Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

posititiis clientem delundere, neque eum instruere ad pro pretio sibi dandå sub conditione, nempe si vinjurandum falsum, vel ad inducendum testes aut scri cat, Cod. de postulat. L. Si qui. Et ff. de pact. L. pluras falsas, neque in gravamen alterius partis dila Sumptus. Ne scilicet eå spe illeetus advocatus per fag tiones non necessarias pelere ac quærere : non enim et nefas vincere conetur, ut sic fraudibus obvietur. licitum est mediis indebitis ad bonum finem perve Quæ hactenus de advocato dicta sunt, proportiona. nire. Unde peccat in modo procedendi quamvis causa liter de procuratore dicenda veniunt. sit justa; non tamen ad restitutionem obligatur, quia Notarius sive tabellio scire lenetur ea quæ ad suum non peccat contra justitiam neque parti adversæ in officium spectant : ut enim ait concilium Trident. juriam facit, sed potiùs ab illà inferenda eam impedit. sess. 22, cap. 10, ex notariorum imperitiâ, plurima De peccatis Advocatorum , vide D. Raymundum l. 2, damna, et multarum occasio litium oritur; quare si de Raptoribus g 39, et D. Antoninum p. 3, tit. 6, c. 2, ex ipsorum ignorantia culpabli, sint causæ alicujus $ 5.

gravis damni, peccant contra justitiam, et ad restituD. Thomas art. 4, docet licitum esse advocato pro tionem obligantur; puta si in contractibus clausulas suo patrocinio pecuniam recipere , ex D. Aug. Epist. ambiguas et confusas apponant , aut quæ difficultates ad Maccdonium , dicens quòd advocatus licitè vendit et contentiones inducunt , aut si clausulas solitas, aut justum patrocinium, el jurisperilus verum consilium. diem, mensem , annum, aliaque necessaria omitRatio est, quia ea quæ quis non tenetur alteri exhi tant, etc. D. Anton., p. 3, lit. 6, c. 3. bere , jure potest pro illorum exhibitione recompen Præter scientiam et diligentiam, requiritur in nolasationem accipere : manifestum est autem quòd advo rio veritas seu fidelitas in hoc consistens : Primò, ut catus non semper tenetur patrocinium præstare , aut sincerè dicta et conventiones partium scribal, nihil consilium dare causis aliorum. Et ideò si vendat suum illis addendo , vel detrahendo , vel aliter immutando, patrocinium, sive consilium, non agit contra justitiam. unde instrumentum reddalur falsum. Secundò, ut solemEl eadem est ratio de medico opem ferente ad sanan nitates et clausulas ad valorem contractus necessarias duin , et de omnibus aliis hujusmodi personis, dum diligenter opponat. Tertiò, ut apud se instrumentorum modò tamen moderatè accipiant, consideratà condi omnium originale accuratè servet, nec nisi transumtione personarum, negotiorum et laboris, et consue plum petentibus communicet. Quartò, nc ut faveat uni Ludine pairix. Si autem per improbitatem aliquid im parti, occultet aut laceret instrumentum , quod altera Moderatè extorqueant, peccant contra justitiain. Unde petit tanquàm sibi necessarium ad recuperandum deAug. dicit ad Macedonium, quòd ab his extorta per

bitum. Quintò, ut parlem, quæ ex ignorantiâ aliquả immoderatam improbitatem repcti solent : data per damnosa vult facere, instruat. Sextò, ut acta conficial tolerabilem consueludinem non solcnt. Ictenùs D. de his quze visu et auditu percipit: unde si notarius Thomas.

