordinariæ flexuosos tem eas perpetuo inculcarunt. Atque magis in hac tramites imitata. Sed latæ undique sunt sapientibus parte accusandus Aristoteles, quam Plato: quandoviæ; sapientiæ nimirum (quæ a veteribus rerum quidem fontem causarum finalium, Deum scilicet, divinarum et humanarum scientia definiebatur) me omiserit, et naturam pro Deo substituerit, causasque diorum copia et varietas semper suppetit. Causæ ipsas finales, potius ut logicæ amator, quam theoenim physicæ, novis inventis, in simili materia, lucem logiæ, amplexus sit. Neque hæc eo dicimus, quod et ansam præbent: at qui formam aliquam novit, causæ illæ finales veræ non sint, et inquisitione norit etiam ultimam possibilitatem superinducendi admodum dignæ in speculationibus metaphysicæ; naturam illam in omnigenam materiam, eoque minus sed quia dum in physicarum causarum possessiones inter operandum restringitur et alligatur, vel ad excurrunt et irruunt, misere eam provinciam depomateriæ basim, vel ad conditionem efficientis. Quod pulantur et vastant. Alioquin, si modo intra termigenus scientiæ eleganter describit etiam Salomon, nos suos coërceantur, magnopere hallucinantur, quieisi sensu magis divino : “ Non arctabuntur gressuscunque eas physicis causis adversari aut repugnare tui, et currens non habebis offendiculum.” Intelligit putent. Nam causa reddita, quod "palpebrarum pili scilicet sapientiæ vias, nec angustiis nec obicibus oculos muniant,” nequaquam sane repugnat alteri

illi, “ quod pilositas soleat contingere humiditatum Metaphysicæ pars secunda est finalium causarum orificiis: inquisitio, quam non ut prætermissam, sed ut male

Muscosi fontes," etc. collocatam notamus. Solent enim inquiri inter physica, non inter metaphysica. Quanquam si ordinis Neque causa reddita, quod “coriorum in animalibus hoc solum vitium esset, non mihi fuerit tanti. Ordo firmitudo pertinet ad cæli injurias propulsandas,” enim ad illustrationem pertinet, neque est hæc sub-adversatur illi alteri, “ quod illa firmitudo fit ob stantia scientiarum. At hæc ordinis inversio defec-contractionem pororum, in extimis corporum, per tum insignem peperit, et maximam philosophiæ frigus et deprædationem aëris.” Et sic de reliquis : induxit calamitatem. Tractatio enim causarum fina conspirantibus optime utrisque causis ; nisi quod lium in physicis, inquisitionem causarum physicarum altera intentionem, altera simplicem consecutionem expulit et dejecit, effecitque ut homines in istiusmodi denotet. Neque vero ista res in dubium vocat prospeciosis et umbratilibus causis acquiescerent, nec videntiam divinam, aut ei quicquam derogat; sed inquisitionem causarum realium, et vere physicarum potius eandem miris modis confirmat et evehit

. strenue urgerent; ingenti scientiarum detrimento. Nam sicut in rebus civilibus prudentia politica Etenim reperio hoc factum esse, non solum a Pla- fuerit multo altior et mirabilior, si quis opera aliotone, qui in hoc littore semper anchoram figit, rum ad suos fines et desideria abuti possit, quibus verum etiam ab Aristotele, Galeno, et aliis, qui tamen nihil consilii sui impertit (ut interim ea agant, sapissime etiam ad illa vada impingunt. Etenim quæ ipse velit, neutiquam vero se hoc facere intelliqui causas adduxerit hujusmodi; “ Palpebras cum gant) quam si consilia sua cum administris voluntatis pilis, pro sepi et vallo esse, ad munimentum oculo suæ communicaret : sic Dei sapientia effulget mirarum:" aut " corii in animalibus firmitudinem esse ad | bilius, cum natura aliud agit, providentia aliud elicit; propellendos calores et frigora ;” aut “ossa pro quam si singulis schematibus et motibus naturalibus, colamnis et trabibus a natura induci, quibus fabrica providentiæ characteres essent impressi. Scilicet corporis innitatur :” aut " folia arborum emitti, quo Aristoteli, postquam naturam finalibus causis imfructus minus patiantur a sole et vento:" aut “nubes prægnasset : “ Naturamque nihil frustra facere, suiin sublimi fieri, ut terram imbribus irrigent:" aut que voti semper esse compotem (si impedimenta "* terram densari et solidari, ut statio et mansio sit abessent)" et hujusmodi multa eo spectantia posuanimalium ;" et alia similia : is in metaphysicis non isset ; amplius Deo non fuit opus : at Democritus male ista allegarit ; in physicis autem nequaquam. et Epicurus, cum atomos suos prædicabant, eousque Imo, quod cæpimus dicere, hujusmodi sermonum a subtilioribus nonnullis tolerabantur; verum cum discursus (instar remorarum, uti fingunt, navibus ex eorum fortuito concursu, fabricam ipsam rerum adhærentium) scientiarum quasi velificationem et absque mente coaluisse assererent, ab omnibus risu progressum retardarunt, ne cursum suum tenerent, excepti sunt. Adeo ut tantum absit, ut causæ phyet ulterius progrederentur: et jam pridem effecerunt, sicæ homines a Deo et providentia abducant, ut ut physicarum causarum inquisitio neglecta deficeret, contra potius philosophi illi, qui in iisdem eruendis ac silentio præteriretur.

