Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

nunc habetur, vilitate et indignitate, quatenus ad | utcunque tamen non defuerunt viri egregii (licet sub corpus ejus integrum ; nec non historiæ Scotiæ regibus) qui meliora merentur, quam incertam et iniquitate et obliquitate, quatenus ad auctorem ejus vagam memoriæ suæ famam, aut elogia arida et recentissimum et uberrimum: reputans mecum, jejuna. Etenim hac ex parte, inventum cujusdam honorificum admodum majestati tuæ futurum, atque ex poëtis recentioribus, quo antiquam fabulam locuopus posteritati gratissimum; si quemadmodum insula pletavit, non inelegans est. Fingit ille, in extremitate hæc Magnæ Britanniæ, se nunc in unam monarchiam fili Parcarum, numisma quoddam, seu monile pendere, coalitam, ad sequentes ætates transmittit; ita in in quo defuncti nomen impressum sit : Tempus autem una historia descripta, a præteritis seculis repeteretur; cultrum Atropi præstolari, et, statim abscisso filo, eodem modo, quo historiam decem tribuum regni numismata eripere, eaque asportata paulo post in Israelis, et duarum tribuum regni Judæ, tanquam fluvium Lethes ex gremio suo projicere : circa flugemellam, sacra pagina deducit. Quod si moles vium autem, magnam avium vim volitare, quæ hujusmodi historiæ, magna certe et ardua, quo minus numismata arripiunt, ac postquam in rostris ipsarum exacte et pro dignitate perscribatur, videatur obfutura, paulisper eadem circumtulerint, paulo post per incuecce tibi memorabilem multo angustioris temporis riam in fluvium decidere permitiunt: inter eas vero, periodum, quatenus ad historiam Anglia, nimirum cygnos reperiri nonnullos, qui si numisma aliquod ab unione rosarum ad unionem regnorum ; spatium cum nomine prehenderint, illico ad templum quoddam temporis, quod, meo quidem judicio, majorem recipit illud deferre solebant, immortalitati consecratum. eventuum, quæ raro se ostendunt, varietatem, quam Hujusmodi itaque cygni nostris temporibus fere in pari successionum numero uspiam in regno hære. defecerunt. Quamvis autem plurimi hominum, curis ditario deprehendere licet. Incipit enim ab adeptione et studiis suis nimio plus quam corporibus mortales, coronæ mixta, partim armis, partim jure : ingressum nominis sui memoriam, veluti fumum aut auram siquidem ferrum aperuit, stabilimentum attulerunt despiciant, nuptiæ : secuta igitur sunt tempora illis initiis con

animi nil magnæ laudis egentes;” sentanea; simillima fluctibus, post magnam tempestatem, tumores et agitationes suas, sed absque aliqua quorum scilicet philosophia et severitas ab ea radice immani procella, retinentibus, atque gubernatoris pullulat, “Non prius laudes contempsimus, quam prudentia, qui unus inter antecessores reges consilio laudanda facere desivimus ;" id tamen apud nos enituit, superatis. Ordine proximus succedit rex, Salomonis judicio non præjudicabit, “ Memoria justi cujus actiones, licet magis impetu quam consilio ad. cum laudibus, at impiorum nomen putrescet:" altera ministratæ, non leve tamen in rebus Europæ mo. perpetuo floret, alterum aut in oblivionem protinus mentum attulerunt, eas subinde librando et inclinando, abit, aut in odorem tetrum computrescit. Ac propprout ipsæ propendebant: quo etiam regnante, cæpit terea in eo ipso stylo, vel loquendi formula, quæ fieri ingens illa status ecclesiastici mutatio, qualis recte admodum recepta est, ut defunctis tribuatur raro admodum prodit in theatrum. Secutus est rex (" felicis memoriæ, piæ momoriæ, bonæ memoria") minor. Dein tentamentum tyrannidis, licet illud agnoscere videmur illud, quod Cicero (mutuatus id brevissimum fuerit, instar febris ephemeræ. Dein ipsum a Demosthene) protulit, “Bonam famam proregnum fæminæ extero regi nuptæ. Rursus regnum priam esse possessionem defunctorum :”