scribat in instrumento pecuniam fuisse coram se nuUbi certum pretium advocatis et justiliz ministris meralum, quæ reverà non fuit, tenetur pænâ falsi. Inà principe vel lege rcceptà el non abrogatà , taxatum super notarius debet justitiam servare , tum in confiest, tunc si quid nolabile extra illud extorquealur,

ciendo instrumento , tum in justo pretio exigendo. peccatum mortale est, cum obligatione restituendi il Circa primum cavere debet, ne ullum conficiat instrulum excessum, quia est contra justitiam, ff. de Po

mentum injustum , vel illicitum ac prohibitum, quale stulat. I. Si quis, et in hoc leges sunt justissimæ ad est contractus usurarius, et contractus contra libertollendam omnem lurpitudinem et avaritiam à justi

lalem Ecclesiæ. Item tenetur notarius significare lelix ministris, quia ex unà parle litigantes pudore suf

gala in testamento à se scriplo, prxsertin ad pias funduntur , si parùm conferant, et aliunde vincendi

causas. Circa verò secundum , cavere debet notarius avidilas cos stimulat ad dandum; unde satiùs est quòd

ne pretium accipiat pro re, pro quá nullum pretium pretium sit lege laxatum : aliàs vix est quòd non sit

est exhibendum, ut pro litteris ordinatorum; si tamen imnioderalum. Unde etiam quando nullum pretium

non habeat aliunde salarium constitutum, polest juxta est à lege laxatum, aut ea lex abrogata fuit, non pro

concilium Trident. sess. 21, cap. 1, pro hujusmodi plcrea licitum est advocato extorquere quantùm po

litteris accipere decimam parlein aurci, nempe duode. test, sed lantùm pretium justum arbitrio prudentum

cim solidos. Item notarius cavere debct ne exigat ma · pensalis circumstantiis, nempe gravitate causa, labo jus pretium eo quod à repub. vel å legitima consueture in scribendo el patrocinando, dignitate et perilia

dine taxatum est : nam ultra quòd injustum est preadiocati , consuetudine patriæ, etc. Aliàs si immode tii augmentum , illudque exigendo peccat contra ratum accipiat, etiam consentiente cliente ac obliga- justitiam, peccat eliam contra juramentum præstitum, lionem restitutionis remiliente, adhuc non videtur in quo se obligavit ad fideliter officium suum et leges conscientià tulus, eò quòd ea condonatio non censea

circa illud laias observandum. Unde notarius , in tur omninò voluntaria.

prædictis casibus, peccat peccato perjurii, ci etiam inLege prohibitum est advocato ne paciscatur de qno

justitiæ. w lilis, id est, de mediclaic aut terliå aut quartå parle

NONI ET DECIMI PRÆCEPTI DECALOGI :

Non concupisces uxorem, neque rem proximi tui.

Pauca quædam de his duobus præceptis allulin:us hibere à peccato; sed lex Mosaica ordinat animum ad supra in explicatione sexti et septimi mandati; ne ta virtutem, etiam quoad actus interiores, ut patet ex illo men omillamus præclaram quam D. Thomas circa bæc Deuteron. 6 : Diliges Dominum Deum tuum ; ergo coin 3 Sententiarum, dist. 40, habet doctrinam, placet hibet etiam animum à peccato etiam interiori. Ilerùm de his in proprio suo loco instituere sermonem, Prob. sccundo, quia concupiscentia est in anima; iisdemque verbis huic tractatui in Decalogum ultimam

sed lex Mosaica cohibet à concupiscentià , ut patet in imponere manum, quibus sanctus doctor suum librum

is ultimis præceptis Decalogi , quæ habentur Deulesuper tertium Sententiarum terminavit.

ron. 20, el Exod. 5. Ergo, etc. Ubi refert Magistrum dicentem quòd in præceptis

Prob. tertiò, quia nulla lex bumana prohibct pecnon mochandi et non furandi, ipsa prohibentur notata

calum cordis; nullus enim homo potest esse cordis inopera, in istis verò duobus ultimis , ipsa velatur con

spector et judex. Ergo ad demonstrandum quòd lex cupiscentia, sicque ab illis multùm differunt sicut actus

velus esset divina , expressè prohibuit peccala cordis, interiores ab exterioribus. Illi itaque præceplo: Non

prohibendo illicitum appetitum, tam boni utilis, quàm mechaberis fit superadditio in Evangelio, ubi omnis

delectabilis : exigit enim Deus ab hominibus, præciconcupiscentia luxuriandi prohibctur : similiter et

puè munditiam et bonitatem internam. præcepto non furandi , superadditur prohibitio concupiscendi alienam rem injustè, et ex hoc lex dicitur Prob. quartò, quia lex justa et sancta qualis fuit lex comprimere manum, et non animum; Evangelium ve

velus , uitpotè à Deo dala, velat id quod est malum : rò manum et animum. Hujus autem rationem alfert S.

