Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

pararc eo animo ut liberiùs tractelur indeque arreptâ non enim æquum est ut ob banc actionem licitam et occasione sugiat Nequil tamen dare illi pecunias directe bono communi aut privato necessariam, pænam fapotendo, ut sibi liberam evadendi facultatem tribuai, lionis aut infamiæ notam incurrat. Unde tenentur alii quia custos licitè non potest hanc facultatem vendere, eidem suo testimonio subvenire, utpote innocenti, nec concedere.

etiamsi alius contra quem testimonium ferunt, sit Quæres secundi an possit aliquis damnariad sibi pro- plectendus ; in hoc enim non est inconveniens, cùm pinandum venenum, et reus leneatur ad illum sumen

sit nocens. Hinc colligitur quòd quando lestis mandadum. — Resp. negativè, quia, ut ait D. Thomas, nullus to ju licis debitè vocatus et citatus, comparere recuita condemnalur quod sibi ipsi mortem inferat, sed quòd sat, aut sciens à judice requiri, se abscondit, aut siipse mortem patiatur , et ideò non tenetur facere id unde stens in tribunali à judice legitimè interrogalus, non mors sequatur. Atqui sibi propinare venenum mortife vult respondere, aut dicit se nescire, etc., peccet rum, est sibi ipsi mortem inferre. Ergo nullus potest

contra charitatem, contra obedientiam et justitianı ad id condemnari, et condemnatus non tenetur, imò legalem, ut constat ex dictis de reo, imò et contra licitè nequit illud sumere, sed tantùm id pati mere

justitiam, ut vult probabilior sententia. Ratio est quia passivè se habendo, et adhuc infusum ab aliis ori ejus, quando omissio manifestationis debitü est vera causa non deglutiendo si possit; idemque dicendum de aliis injustæ actionis aut detentionis, lunc non manifestans actionibus directè necem inferentibus.

peccat contra justitiam et tenetur ad restitutionem ARTICULUS IV.

damni inde consecuti. Atqui testis prædiclus est cau

sa saltem indirecta damni proximo consecuti, et De injustitia testium.

quantùm est ex parte sua est causa moralis ut judex De hâc materiâ tractat D. Thomas, 2-2, quæst. 70, ferat sententiam in damnum alterius, et ut pars licsa per quatuor articulos : in primo quærit utrùm homo

non reparetur: ergo illi restituere tenetur. lenealur ad testimonium ferendum, et respondet quòd si Excipiuntur tamen quidam casus. Primus est si lerequiralur testimonium alicujus subditi auctoritate supe stis se occultet antequàm vocetur, aut præsens prudenrioris, cui in his quæ ad justitiam pertinent obedire lene ler veritatem occultet ad vitandum aliquod grave tur, non est dubium quin leneatur testimonium ferre in

damnum , quod inde probabiliter timet obventurum his in quibus secundum ordinem juris testimonium ab eo sibi aut cognatis suis, sive in honore, famå , aut boexigitur, puta in manifestis, et in his de quibus infamia

nis : tunc enim non peccat, nisi ratio boni communis præcessit : secùs verò in aliis, puta in occultis, et de reipub. aut religionis , cui aliter provideri non potest, quibus infamia non præcessit.

id requireret. Ex quo inserunt auctores rarò consanSi verò requiratur ejus testimonium non auctoritate guineos, affines, religiosos, teneri contra consanguisuperioris cui obedire lenetur, tunc distinguendum est. neos testimonium ferre, quia damnum unius redunQuia si testimonium requiratur ad liberandum hominem, dat in alterum , ut patris in filium, vel fratris in fravel ab injustâ morte, seu pænâ quâcumque, vel à falsd trem, etc., et exinde maxima dissensiones, rixæ, et infamiâ, vel ab aliquo danıno, tunc tenetur homo ad te inimicitiæ nascerentur inter eos. Demùm sunt intellistificandum: el si ejus testimonium non requiratur, lene genda hæc de damno alterius privati vitando per illud tur facere quod in se est, ut verilalem denuntiet alicui, testimonium : secùs de damno reipub. aut religionis. qui ad hoc prodesse possil : dicitur enim Psalm. 81 : Hinc etiam quidam docent, quòd dùm lestes liment « Eripite pauperem et egenum, de manu peccatorum li ne reus ipsorum crimina occulta delegat, unde gravi

