Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

ARTICULUS PRIMUS.

nales, inter quos præferunlur privilegiati seu habentes privilegia personalia. Tandem post bos omnes veniunt creditores merè personales, qui scilicet nul

De modo restitutionis faciendae. lam hypothecam lacitam aut expressam, vel pignus, Quxres primò, utrùm bona inferioris ordinis, v. vel privilegium, sed solam actionem personalem, qui 8., pecunice , sint aliquandò necessarið restituenda à jurist's vocantur creditores chirographarii. Inter cum jacturâ bonorum superioris ordinis , v. 8., famze, istoz nulla habenda est ratio temporis et anteriorita et fama cum jacturâ vitæ. — Respondeo negative per lis, sed si postquànı aliis creditoribus satisfactum est, se loquendo, et præcisè ex vi debiti justitiæ. Ratio aliquid supersit ex bonis debitoris, pro ratâ illis tunc est, quia justitia commutativa solùm reparat æquali accedentibus et parentibus dividendum erit, 1. Privi tatem nec obligat ad duplum, sed tantùm ad simplum legia, ff. de Privil. cred. et l. Si hominem ff. Depositi.

restituendum, seu non ad plus rependendum quàm Hinc fit quòd is qui in debiti exactione, et solutionis

fuerit ablatum ; alioquin si aliter fieri nequeal, cenpetitione alios prævenit, melioris sit conditionis, et senda est impossibilis, et dominus erit irrationabiliter sibi quisque suam in petendo negligentiam imputare invitus, si eam tunc exigat. Atqui fama cujuslibet debeat, 1. Inter eos, ff. de Re jud. Sicut enim hypo hominis est longè pretiosior divitiis ; et à fortiori vita theca el privilegium in aliis creditoribus facit melio longè illis et famæ præponderat. Ergo, etc. Unde sorem conditionem, ita et in istis diligentia in petendo lùm per accidens, ratione scilicet alicujus adjuncti , facit potiorem conditionem illius qui alios prævenit, per quod hic el nunc eleventur ad altiorem ordinem, quamvis alioqui sit posterior lempore. Contrarium la

debent hæc bona inferiora compensari jacturâ bonomien valdè probabile esse ostendimus tract. de Just. rum superiorum: secùs verò ex se præcisè ratione Porrò ante omnia debita non solùm personalia , sed

sui considerata. Non negamus tamen , bona superioris et realia ac hypothecam habentia, solvendæ veniunt

ordinis quandoque compensari posse per bona infeexpense funeris, eò quòd sint magis favorabiles et rioris ordinis , v. 8., læsionem famæ aut integritatis privilegiatæ, 1. Privil. ff. de Privil., cred. et I. Impen

corporis per pecuniam : si nempe pars lxsa illam exi

gat, câque sit contenta. Verùm tunc non est restitutio sir, ff. de Relig. et sumpt. funer. Fortè quia necessitas

æquivalens et rigorosa, sed tantùm qualis possibilis sepulturæ judicatur extrema. Item priùs deducendx ac solvendie sunt omnes aliæ expensx factæ causâ hæ

est arbitrio boni viri, prout ostenditur in sequentibus. reditatis, ut in testamento, in inventario , aliisque.

Quæres secundò, an qui lolum quod debct statim

commodè restituere potest, sine causâ tamen, ob Circa hæc omnia vide Sylvestrum, v. Restitutio , q. 6. Dico secundò quòd ubi jus Cesareum est receplum,

avaritiam et proprium cominodum nomisi morosè,

successivè, paulatim et per partes vull restiluere absisle leges obligant nedùm in foro externo, sed cliam in foro conscientize ; sunt enim præceptivæ, et æqui

que consensu tacito vel expresso crcditoris , imò eo latis naturalis declarativa in re magni momenti, valdė

rationabiliter invilo, peccet et an sit absolvendus à

confessario. — Resp. peccare, et absolutio:is non utili, imò necessariâ quieti et bono communi. Ilinc quando debitor sua sponte, non coactus, violat istum

esse capacem. Ratio est, quia est in morà culpabili,

delinendo rem alienam, ac dominum rationabiliter ordinem, regulariter peccat contra justitiam , et tene

invitum usu rci suze privando. Nisi crgo resipiscat lur resarcire damna creditoribus læsis, quia illos frau

integrè satisfaciendo, prout commodè potest, vult dat partibus suis. Hinc etiam creditor non servans dictum ordinem et bona debitoris extra locum suum

perseverare in eo malo stalu , et consequenter non

est absolvendus. Loquimur aulem de restitutione que præoccupans cum injuriâ el damno aliorum potiùs jus

orilur et delicio, vel ex re accepta : ea verò qux prohabentium, per se loquendo peccat contra justitiam ,

cedit ex contractu, facienda est juxta conventionem ci lasis restituere tenetur. His tamen non obstanti

et pactum contrahentium : fides enim data servanda bus facilè poterit esse ignorantia invincibilis in ipsis

est. popularibus, ita ut excusentur à peccato, quando

Quæres tertiò, an restilutio fieri debcat publicè, præoccupant sibi debila non servalo juris ordine :

vel secretò. Respondeo restitutionem non esse nequando tamen istud factum ad notitiam confessarii

cessariò publicè faciendam per se loquendo, salten) pervenerit, tenetur cos crudire, ac præcipcrc ut rc

ex lege justitie, etiam quando delictum est publicum, slituant aliis creditoribus quos contra juris ordinem iniquè prevencrunt.