sed malum magis reperitur in actu interiori, utpotè doctor dicens quòd intentio legis est ut homines ad

radice et principio maliliæ , quàm in exteriori. Inde virtutem inducantur: ad virtutem autem non sufficit ut

Scriptura reprehendit maximè cogitationes malas deactus virtutis qualitercumque Nat, sed oportet ut bo

liberatas, Psalm. 4; monet esse conlerendum de illis, mo sciens et volens, et propter debitum finem , perse

et Levit. 19, dicit : Non oderis fratrem luum in corde verenter et delectabiliter operetur. Similiter etiam tuo, multaque alia peccata cordis in Prophetis passim non sufficit quòd aclus qualitercumque prætermittatur, redargnuntur, ut patebit legentibus. nisi etiam voluntas illum faciendi derelinquatur , et Nec Cbrislus, Matth. 5, quandò dixit : Audistis quia passiones inclinantes ad actum illicitum, ordinentur. dictum est antiquis : Non mæchaberis, non occides, etc., El ideò in præceptis Decalogi non debuit solùm pro propterca docere voluit Judæos solùm ex lege obligahiberi actus illicitus , sed etiam concupiscentia il tos fuisse ad non fornicandum, non occidendom, elc., licitarum rerum. Hactenus D. Thomas loco citato, nullatenùs verò ad non concupiscendum uxorem art. i.

proximi aut rem alienam; ita quòd concupiscendo non peccarent : nam ea qu:e de se intrinsecè mala sunt,

nullatenùs bona el licita fieri possunt per legem. AlQUÆSTIO UNICA.

qui concupiscentia uxoris proximi et rei alienze, de DE CONCUPISCENTIA.

se intrinsecè mala est, perinde ac opus externum corIn bis Decalogi præceptis prohibetur duntaxat con

respondens : ergo id non fuisset legem declarare, sed cupiscentia mala , quam ratio recta el voluntas intra

destruere. Ergo impossibile est quòd Christus per illa limites suos non coercent , prout debent et possunt, verba intellexerit quòd Judæis solum opus externum sed ferri sinunt immoderatè et effrenatè in illicita , à

fuerit ex lege vetitum, Unde dicendum quòd Christus Deo aut ab Ecclesià prohibita : dùm igitur lex ait : non loquitur ibi quantum ad ea ad quæ lex obligat illos, Non concupisces, non prohibet ne ullos in nobis con

sed quantùm ad id ad quod ipsi putabant se obligacupiscentiæ motus sentiamus, omnesque sensualitatis

Los ex lege, nempe se esse adstrictos tantùm ad non actus naturales in nobis penitùs extinguamus, sed so fornicandum actualiter, ad non patrandum homicilùm ne objectis illicitis apprehensis et delectationem

dium, etc. sensualem excilantibus consensum præbeamus, prout

Secunda sententia est negativa, et probatur primò, oslcndimus supra in fine 6 præcepti.

quia lex nova est perfectior quàm lex vetus. Sed nj

hil potest meliùs declarare hanc majorem perfection Utrùm lex Mosaica cohibeal non solùm manum, sed nem, quàm cohibitio animi et manūs ; ergo istud prietiam aninum.

vilegium illi soli reservatum fuit , et poleri non comPrima sententia est affirmativa, et probatur primò, petebat. quia ejusdem est animum ordinare ad virtutem, ct co- Prob. sccundo, quia nihil cohibel animum nisi gralia.

ARTICULUS PRIMUS.

