Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

rans.

mirator, et erga literatos munificus, bibliothecarum in quibus, licet numero pauca sint, quæ adhuc institutor, et in cujus aula (licet imperatoris bellicosi) supersint, singularum scientiarum vestigia alte improfessores et pædagogos gratiosissimos fuisse, me pressa reperias. moriæ proditum est. Adrianus curiosissimus morta- In moralibus observetur primo Alexandri apoph. lium, et inexplebilis omnis varietatis et secreti in thegma circa Diogenem, et adverte (si placet) si vestigator. Antoninus subtilis et quasi scholasticus, forte non unam ex gravissimis quæstionibus moralis unde etiam cymini sector vocatas est. Ex divis fra philosophiæ constituat: “ Utrum qui fruitur externis tribus autem Lucius Commodus, molliori literarum bonis felicior sit, an qui contemnit?” Cum enim genere eruditus.

Marcus etiam cognomine ipso Diogenem cerneret tam parvo contentum, conversus Philosophus. Hi principes, ut doctissimi, ita et ad circumstantes, qui ejus conditionem subsannabant: optimi fuerunt. Nerva clementissimus imperator, “Nisi essem," inquit, “ Alexander, optarem esse quique, si nihil aliud, orbi Trajanum dedit. Trajanus Diogenes.” At Seneca in hac comparatione Diogeomnium, qui imperarunt, et belli et pacis artibus nem prætulit, cum diceret, “Plus erat, quod Diogenes maxime florens : idem imperii fines longissime pro- nollet accipere, quam quod Alexander posset dare." tulit; idem vim dominationis modestissime cohibuit: In naturalibus, observetur illud, quod crebro usurmaximorum etiam extructor operum ; unde a Con- pabat, “ In duabus se rebus mortalitatem suam maxstantino Parietaria per invidiam vocatus est, propter ime percipere, somno et libidine:" quod sane dictum nomen ejus tot parietibus incisum. Adrianus tem- ex intima naturali philosophia depromptum est, non poris ipsius æmulus: injurias enim et ruinas temporis, tam Alexandrum, quam Aristotelem aut Democritum, in quoque genere, cura et munificentia sua, reparavit. sapiens, cum tam indigentia, quam redundantia naAntoninus (ut etiam appellatus est) vir maxime Pius, turæ, per illa duo designata, mortis sint tanquam nativa quadam et insita bonitate, omnibus ordinibus arrhabones. gratus, cujusque regnum (licet haud breve) omnis In poëticis, observetur dictum illud, quum, sancalamitatis expers. Lucius Commodus fratri quidem guine e vulneribus ejus effluente, accerseret unum bonitate cedens, reliquos imperatores plurimos supe- ex adulatoribus, qui ei divinitatum tribuere solebat;

Marcus vir ad exemplar virtutis compositus, “Specta," inquit,“ hominis iste sanguis est, non talis cuique scurra ille, in convivio deorum, nihil habuit, liquor, qualem dixit Homerus Veneris e manu maquod objiceret, præter patientiam erga mores uxoris. nasse, vulnerata a Diomede;" hoc dicto et poëtas, In hac itaque continua sex principum serie, videre et assentatores suos, et se ipsum ridens. cuivis liceat felicissimos fructus doctrinæ, in imperio In dialecticis, accipe reprehensionem illam argucollocatæ, in maxima orbis terrarum tabula depictos. tiarum dialecticarum, circa rejicienda et retorquenda

Jam vero doctrina, non in civilia tantum, atque argumenta, in dicto suo, quo perstrinxit Cassandrum artes pacis, influxum habet, sed et in militari virtute delatores patris sui Antipatri repellentem. Cum exercet vim suam ac potentiam; ut clare perspicitur enim Alexander forte dixisset, “ Numquid putas, in exemplis Alexandri Magni, et Cæsaris Dictatoris; hos homines tam longum iter suscepturos fuisse, quorum antea obiter meminimus, nunc vero ea paulo nisi justam doloris causam habuissent ?” respondit fusius retractabimus. Horum virtutes militares et Cassander, “ Imo hoc ipsum animos eis dedit, quod res in bello gestas, supervacaneum esset notare, aut sperabant longinquitatem viæ obstituram, quo minus recensere, cum in eo genere mundi miracula extite calumnia proderetur." Euge,” inquit rex, strorint: sed de amore ipsorum et studio erga literas, phas Aristotelis, rem pro et contra detorquentes." necnon in iisdem excellentia propria, non alienum Attamen hac ipsa, quam in alio carpebat, arte, cum erit, si pauca subjungamus.