quia sufficit ut reparelur æqualitas; id autem fieri polest, etiam secretò dominum in pristinum stalum

reponendo. Imò restitutio occultè facienda est, quanQUASTIO QUARTA.

do debitor ex publicà restitutione periculum infami:c

subiret. Unde ex lege justilie per accidens est quòd QUOMODO ET QUANDO RESTITUTIO SIT FACIENDA, ET restitutio fiat publicè aut secretò, solùmque ex lege QUIBUS DE CAUSIS DIFFERRI POSSIT.

charitatis potest aliquando publicus latro aut debitor Ad complemenlum hujus tractatûs, tria supersunt

ad restitutionem publicè faciendam obligari, nempe si de restitutione in communi examinanda : nempe mo

id necesse fuerit ad vitandum scandalum et offensiodus, deinde tempus restituendi , ct tandem causæ cx

nem aliorum ; qui tamen factâ secretò restitutione , cusantes ab stalim restituendo.

non lcneretur ad novam faciendam, quantùm pertinet

ad obligationem justitiæ, cùm jam ablata fuerit ine culo et damno, voluitque semper retinere jus quud qualitas; sed tantùm obligaretur ex charitate alia me habet, ut donec realiter in rei suæ possessionem dcdia adhibere ad tollendum scandalum , palefaciendo venerit, restitutio non censealur facta. Vide superestitutionem integrè esse factam.

riùs loco citato dicta à nobis. Quæres quartò, an debitor teneatur per seipsum

ARTICULUS II. satisfacere. Resp. id necessarium non esse, sed

An sub peccalo rcstitutio slalim sit facienda dim adesi per alium ritè satisfacere posse : tum quia ut habetur

opportunitas. in 6, de Reg. juris, qui per alium facit, per seipsum facere censetur; tum quia inæqualitas sufficienter re D. Thomas in hâc quæst. 62, art. 8, concludit parari potest reddendo debitum domino non solùm per quòd quilibet tenetur statim restitucre, si polest; vel peseipsum, verùm etiam per alium; eique debet esse lere dilationem ab eo qui polest us:um concedere. Ubi adindifferens, dummodò suum recuperet et statuatur verbium statim mathematicè et pro puncto indivisibili æqualitas. Imò si non possit absque damno famä est accipiendum, quoad propositum et voluntatem reddere debilum, puta quia furtum est occultum, non restituendi : quamprimùm enim aliquis scit et adverdebet se prodere restituendo per seipsum, sed adhi lit se alienum invito domino detinere, confestim debet bere aliam personam fidelem et secretam. Adduntquc habere voluntatem et propositum illud restituendi, auctores expediens esse quòd per confessarium cui nec potest unquàm sine peccato illud mutare , ct condetectum est crimen, et de cujus probitate ac fidelitale trarium formare. Quoad verò executionem et actum non dubitat, restitutionem faciat. Si tamen absolutè exteriorem restituendi , adverbium statim , accipienrestitutio nec per tertiam personam fieri posset abs

dùm est tantùm moraliter et juxta regulas prudentiæ, que eo quòd proderetur ac iosamarelur läesor aut de pro loco et tempore opportuno, aliisque circumstanbilor, lunc differri possct ad tempus opportunum quo tiis : dalà itaque opportunitate, debitor tenetur stalim cesset prædictum inconveniens , vel sufficit reddere restituere, ac sine causâ restitutionem differendo, rem in æquivalenti; cùm tunc per accidens ad vitan pcccat mortaliter ex ipso genere peccati, cùm sit condum illud grave damnum, non possit eadem numero tra justitiam. reddi, nec debeat etiamsi extet; nec in hoc dominus Probatur ex D. Thomå. Quia præceplum de restitucenserelur rationabiliter invilus.