quam quifæminæ solitariæ et cælibis. Hæc omnia demum dem possessionem non possum non notare nostro ævo excepit eventus iste faustus et gloriosus ; nimirum incultam ut plurimum, et neglectam jacere. hujusce insulæ Britanniæ, a toto orbe divisæ, in se Quantum ad relationes, optandum esset prorsus, ut unio; per quam vetus illud oraculum, Æneæ reddi. multo major circa eas adhiberetur diligentia ; quippe tum, quod requiem ei præmonstrabat,

vix incidit aliqua actio paulo illustrior, cui non

intersit calamus aliquis ex melioribus, qui eam exAntiquam exquirite matrem;

cipere, et describere possit. Quoniam autem is supra nobilissimas gentes Angliæ et Scotiæ in nomine perpaucorum hominum esse debet, qui historiam illo Britanniæ, antiquæ suæ matris, jam convenientes, justam pro dignitate conscribat (ut ex paucitate adimpletum sit; in pignus et tesseram metæ, et ex historicorum vel mediocrium satis liquet) idcirco si itus errorum et peregrinationis jam reperti. Ita ut, actiones particulares, sub tempus ipsum, quo geruntur, quemadmodum corpora ponderosa jactata, antequam tolerabili aliquo scripto memorize mandarentur, speponant et consistant, trepidationes quasdam experi randum esset, exorituros quandoque, qui historiam untur; eodem modo probabile videatur, divina pro justam, ope et auxilio illarum relationum, conscribere videntia factum esse, ut monarchia ista, priusquam possent. Illæ enim instar seminarii esse possint, in tua majestate, regiaque tua sobole (in qua spero unde, cum usus foret, hortus amplus et magnificus eam in perpetuum fore stabilitam) consisteret et consereretur. confirmata esset, has tam varias mutationes et vicissitudines, tanquam præludia stabilitatis suæ, subiret. De vitis cogitantem subit quædam admiratio,

CAPUT OCTAVUM. tempora ista nostra haud nosse bona sua; cum tam rara sit commemoratio et conscriptio vitarum, eorum, Partitio historie temporum in historiam universalem qui nostro seculo claruerunt. Etsi enim reges, et el particularem, et utriusque commodo et inconinoda. qui absolutum principatum obtineant, pauci esse possint ; principes etiam in republica libera (tot Historia temporum aut universalis est aut parti. rebuspublicis in monarchiam conversis) haud multi; 1 cularis; hæc alicujus regni, vel reipublicæ, vel na

tionis res gestas complectitur; illa universi orbis. expeditionibus bellicis, in usu sunt. Apud antiquos Neque enim defuerunt, qui historiam mundi etiam certe regum honori dabatur, ut acta palatii sui in ab origine scripsisse videri volunt; farraginem re diaria referrentur ; quod videmus factum fuisse sub rum et compendia narrationum pro historia exhi- Ahasuero Persarum rege ; qui cum noctem ageret bentes : Alii sui temporis res, per orbem terrarum insomnem, diaria proposcit ; ubi conjurationem eumemorabiles, tanquam justa historia complecti posse nuchorum recognovit : at in Alexandri Magni diariis, confisi sunt, conatu profecto magnanimo, atque tam pusilla continebantur, ut etiam, si forte ad fructu haud exiguo. Neque enim res humanæ ita mensam dormiret,, in acta reponeretur. Neque imperiis aut regionibus divisæ sunt, ut non habeant enim sicut annales tantum gravia, ita diaria tantum multa connexa : quare juvat certe, facta, alicui se levia complexa sunt; sed omnia promiscue et cursim culo aut ætati destinata, veluti una tabula contenta diariis excipiebantur, seu majoris seu minoris moet descripta intueri. Fit etiam ut plurima scripta menti. non cotemnenda (qualia sunt eæ, de quibus antea locuti sumus, relationes) alias forte peritura, neque prelum sæpius passura, aut saltem capita ipsorum,