res postularet, in commodum suum uti probe noverat. Educatus fuit Alexander, edoctusque ab Aristotele, Ita enim accidit, ut Callisthenes (quem odio clam (philosopho certe magno,) qui nonnullos e libris suis habebat, quod novæ ejus inter divos relationi refraphilosophicis ei nuncupavit: a latere illius nunquam garetur) in quodam convivio rogatus esset ab una discedebat Callisthenes, aliique pereruditi viri, qui discumbentibus, ut oblectationis gratia (cum esset castra sequebantur, et perpetui erant omnium ejus vir eloquentissimus) thema aliquod pro arbitrio sibi itinerum et expeditionum comites : quo autem pretio sumeret

, de quo subito diceret; ille autem annuens, literas habuerit, haud pauca liquido demonstrant : et laudes gentis Macedonicæ eligens, mirifico cum veluti invidia, qua dignam censuit Achillis fortunam, omnium applausu disseruit: at neutiquam hoc dequod gestarum rerum, laudumque suarum, Homerum lectatus Alexander, subjecit, “ In bona causa, facile præconem invenerat: judicium de pretiosa Darii est cuilibet esse eloquenti ; quin verte,” inquit, arcula, inter reliqua spolia reperta, de qua cum “ stylum, et quid contra nos possis, audiamus." quæstio moveretur, quidnam potissimum dignum Callisthenes negotium in se recepit, idque tam esset, quod in ea asservaretur, ipse, cum alii alia acerbe, tamque aculeate præstitit, ut Alexander indicerent, pro Homeri operibus sententiam tulit: terpellans diceret : “ Etiam malus animus, æque ac epistola objurgatoria ad Aristotelem missa, postquam bona causa, indit eloquentiam." libros physicorum edidisset, in qua expostulat, quod In rhetoricis, ad quæ tropi et ornamenta pertiphilosophiæ mysteria evulgasset ; simulque rescribit, nent, ecce tibi elegantissimum metaphoræ usum, malle se omnibus doctrina et cognitione, quam po- qua Antipatrum, imperiosum et tyrannicum præsitentia ac imperio, præcellere. Sunt et alia, quæ dem, perstrinxit. Cum enim amicus quidam Antihuc spectant. Ipse vero quam egregie animum ex- patri laudaret eum coram Alexandro, quod tam mocoluisset doctrina, in omnibus ejus dictis et responsis deratus esset, neque in Persicum, prout alii præfecti, apparet, vel potius refulget, eruditione plenissimis ; | luxum, usumque purpuræ, veteri Macedoniæ amictu

[ocr errors]

66

exuto, degeneraret : “ At intus," inquit Alexander, computationem anni ; quæ diserte testatur, æque ** Antipater est totus purpureus.” Etiam et illa eum gloriæ sibi duxisse, siderum in cælis leges permetaphora insignis : cum Parmenio ad eum acce- nosse, ac hominibus in terris leges dedisse. deret, in campis Arbellæ; eique ingentem hostium Ex libro quoque, cui titulum præposuit' " Antiexercitum monstraret, qui oculis subjacens noctu, Cato,” facile constat, eum tanto studio accensum ad propter infinitum numerum ignium, veluti alterum victoriam ingenii, quanto belli et armorum, obtinenfirmamentum stellatum repræsentabat; ideoque con- dam ; certamen calami tum suscipientem contra suleret, ut nocturno prælio illos invaderet: “Nolo," maximum eo tempore pugilem, Ciceronem oratorem. inquit Alexander, “ suffurari victoriam."