tione faciendå, quamvis secundùm formam sil allirQuæres quintò, an si confessarius acceptam à po mativum obligans pro loco et tempore, habet tamen nilente pecuniam non restiluat domino , aut quia sibi annexum et implicat in se negativum præceptum quo eam cx avarilià usurpat, aut quia ex culpâ suả prohibemur rem alienam detinere invito domino , illam perdidit , aut quia nuntio infideli impru quod proinde obligat semper et pro semper tempore denter reddendam domino commisit, debitor in congruo et opportuno, reduciturque ad istud præcchoc casu denuò restituere leneatur. Alii absolute plum Decalogi: Non furaberis. Ut enim ait D. Thomas, negant, lum quia pænitens fecit lolum quod in se sub injustâ acceptione intelligitur etiam injustå delenerat , lum quia dominus tunc tacitè et consensu debito lio; eamdem quippè rationem nocumenti habet, coid approbåsse censetur. Alii dicunt, quòd lunc debi demque modo dominus impeditur ab usu rei suz. Silor non excusatur à novå restitutione, si habebat do. cut ergo semper et pro semper prohibitum est accipere minium rei restituendae, ut in solutione mului : secùs rem alienam domino rationabiliter invito, ita et illam verò si rei dominium erat apud creditorem, ut in rc

detinere : sed slalim ac commodè reddi potest , illi locatà aut depositâ : res enim domino suo perit. restituenda est; nam per dilationen restilutionis comRespondeo lamen in praxi islum pænitentem teneri millilur peccatum injustæ detentionis, quod justiliæ ad denuò restituendum domino, salvo suo recursu ad opponitur : ideò necesse est tempus esse determinaconfessarium , aut illam tertiam personam. Ratio cst, lum, ut statim restitutio fiat. Hinc fit quòd prrcequia cùm isla restitutio ordinariè liat per tertiam per plum restituendi speciali quadam ratione sibi propria sonam ad non detegendum peccatum, et non infaman habeat adjunctum negativum. Ratio quippe essentialis dum peccatorem, regulariter oritur ex deliclo : de obligandi in præcepto restituendi explicatur negative, bitor autem ex delicto , nunquàm ab onere restitutio ct ad præceplum de non injustè accipiendo, seu de nis liberatur quousque de facto dominus rem suam non detinendo alienum tanquàm ad principale tendit, recuperaverit, proul ostensum est supra quæst. præ et intrinsecè ordinalur : hæc siquidem est lola ralio ccdenti, art. 3, § 2. Unde fur in isto casu debet subire quare alicnum sit restituendurn. Atverò alia præcepta tale infortunium , sibique imputare quòd ad islas an affirmativa , ut honorandi parentes, et diligendi Deum, gustias redaclus sit.

etc., habent tantùm apparentiam adjunctam præcepti Ad rationes in contrarium allatas, respondeo fu negativi, de non odio habendi, cùm ulla negatio nulrem, quod in se est fecisse ad vitandum injusta de latenùs sit ratio quare Deus sil diligendus, et opris sit lentionis novum peccalum : non tamen debitum ex faciendum, sed tantùm quia est summè bonus, et sic tinxisse, nec de-nino plenè satisfecisse. Item dominum do aliis præceptis affirmativis : sicque ipsa esscntialis non designâsse lalem personam tertiam , nec juri suo ratio obligandi in illis affirmativè explicatur, solùmcessisse. Dato enim quòd tacitè consenserit restilutio que ad eam quasi reducitur obligatio præcepti negativi. nem sibi fieri per confessarium, non tainen suo peri Ilinc ctiam fit circumstantiam temporis aliter se habere

[ocr errors]