berate, , et Proverb. 24 :) Erue eos qui ducuntur ad infamiâ notarentur, non obligantur ad testisicandum; i morlem. Et ad Rom. 1 : 4 Digni sunt morte, » etc., neque etiam tenetur qui est particeps in crimine, liubi dicit Glossa: Consentire est lacere cùm possis redar mens manifestationem et punitionem sui delicti; neguere. Super his verò quæ pertinent ad condemnationem que qui in proximo promovendus est ad sacros ordialicujus, non tenetur aliquis ferre testimonium, nisi cùm nes, tenetur ad testificandum in causà sanguinis, si à superiore compellitur secundùm ordinem juris; quia inde timeat se contracturum irregularitatem. si circa hoc veritas occultelur, nulli ex hoc speciale dam Secundus casus, est quando testis interrogaretur de num nascitur. Vel si immineat periculum accusatori, non iis quæ sub secreto accepit , de quibus D. Thomas hîc csi curandum, quia ipse in hoc periculum spontè se in ad 2, ait : De illis quæ homini sunt commissa in secreto fecit; alia autem est ratio de reo, cui periculum immi per confessionem , nullo modo debet testimonium ferre net, eo nolente. Hactenus D. Thomas. Cujus ultima quia hujusmodi non scit ut homo, sed tanquàm Dei miverba intelligenda sunt de accusatore qui iniquè, id nister, el majus est vinculum sacramenti quolibet honicsi, non servato juris et charitatis ordine, aut teme nis præceplo. Circa ea verò quce aliter homini sub secreto rè, sine ullå necessitate accusavit sponte suả, solùm committuntur , distinguendum est : quando enim sunt que ex odio : tunc enim non tenetur quis testimonio talia, quæ slalim cùm ad notitiam hominis venerint , hosuo ad eum defendendum se offerre, aut illius solå mo ea manifestare tenetur, puta si pertinent ad corrupetitione duci ad tesiificandum : secùs verò de illo qui plionem multitudinis spiritualem vel corporalem, vel in prirceplo superioris; aut ex justà el necessariả causa grave damnum alicujus personæ, vel si quid aliud est accusavit : aliàs miserrima foret hujus accusatoris hujusmodi, quod quis propalare lenetur, vel testificando conditio, si alii non tenerentur testimonium ferre : vel denuntiando, contra hoc debitum obligari non potest

per secretum commissum. Quandoque verò sunt talia , postca compellatur. Secundò quod non sit ol·ligatio quæ quis prodere non tenetur, unde polest obligari es revelandi nisi id quod in judicio probari potest, quanhoc quòd sibi sub secrelo commillantur, el lunc nullo do monitorium præcipil ut aliquid reveletur aut deinodo tenetur ea prodere , etiam ex præcepto superioris , nuntictur. Si verò præcipiat ut homines testimonium quia servare fidem esl de jure naturali. Nihil aulem po ferant, tunc qui sciunt, declarare tenentur quod nôlest præcipi homini contra id quod est de jure naturali. runt , sive probari possit, sive non : unde verba moHactenùs D. Thomas (1).

nilorii sunt diligenter expendenda ; quòd si ex cis Ilinc doctorcs inferunt, advocatos , tabclliones, præcisè mens superioris deprchendi nequcal, lunc ex consiliarios, casuistas, medicos, chirurgos, obste circumstantiis est indaganda. Qui tamen novit impetrices, similesque personas, quibus secreto explicito dimenta matrimonii inter nubere volentes, tenelur vel implicito deleguntur crimina , non teneri ca pro occuliè declarare parocho. Tertiò quando ferlur exdere, neque posse ea revelare, nisi sint in damnum communicatio ad instantiam partis, V. g., ul quis publicum vel privatum, quamvis à judice sub jura intra mensem solvat , aliàs excommunicationem in. mento interrogarentur, quia aliàs nullus auderet co currat, polest pars illum lerminum prorogare per rum fidei se committere, nec ab eisdem in necessitate alium mensem, inscio judice. Et tunc debilor non consilium vel auxilium petere, sicque mala malis ad incurrit excommunicationem, dummodò intra illum derentur, et id forel contra bonum commune. lerminum prorogalum solvat; verùm de his alii judi