Sed lex vclis gratiam non conferebat, nec justificabal, ponas, sed ab eå tantùm quæ prorumpebat in actum. ul ostendit Apost. in Epist. ad Rom. el 2 ad Corinth., Hactenùs D. Thomas ibidem ; et per hitc expliet docet D. Thomas, lib. 2 Scnt., dist. 40, art. 3, et cantur ac solvuntur argumenta pro primâ senlen2-2, q. 98, art. 1, ad 2, et q. 100, art. 12, et alibi liâ adducta; nihilque aliud concludunt rationes allapassim. Ergo lex vetus non cohibebat animum. tæ pro sccundâ ; et landem habetur quomodò sit acci

Prob. tertiò, quia Christus Dominus supra legis piendum istud dictum, nempe quòd lex Mosaica cohipræcepta que ad faclum pertinent facit additionem de

bebat lantùm marum, et non etiam animum. interiori actu peccali ; sic Matth. 5, postquàm dixit : Veteri legi congruit ut per temporales promissioAudislis quid dictum est antiquis : Non occides, subdit : nes et comminationes Hebræos qui temporalibus et Ego autem dico vobis quia omnis qui irascilur fratri suo, lerrenis erant affecti, ad Deum manuduceret , sicut reus erit, elc. Et sic etiam de machià ct de aliis lo probat D. Thomas, 1-2, q. 99, art. 6, dicens, quod sicut quitur. Ergo lex velus non cohibebat animum : aliàs in scientiis speculativis inducuntur homines ad assentienChristus nihil addidisset ad mandata legis, sicque ejus dum conclusionibus per media syllogistica, ita etiam verba forent superflua, quod est maximum inconve quibuslibet legibus homines inducuntur ad obscrvantias piens, ut patel.

praceplorum per pænas el præmia; videmus autem in Verùm D. Thomas in 3 Sent., q. 40, art. 2, hanc scientiis speculativis quod media proportionantur audicontroversiam egregiè suo more dirimit, dicens quòd tori secundùm ejus conditionem : unde sicut oportel orcoaclio legis juxta Philosophum in fine Ethic., ad hoc dinatè in scientiis procedere, ut ex notioribus disciplina necessaria est ul illi qui persuasionibus ad bonum non incipiat, ita eliam oporlet eum qui vult inducere homiinclinantur per pænas cogantur : unde cohibitio legis se nem ad observantiam præceptorum, ut ex illis eum moerlendit quantùm pæna inflicta per legem : sicut autem vere incipiat quæ sunt in ejus affectu ; sicut pueri provolex vetus infirmis animis nonnisi terrena promittebal, ita cantur ad aliquid faciendum quibusdam puerilibus munueliam pro peccatis temporalem pænam infligebal : « Ocu sculis. Dictum est autem supra, q.98, art. 1, quòd lex velus « lum pro oculo, denlem pro dente : » pænæ autem disponebat ad Christum, sicut imperfectum ad perfectemporales pro peccatis animi infligi non possunt ,

nisi

tum; unde dabalur populo adhuc imperfecto, in соттраqualenùs in aclum exteriorem prorumpunt; aliàs enim ratione ad perfectionem quæ erat futura per Christum. ab homine de eis judicari non potest.

Et ideò populus ille comparatur puero sub pædagogo Et ideò lex velus manum et non animum cohibere di

existenti, ut patet ad Galal. 3. Perfectio autem homicebatur. Lex autem nova promittit et comminatur ælerna nis est, ut contemptis temporalibus, inhæreat spiritualiin præmium et pænam : @lerna autem pena ab illo ju- bus, ut dicit Apostolus ad Philipp. 3; imperfectorum dice infligitur, qui est cordis scrutator ei ideò non so verò est quòd lemporalia bona desiderent , in ordine lalim manum , sed etiam animum cohibet : quod patel in men ad Deum, et perversorum est quòd in temporalibus hoc præceplo : « Non occides, , pro cujus transgres finem constituant. Unde legi veleri conveniebat , ut per sione lex velus hominem occidebat; sed pro irá interiori lemporalia, quæ erant in affectu hominum imperfectorum lex novam pænam comminalur, Matth. 5 : « Qui irasci manuduceret honines ad Deum. Hactenùs D. Thomas. i lur fratri suo, reus erit, etc. » Hiec D. Thomas. Igi- Idemque probat in 3 lib. Sent., dist 40, art. 4, tribus tur Lvangelium passim promillit vitam æternam pro rationibus. præmio, et comminatur in pocnam ignem æternum pro Nicolaus de Lyrå resert quòd Hebræi censebant per supplicio, sicque lex nova dicitur cohibere non solùm hujusmodi præcepta non prohiberi concupiscentiam manum, sed et animum, et etiam pro concupiscentiis uxoris proximi et rerum alienarum , nisi erumpal in el interioribus actibus peccati expressè infligit æter actum exteriorem, v. 8., in osculum, amplexum et nas inferni pænas.