Rursus in libro “ Apophthegmatum," quæ colleIn politicis, attende gravissimam illam et pruden- git, videmus, honorificentius sibi putasse, si seipsum tissimam distinctionem (quam omnis posteritas am- tanquam in tabellas aut codicillos mutaret, in quos plexa est) qua duos ex præcipuis ejus amicis, He- prudentia aliorum dicta graviaque referrentur; quam phæstionem et Craterum, discrevit, quum diceret; si dicta sua propria, velut oracula, sacrarentur, sicut " Alterum Alexandrum amare, alterum amare re- inepti principes nonnulli, adulatione corrupti, sibi, gem:" dissimilitudinem maximi ponderus, etiam fieri gestiunt. Attamen si recensere vellem pleraque inter fidelissimos regum servos constituens, quod alii ejus dicta (ut feci in Alexandro) sunt ea certe hujusmagis dominorum suorum personas vero affectu pro- modi, qualia notat Salomon, "Verba sapientum sunt sequantur, alii potius moveantur officio erga princi- tanquam aculei, et tanquam clavi in altum defixi.” patum ipsum. Spectetur etiam quam eximie redar- Itaque tria hic tantum proponam, non tam elegantia, gueret errorem, principum consiliariis familiarem, quam vi et efficacia, mirabilia. qui plerunque consilia pro modulo sui animi et for- Primo igitur, magister sit, oportet, loquendi, qui tunæ, non dominorum, suggerunt. Cum enim Da- unico verbo seditionem in exercitu comprimere porius magnas Alexandro offerret conditiones : Par- tuit. Sic autem se res habuit. Romanis mos fuit, menio, “ Ego," inquit, “ si essem Alexander, acci- cum exercitum duces alloquerentur, Milites uti eos perem." Subjecit Alexander, "Et ego quidem, si appellarent : cum magistratus populum, Quirites. essem Parmenio." Postremo, excutiatur acre illud Tumultuabantur milites Cæsaris, ac missionem seatque acutum responsum, ad amicos interrogantes, ditiose flagitabant: non quod hoc ipsi cuperent, sed quid sibi reservaret, cum tot et tanta donaret ? ut hoc postulato Cæsarem ad alias conditiones adi* Spem,” inquit; quippe qui probe sciret, subductis gerent; ille immotus atque inconcussus, silentio facrationibus, spem veram esse sortem, et tanquam to, sic exorsus est : “ Ego, Quirites :" quo verbo, hæreditatem ad magna aspirantium. Hæc Julii eos jam dimissos significabat. Eo perculsi milites Cæsaris sors, cum proficiscens in Galliam, universas et plane obstupefacti, concionantem deinceps peropes profusis largitionibus exhausisset. Hæc etiam petuo obturbabant; et postulato illo missionis postsors Henrici ducis Guisi, nobilissimi principis, licet habito, contra obnixe petebant, ut militum appellanimium ambitiosi, de quo illud increbuit, " Fænera- tio eis restitueretur. torem eum fuisse unum omnium Gallorum maximum, Secundum fuit hujusmodi. Regis nomen Cæsar eo quod omnes opes in nominibus haberet, atque summe affectabat: itaque subornati sunt nonnulli, qui patrimonium universum in obligationes convertisset.” prætereuntem populari acclamatione regem salutaCæterum admiratio hujus principis, dum eum mihi, rent. Ille sentiens acclamationem tenuem fuisse, non ut Alexandrum Magnum, sed ut Aristotelis dis- ac raram ; negotium joco transmisit, ac si erratum cipulum propono, longius fortasse me provexit. esset in cognomine, “ Non rex sum,” inquit, “ sed