Aliqui superaddunt sequenles casus , nempe si aga cent : hic solùm admoneo concilium Trident. sess. tur de re furtim sublatà , quam testis benè novil ac 23, de Reformatione, cap. 3, declarâsse, ex re vulccplam tantummodò fuisse in justam compensationem, gari et levi monitoria decernenda non esse. aut ob gravissimam necessitalem. Ilem si tantùm à

§ 1. De numero lestium ad probationem necessario, a personis parùm fide dignis id noverit; imò nec hujus

quales debent esse ad faciendam fidem. modi personas judici manifestare debct. ltem si per injuriam acceperit delicti notitiam , v. g., litteras ape D. Thomas hic, art. 2, probat jure naturali et divin., riendo , aut vi cogendo eum ad delicti revelationem, sufficere duorum vel trium testimonium , juxta illud etc., tandem si scial cx ignorantia factum, et absque Deuteron 17:In ore duorum vel trium peribit qui interullâ culpâ : in his, inquiunt, et similibus casibus ali ficietur, et cap. 19:In ore duorum vel trium stabil omne quis non lenetur revelare , etiamsi superior præcipiat verbum. Et ratio est , quia secundùm Philosophum in 1 sub pænå excommunicationis. Hinc quando Titius, v. Ethic., cap. 3, certitudo non est similiter quærenda in 8., obtinet lilleras monitoriales, quibus sub excom omni materiâ. In actibus enim humanis , super quibus municationc præcipitur, ut quicumque novit lantam constiluuntur judicia, el exiguntur lestimonia , non popecuniæ summam illi fuisse furlo ablatam, auctorcm lest haberi certitudo demonstrativa, quod sunt circa furti manifestet; qui scit Caium eam abstulisse, sed contingentia et variabilia. Et ideò non sufficil probabilis videt summam illam tunc restituendi vcrå impotentiâ certitudo , quæ ut in pluribus verilalem attingat, elsi in laborare, non tenetur declarare , verùm ex tunc illum paucioribus à veritate deficiat. Est autem probabile quòd secretò monere tenetur, ut cùm primùm polerit, re magis verilalem conlineat nullorum , quàm dictum unius, slilual; quòd si monilus restituere renuat cùm possil, el ideò cùm reus sit unus , qui negat , sed multi tesles lenctur antequàm terminus in litteris præfixus elapsus idem asserunt cum aclore; rationabililer instilulum est, fucrit , illum denuntiare, quia jam retentio alieni in- jure divino et humano, quòd dicto lestium slelur. Omnis justa est et peccaminosa. Similiter si Titius ad bellum autem multitudo in tribus comprehenditur, scilicet prinproficiscens , apud Caium deponat calenam auream, cipio , medio et fine, unde, ju.cla Philos., omne totum dicens : Si in bello moriar, lua sit isla catena , non in tribus ponimus. Ternarius quidem constituilur asseIenebilur Caius illam hæredibus restituere Tilii, quan rentium numerus dùm duo lestes conveniunt cum aclore, lumvis litteras monitoriales generales ohtinuerint con el ideò requiritur binarius lestium numerus, vel ad maIra eos qui habent de bonis Titii defuncti : imo neque jorem certitudinem ut sil ternarius , qui est mulliludo alii hujus donationis conscii, lenebuntur rem judici perfecta in ipsis testibus. Unde et Eccl. 4, dicitur : « F2manifestare, quia scilicel monitorium non debet nec niculus triplex difficilè rumpitur, , etc. Hec D. Thopotest aliter intelligi quan de iniqua detentione, quaJis non est isla. Porrò circa hæc moniloria tria sunt Verùm crescente hominum malitia , depravatå fide, observanda. In primis terminis in monitorio prælixus corruptâque justitiâ, expediens, imò et necessarium videtur intelligendus à die publicationis , et non à die fuit ad vitanda graviora inconvenientia, augere testium glotili: illins juxta plures auctorcs, qui inde colligunt, numerum, ad babendam majorem certitudinem, maxiquòd si in monitorio praeceplum imponatur revelandi mè in defunctorum lestamentis, et in condemnatione intra decem dies , illi dics sint numerandi à die publi episcoporum, presbyterorum , etc., ob tres rationes, cationis, adeò at si nonnisi post illos decem dies mo quas tradit D. Thomas hic, ad 3. Ad hoc quippè augnitorium veniat in cognitionem alicujus , illc non te