alia hujusmodi; cujus opinionis fuit Josephus, ut paVelus lex verò probibuit quidem concupiscentias tet ex lib. 12 Antiquitalum, cap. 12, ubi ait non vimalas in his duobus mandatis, suisque praeceptis af deri rem dignam supplicio, quòd Antiochus voluisset firmativis et negativis animum ad virtutem ordiuabat, templum Dianæ expoliare , et non perfecisset: inde et à vitio relrahebal; non tamen contra transgresso quidam doctores catholici sumpserunt occasionem res hujusmodi præceptorum pænam aliquam ordinare dicendi , quòd lex velus cohibebat manum, et non poterat, secundùm quam cohibere, vel cogere dicitur, animum. el ideò non sequitur quòd animum cohiberet : ita D.

Verùm his præceptis lex omnes motus illicitos conThomas loco citalo. Idemque dicil de lege civili, cupiscentize interioris prohibebat quidem, gratiam lanempe quòd quamvis intendat ad virtutem inducere

men cordis conversivam ex seipsà non subministraper cohibitionem pænarum, non tamen cogit per poe bal; benè tamen lex evangelica, quæ est lex gratiæ : nas animum, sed solùm manum.

et juxta D. Thomam, 1-2, quæst. 106, art. 1, est prinCaeremonialia legis præcepta indicebant sacrificia

cipaliter ipsa gratia Spiritùs sancti, quze proinde hapro certis peccatis, non autem ita pro peccatis cordis,

bet hoc supra legem veterem, quòd non solùm prohisicut pro peccatis operis, ut videre est in variis ob

beat, sed etiam cum manu comprimat animum , et in varia peccata sacrificiis, Levit. 4, 5 et 6. Lex igitur

tabulis cordis ac in visceribus nostris scripta fuil, omnem concupiscentiam quantùm ad genus suum pro prout Deus promiserat per Jeremiam prophetam, cap. libebat quidem, non tamen ab omni cobibebat per 33, non in labulis lapidcis, sicut lex velus.

vila,

ARTICULUS II.

ordinatur : hæc verò ad avaritiam , id est, ad inordiUtrùm duo ista præcepta sint inter se distincta.

nationem alienarum rerum invito domino possidenda Habentur Exodi 20, ubi sic legitur: Non concupisces

rum : sicut ergo distincta sunt præcepta, quibus opera domum proximi tui , nec desiderabis uxorem ejus, non

ipsa prohibentur, puta : Non mechaberis, non furlum servum, non ancillam, non bovem, non asinum , nec om

facies, ita etiam debent esse duo distincta præcepla nia quæ illius sunt. Item Deuteronomii cap. 5, sic habe

circa cupiditates illis correspondentes, quorum unum tur:

*:Non concupisces uxorem proximi tui : non domum, vetet appetentiam inordinatam boni sensualis delecla non agrum, non servum, non ancillam, non bovem, non bilis, et appellatur concupiscentia carnis : alterum asinum, et universa quæ illius sunt.

verò boni utilis, et dicitur concupiscentia oculorum, Cajetanus, super cap. 20 Exod., sic ait: Et quamvis quas D. Joannes distinguit in primâ suà Epistolà, cap. noverim hoc praeceptum distingui posse in duo præcepta