CAPUT DECIMUM. in hujusmodi historiam generalem recipiantur, atque hoc pacto figantur et conserventur. Veruntamen, Partitio secunda historie civilis, in meram et si quis rem rectius perpendat, animadvertet, tam

mixtam. severas esse historiæ justæ leges, ut eas in tanta argumenti vastitate exercere vix liceat; adeo ut minu POSTREMA vero partitio historiæ civilis ea sit, ut atur potius historiæ majestas molis granditate, quam dividatur in meram, aut mixtam. Mixturæ celebres amplificetur. Fiet enim ut, qui tam varia undequa- duæ. Altera ex scientia civili: altera præcipue ex que persequitur, is, informationis religione paulatim naturali. Introductum est enim ab aliquibus genus remissa, et diligentia sua, quæ ad tot res extenditur, scribendi, ut quis narrationes aliquas, non in serie in singulis elanguescente, auras populares et ru historiæ continuatas, sed ex delectu auctoris excerpmores captet; et ex relationibus non admodum au tas conscribat: deinde easdem recolat, et tanquam thenticis, aut hujusmodi aliqua levidensi materia, ruminet; et sumpta ab ipsis occasione, de rebus historiam conficiat. Quinetiam necesse ei erit (ne politicis disserat. Quod genus historiæ ruminatæ opus in immensum excrescat) plurima relatu digna nos sane magnopere probamus, modo hujusmodi consulto prætermittere, atque ad epitomarum ratio- scriptor hoc agat, et hoc se agere confiteatur. Hisnes sæpius delabi. Incumbit etiam aliud periculum toriam autem justam ex professo scribenti, politica non parvum, atque utilitati illi historiæ universalis ubique ingerere, atque per illa, filum historiæ interex diametro oppositum : quemadmodum enim uni. rumpere, intempestivum quiddam et molestum est. versalis historia, narrationes aliquas, quæ alias forte Licet enim historia quæque prudentior, politicis fuissent perituræ, conservat; ita contra sæpenumero præceptis et monitis veluti imprægnata sit, tamen narrationes alias satis fructuosas, quæ aliter victuræ scriptor ipse sibi obstetricari non debet. fuissent, propter grata mortalibus rerum compendia, Mixta etiam est historia cosmographica, idque periinit.

multipliciter: habet enim ex historia naturali, regio

nes ipsas, atque earum situs et fructus; ex historia CAPUT NONUM.

civili, urbes, imperia, mores : ex mathematicis, cli

mata et configurationes cæli, quibus tractus mundi Partitio alia historie temporum, in annales et acta subjacent. In quo genere historiæ, sive scientiæ, diurna. est, quod seculo nostro gratulemur.

Orbis enim

terrarum factus est, hac nostra ætate, mirum in moEtiam historia temporum recte dividitur in an dum fenestratus atque patens. Antiqui certe zonas nales et diaria : quæ divisio, licet ex periodis tem- et antipodas noverant, porum nomina sumat, tamen ad delectum rerum etiam pertinet. Recte enim Cornelius Tacitus, cum

Nosque ubi primus equis oriens afflavit anhelis

Illic sera rubens accendit lumina vesper :" in mentionem magnificentiæ quarundam structurarum incidit, statim subdit: “ Ex dignitate populi Romani idque ipsum magis per demonstrationes, quam per repertum esse, res illustres annalibus, talia diurnis peregrinationes. Verum ut carina aliqua parva urbis actis mandare:” applicando annalibus res, cælum ipsum æmularetur; atque universum globum quæ ad statum reipublicæ pertinent; acta vero et terrestrem, magis etiam obliquo et flexuoso, quam accidentia leviora, diariis. Meo utique judicio, va cælestia solent, itinere circumiverit, ea est nostri selere conveniret disciplinam quandam heraldicam, in culi prærogativa : ita ut præsens ætas jure in symdisponendis non minus librorum, quam personarum, bolo suo usurpare possit, non tantum illud Plus ultra, dignitatibus. Sicut enim nihil rebus civilibus ma ubi antiqui usurpabant Non ultra; atque insuper ilgis detrahit, quam ordinum et graduum confusio; lud Imitabile fulmen, ubi antiqui, Non imitabile fulita etiam auctoritati historiæ gravis haud parum de- men; rogat, si admisceantur politicis res levioris momenti;