Quantum ad Julium Cæsarem, non est opus, ut Cæsar.” Dictum sane hujusmodi, ut si diligenter de præstantia eruditionis ejus, aut ex educatione, excutiatur, vigor ejus et pondus vix exprimi possit. agt ex familiaribus, aut ex responsis suis, conjec- Primum enim recusationem nominis præ se ferebat, foram faciamus. Hæc siquidem eminet in ejus sed neutiquam seriarn : deinde ingentem quandam seriptis et libris : quorum alii extant, alii infeliciter confidentiam et magnanimitatem monstrabat; ac si desiderantur. Primo enim hodie in manibus habetur Cæsaris appellatio illustrior titulus esset, quam regis ; insignis illa bellorum suorum historia, cui nomen et quod haud secus evenit, et usque in hodiernum diem titulum " Commentariorum” duntaxat præfixit: in obtinuit. Sed quod illius maxime intererat, hoc dicquo omnes posteri solidum rerum pondus, et viva tum, summo artificio, finem suum urgebat. Hoc iam actionum quam personarum simulacra, cum cas- enim innuebat S. P. Q. R. de re levi, hoc est, notissima puritate sermonis, narrationisque perspicui- mine tantum (nam potestatem regiam jampridem tate eximia, conjuncta admirantur : quas quidem habebat) secum contendere; ac tali nomine, quale dotes, non a natura infusas fuisse, sed a præceptis complures etiam ex familiis obscuris gerebant: nam institutisque doctrinæ acquisitas, testatur liber cognomen Regis multis Romanorum gentilitium erat, ejus “ De analogia:” qui nihil aliud erat, quam quemadmodum et nos simile quiddam nostro idioGrammaticalis quædam philosophia ; in quo sedulo mate habemus. dedit operam, ut vox ad placitum, redderetur vox ad Ultimum, quod hoc loco repetere placet, tale fuit. licitum ; et consuetudo quoquomodo loquendi, ad Cum Cæsar, post bellum initum, Romam occupasset, congruitatem revocaretur emendate loquendi ; et atque sanctius ærarium reclusisset, ut pecunias ibi verba, quæ sunt rerum imagines, rebus ipsis conve- congestas in usus belli tolleret, restitit Metellus, utarent, non vulgi prorsus arbitrium sequerentur. pote tunc temporis tribunus; cui Cæsar, “ Si per

Ita etiam, veluti monumentum doctrinæ, non mi- stes,” inquit, “ mortuus es.” Dein reprimens se Tius quam potentiæ, emendatam ejus edicto habemus paulum, subjecit, “ Adolescens, durius est mihi hoc

VOL. II.

х

66

dicere, quam facere." Dictum tam mirifice ex ter- que partem librat; prima quæque, quæ se offerunt rore et clementia conflatum, ut nihil supra.

animo, eaque arrident, pro suspectis habet; iterque Verum ut Cæsarem mittamus ; perspicuum est, omne tanquam exploratum inire docet. Eadem adeum probe sibi conscium suæ eximiæ eruditionis mirationem rerum vanam et nimiam evellit, radicem fuisse ; ut liquet ex eo, quod demirantibus nonnullis ipsam omnis infirmi consilii : quippe admiramur res, Lucii Syllæ consilium, in deponenda dictatura, cavil. vel quia novæ sunt, vel quia magnæ. Quantum ad lans dixit, Sylla nescivit literas, dictare non novitatem, nemo est, qui literas, et rerum contempotuit."