11, ubi ait : Orane quod est in mundo, concupiscentia dupliciter , vel juxta bìc scripta; alterum de appetitu

carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia rerum immobilium significato per appelitum alienze

etc. domůs; alterum appetitūs rerum mobilium, significati

Nec refert quòd Exod. 20 , primo loco ponatur doappetitu uxoris alienæ, servi, ancillæ, etc. Habel enim mus proximi, deinde uxor, servus, etc. Hæc enim inquamdam speciem alliciendi res immobilis atque per

terpositio unius præcepti in medio alterius , et quasi pelua , ut domus, ager, regnum et hujusmodi. Vel mixtura , juxta aliquos auctores non erat in tabulis juxta scripta Deuler. 5, ubi hæc repeluntur præpo

quas Moyses à Deo accepit per angelos, sed in eis dislero ordine : ila quòd alterum inhibeat appetitum de

stincta et ab invicem separata fuerant hæc duo prielectabilis in uxore alienâ ; aliud appetitum utilis in re cepta ; idque colligunt ex verbis jam relatis Deuteron. alienâ, tam immobili quàm mobili. Rationi tamcn nia

5, quibus standum est. Nam id quod in Exodo indigis consentaneum visum est, ut ipsa mixtura varia stinctè scriptum est , postea in Deuteron. lanquàm (videlicet hic uxoris, cum aliis rebus , quæ possiden- lege repetità et promulgatà, distinctiùs ac nitidiùs est tur : in Deuteronomio autem domûs cum aliis rebus promulgatum. lam mobilibus, quàm immobilibus); ut hæc, inquam,

Vel dici potest verba in Exodo mixta proportionavaria mixlura uxoris et domůs, ex industriå facta sit

liter accipienda esse secundùm subjectam materiam à Moyse , ad insinuandum quòd non refert, quovis

boni delectabilis et utilis, quæ sunt diversæ rationis : modo misceas hæc appetibilia, quia unius sunt præce

jta quòd aliquando contingat ut aliquis habens propenpti: prohibentur enim omnia hæc appetenda , quia

sionem ad unum , non sentiat se affectum ad illud , aliena. Unde non prohibetur mulier, sed alterius uxor,

sed potiùs ab alio valdè abhorreat, sic ut inclinctur et similiter domus et reliqua, quia alterius sunt, ut ex

ad venerea non tantùın opere, sed et affectu sectand:), una eademque ratione prohibendi , unum præceptum

ct tamen à rei aliens concupiscentià , à furlo et raintelligatur. Ilactenùs Cajetanus, et Hebræi idem cen

pinà abhorreat : ideòque ad duplicem istam concupiscbant, ut referunt Lyranus, Sixtus Senensis , et alii.

scentiam reprimendam, in his verbis, elsi mixtis ac Verùm auctores communiter docent esse duo præ

involutis, debuit præceptum duplex assignari. cepla distincta inter se et constitucre nonum et deci

Neque refert quòd omnia relata prohibeantur sub mum Decalogi; aliàs forent tantùm novem contra

unâ ratione, quia scilicet sunt aliena; non refert, inillud Deuteron. 10: Scripsityue in tabulis juxta id quod

quam, quia dùm quis habet copulam cum uxore propriùs scripserul, verba decem que locutus est Dominus ximi, abutitur quidem re alienà , idcoque adulterium ad vos in monte, etc.

est contra justitiam ; id tamen non impedit , quin Idque probat D. Thomas, 1-2, 4. 100, art. 3, ubi pertineat etiam ad luxuriam, el sexto Decalogi præostendil decem esse Decalogi præcepta ; et sic conclu

ceplo ab aliis contra justitiam distinclo, prohibealur. dit : Concupiscentia uxoris alienæ ad commixtionem Similiter dùm quis concupisci: uxorem proximi, desipertinet ad concupiscentiam carnis : concupiscenti derat quidem rem alienam ; cùm tamen desideret ad autem aliarum rerum quæ desiderantur ad possiden concumbendum , jam moechatus est in corde suo. dum, pertinent ad concupiscentiam oculorum; unde

Imò Abulensis super Exod. docet quòd concupiscere August. ponit duo præcepta de non concupiscendo uxorem proximi , non est desiderare rem alienam, rem alienam, et uxorem alienam. Et sic ponit tria cùm uxor non sit possessio viri , quia vir et uxor ad præcepla in ordine ad Deum , et septem in ordine ad paria judicantur, idque est tantùm concupiscere aliproximum, et hoc est melius. Ita D. Thomas , idem quid delectabile : concupiscere autem ulilia , est deque colligitur ex Trident. sess. 14, de Confess., -cap.