Quapropter philosophia occupati fuerunt, nullum exitum rei reperiant, nisi naturalis Democriti, et aliorum, qui Deum et men postremo ad Deum et providentiam confugiant. At

que hæc de metaphysica dicta sint: cujus partem | honorifico sensui restituatur. Etenim magia apud de causis finalibus, in libris et physicis et metaphy- Persas pro sapientia sublimi, et scientia consensuum sicis, tractatam non negaverim ; in his recte, in illis rerum universalium, accipiebatur ; atque etiam tres perperam, propter incommodum inde secutum.

illi reges, qui ab oriente ad Christum adorandum

venerunt, magorum nomine vocabantur. Nos vero CAPUT QUINTUM.

eam illo in sensu intelligimus, ut sit scientia, quæ

cognitionem formarum abditarum ad opera admiranda Partitio operativa doctrine de natura in mechani- deducat; atque, quod dici solet, activa cum passivis

cam et magiam; quæ respondent partibus specu- conjungendo, magnalia naturæ manifestet. Nam lative : physicæ mechanica, metaphysice magia; quantum ad naturalem magiam (quæ in libris pluriet expurgatio vocabuli magiæ. Appendices due morum volitat) credulas quasdam et superstitiosas operative; inventarium opum humanarum, et cata- traditiones, et observationes de symphathiis et antilogus polychrestorum.

pathiis rerum, atque de occultis et specificis pro

prietatibus complectentem, cum frivolis ut plurimum OPERATIVAM de natura similiter in duas partes experimentis, potius occultandi artificio et larva, dividemus, idque ex necessitate quadam. Subjicitur quam re ipsa, admirandis : non erraverit sane, qui enim hæc divisio divisioni priori doctrinæ specula- eam dixerit a scientia, quam quærimus, tantum distivæ. Physica siquidem, et inquisitio causarum effici. tare, quoad veritatem naturæ, quantum libri rerum entium et materialium, producit mechanicam; at meta- gestarum Arthuri ex Britannia, aut Hugonis Burdephysica, et inquisitio formarum, producit magiam: nam galensis, et hujusmodi heroum umbratilium, differunt causarum finalium inquisitio sterilis est, et, tanquam a Cæsaris commentariis, quoad veritatem historicam. virgo Deo consecrata, nihil parit. Neque nos fugit, Manifestum enim est, Cæsarem majora revera peresse et mechanicam sæpius mere empiricam et ope- petrasse, quam illi de heroibus suis confingere ausi rariam, quæ a physica non pendeat; verum hanc in sunt; sed modis faciendi minime fabulosis. Hujushistoriam naturalem conjecimus ; a philosophia na modi doctrinas bene adumbravit fabula de Ixione ; turali segregamus. Loquimur tantum de ea mecha- qui cum Junonis, potentiæ deæ, concubitum animo nica, quæ cum causis physicis conjuncta est. Verum- sibi designaret, cum evanida nube rem habuit; ex tamen intervenit quædam mechanica, quæ nec pror qua Centauros et Chimæras progenuit. Sic qui sus operaria est, neque tamen philosophiam proprie insana et impotenti cupiditate feruntur ad ea, quæ attingit. Operum enim inventa omnia, quæ in per imaginationis tantum fumos et nebulas cernere hominum notitiam venerunt, aut casu occurrerunt se putant, loco operum, nil aliud quam spes inanes, et deinceps per manus tradita sunt; aut de industria et deformia quædam ac monstrosa spectra, suscipient. quæsita : quæ autem intentionaliter inventa sunt; Hujus autem magiæ naturalis, levis et degeneris