plationem penitus imbiberit, quin illud cordi impresNunc autem tempus videtur imponendi finem sum habeat, “ Nil novi super terram.” Neque huic dissertationi de arcta conjunctione militaris vir- enim puparum ludum quisquam magnopere mirabitutis et literariæ (quid enim in hoc genere post tur, qui pone aulæa caput inserens, organa, quibus Alexandrum et Cæsarem afferri potest?) nisi quod moventur, et filamenta cernit. Quantum ad magnimoveor unius et alterius exempli dignitate et inso- tudinem, quemadmodum Alexander Magnus, ingenlentia, eo quod tam subito transierit a ludibrio ad tibus præliis et victoriis in Asia assuetus, cum intermiraculum. Est autem Xenophontis philosophi, qui dum acciperet e Græcia literas, de expeditionibus et e Socratis ludo profectus est in Asiam, cum Cyro dimicationibus quibusdam illic factis, quæ plerunque juniore, in expeditione contra regem Artaxerxem. propter pontem aliquem, aut castellum, aut ad sumHic Xenophon eo tempore peradolescens fuit, et mum pro expugnatione oppidi alicujus suscipiebannunquam aciem aut castra viderat, neque tunc præ- tur, dicere solebat; “ Videri sibi nuncium allatum de fecturam aliquam in exercitu gerebat, sed tantum ranarum et murium pugna, de qua Homerus:" sic sponte, ob amicitiam Proxeni, proficiscebatur. Ad-certe, qui universitatem rerum, ejusque fabricam erat forte fortuna, cum Falinus a magno rege legatus intueatur, illi terræ globus, cum hominibus superad Græcos veniret, postquam Cyrus in acie occu- stantibus (si divinitatem animarum seponas) haud buisset, Græci autem (manipulus tantummodo homi- majus quidpiam videbitur, quam colliculus formicanum) duce orbati, in medio provinciarum Persiæ, a rum; quarum aliæ cum granis, aliæ cum ovis suis, patria sua, plurimorum milliarium intervallis, et aliæ vacuæ, omnes hinc inde circa exiguum pulvisfluminibus maximis atque altissimis, interclusi es- culi acervum reptant, et cursitant. Porro eruditio sent. Legatio huc spectabat, ut, positis armis atque aufert, aut saltem minuit timorem mortis, atque deditis, se regiæ clementiæ submitterent. Cui lega- adversæ fortunæ, quo nihil magis virtutibus moritioni antequam publice responsum esset, complures busque officere solet. Si enim animus cujuspiam, ex exercitu familiariter cum Falino colloqueban- contemplatione mortalitatis, et rerum naturæ corruptur: inter quos Xenophon ita forte locutus est.tibilis, imbutus fuerit et intinctus, juxta cum Epic“ Imo,” inquit, “ Faline, hæc duo tantum nobis jam teto sentiet ; qui, cum pridie exiens, mulierculam supersunt, arma et virtus; si igitur arma dedamus, ob fractam ollam plorantem cerneret, postridie etiam cui usui, obsecro, nobis erit virtus ?" At Falinus exiens aliam mortuum filium deflentem conspiceret, subridens : “ Ni fallor," inquit, “ Atheniensis es, dixit; “ Heri vidi fragilem frangi, hodie vidi moradolescens, et philosophiæ incumbis, atque bellula talem mori.” Quare optime et valde sapienter Virsunt, quæ dicis; sed valde erras, si virtutem vestram gilius, cognitionem causarum cum metus omnis proregiis copis parem esse arbitreris." Ecce ludibrium. Aligatione copulavit, tanquam concomitantia: Sequitur miraculum. Novitius iste ex schola et

“ Felix qui potuit rerum cognoscere causas, philosophus, postquam omnes duces et præfecti pro- Quique metus omnes et inexorabile fatum ditione interempti essent, decem millia peditum Ba

Subjecit pedibus, strepitumque Acherontis avari.” bylone in Græciam reduxit, per medias regis provin- Nimis longum esset singula percurrere remedia, quæ cias, omnibus ejus copiis frustra obnitentibus : quo singulis animi morbis doctrina suppeditat; aliquando facto stuporem injecit omnibus. Græcis autem ab vitiosos humores expurgans, nonnunquam obstruceo tempore ingentes addidit animos et spiritus, ad tiones aperiens, alias concoctionem juvans, alias appePersarum regnum invadendum et subvertendum. titum excitans, non raro vulnera ejus et ulcera sanans, Quod et mox cogitavit sane, et designavit Jason et similia. Quare concludam cum hoc, quod videtur Thessalus ; tentavit et inchoavit Agesilaus Sparta- rationem habere totius, ita nimirum animum doctrinus; perfecit demum Alexander Macedo, omnes nam disponere, et flectere, ut nunquam protinus literati istius prævii egregio facinore incitati. acquiescat et tanquam congeletur in defectibus suis,

Pergamus ab imperatoria militarique virtute ad quin incitet se semper, progressumque spiret. Nemoralem, et eam, quæ est hominuin privatorum. scit illiteratus, quid sit in se descendere, aut secum Primo, certissimum est illud poëtæ :

inire rationes, aut quam suavis vita sit, quæ indies

sentit se fieri meliorem; si qua forte virtute præditus “Scilicet ingenuas didicisse fideliter artes Emollit mores, nec sinit esse feros.”