siderare possessionem rerum alterius , quia ipsa sunt 5, idque habelur ex ipso nomine Decalogi.

que possidentur , et in hominum commerciis distrahi Confirmatur; nam tam apud Hebræos quàm apud et alienari possunt : secùs verò uxor alterius. Hinc septuaginta interpretes, bis repetitur : Non concupi consullò apponitur etiam ancilla, quæ concupisci posces , ad secernendum sanè concupiscentiam uxoris lest tripliciler, nempe aut ad serviendum, aut ad venalienæ à concupiscentia rerum alienarum ; unde cx dendum, aut ad coeundin : duo prima utilia sunt cl diversitate materie scu objeclorum circa quzc ver pertinent ad pr:eceplum non concupiscendi rein alicsantur , satis superque colligitur distinctio præceplo nam, respondelque seplimo præcepto : Norr furtuin sum : illa enim ad libidinem , seu ad impudicitiam facies : terlium verò perlinel ad concupiscentiam

30

TI. XIV.

carnis ct ad luxuriam, respondetque sexto præcepto : est lex, quce dùm concupiscentiam prohibel, omne malum Non mechaberis, in quo non solùm prohibetur concu prohibet : nisi enim quis concupisceret malum, non fabitus cum uxore alterius, sed etiam cum aliâ quâcum ceret. Unde Matth. 15, dicitur : « De corde exeunt coque muliere extra legitimum matrimonium : sic non "gilationes, adulteria, , etc. Vide D. August., lib. de est mirum, quòd etiam in isto nono præcepto, non Spiritu et litter., cap. 4, et Epist. 89, q. 2. Et alibi aliponatur mulier, sed tantùm alterins uxor. Et ex his

passim et D. Thomam, 2-2, quest. 100, art. 11, in evellitur fundamentum Cajetani.

fine corporis et art. 5, ad 6. Et ibid., q. 23, art. 1, ad Dices : Apostolus ad Romanos 7, indical unicum 1. Appetitus autem irascibilis non dividitur in duas, quia esse concupiscentiæ præceptum; de eâ siquidem so onnes ejus passiones conformantur concupiscentiæ anilàm in singulari loquitur dicens : Concupiscentiam ne mali. Ita D. Thomas, 2-2, q. 77, art. 5, in fine corp. sciebam, nisi lex diceret : non concupisces. Et ibid. sub

ARTICULUS III. dit: Invenio aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meæ, et captivantem me in lege peccati quæ

De concupiscentiâ velitâ boni delectabilis carnalis. est in membris meis. Resp. D. Thomas ibidem quòd Divus Thomas, 1-2, quxst. 34, art. 1, docet quòd peccatum non cognoscitur nisi per legem , quantùm ad delectatio est quies appetitivæ virlulis in aliquo bono reatum pænæ, et offensam Dei : ideò auiem hoc probat amato, et consequens aliquam operationem; potesique Apostolus per concupiscentiam, quia concupiscentia prava essc bona vel mala : cujus ratio accipi potest, primò quicommuniter se habet ad omnia peccata. Unde sumitur dem ex parte boni in quo quiescens delectatur : bonum generuliler , proul sub se continet concupiscentias tam cnim ct malum in moralibus dicitur , secundum quòd venereorum quàm rerum alienarum, de quibus in Deca convenil rationi, vel discordat ab , ut ostendit quæst. logo præcepta distincla dantur. In secundo autem loco 19, art. 3 et 9, sicut in rebus naturalibus aliquid dicie Apostolus legem vocat ordinationem affectuum carnalium tur naturale , ex eo quòd naturæ convenit : innaturale ad delectabilia et ulilia secundùm sensum, quæ est in verò ex eo quod est à naturâ discordans. Quemadmodùm partibus sensilivis hominis tam interioribus , quàm exle igitur naluralibus est quædam quies naturalis , quo rioribus ; quia hujusmodi inclinatio est lanquàm lex scilicet est in eo quod convenit naluræ , ut cùm grave parlis sensitivie, qualenùs sensitiva esi : seu lex carnis, quiescit deorsùm : ita et in moralibus est quædam delequæ est naturalis inclinatio virium inferiorum ad propria ctatio bona , secundùm quòd appetitus superior aut inbona, seu utilia et delectabilia secundùm sensum. Dicitur ferior quiescit in eo quod convenit rationi : el quædam quoque lex peccati, quæ est prena peccati, et deordinatio mala, ex eo quòd quiescit in eo quod è ratione discordat earumdem virium derelicta ex privatione justitiæ origi et à lege Dei. nalis, seu fomes peccati, repugnans rationi , et inducens. Secundò potest accipi alia ralio ex parte operationum, ad peccatum faciendum , sicut lex inducit ad bonum quarum quædam sunt malæ , quædam bonæ. Operatiooperandum , ac per legem divinæ justitiæ introductus nibus autem magis sunt affines delectationes quæ sunt eis fuit; quæ lex fomitis originaliter quidem consistit in conjunctæ, quàm concupiscentiæ que eas tempore preappetitu sensitivo, sed diffusivè invenitur in omnibus cedunt. Unde cùm concupiscentiæ bonarum operationum membris, quæ deserviunt concupiscentiæ.