, illa aut per causarum et axiomatum lucem eruta operatio super homines, similis est soporiferis quisunt; aut per extensionem quandam, vel translatio busdam medicamentis ; quæ somnum conciliant, atnem, vel compositionem inventorum priorum depre- que insuper inter dormiendum læta et placentia hensa; quæ magis ingeniosa quædam res est et somnia immittunt. Primo enim intellectum humanum sagax, quam philosophica. Hanc vero partem, in soporem conjicit; canendo proprietates specificas quam neutiquam contemnimus, non multo post, et virtutes occultas, et tanquam cælitus demissas, et cum de experientia literata inter logica tractabimus, per traditionum susurros solummodo perdiscendas ; cursim perstringemus. Enimvero mechanicam, de unde homines ad veras causas eruendas et indagandas qua nunc agimus, tractavit Aristoteles promiscue : non amplius excitantur, et evigilant; sed in hujusHero in spiritualibus; etiam Georgius Agricola, modi otiosis et credulis opinionibus acquiescunt : scriptor recens, diligenter admodum in mineralibus; deinde vero innumera commenta grata, et qualia aliique quamplurimi in subjectis particularibus: adeo quis optaret maxime, instar somniorum, insinuat. ut non habeam, quod dicam de omissis in hac parte; Atque operæ pretium est notare, in illis scientiis, nisi quod mechanica promiscua, secundum exemplum quæ nimium trahunt ex phantasia et fide (quales Aristotelis, diligentius debuissent continuari per labo- sunt magia ista levis, de qua nunc loquimur, alchemia, res recentiorum ; præsertim cum delectu eorum me- astrologia, et aliæ consimiles) media sua, et theoriam, chanicorum, quorum aut causæ magis obscuræ, aut solere esse magis monstrosa, quam finis ipse est, et effectus magis nobiles. Verum qui in hisce insis-actio, quo tendunt. Versio argenti, aut argenti vivi, tunt, quasi oras tantum maritimas perreptant : aut alicujus alterius metalli in aurum, res creditu Premendo littus iniquum.”

dura: attamen longe verisimilius est ab homine, qui

ponderis, coloris favi, malleabilis et extensibilis, Meo siquidem judicio, vix possit aliquid in natura fixi etiam et volatilis, naturas cognitas et perspectas radicitus verti aut innovari, vel per casus aliquos habuerit ; quique similiter prima mineralium semina fortuitos, vel per tentamenta experimentorum, vel ex et menstrua diligenter introspexerit, posse aurum luce causarum physicarum, sed solummodo per in- multa et sagaci molitione tandem produci; quam ventionem formarum. Si igitur desiderari eam par. quod pauca elixiris grana, paucis momentis, alia tem metaphysicæ, quæ de formis agit, posuimus; metalla in aurum vertere valeant, per activitatem sequitur, ut naturalis etiam magia, quæ ad eam est ejusdem elixiris, quæ naturam scilicet perficere, et relativa, similiter desideretur. Verum hoc loco omni impedimento liberare possit. Similiter senecpostulandum videtur, ut vocabulum istud magiæ, in tutis retardatio, aut gradus alicujus juventutis indeteriorem partem jam pridem acceptum, antiquo et stauratio, non facile fidem reperiat: attamen longe