sit, eam venditabit scilicet, et ubique spectandam

exponet, eaque utetur forsitan commode, quam tamen Eruditio siquidem humanas mentes feritate atque excolere et augere negligit. Rursus, si quo vitio barbarie exuit. Veruntamen opus est, ut accentus laborat, artem atque industriam illud celandi atque sit in voce illa fideliter. Nam tumultuaria cognitio occultandi, minime autem corrigendi, adhibebit; tanflectit potius in contrarium. Eruditio, inquam, levi- quam malus messor, qui perpetuo demetit, falcem tatem, temeritatem, atque insolentiam tollit, dum autem nunquam exacuit; literatus contra, non tantum omnia pericula et ambigua simul cum re ipsa sug- utitur animo virtutesque exercet, sed continue emengerit; rationum et argumentorum pondera in utram- dat se, et in virtute proficit. Imo ut in summa

[ocr errors]

dicam, pro certo est veritatem et bonitatem distingui et non pari gradatione intellectus voluptates, eas, tantum, sicut sigillum et impressionem ; nam veritas quæ sunt affectuum, transcendent ? In cæteris obbonitatem signat: et contra, vitiorum ac perturbati- lectationibus satietas est finitima, et postquam paulo onum procellæ, ex erroris et falsitatis nubibus erum- inveteraverint, flos ipsarum et venustas marcescit: punt.

quo docemur non illas liquidas revera voluptates ac A virtute transeamus ad potentiam et imperium, et sinceras fuisse, sed umbras tantum, et fallacias vodispiciamus si uspiam inveniatur tanta potentia et luptatum, non tam qualitate sua, quam novitate, regnum, quanta eruditio hominis naturam investit jucundas: unde et voluptarii sæpius fiunt monachi, et coronat. Videmus dignitatem imperandi sequi et ambitiosorum principum senectus tristior fere est, dignitatem ejus, cui imperatur. Imperium in belluas et melancholia olsessa. Scientiæ autem non est et pecora, quare bubulcorum, aut opilionum, res vilis: satietas, verum et fruendi, et appetendi perpetuo et imperium in pueros, quale ludimagistrorum, minus subinde recurrens vicissitudo; ut necesse sit hujus honorificum: imperium in mancipia, potius dedecori delectationis bonum simplex esse, non ex accidente, est quam honori : neque multo præstantius est im- aut cum fraude. Neque illa voluptas, quam depinperium tyrannorum, in populum servilem, atque ani- git Lucretius, ultimum in animo locum sortitur : mis et generosa indole exutum.

Unde hoc semper

“ Suave mari magno turbantibus æquora ventis, &c.” manavit judicium, honores liberis monarchiis, aut rebuspublicis suaviores esse, quam sub tyrannis ; “ Suave est spectaculum (inquit) stantem, aut amquia imperium honorificum magis supra volentes est, bulantem in littore, navem intueri tempestate in quam supra invitos et coactos. Ideoque Virgilius, mari jactatam: suave itidem ex edita turri duas cum ex intimo artificio inter humanos honores longe cernere acies concursantes in planitie: at nil dulcius sellet optimos expromere, quos Augusto Cæsari est homini, quam mens per doctrinam in arce veriassignaret, in hæc ipsa verba loquitur :

tatis collocata, unde aliorum errores et labores dis

picere possit.”
“ Victorque volentes
Per populos dat jura, viamque affectat Olympo.”