“ Demens qui nimbos et non imitabile fulmen :" quales sunt pompæ, et solennitates, et spectacula, et hujusmodi. Atque sane optandum esset, ut illa verum et illud, quod omnem admirationem superat, ipsa distinctio in consuetudinem veniret. Nostris Imitabile cælum, propter navigationes nostras, quivero temporibus, diaria in navigationibus tantum et bus circa universum terræ ambitum, cælestium cor

porum more, volvi et circumagi sæpius concessum non sine partium studio : occupata est autem in fuit.

observanda divina illa convenientia, quæ nonnunquam Atque hæc præclara, in re nautica atque orbe intercedit inter Dei voluntatem revelatam et secreperlustrando, felicitas, de ulterioribus etiam progres- tam. Quamvis enim tam obscura sint consilia et sibus et augmentis scientiarum, spem magnam judicia Dei, ut homini animali sint penitus inscrutafacere possit; præsertim dum divino videatur con bilia, quinetiam sæpius eorum oculis, qui prospiciunt silio esse decretum, ut hæc duo coæva sint: sic e tabernaculo, se subducant; divinæ tamen sapientiæ enim Daniel propheta, de novissimis temporibus visum, aliquando per vices, ad suorum confirmaverba faciens, prædicit, “ Plurimi pertransibunt, et tionem, et confusionem eorum, qui tanquam sine augebitur scientia ;" quasi pertransitus sive per- Deo sunt in mundo, ea quasi majoribus characteribus lustratio mundi atque multiplex augmentum scienti- descripta, sic proponere conspicienda, uti (sicut arum eidem seculo destinarentur: sicut magna ex loquitur propheta) “ quivis etiam in cursu ea perparte jam completum videmus; quandoquidem tem- legere possit ;" hoc est, ut homines mere sensuales pora nostra, duabus illis prioribus doctrinarum peri- et voluptarii, qui judicia illa divina prætervehi festiodis, aut revolutionibus (alteri apud Græcos, alteri nant, neque cogitationes suas in ea unquam defigunt, apud Romanos) eruditione non multum cedant, eas tamen, quamvis propere currant, et aliud agant, ipsa vero in aliquibus longe superent.

agnoscere cogantur. Talia sunt vindictæ seræ et inopinæ; salutes subito affulgentes et insperatæ;

consilia divina per ambages rerum tortuosas, et CAPUT UNDECIMUM.

stupendas spiras, tandem se manifesto expedientia,

et similia : quæ valent, non solum ad consolandos Partitio historie ecclesiasticæ in ecclesiasticam animos fidelium, sed ad percellendas et convincendas

specialem, historiam ad prophetias, et historiam conscientias improborum. Nemeseos.

Historia ecclesiastica in genere, easdem fere cum

CAPUT DUODECIMUM. historia civili partitiones subit. Sunt enim chronica ecclesiastica, sunt vitæ patrum, sunt relationes de De appendicibus historiæ, quæ circa verba hominum synodis, et reliquis ad Ecclesiam spectantibus. ( quemadmodum historia ipsa circa facia) versanProprio vero nomine, recte dividitur in historiam tur: partitio earum in orationes, epistolas, et ecclesiasticam (generis nomine servato) et historiam apophthegmata. ad prophetias, et historiam Nemeseos sive providentiæ. Prima Ecclesiæ militantis tempora et statum Ar non factorum solummodo humani generis, diversum memorat; sive illa fluctuet, ut arca in di verum etiam dictorum memoria servari debet. Neque luvio; sive itineretur, ut arca in eremo; sive con tamen dubium, quin dicta illa quandoque historiæ sistat, ut arca in templo: hoc est, statum Ecclesiæ ipsi inserantur, quatenus ad res gestas perspicue et in persecutione, in motu, et in pace. In hac parte, graviter narrandas faciant et deserviant. Sed dicta defectum aliquem non invenio, quin supersunt in illa sive verba humana proprie custodiunt libri oracomplura potius quam desunt: illud sane optarem, tionum, epistolarum, et apophthegmatum. Atque ut massæ tam prægrandi virtus quoque et sinceritas orationes sane virorum prudentium, de negotiis et narrationum responderent.