verisimilius est ab homine, qui naturam arefactionis, cum jam tam speculativam quam operativam partem et spirituum super solida corporis deprædationes bene doctrinæ de natura tractaverimus, locus est ut de norit; quique naturam assimilationis, atque alimen- mathematica dicamus, quæ ad utramque est scientia tationis, vel perfectioris, vel pravioris, perspexerit ; auxiliaris. Hæc siquidem in philosophia recepta, naturam etiam spirituum, et quasi flammæ corporis, physicæ et metaphysicæ pars tertia adjungitur. At alias ad consumendum appositæ, alias ad reparan. nobis ista retractantibus et recolentibus, si eam ut dum, notarit; posse per diætas, balnea, unctiones, scientiam substantivam, et principalem, designare medicinas proprias, accommodata etiam exercitia, et in animo esset, magis consentaneum videretur, et similia, vitam prolongari, aut vigorem juventutis rei ipsius naturæ, et ordinis perspicuitati, ut constialiqua ex parte renovari : quam quod hoc fieri possit tueretur tanquam portio metaphysicæ. Quantitas per guttas pauculas, aut scrupulos alicujus pretiosi enim (quæ subjectum est mathematicæ) materia liquoris, aut quintessentiæ. Rursus ex astris fata applicata, veluti dosis naturæ est, et plurimorum elici posse, non statim, aut facile homines consen effectuum in rebus naturalibus causativa: ideoque serint: illa vero; quod hora nativitatis (quæ sæ inter formas essentiales numeranda est. Figura pissime ex pluribus accidentibus naturalibus, vel autem et numerorum potentia in tantum apud antiacceleratur, vel differtur) vitæ totius fortunam regat; quos valere visa est, ut Democritus “ principia vaaut quod hora quæstionis sit cum re ipsa, quæ quæ

rietatis rerum” in “ figuris atomorum" præcipue ritur, confatalis; meras nugas dixeris. Attamen collocaverit: ac Pythagoras “ naturam rerum ex tanta exercet humanum genus impotentia et intem- numeris” constitui asseruerit. Illud interim verum peries, ut non solum, quæ fieri non possunt, sibi est, quantitatem inter formas naturales (quales nos spondeant, sed etiam maxime ardua, sine molestia eas intelligimus) omnium maxime esse abstractam, aut sudore, tanquam feriantes, se adipisci posse con et a materia separabilem : quod ipsum in causa fuit, fidunt. Verum de magia hactenus, cujus et vocabu cur et diligentius exculta, et acrius inquisita ab holum ipsum ab infamia vindicavimus, et speciem minibus fuerit, quam aliæ quæcunque formæ, quæ veram a falsa et ignobili segregavimus.

omnes in materia magis sunt immersæ. Cum enim Hujus vero partis, operativæ scilicet de natura, id hominum animis plane insitum sit (plurimo certe duæ sunt appendices, magni utraque pretii. Prima cum scientiarum detrimento) ut generalium quasi est, ut fiat inventarium opum humanarum, quo exci. campis liberis, magis quam particularium sylvis et piantur, et breviter enumerentur, omnia hominum septis, delectentur, nil repertum est mathematicis bona et fortunæ (sive sint ex fructibus et proventibus gratius et jucundius, quo appetitus iste expatiandi naturæ, sive artis) quæ jam habentur, et quibus et meditandi expleretur. Etsi autem hæc vera sint, homines fruuntur, adjectis iis, quæ olim innotuisse nobis tamen, qui non tantum veritati et ordini, verum constat, nunc autem perierunt : ad hunc finem, ut

etiam usui et commodus hominum, consulimus, satius qui ad nova inventa accingitur, de jam inventis et demum visum est, mathematicas, cum et in physicis, extantibus negotium sibi non facessat.

Hoc vero

et in metaphysicis, et in mechanicis, et in magicis inventarium magis erit artificiosum, magisque etiam plurimum polleant, ut omnium appendices et copias utile, si quæ communi hominum opinione impossi- auxiliares, designare: quod etiam quodammodo facere bilia reputantur, in unoquoque genere adjunxeris : compellimur, propter delicias et fastum mathematicoatque una proxima impossibilibus, quæ tamen ha- rum, qui hanc scientiam physicæ fere imperare disbentur, copules ; ut alterum humanam inventionem cupiant. Nescio enim quo fato fiat, ut mathematica acuat, alterum quadantenus dirigat; utque ex his et logica, quæ ancillarum loco erga physicam se optativis et potentialibus activa promptius deducan gerere debeant, nihilominus certitudinem suam præ tiir. Secunda est, ut fiat calendarium eorum expe

ea jactantes, dominatum contra exercere præsumant. rimentorum, quæ maxime polychresta sunt, et ad Verum de loco et dignitate hujus scientiæ minus aliorum inventionem faciunt et ducunt. Exempli curandum : de re ipsa videamus. gratia, “ Experimentum artificialis conglaciationis

Mathematica aut pura est, aut mixta. Ad puram aquæ," per glaciem cum sale nigro, ad infinita per- referuntur scientiæ, quæ circa quantitatem occupatæ tinet : hoc enim modum condensationis secretum sunt, a materia et axiomatibus physicis penitus ab.

quo homini nihil est fructuosius. Præsto stractam. Eæ duæ sunt, geometria et arithmetica : enim est ignis ad rarefactiones ; verum in conden- quantitatem altera continuam, altera discretam tracsationibus laboratur.