mentum jus naturale et divinum permissivè se habet, ncalur sub excommunicatione crimen rcvelare, nisi el relinquit juri humano istam facultatem, proul bono it) Fid. Appendicem 11 de Revelationc sccrcli, ad

communi expediens fucrit. Dico quòd ad hoc ut duo calcem.

lesles faciant sufficicntcm et plenam probationem ,

mas.

debeol habcre sequenles conditiones. Primò esse no, etc. Imò tanta potest esse unius leslis omni eromni exceptione majores , seu integerrima fidei , quo ceptionc majoris auctoritas, ut simul cum lestibus rum testimonium nullâ legitimå exceptione repelli minùs idoneis ad probationem sufficial. Quòd si ex possit, ac de facto ex certà scientiâ deponere. Se naturâ aut circumstantiâ delicti non satis colligi possit cundò debent esse jurati, seu ante omnia juramentum alios suppetere præter non idoneos, eorum lestimode veritate dicendå prästare , 4,9.3, cap. Jus juri, nium interdum facit indicium. Verùm hæc jurisperitis et cod. de tribus, I. Jurisjur., ita ut nullius testimonio, examinanda relinquimus. etiam episcopi , religiosi , etc., in judicio standum sit § 3. Utrùm falsum testimonium semper sit peccatum in alterius præjudicium, nisi ante juramentum hoc

mortale. præstilcrit; in nostro tamen ordine testes non solent D. Thomas hic, art. 4, docet quòd falsum teslimojuramentum præstare, sed å prælato juridicè proce nium habet triplicem deformitatem : uno modo ex perdente interrogantur et audiuntur, facto illis priùs for- jurio, quia lestes non admilluntur nisi jurati, et hoc mali præcepto, in virtute Spiritûs sancti et sanctz obe semper est peccutum mortale; alio modo ex violatione dientiæ, addità aliquando etiam excommunicationis justitiæ, et hoc modo est peccatum mortale ex genere pænå, ut quod sciunt deponant. Quod sanè præceplum suo, sicut et quælibet injustitia ; et ided in præceplo non minùs dominicanos perstringit et ad veritatem 8 Decalogi sub hâc formâ interdicitur falsum teslinoaperiendam urget, quàm juramentum liget cæteros. nium cùm dicilur Exod. 20 : « Non loqueris contra Tertiò debent esse contestes, seu de eodem faclo dc « proximum tuum falsum testimonium. , Non enim ponere, et concordes, seu quoad illius speciem ac cir contra aliquem facit, qui eum ab injuriâ faciendâ impecumstantias speciales convenire. Si enim unus non dit, sed solùm qui ei suam justiliam tollil. Terliò ex confirmet rem de quâ alius testificatur, sed aliam di ipsâ falsitate, secundum quod omne mendacium est pecversam declaret, tunc quilibet est singularis in suo calum ; et ex hoc non habet falsum testimonium , quòd dicto, nec censentur duo testes, sed unus. Cap. Licet semper sit peccatum morlule. Hæc: D. Thomas. Hinc de Probation, et ex cap. Licet universis , de testibus. colligitur, primò quòd testimonium falsum ratione Quomodò autem convenire debeant disertè, explicat juramenti adjuncti, sivc in judicio, sive extra prolati, D. Thomas hic, ad 2. Vide ibi. Quartò opus est ut te sive in re gravi , sive in re parvå , semper est peccastenliir se aliquo sensu externo factum percepisse, tum mortale, ob gravem injuriam quæ fit Deo, dùm V. g., vidisse Titium furantem , occidentem, etc., vel in testem falsitatis adducitur, el committitur perjublasphemantem audivis:e, ita ut crimen consistens rium. Secundò quòd testimonium falsum, secluso juin faclo, visu , in voce verò consistens, auditu perce ramento, quando est contra justitiam, est quidem ptum fuerit, cod. de test. I. Sola. Quintò, ut solùrn mortale ex genere suo : ilem in individuo, quando vocati et citati à judice, aut à parle , vel accusatore