causis gravibus et arduis habitæ, tum ad rerum Secunda pars, quæ est historia ad prophetias, ex ipsarum notitiam, tum ad eloquentiam multum valent. duobus relativis constat, prophetia ipsa, et ejus Sed majora adhuc præstantur auxilia ad instruendam adimpletione. Quapropter tale esse debet hujus prudentiam civilem ab epistolis, quæ a viris magnis operis institutum, ut cum singulis ex Scripturis pro- de negotiis seriis missæ sunt; etenim ex verbis phetiis eventuum veritas conjungatur; idque per hominum nil sanius aut præstantius, quam hujusornnes mundi ætates, tum ad confirmationem fidei, modi epistolæ. Habent enim plus nativi sensus, tum ad instituendam disciplinam quandam et peri- quam orationes; plus etiam maturitatis, quam collotiam in interpretatione prophetiarum, quæ adhuc quia subita. Eædem quando continuantur secundum restant complendæ. Attamen in hac re, admittenda seriem temporum (ut fit in illis, quæ a legatis, præest illa latitudo, quæ divinis vaticiniis propria est et fectis provinciarum, et aliis imperii ministris, ad familiaris; ut adimpletiones eorum fiant et conti-reges, vel senatus, vel alios superiores suos mittuntur; nenter et punctualiter: referunt enim auctoris sui aut vicissim ab imperantibus ad ministros) sunt certe naturam ; " Cui unus dies tanquam mille anni, et ad historiam, præ omnibus, pretiosissima supellex. Inille anni tanquam unus dies :” atque licet pleni. Neque apophthegmata ipsa ad delectationem et tudo et fastigium complementi eorum, plerunque ornatum tantum prosunt, sed ad res gerendas etiam alicui certæ ætati vel etiam certo momento destine et usus civiles. Sunt enim (ut aiebat ille) veluti tur ; attamen habent interim gradus nonnullos et “ secures" aut “mucrones verborum," qui rerum et scalas complementi, per dive

mundi ætates. negotiorum nodos acumine quodam secant et peneHoc opus desiderari statuo, verum tale est, ut mag- trant: occasiones autem redeunt in orbem, et quod na cum sapientia, sobrietate, et reverentia tractan- olim erat commodum, rursus adhiberi et prodesse dum sit, aut omnino dimittendum.

potest ; sive quis ea tanquam sua proferat, sive Tertia pars, quæ historia Nemeseos est, sane in tanquam vetera. Neque certe de utilitate ejus rei calamos nonnullorum piorum virorum incidit, sed ad civilia dubitari potest

, quam Cæsar dictator opera VOL. II.

Y

sua honestavit; cujus liber utinam extaret, cum ea, sibi satisfaciat, præsto est poësis, quæ facta magis quæ usquam habentur in hoc genere, nobis parum heroica confingat : cum historia vera successus cum delectu congesta videantur.

rerum, minime pro meritis virtutum et scelerum, Atque hæc dicta sint de historia, ea scilicet parte narret; corrigit eam poësis, et exitus et fortunas, doctrinæ, quæ respondet uni ex cellis sive domiciliis secundum merita et ex lege Nemeseos, exhibet: cum intellectus, quæ est memoria.

historia vera, obvia rerum satietate et similitudine, animæ humanæ fastidio sit; reficit eam poësis, inex

pectata, et varia, et vicissitudinum plena canens. CAPUT DECIMUM TERTIUM.