Plurimum autem facit ad tans. Quæ duæ artes, magno certe cum acumine, inveniendi compendium, si hujusmodi polychresta et industria, inquisitæ et tractatæ sunt: veruntamen proprio catalogo excipiantur.

et Euclidis laboribus, in geometricis, nihil additum

est a sequentibus, quod intervallo tot seculorum digCAPUT SEXTUM.

num sit ; et doctrina de solidis, nec a veteribus, nec

a modernis, pro rei usu et excellentia, instructa et magna philosophie naturalis, tam speculative aucta est. In arithmeticis autem, nec satis varia et quam operativæ, appendice mathematica. quodque commoda inventa sunt supputationum compendia, inter appendices potius poni debet, quam inter præsertim circa progressiones, quarum in physicis scienlias substantiras. Partitio mathematicæ in usus est non mediocris ; nec algebra bene consumpuram et mixtam.

mata est ; atque arithmetica illa Pythagorica et

mystica, quæ ex Proclo et reliquiis quibusdam EuOPTIME Aristoteles, “ physicam et mathematicam clidis cæpit instaurari, expatiatio quædam speculagenerare practicam” sive “ mechanicam.” Quare | tionis est. lloc enim habet ingenium humanum, ut

revelat,

De

cum ad solida non sufficiat, in supervacaneis se at priscis et receptis opinionibus discesserimus, eoque terat. Mixta habet pro subjecto axiomata et por- nomine contradicendi ansam cuiquam præbuerimus ; tiones physicas : quantitatem autem considerat, quod ad nos attinet, ut dissentiendi studium longe a quatenus est ad ea elucidanda, et demonstranda, et nobis abest, ita etiam et contendendi consilium. Si actuanda, auxiliaris. Multæ siquidem naturæ partes, hæc vera sunt; nec satis subtiliter comprehendi, nec satis perspicue

• Non canimus surdis, respondent omnia sylvæ :" demonstrari, nec satis dextre et certo ad usum accommodari possint, sine ope et interventu mathematicæ. vox naturæ ingeminabit, etsi vox hominum reclamet. Cujus generis sunt perspectiva, musica, astronomia, Quemadmodum autem Alexander Borgia dicere solecosmographia, architectura, machinaria, et nonnullæ bat, de expeditione Gallorum Neopolitana, " Eos aliæ. Cæterum in mathematicis mixtis integras venisse cum creta in manibus, quo diversoria sua aliquas portiones desideratas jam non reperio, sed notarent, non cum armis, ut perrumperent:" sic multas in posterum prædico, si homines non ferien- nobis magis cordi est pacificus veritatis ingressus ; tur. Prout enim physica, majora indies incrementa ubi quasi creta consignentur animi, qui tantam hoscapiet, et nova axiomata educet ; eo mathematicæ pitem excipere possint; quam qui pugnax est, viamopera nova in multis indigebit, et plures demum fient que sibi per contentiones, et lites sternat. Absolumathematicæ mixtæ.

tis igitur duabus partibus philosophiæ, de Numine Jam autem doctrinam de natura pertransivimus, et de natura, restat tertia de homine. et desiderata in ipsa notavimus. Qua in re si a

FRANCISCI

BARONIS DE VERULAMIO, VICE-COMITIS SANCTI ALBANI,

DE

DIGNITATE ET AUGMENTIS SCIENTIARUM.

LIBER QUARTUS.

AD REGEM SUUM.

Χαίρετε, κήρυκες, Διός άγγελοι ήδε και ανδρών. CAPUT PRIMUM.