insert notabile damnum proximo : potest tamen esse adducti et producti venerint ad testificandum. Ex hoc solùm veniale, si solùm in re levi existat; ratione enim quòd quis spontè se offert, suspectus efficitur. cnim parvitatis materiæ excusatur à mortali. Si verò Cod. de episcop. et cleric. 1. Presbyler.

non sit contra justitiam nec contra juramentum, lunc

metiendum est juxta naturam mendacii. Tertiò quòd § 2. An alicujus testimonium sit absque illius culpa

testimonium falsum absque juramento in judicio inirepellendum.

quo, in quo nimirùm juris ordo non servatur, vel à D. Thomas hic, art. 3, id explicat dicens, quòd non judice, vel sine testibus aut probationibus proTestimonium non habet infallibilem certitudinem , sed fertur, non est peccatum mortale, sed solùm veniale; probabilem. Et ideò quidquid est quod probabilitalem utpotè quia tale judicium est nullum ac iniquum, afferat in contrarium, reddil testimonium inefficax. Red ideòque non obligat ratione suf ad dicendam veriditur autem probabile, quòd aliquis in veritate testifi tatem : nisi ergo res sit de se admodum gravis, est candâ non sit firmus; quandoque quidem propter cul duntaxat veniale peccatum. D. Thomas ad 2. Quartò pam, sicut in fideles et infumes ; item illi qui publico quòd testimonium falsum in judicio materialiter socrimine rei sunt, qui nec accusare possuni. Quandoque lům, puta cùm creditur esse verum post adbibilam autem absque culpâ, el hoc est vel ex defectu rationis, sufficientem et debitam diligentiam, non est peccasicut palet in pueris, amentibus, et mulieribus; vel ex lum; excusalur enim talis homo ratione ignorantie affectu, sicut patet in inimicis, personis conjunctis et invincibilis, ut docet D. Thomas hic, ad primam, domesticis; vel ex exteriori conditione, sicul sunt paupe dicens quòd in testimonio ferendo non debet homo pro res, servi, et illi quibus imperari potest, de quibus pro certo asserere, quasi sciens id de quo cerlus non est , sea babile est quòd de facili possunt induci ad testimonium dubium debol sub dubio proferre, el id de quo certus est, ferendum contra veritatem. Et sic palet quòd testimo pro cerlo asserere. Sed quia contingil ex labilitate hu. nium alicujus repellitur et propter culpam, et absque manæ memoriæ, quòd reputat se homo quandoque cerculpa. Hæc D. Thomas. Hie personæ ex ipso jure non lum esse, quod est falsum, si aliquis hoc cum debita sunt idonea ad ferendum testimonium; quando tamen sollicitudine recogilans, æstimet se certum esse de eo spectatis circumstantiis, festes magis idonci haberi quod falsum est, non peccat morlaliter, hoc asserens, non possunt, videlur admitti posse, ut si Titius fuerit quia non dicit falsum tcstimonium per se, sed per accioccisus in cubiculo, vel in sylvå, tcmpore noctur dens contra id quod interdil. Si lamen sufficientem

digentiam non adhibuit, aut protulit tanquam certum in proniplu appareat, quomodò ci possit aliter subid de quo dubitabat, mortaliter peccat ex genere suo, veniri. Et in tali casu lenelur ei opus misericordie imqma jam ex negligentiâ culpabili falsum protulit , et pendere. Si autem in promplu appareat quomodò ad omnia damna subsccuta restituenda obligatur. aliter ci subveniri possit vel per seipsum, vel per Quintò, quòd ille qui scienter, vel ex ignorantiâ cul aliam personam magis conjunctam, aut majorem pabili falsum testimonium protulit, tenetur illud re facultatem habentem, non tenetur ex necessitate intractare, si talis retractatio sit profutura. Imò ad hoc digenti subvenire, ila quòd non faciendo peccel : tenetur etiamsi retractando in mortis periculum se quamvis si subveniat absque tali necessilale, lauda