Adeo ut poësis ista, non solum ad delectationem, sed

etiam ad animi magnitudinem, et ad mores conferat. De secundo membro principali doctrinæ, nempe poësi. Quare et merito etiam divinitatis cujuspiam particeps

Partitio poëseos in narratiram, dramaticam, et videri possit; quia animum erigit, et in sublime parabolicum. Exempla parabolice tria propo- rapit; rerum simulacra ad animi desideria accomhuntur.

modando, non animum rebus (quod ratio facit, et

historia) submittendo. Atque his quidem illecebris Jam ad poësin veniamus. Poësis est genus doc et congruitate, qua animum humanum demulcet, trinæ, verbis plerunque adstrictum, rebus solutum et addito etiam consortio musices, unde suavius inlicentiosum; itaque, ut initio diximus, ad phantasiam sinuari possit, aditum sibi patefecit, ut honori fuerit refertur, quæ iniqua et illicita prorsus rerum con etiam seculis plane rudibus et apud nationes barbaras, jugia et divortia comminisci et machinari solet. cum aliæ doctrinæ prorsus exclusæ essent. Poësis autem (ut supra innuimus) duplici accipitur Dramatica autem poësis, quæ theatrum habet pro sensu, quatenus ad verba, vel quatenus ad res re- mundo, usu eximia est, si sana foret.

Non parva spiciat. Priore sensu, sermonis quidem character enim esse posset theatri, et disciplina, et corruptela : est : carmen enim styli genus, et elocutionis formula atque corruptelarum in hoc genere, abunde est; quædam; nec ad res pertinet : nam et vera narratio disciplina plane nostris temporibus est neglecta. carmine, et ficta oratione soluta conscribi potest. Attamen licet in rebuspublicis modernis habeatur Posteriore vero sensu, constituimus eam, ab initio, pro re ludicra actio theatralis, nisi forte nimium doctrinæ membrum principale, eamque juxta histo- trahat e satira, et mordeat; tamen apud antiquos riam collocavimus, cum nihil aliud sit, quam historiæ curæ fuit, ut animos hominum ad virtutem institueimitatio ad placitum. Nos igitur in partitionibus ret. Quinetiam viris prudentibus et magnis philosonostris, veras doctrinarum venas indagantes et per- phis veluti animorum plectrum quoddam censebatur. sequentes; neque consuetudini et divisionibus re Atque sane verissimum est, et tanquam secretum ceptis (in multis) cedentes; satiras, et elegias, et quoddam naturæ, hominum animos, cum congregati epigrammata, et odas, et hujusmodi, ab instituto sint, magis quam cum soli sint, affectibus et impres. sermone removemus; atque ad philologiam et artes sionibus patere. orationis rejicimus. Sub nomine autem poëseos, de At poësis parabolica, inter reliquas eminet, et historia ad placitum conficta, tantummodo tractamus. tanquam res sacra videtur, et augusta; cum præ

Partitio poëseos verissima, atque maxime ex pro- sertim religio ipsa ejus opera plerunque utatur, et prietate, præter illas divisiones, quæ sunt ei cum per eam commercia divinorum cum humanis exerhistoria communes (sunt enim ficta chronica, vitæ ceat. Attamen et hæc quoque, ingeniorum circa fictæ, fictæ etiam relationes) ea est, ut sit aut narra- allegorias levitate et indulgentia, contaminata invetiva ; aut dramatica ; aut parabolica. Narrativa nitur. Est autem usus ambigui, atque ad contraria prorsus historiam imitatur, ut fere fallat, nisi quod adhibetur. Facit enim ad involucrum; facit etiam res extollat sæpius supra fidem. Dramatica est ad illustrationem. In hoc, docendi quædam ratio; veluti historia spectabilis ; nam constituit imaginem in illo, occultandi artificium quæri videtur. Hæc rerum tanquam præsentium ; historia autem tan autem docendi ratio, quæ facit ad illustrationem, quam præteritarum. Parabolica vero est historia antiquis seculis plurimum adhibebatur. Cum enim cum typo, quæ intellectualia deducit ad sensum. rationis humanæ inventa, et conclusiones (etiam eæ,