Hi enim inter hostes, etiam infensissimos et acerbisPartitio doctrine de homine, in philosophiam huma- simos, ultro citroque inviolati ubique commeabant.

nitatis, et civilem. Partitio philosophie humani- Neque vero nostra buccina homines advocat et excitatis, in doctrinam circa corpus hominis, et doc-tat, ut se mutuo contradictionibus proscindant, aut trinam circa animam hominis. Constitutio unius secum ipsi prælientur et digladientur; sed potius ut doctrine generalis de natura, sive de statu homi- pace inter ipsos facta, conjunctis viribus, se adversus nis. Partitio doctrine de statu hominis, in doc- naturam rerum comparent, ejusque edita et munita trinam de persona hominis, et de fædere animi et capiant et expugnent, atque fines imperii humani corporis. Partitio doctrinæ de persona hominis, (quantum Deus Opt. Max. pro bonitate sua indulsein doctrinam de miseriis hominis, et de præroga- rit) proferant. tivis. Partitio doctrinæ de fædere, in doctrinam Veniamus nunc ad eam scientiam, ad quam nos de indicationibus, et de impressionibus. Assig- ducit oraculum antiquum : nempe ad scientiam nosnatio physiognomiæ et interpretationis somniorum tri. Cui, quo magis nostra intersit

, eo incumbendum naturalium, doctrince de indicationibus.

est diligentius. Hæc scientia homini pro fine est

scientiarum ; at naturæ ipsius portio tantum. Atque Siquis me (rex optime) ob aliquid eorum, quæ hoc pro regula ponatur generali; quod omnes sciproposui, aut deinceps proponam, impetat aut vul-entiarum partitiones ita intelligantur et adhibeantur, neret (præterquam quod intra præsidia majestatis ut scientias potius signent aut distinguant, quam tuæ tutus esse debeam) sciat is, se contra morem et secent et divellant, ut perpetuo evitetur solutio condisciplinam militiæ facere. Ego enim buccinator tinuitatis in scientiis. Hujus etenim contrarium tantum, pugnam non ineo; unus fortasse ex iis, de particulares scientias steriles reddidit, inanes et erroquibus Homerus :

neas, dum a fonte et fomite communi non aluntur.

sustentantur, et rectificantur. Sic videmus Cicero- At virtutum moralium palmæ non minus celebres, nem oratorem, de Socrate et ejus schola conqueren- quam intellectualium. Quantam rem in exercitio tem, quod hic primus philosophiam a rhetorica dis patientiæ exhibet historia illa vulgata de Anaxarcho, junxerit, unde facta sit rhetorica ars loquax et inanis. qui quæstioni et tormentis subjectus, linguam (indicii Constat similiter sententiam Copernici de rotatione spem) dentibus præscidit, et in os tyranni exspuit ? terræ (quæ nunc quoque invaluit) quia phænomenis Neque tolerantia cedit (licet dignitate plurimum) non repugnat, ab astronomicis principiis non posse quod seculo nostro accidit in Burgundo quodam, revinci ; a naturalis tamen philosophiæ principiis, principis Arausionensis interfectore; is virgis ferreis recte positis, posse. Artem denique medicam videmus, flagellatus, et forcipibus ignitis laceratus, nullum si a naturali philosophia destituatur, empiricorum prorsus gemitum edidit: quinetiam cum forte fractum praxi haud multum præstare. Hoc igitur posito, aliquid desuper in caput astantis cujuspiam incideret, accedamus ad doctrinam de homine. Ea duplex ustulatus jam nebulo, et in mediis tormentis, risit ; est : aut enim contemplatur hominem segregatum, qui tamen paulo ante, cum cincinni capillitii, quos aut congregatum atque in societate. Alteram harum gestabat, tonderentur, fleverat. Animi quoque mira philosophiam humanitatis; alteram civilem vocamus. serenitas et securitas, sub ipsum tempus mortis, in Philosophia humanitatis sive humana ex partibus pluribus enituit. Qualis fuit illa centurionis apud similibus illis, ex quibus homo ipse, consistit: nempe Tacitum : is cum a milite, qui eum ex imperato ex scientiis, quæ circa corpus ; et ex scientiis, quæ occisurus esset, juberetur, ut cervices porrigeret forcirca animam versantur.

titer, “ Utinam," inquit ille, " tu tam fortiter ferias." Verum priusqnam distributionis particulares per. At Joannes dux Saxoniæ, cum inter ludum scacchosequamur, constituamus scientiam unam generalem, rum diploma, quo nex ejus in posterum diem mande natura et statu hominis : digna enim certe res dabatur, allatum esset, astantem quendam ad se est, ut emancipetur hæc scientia, et in scientiam vocavit, et subridens: "Specta," inquit, “ num non seorsum redigatur. Conficitur autem illa ex iis re- potiores partes ludi hujus teneam. Iste enim”