sini bonæ, malarum verò malæ, multò magis delectationes D. Thomas in 3 Sent., dist. 40, quæst. 1, art. 1, ad bonarum operationum sunt bonæ , malarum verò malæ. 4, dicit , quòd omnis concupiscentia aliquo modo istis Et quæst. 31, art. 5, docet S. doctor quòd cùm induobus mandatis prohibetur , et omne desiderium pec tellectualis cognitio sit perfectior nobisque charior, et candi in quocumque genere, tacitè hic velitum fuit ; ra bonum spirituale majus sil, magisque dileclum , necesse tio autem quare magis expressè prohibita fuerit concu est delectationes intellectuales et spirituales majoris esse piscentia uxoris proximi, et rerum alienarum, jam allata delectationis , quàm corporales el sensuales quoad se; suit; nempe quia sentitur in appetitu experientia venereo verùm quoad nos delectationes corporales sunt magis verum , et in possessione rerum utilium est quid de se ma hementes propler tria. Primò quia sensibilia sunt magis zimè appetibile : secùs verò homicidiumi et falsum testi nota quoad nos, quàm intelligibilia. Secundò quia delemonium, etc. ; sunt enim per se horribilia , cùm natu clationes sensibiles , cùm sint passiones appetitus sensiraliler hoino diligat sibi simile, el etiam verilatem. Nec tivi, sunt cum aliquâ transmutatione corporali, quod non ita inclinatur ad actus irce , utpote qui sunt cum tristiliâ contingit in delectationibus spiritualibus, nisi per quamet respiciuni bonum ut arduum , quàm ad aclus concu dam redundantiam à superiori appelitu ad inferiorem. piscentiæ : utpote qui versantur circa delectationes et Tertiò quia delectationes appetuntur ut medicinæ qucequielem : non ergo fuit tanta necessilas exprimendi dam contra corporales defectus vel molestias, er concupiscentiam homicidii patrandi aut falsum le quibus tristitiæ quædam sequuntur , elc. Et in eâstimonium dicendi , aut circa iram, aut circa alia dem quæst., art. 6, docet S. doctor quòd inter islas peccala cordis. Adde ex D. Thomå, 2-2, quest. delectationes corporales, delectationes lactùs superani 25, art. 1, el quxst. 82, art. 3, ad 2, quòd passiones alias quæ sunt secundùm cæteros sensus, quia unumirascibilis ad passiones concupiscibilis reducuntur sicw puodque in quantum anialur , efficitur delectabile; ul atiad principaliores, inter quas concupiscentia vehementius tem dicitur in primo Metaph. textu primo , sensus promovet, et magis sentitur, et in quodammodò omnes pler duo diliguntur, scilicet propter cognitionem el proaliæ passiones includuntur : et , ui ait D. August., bono pler utilitatem; unde et utroque modo contingit esse de

« VorigeDoorgaan »