Atque de poësi narrativa, sive eam heroicam ap- quæ nunc tritæ et vulgatæ sunt) tunc temporis noræ pellare placet, (modo hoc intelligas de materia non et insuetæ essent, vix illam subtilitatem capiebant de versu,) ea a fundamento prorsus nobili excitata ingenia humana, nisi propius eæ ad sensum, per videtur, quod ad dignitatem humanæ naturæ impri- hujusmodi simulacra et exempla, deducerentur. mis spectat. Cum enim mundus sensibilis sit anima Quare omnia apud illos, fabularum omnigenarum, et rationali dignitate inferior, videtur poësis hæc hu- parabolarum, et ænigmatum, et similitudinum, plena manæ naturæ largiri, quæ historia denegat; atque fuerunt. Hinc tesseræ Pythagoræ, ænigmata animo umbris rerum utcunque satisfacere, cum Sphingis, Asopi fabulæ, et similia. Quinetiam solida haberi non possint. Si quis enim rem acutius apophthegmata veterum sapientum fere per similiintrospiciat, firmum ex poësi sumitur argumentum, tudines rem demonstrabant. Hinc Menenius Agrippa magnitudinem rerum magis illustrem, ordinem magis apud Romanos (gentem eo seculo minime literatam) persectum, et varietatem magis pulchram, animæ seditionem fabula repressit. Denique ut hieroglyhumanæ complacere, quam in natura ipsa, post phica literis, ita parabolæ argumentis erant antilapsum, reperire ullo modo possit. Quapropter cum quiores. Atque hodie etiam et semper eximius est, res gestæ, et eventus, qui veræ historiæ subjiciuntur, et fuit, parabolarum vigor, cum nec argumenta tam non sint ejus amplitudinis, in qua anima humana | perspicua, nec vera exempla tam apta esse possint.

Alter est usus poëseos parabolicæ, priori quasi pedes desinente. Gestabat autem insignia potestatis; contrarius, qui facit (ut diximus) ad involucrum; sinistra fistulam ex septem calamis compactam, dexearum nempe rerum, quarum dignitas tanquam velo tra pedum sive baculum, superius curvum et inflexum. quodam discreta esse mereatur : hoc est, cum oc Induebatur chlamyde ex pelle pardalis. Potestates culta et mysteria religionis, politicæ, et philosophiæ, ei et munera ejusmodi attribuuntur, ut sit deus venafabulis et parabolis vestiuntur. Utrum vero fabulis torum, etiam pastorum, et in universum ruricolarum ; veteribus poëtarum subsit aliquis sensus mysticus, præses item montium. Erat etiam proximus a dubitationem nonnullam habet; atque ipsi certe Mercurio nuncius deorum. Habebatur etiam dux et fatemur nos in eam sententiam propendere, ut non imperator Nympharum, quæ circa eum perpetuo paucis antiquorum poëtarum fabulis mysterium in- choreas ducere, et tripudiare solebant ; comitabantur fusum fuisse putemus. Neque nos movet, quod ista et Satyri, et his seniores Sileni. Habebat insuper pueris fere et grammaticis relinquantur, et vilescant, potestatem terrores immittendi, præsertim inanes et ut de illis contemptim sententiam feramus : quin superstitiosos, qui et Panici vocati sunt. Res gestæ contra, cum plane constet scripta illa, quæ fabulas autem ejus non multæ memorantur: illud præcipuum, istas recitant, ex scriptis hominum, post literas sacras, quod Cupidinem provocavit ad luctam, a quo etiam esse antiquissima, et longe his antiquiores fabulas in certamine victus est. Etiam Typhonem gigantem ipsas (etenim tanquam prius creditæ et receptæ, non retibus implicavit et cohibuit: atque narrant insuper, tanquam excogitatæ ab illis scriptoribus referuntur) cum Ceres mæsta, et ob raptam Proserpinam indigvidentur esse instar tenuis cujusdam auræ, quæ nata, se abscondisset; atque dii omnes ad eam inex traditionibus nationum magis antiquarum in vestigandam magnopere incubuissent, et se per varias Græcorum fistulas inciderunt. Cum vero, quæ circa vias dispertiti essent; Pani solummodo ex felicitate harum parabolarum interpretationem adhuc tentata quadam contigisse, ut inter venandum eam inveniret sint, per homines scilicet imperitos, nec ultra locos et indicaret. Ausus est quoque cum Apolline de communes doctos, nobis nullo modo satisfaciant ; | victoria musices decertare, atque etiam Mida judice philosophiam secundum parabolas antiquas inter prælatus est ; ob quod judicium Midas asininas desiderata referre visum est. Ejus autem operis aures tulit, sed clam et secreto. Amores Panis nulli exemplum unum aut alterum subjungemus. Non referuntur, aut saltem admodum rari ; quod mirum, quod res sit fortasse tanti, sed ut institutum nostrum inter turbam deorum prorsus tam profuse amatoriam, servemus. Id hujusmodi est, ut de operibus illis, videri possit. Illud solummodo ei datur, quod Echo quæ inter desiderata ponimus (si quid sit paulo adamaret, quæ etiam uxor ejus est habita ; atque obscurius) perpetuo aut præcepta ad opus illud unam præterea nympham, Syringam nomine; in instruendum, aut exempla proponamus : ne quis quam propter iram et vindictam Cupidinis (quem ad forte existimet levem aliquam tantum notionem de luctam provocare non reveritus esset) incensus est. illis mentem nostram perstrinxisse, nosque regiones, Etiam Lunam quondam in altas sylvas sevocasse sicut augures, animo tantum metiri, neque eas ingre- dicitur. Neque etiam prolem ullam suscepit, (quod diendi vias nosse. Aliam aliquam partem in poësi similiter mirum est, cum dii, præsertim masculi, desiderari non invenimus; quin potius cum planta prolifici admodum essent,) nisi quod ei attribuatur sit poësis, quæ veluti a terra luxuriante, absque tanquam filia, muliercula quædam ancilla, lambe certo semine, germinaverit, supra cæteras doctrinas nomine ; quæ ridiculis narratiunculis oblectare hosexcrevit, et diffusa est. Verum jam exempla pro- pites solebat, ejusque proles ex conjuge Echo esse a ponemus, tria tantum numero, unum e naturalibus, nonnullis existimabatur. Parabola talis esse videtur. e politicis unum, atque unum denique e moralibus.