(ad bus, quæ sunt tam corpori quam animæ communes. collusorem innuens) “me mortuo, jactabit, suas poti. Rursus, hæc scientia de natura et statu hominis, dis ores partes fuisse.” Noster vero Morus, Angliæ tribui potest in duas partes; attribuendo alteri natu- cancellarius, cum pridie quo moriturus esset, tonsor ram hominis indivisam, alteri vinculum ipsum animæ ad eum veniret (missus scilicet ad hoc, ne forte et corporis : quarum primam doctrinam de persona capillitio promisso esset apud populum in spectaculo hominis

, secundam doctrinam de fædere vocabimus. miserabilior) eumque interrogaret, num tonderi plaLiquet autem hæc omnia, cum sint communia et mixta, ceret; renuit, atque ad tonsorem versus : “Mihi,” primæ illi divisioni scientiarum circa corpus, et scienti- inquit, "cum rege de capite meo controversia est ; arum circa animam versantium, assignari non potuisse. antequam vero illa terminata fuerit, sumptus in illud

Doctrina de persona hominis duas res præcipue non faciam.” Quin et idem, sub ipsum mortis articomplectitur ; contemplationes scilicet de miseriis culum, postquam jam caput in truncum fatalem humani generis ; et de ejusdem prærogativis sive reclinasset, rursus se paululum erexit, et barba, quæ excellentiis. Atque deploratio humanarum ærum ei erat promissior, leniter amota, “At certe hæc,” narum eleganter et copiose a compluribus adornata inquit, "non offendit regem.” Verum, ne hoc loco est, tam in scriptis philosophicis, quam theologicis : longiores simus, satis patet quid velimus, nempe ut estque res et dulcis simul et salubris.

miracula naturæ humanæ, viresque ejus et virtutes At illa altera de prærogativis, digna visa res nobis, ultimæ tam animi quam corporis, in volumen aliquod quæ inter desiderata proponatur. Elegantissime colligantur ; quod fuerit instar fastorum de humanis certe Pindarus (ut plerunque solet) inter laudandum triumphis. Qua in re institutum Valerii Maximi Hieronem ait, “ Eum decerpere summitates ex omni- et C. Plinii probamus, diligentiam et judicium eorum bus virtutibus.” Equidem plurimum ad magnani- requirimus. mitatem et humanum decus conferre posse putarem, Quantum ad doctrinam de fædere, sive de comsi ultimitates (ut loquuntur scholastici) sive summi-muni vinculo animæ et corporis ; ea in duas partes lates (at Pindarus) humanæ naturæ colligerentur ; tribui possit. Quemadmodum enim inter fæderatos præcipue ex historiæ fide. Illud est quid ultimum | intercedunt, et mutua rerum suarum communicatio, et supremum fuerit, quo unquam humana natura per et mutua officia ; sic fædus istud animæ et corporis se ascenderit, in singulis et corporis et animi dotibus. duabus similiter rebus continetur: nimirum ut deQuanta res, quæ de Cæsare narratur, quod amanu scribatur quomodo hæc duo (anima scilicet et corpus) ensibus quinque simul dictare suffecerit ? Quin et se in vicem detegant; et quomodo invicem in se exercitationes illæ antiquorum rhetorum, Protagoræ, agant; notitia sive indicatione, et impressione. HaGorgiæ ; etiam philosophorum, Callisthenis, Posi rum prior (descriptio scilicet, qualis possit haberi donii, Carneadis, ut de quovis themate in utramque notitia de anima ex habitu corporis ; aut de corpore partem ex tempore disserere eleganter et copiose potu- ex accidentibus animi) duas nobis peperit artes, erint ; ingenii humani vires haud parum nobilitant. utramque prædictionis ; inquisitionibus alteram ArisRes autem usu minor, at ostentatione et facultate for- totelis, alteram Hippocratis decoratam. Quanquam tasse major, quam de Archia magistro suo memorat autem tempora recentiora has artes superstitiosis et Cicero: “eum magnum numerum optimorum versuum phantasticis mixturis polluerint; repurgatæ tamen, de iis rebus, quæ tum aggerentia, potuisse dicere ex ac in integrum restitutæ, et fundamentum habent in tempore." Tot millibus hominum nomina reddere po- natura solidum, et fructum edunt ad vitam commutuisse Cyrum aut Scipionem, magnum memoriæ decus.

nem utilem,

Prima est physiognomia, quæ per

« VorigeDoorgaan »