biliter faciat. Unde advocatus non lenelur semper conjiciat, si adsit spes falsò accusatum ab injuslå morte eå viâ liberandum ; quia quando necesse est causæ pauperum patrocinium prxslare, sed solùm alterum duorum subire damnum, æquitas omninò concurrentibus prædictis conditionibus : alioquin oporpostulat ut ille potiùs patialur qui nocens est, quique

teret eum alia omnia negotia prætermillere, et solis alteri iniquè damnum inferre tentavit, quàm qui à causis pauperum juvandis intendere. Et idem dicenparte rei omninò innocens est. Tenetur quoque ad re

dum de medico quantùm ad curationem pauperum.

Hiec D. Thomas. parationem damnorum, si quæ innocens inde passus est, cùm fuerit eorum causa injusta et efficax. Si verò Cujus verba Solus et Cajetanus exponunt hoc modo nullum prorsùs damnum causaverit, puta quia falsum

nempe quòd iunc in promplu dicitur apparere modus testimonium tulit postquàm delictum sufficienter erat quo indigenti subveniri potest, non qualitercumque probatum, et reus ita convictus aliorum testimonio fuit, ac remote, sed in proxima aptitudine ad opus, et in ut dictum istius nihil contulerit ad inferendam pe potentià probabiliter conjungendà aclui : ut si videat nam vel ad graviorem injungendam , tunc ad restitu pauperem habere fratrem advocalum præsentem, aut tionem per accidens non tenetur, sed ad pænitendum

sciat

per alios statim eidem subveniri. Tunc enim illi de peccato.

patrocinari, est solùm de consilio. Si verò alius tunc Ille etiam qui solùm materialiter et inculpabiliter appareat qui in promplu sit, et occurrat pauperis lestimonium protulit ex quo alteri potest consequi

causa ad extremam necessitatem spectans, tenetur damnum, cessante ignorantiâ tenelur dictum suum

advocatus patrocinium ferre, etiam cum suo gravi retractare, si videat inde prodesse posse ad alium

incommodo et damno : ut cùm pauperi et in carcere liberandum , dummodò tamen ex hâc retractatione

detento imponitur crimen ob quod morte plectendus non incurrat nolabile damnum proprium : nam ex

erit, vel alicui objicitur delictum, ob quod omnibus charitate saltem tenetur, plus quàm alii juvare ac

suis est spoliandus, ac in extremam necessitatem conliberare innocentem. Tenetur etiam admonere partem

jiciendus. Tunc illi subvenire tenetur advocatus etiam in cujus favorem dixit testimonium, ut restituat, et

cum detrimento necessariorum ad suum statum, prout facere quidquid potest, affirmando coram judice, et si

docet D. Thomas de præcepto eleemosyne, 2 2, q. 32, opus fuerit jurando, se ex lapsu memoriæ falsum art. 5. Si verò occurrat valdè gravis necessilas paudixisse, el re diligentiùs consideratà cognovisse veri

peris citra extremam , nempe si periclitetur ejus holatem, ad quam explicandam priùsque dictum re nor, aut ad flagellationem injusté sit damnandus, Tractandum ad ipsum urgente conscientiâ accedere,

lunc dùm non apparel alius qui subveniat suo patroomnemque movere lapidem, ut malum quod fecit,

cinio, tenetur advocalus eidem subvenire de superimpedire aut compensare valeat.

suis sui status : nempe non cessando quidem à

negotiis ad sus ac familiæ sustentationem , sed detra. ARTICULUS V.

hendo de tempore quo vacare solet causis ex quibus De injustitiâ advocatorum in patrocinando item tabel

comparat lucrum superfluum ad decentem sui statum, lionum, procuratorum, et aliorum.

ut colligitur ex przcepto eleemosynæ apud D. ThoD. Thomas, quæstione 71, quatuor articulis tradit mam loco mox citalo. Idem dicendum de procuratore, obligationem, idoneitatem, fidelitatem, et justum pre de labellione, aliisque justitiæ officialibus, et de metiuin postulandi causas justas, seu patrocinandi in dico quantùm ad curationem pauperum. judicio.