Denique, ut mittamus vulgaria illa argumenta,

quod per doctrinam scilicet “ homo homini in eo Ast imperium scientiæ longe celsius est, quam im- præstat, in quo ipse brutis :" quod ope doctrinæ perium in voluntatem, licet liberam et non astrictam. ascendat homo intellectu usque ad cælos, quo corpore Ila enim rationi, fidei, et intellectui ipsi dominatur, non potest, et alia similia: cum eo concludamus qui est altissima pars animi, et voluntatem ipsam bono hanc dissertationem de literarum excellentia, regit. Etenim nulla proculdubio terrena est potes- ad quod humana natura ante omnia aspirat, hoc est, tas, quæ in spiritibus hominum et animalibus, eorum- immortalitate et æternitate. Huc enim spectant que cogitationibus et phantasiis, assensu quoque et procreatio sobolis, nobilitatio familiæ, ædificia, funfide, thronum et quasi cathedram suam erigit et dationes, monumenta, fama, ac denique humanorum collocat, præter doctrinam et scientiam. Ac idcirco votorum summa. Atqui videmus monumenta ingenii videmus detestabilem illam, et immensam delectatio- et eruditionis, quanto diutius durent, quam ea, quæ nem, qua hæresiarchæ, falsi prophetæ, et impostores opere et manu facta sunt. Annon Homeri carmina magni perfunduntur, et rapiuntur, postquam sense- viginti quinque annorum centurias et supra, absque rint in fide et conscientiis hominum cæpisse se reg- unius syllabæ, aut literæ jactura, duraverunt ? quo nare: tantam certe, ut qui eam semel degustaverit, spatio innumera palatia, templa, castella, urbes, colrallis fere persecutionibus aut tormentis adigi possit, lapsa sunt, aut diruta ; picturæ ac statuæ Cyri, ut hoc regno se abdicet. Sicut autem hoc illud est, Alexandri, Cæsaris, imo regum et principum multo quod in Apocalypsi dicitur, “ abyssus sive profunda recentiorum, nullo jam sunt modo parabiles: archeSatanæ :" ita e contrario, justus et legitimus in typa enim ipsa, jamdudum confecta vetustate, perianimos hominum dominatus, veritatis ipsa evidentia erunt; exempla autem indies primigenia similituac commendatione dulcissima stabilitus, sane quam dine mulctantur. At ingeniorum imagines perpetuo proxime ad potestatis divinæ similitudinem accedit. integræ manent in libris, nullis temporum injuriis

Quod ad fortunas honores spectat, munificentia obnoxiæ, utpote quæ jugem renovationem recipere doctrinæ non sic regna integra et respublicas locu- possunt : quanquam nec imagines dici proprie pospletat, et ditat, ut non hominum etiam privatorum sint, quia perpetuo generant quodammodo, seminafortunas et opes amplificet, et evehat. Vetus enim

que sua in animos hominum spargunt, atque ætatiobservatio est, Homerum pluribus suppeditasse vic-bus subsequentibus infinitas actiones opinionesque tam, quam Syllam, Cæsarem, aut Augustum, licet suscitant, et progignunt. Quod si navis inventum tot congiaria, tot donativa, tot agrorum assignationes res existimata tam nobilis et admirabilis fuerit, quæ largiti sint. Certe difficile dictu est, arma an literæ opes mercesque hinc inde transportat, regiones, locis plurium fortunas constituerint. Quin si de sumına disjunctissimas, participatione fructuum et commodopotestate loquamur, videmus, si arma, aut jus hære- rum consociat ; quanto rectius literæ celebrari deditatis regnum contulerunt, at literarum sorti sæpius bent, quæ, tanquam naves sulcantes oceanum temcessisse sacerdotium, quod regni semper fuit rivale. poris, remotissima secula ingeniorum et inventorum

Rursus, si delectationem jucunditatemque scientiæ commercio et societate copulant? Porro videmus, intuearis, multum sane illa voluptates alias omnes nonnullos philosophorum, qui maxime immersi erant exuperat. Quid enim ? num forte affectuum volup- sensibus, minimeque divini, atque immortalitatem tates tanto intervallo oblectamenta sensuum excedent, animæ præfracte negabant; hoc tamen vi veritatis quanto voti assecutio felix cantiunculam aut cænam: adactos concessisse, quoscunque motus et actus anima