Pan (ut et nomen ipsum etiam sonat) universum

sive universitatem rerum repræsentat et proponit. EXEMPLUM PRIMUM PHILOSOPHIÆ, SECUNDUM PARA De hujus origine duplex omnino sententia est, atque BOLAS ANTIQUAS, IN NATURALIBUS.

adeo esse potest. Aut enim a Mercurio est, verbo

scilicet divino (quod et sacræ literæ extra controDe universo, secundum fabulam Panis. versiam ponunt; et philosophi ipsi, qui magis divini

habiti sunt, viderunt) aut ex confusis rerum seminibus. Antiqui generationem Panis in dubio relinquunt; Etenim quidam e philosophis semina rerum etiam alii enim eum a Mercurio genitum : alii longe alium substantia infinita statuerunt; unde opinio de hogenerationis modum ei tribuunt. Aiunt enim procos moiomeriis fluxit, quam Anaxagoras aut invenit, universos cum Penelope rem habuisse, ex quo pro aut celebravit. Nonnulli vero magis acute et miscuo concubitu Pana communem filium ortum esse. sobrie censebant ad varietatem rerum expediendam Neque prætermittenda est tertia illa generationis sufficere, si semina, substantia eadem, figuris varia, explicatio: quidam enim prodiderunt, eum Jovis et sed certis et definitis, essent; et reliqua in positura Hybreos (id est, contumeliæ) filium fuisse. Utcunque et complexu seminum ad invicem ponebant : ex quo orto, Parcæ illi sorores fuisse perhibentur : quæ in fonte opinio de atomis emanavit ; ad quam Demospecu subterraneo habitabant: Pan autem morabatur critus se applicavit, cum Leucippus ejus auctor sub dio. Effigies Panis talis ab antiquitate descri- fuisset. At alii, licet unum rerum principium assebitur; cornutus, cornibus in acutum surgentibus, et rerent (aquam Thales, aërem Anaximenes, ignem 113que ad cælum fastigiatis; corpore toto hispidus et Heraclitus) tamen illud ipsum principium actu univillosus ; barba imprimis promissa ; figura biformis, cum, potentia varium et dispensabile posuerunt, ut humana quoad superiora, sed semifera et in capræ in quo rerum omnium semina laterent. Qui vero

« VorigeDoorgaan »