Articulo 2, dicit D. Thomas in jure 3, q. 7, multas In primo igitur articulo, determinat, quòd, cùm personas arceri ab officio postulandi, quia aliquis præstare patrocinium causæ pauperum, ad eleemosy- impeditur ab aliquo aclu duplici ratione. Uno modo nam et opus misericordiæ pertineat, consequenter propter impotentiam, alio modo propter indecentiam. idem dicendum est de eo, ac de aliis misericordiæ Impolentia simpliciter excludit aliquem ab actu : inoperibus, nempe quòd sit præceptum affirmativum, decentia autem non excludit omninò, quia necessitas proindeque non ad semper, scd pro aliquo tempore et

indecentiam tollere potest. Sic ergo ab officio advoin aliquibus circumstantiis lantùm obliget; nempo catorum prohibentur, quidam propter impotentiam, quando ex parte advocati adest possibilitas et commo eò quòd deficiant sensu, vel interiori, sicut furiosi et ditas, ex parte verò alterius urget indigentia, et ne. impuberes : vel exteriori , sicut surdi et muti; esi cessitas patrocinii lic et nunc pro loco et tempore

enim necessaria advocato interior peritia , quâ possit occurrens. Quibus concurrentibus consideranduin cst convenienter justitiam assumptæ causæ ostendere : el ulrùm aliquis lantam necessitatem patiatur, quod non iterùin loquela cum audilu, ul possit pronuntiare, et

audire quod ci dicitur. Unde qui in his defectum pa cursu processus, alterius partis causa oinnibus pensalis liuntur, omninò prohibentur ne sint advocali, nec pro appareal probabilior, tenetur advocatus à prosecuse nec pro aliis. Decentia autem hujusmodi officii tione desistere, maximè si agat causam actoris contra exercendi tollitur dupliciter. Uno modo ex hoc quòd reum, juxta illam trilam juris regulam : In pari causa, aliquis est rebus majoribus obligatus. Unde monachos favendum est potius reo quàm actori ; à fortiori quando ct presbyteros non decet in quacumque causa advoca rei causa exislit melior et probabilior. Nec excusalur tos esse, neque clericos in judicio seculari, quia hu advocalus scienter assumens causam injustam defenjusmodi personæ sunt rebus divinis adstrictä. Alio dendam, etiamsi id non faciat ad vincendum, sed aut modo propter person, defectum , vel corporalem (ut ad differendum aut ad concordandum , seu pacta alipatet de cæcis, qui convenienler judicio adstare non qua incunda : constat enim hæc omnia esse iniqua. Et possunt ), vel spiritualem : non enim decet, ut alte similiter non cxcusantur, si iniquam causam in princirius justitiæ patronus existat , qui in seipso justitiam pali habens vexet partem contrariam assumendo alicontempsit. Et idcò infames, infideles, et damnati de quod caput justum, nt sub hâc justitià gradiendo, gravibus criminibus non decenter sunt advocati : la principale justum impediat, aut etiam pervertat, men hujusmodi indecentiæ necessitas præfertur, et quia oportet non solùm medium , sed finem non esse propter hoc hujusmodi persone possunt pro seipsis, iniquum. vel pro personis sibi conjunctis uli oflicio advocali. Peccat advocatus dùm non vult ant negligit scrutari Unde et clerici pro ecclesiis suis possunt esse advocati, mcrita cause assumendze, sed qualiscumque sit, assuel monachi pro causå sui monasterii, si abbas præce mit illam tuendam, quia hoc est non curarc an id perit. Ilaclenùs divus Thomas. Hinc habelur mona quod facit sit justum vel injustum, quod est manisestè chum advocati officio etiam coram judice seculari contra charitatem ; ileni peccal quando negligit stufungi posse in causà civili, dummodò hæ duæ condi dere, et adhibere debita remedia, ad sui clientis cautiones simul concurrant, nempe pro negotio et neces sam justam ritè defendendam. Tunc enim solùm sitate monasterii, et interveniente imperio aut licentiâ ignorantia ipsum excusat, quando quod debuit, non prælati, quà sublatà , etiam testificari nequit absque omisit : unde si ex ejus negligentiâ vel imperitia peccalo : cùm enim æquiparelur servo, non habet cliens damnum aliquod incurrit, ad illius restitutiopersonam legitimam standi inculpatè in judicio , nec nem obligatur : juxta autem gravitatem et facultatem pro se nec pro aliis, nisi intervenerit jussio aut per causa tenetur majorem curam et diligentiam adhibere missio superioris ; quâ interveniente quidam dicunt,