humana absque corporis organo præstare possit, eos ulla causæ hujus pro doctrina peroratione, aut acetiam post mortem permanere probabile esse: quales tione, judicia rescindam, vel Æsopici galli, qui granimirum erant intellectus, minime autem affectuum num hordei gemmæ prætulit; vel Midæ, qui cum motus. Adeo scilicet scientia immortalis visa est arbiter factus esset inter Apollinem Musarum, et res illis atque incorruptibilis. Nos autem, quibus Panem ovium præsidem, opulentiæ palmam detulit; divina revelatio illuxit, conculcantes hæc rudimenta vel Paridis, qui, spreta sapientia ac potentia, primas atque offucias sensuum, novimus non solum mentem, voluptati et amori dedit; vel Agrippinæ eligentis, sed et affectus perpurgatos, neque animam' tantum, " occidat matrem, modo imperet," imperium licet sed etiam corpus, ad immortalitatem assumptum iri cum conditione detestanda præoptantis ; vel Ulyssis, suo tempore. Sed enim meminerint homines, et " qui vetulam prætulit immortalitati;" typi certe nunc et alias ubi opus fuerit, me in probationibus eorum, qui cousueta optimis præponunt; plurimade dignitate scientiæ, inde ab initio sejunxisse testi- que ejusmodi judicia popularia : hæc enim antiquum monia divina ab humanis; quam methodum con- obtinebunt: verum et illud etiam manebit, cui instanter retinui, separatim utrumque explicans. nixa est semper doctrina, tanquam firmissimo fun

Quamvis vero hæc ita sint, nequaquam tamen hocdamento, quodque nunquam labefactari poterit, mihi sumo, neque me consequi posse confido, ut “ Justificata est sapientia a filiis suis."

FRANCISCI

BARONIS DE VERULAMIO, VICE-COMITIS SANCTI ALBANI,

DE

DIGNITATE ET AUGMENTIS SCIENTIARUM.

LIBER SECUNDUS.

AD REGEM SUUM.

ConsentANEUM videri possit, tametsi non raro secus nobiscum perpendamus, quid principes viri aliiqne eveniat (rex optime) ut, qui sobole numerosa aucti hucusque ad literarum amplificationem attulerint, sunt, quique immortalitatem suam in posteris ipso quid prætermiserint ? hoc autem presse et distincte rum quasi prospectant, præ cæteris mortalibus sint excutiamus, sermone quodam activo et masculo, nussoliciti de statu futurorum temporum; utpote quibus, quam digrediendo, nil amplificando. Ponatur igitur satis intelligunt, carissima illa sua tandem debere illud (quod quivis concedat) opera quæque maxima pignora transmitti. Elizabetha regina, propter et difficillima, vel præmiorum amplitudine, vel convitam cælibem, hospes potius in mundo, quam in- siliorum prudentia et sanitate, vel laborum junccola, fuit ; sua quidem tempora ornavit, et in multis tione superari : quorum primum conatum exstibeavit. Enimvero tuæ majestati (cui Deus pro be- mulat, secundum ambages et errores tollit, tertium nignitate sua dedit tot suscipere liberos, dignos certe mortalium fragilitati succurrit. At inter hæc tria qui te perpetuent, cujusque ætas vigens, et torus merito primas tenet “ Consilii prudentia et sanitas;" fæcundus adhuc plures pollicetur) usquequaque con- hoc est, monstratio et delineatio viæ rectæ et provenit, non modo tuum (quod facis) seculum irra- clivis ad rem, quæ proponitur, peragendam. “Claudiare; verum etiam ad illa curas tuas extendere, dus enim (quod dici solet) in via antevertit cursorem quæ memoria omnis alat, quæque ipsa intueatur extra viam :" et Salomon perapposite ad hanc rem: æternitas. Inter ea autem (nisi studium meum erga “ Ferrum si retusum fuerit, viribus utendum majoliteras me fallit) nil dignius est, aut nobilius, quam ribus : quod vero super omnia prævalet, est sapiensi dotetur orbis terrarum augmentis scientiarum tia.” Quibus verbis innuit, medii prudentem elecsolidis et fructuosis. Quousque enim tandem pau- tionem efficacius conducere ad rem, quam virium culos aliquos scriptores statuemus nobis, tanquam aut intentionem, aut accumulationem. Hæc ut diColumnas Herculis, ne plus ultra in doctrinis pro- cam illud impellit, quod (salvo semper eorum honore, grediamur, cum habeamus majestatem tuam, instar qui de literis quomodocunque meruerunt) perspicio lucidi et benigni sideris, quod nos inter naviganduin atque animadverto, opera eorum atque acta pleraque, conducat, et fortunet ?

ad magnificentiam potius et nominis sui memoriam, Ut igitur ad rem redeamus : recolamus jam, et quam ad scientiarum ipsarum profectum et augmenta,

« VorigeDoorgaan »