ad eam defendendam. in causis pauperrimorum, ubi non esset in promptu

Advocatus qui suum clientem de crimine accusatum alius aplus ad patrocinandum, monachum ex charitate ila justè dcfendit, ut accusalor deficiat in probationiposse officium advocati cxercere.

bus, proindeque ad pænam talionis vel etiam arbi. Articulo 3 docet D. Thomas advocatum peccare, si

trariam damnetur, non tenetur tale damnum compeninjuslam scienler causam defendat, quia auxilium et sare, neque irregularitatem incurrit. Videtur enim consilium præstat ei cujus causam defendit, ejusque

esse licitum advocato sicut et reo, ad causam ejus malo cooperatur, sicque ad restitutionem tenetur illius defendendam , defectus partis adversx ac lestium dedamni quod contra justitiam per cjus auxilium altera legere, sobriè tamen, quantùm opus est ac suflicit ad pars incurrit; item facit contra obligationem proprii istius causam et horum testimonium infirmandum : officii. Nec est eadem ratio de medico suscipiente quando scilicet ista manifestatio ad hoc valet, et alio curam infirmitatis desperate, utpotè quia in hoc nulli

modo repelli nequit absque incommodo, quia scilicet facit injuriam. Si autem advocatus ignoranter inju

talis defensio justum moderamen non videtur exceslam causam defendit, putans esse justam, excusalur

dere. Unde si testis alibi fuerit perjurii convictus vel secundùm modum quo ignorantia excusari potest;

infamis, hæc eidem objici possunt. Peccat tamen converùm cùm primùm hanc injustitiam novit, tenetur

tra charitatem grave crimen occultum testi objicicndo, monere clientem, et causam deserere : aliàs si vinca propter quod sit damnandus ad mortem si alià ratur, tenetur eidem restituere expensas quas fecit : lione minùs noxiâ possit illius testimonium labefactare, secùs dicendum si postquàm illi aperuit sincerè jus maximè verò, si lestis non propria sponte, sed à jupartis adversæ, adhuc velit eam prosequi; volenti dice coactus testimonium ferat. Porrò, quando dixienim ac consentienti non fit injuria. Verùm in hoc mus licitum esse advocato occulta accusatoris vel tecasa alium quærat advocatum : isle enim ncquit in stium crimina prodere , loquimur de vero crimine, conscientiâ illam defendere; aliàs si pars adversa vin cujus detectio censetur bic el nunc necessaria , nec catur, debet eidem restituere damna, si cliens resti excedens moderamen just defensionis ; nunquàm tuere renuat.

enim licet falsa crimina alteri imponere. Quando verò præmisso diligenti examine, advocatus Advocatus tenetur fidelitatem et secretum erga invenit causam esse dubiam, vel æquè probabilcm, suum clientem servare, nec potest absque peccato polest unam defendere : binc enim ferè omnes lites prodere ac parti adversă declarare, quæ valent ad pendent, quòd jure aut facto versantur in dubio; dum hujus causam infirmandam. Nec debet leges falsas vel niodò clientem moneat de dubio; licet autem sit lici abrogatas afferre , neque bonas in sensu falso disiorlum cum isto dubio causam inchoare, si tamen in de quere, nec falsis cavillationibus aut instruinentis sup

« VorigeDoorgaan »