in actu restiluendi , et in actu aliarum virtutum. In solvere proposuit eliciendo actum contrarium. Tunc illis enim tempus non est certum, ac determinatum enim ex multiplicitate physica, volitiones el nolitiones ordinariè, nec pro semper obligant, sed quando pru successive et diverso tempore elicitæ non discontidentia et recla ratio assignat : in restitutione verò nuantur moraliter, liec interrumpuntur; sed in genere quamdiù adest opportunitas , lempus ex naturâ rei est moris censentur duntaxat continuare primum propo. assignatum ac determinatum, cùm nullo tempore fra situm, et cum eo efficere unum peccatum tantò gratri injuriam liceat inferre, co invito , rem illius deti vius quòd longior est mora : quousque illo retractalo nendo : ideòque ex naturâ rei restitui debet, quam per pænitentiam et per propositum contrarium moraprimùm fieri potest. Quo fit ut omissio actuum alia liler interrupto ac quasi destructo, postea mulatâ rum virtutum non repugnet virtuti , nec sic peccatum voluntate in pejus, denuò firmiter statuat non restiquovis tempore; benè tamen omissio et dilatio resti luere, sed detinere alienum : aut advertenter faciat lutionis, sine legitimâ causâ excusante : tunc enim actum externum detentionis aut restitutioni oppositum. quovis tempore, justitiæ repugnat, el est peccatum. Tunc enim committit novum peccatum à præcedenti Unde rem alienam injustè detinens, non solùm rema numero distinctum, quia iste novus actus non elicitur net in peccato habituali, sicut alii peccatores; sed ad in vi et virtute præcedentis, utpote rescisi ac morahuc est in peccato actuali, continuando scilicet et liter interrupti, nec proinde amplius influentis ; sed scmper augendo præcedens peccatum injuste accep virtute proprià determinat iniquum detentorem ad tionis, tantòque reddit majus, quantò longior est mora hanc injustitiam, facitque eum de novo peccare. Solùm culpabilis restitutionis, etiamsi non renovet proposi- igitur folies multiplicat peccata, quoties pænituit ac tum non restituendi, et consensum retinendi : dum restituere proposuit; et postea mutatâ voluntate, modò non interrumpat moraliter. Ratio est, quia ex rursùs firmiter proponit alienum retinere, datâque hujusmodi dilatione restitutionis, crescit damnum et opportunitate non restituit. injuria proximi , lantaque potest esse mora in resti Quidquid sit de istis duabus sententiis, existimo in luendo, ut de necessitate in confessione sit explican- praxi tempus notabile quo quis fuit in morâ culpabili da : cùm lamen eadem mancat voluntaria omissio detinendo alienum, datâque opportunitate non restinondum interrupla , et eadem duret exterior relentio tuit, esse in confessione explicandum : quia juxta el damnificatio , consequenter non erunt multa pec omnes auctores est saltem circumstantia notabiliter agcala , sed unum continuatum et auctum in voluntarià gravans, el de facili in eâ morâ commitli possunt omissione interpå, et retentione ac licsione exler plures volitiones et negationes moraliter discontinuala, nå.

plura majoraque nocumenta domino inferri censentur, A fortiori iniquus detentor continuat et auget suum magisque animum rationabiliter invitum illum habere peccatum, quandò renovat illud propositum non re circa suæ rei injustam delentionem. Advertunt austituendi, vel formaliter el expressè, ut dùm positive ciores, confessarium in investigando numero lorum apud oe slaluit, non reddere; vel virtualiter et in peccatorum interruptorum non debere nimis anxie, lerpretativè, ut dùm advertens aut advertere debens so prolixè et scrupulosè se gerere, sed sufficere quòd habere alienum, datâque opportunitate restituendi, requiral spatium temporis detentionis ; per hanc enim non proponit firmiler illud reddere, ut quandò vult notitiam paulò plus vel minùs perspectum habebit confiteri, aut condere testamentum; aut quandò videt numerum peccatorum, et slatum pænitentis : sicut dominum re suâ indigere vel petere, vel quandò eam fieri consucvit cum publicâ meretrice, quæ nescit rem alienam consumit ac distrahit, etc. In his enim peccatorum numerum præcisè manifestare; sufficit casibus non sufficit suspendere voluntatem, ac mere enim scire per quod temporis spatium meretricium negative se habere, seu indifferenter, nec eliciendo exercuit, et quamdiù se omnibus exposuit. propositum restituendi, neque non restituendi; sed Quæres quo modo sc gerere debeat confessarius lenelur firmiter proponere quòd datâ opportunitate circa pænitentes restitutioni obnoxios, eamque sine restituet. Et si datâ opportunitate, et hoc advertens causå omittentes. — Resp. absolutionis sacramentalis aclu non restituat, consentit inique detentioni et incapaces esse qui sincerum et efficax propositum consequenter peccat. Imò in isto casu juxta plures statim integrè resiiluendi, si commodè possint, non auctores, peccat de novo : omissio siquidem præcepti habent, quia non minùs sunt in malo slalu, quàm qui pro teropore quo obligat est novum peccatuin; atqui remanent in voluntate fornicandi, occidendi, etc., nec lunc quando adest opportunitas, præceplum istud tale propositum mulant. Quòd si prudenter timeat restituendi de novo obligat. Ergo, elc. Idem dicunt confessarius quòd datâ opportunitate de facto non de aliis casibus allatis, nempe peccata ista numero restituent, quantùmcumque promittant, et dicant se multiplicari juxta multiplicitatem hujusmodi actuum. habere propositum satisfaciendi, eos tunc absolvere Alii verò licet concedant iniquum delenlorem toties non debet antequàm reipsà restituerint : maximè si de novo peccare, quoties elicit novum consensum, et

semcl aut iterùm confessi et absoluii sub eâ promisnovum commissionis actum contra istud præceplum sione illam non adimpleverint et restilutionem neglinegativum, negant tamen istum elicere novum con genler et culpabiliter omiserint : quia prudenter sensum el novam commissionem, quando priorem non credi potest ac judicari, neque hâc vice restitutionem retractavit nec interrupit per pænitentiam, neque facturos, et in priori culpå remansuros. Unde Cajc

lamus in Summa, v. Restilutio, cap. 6, dicit, quòd et rectam rationem, observando circumstantias loci, confessarius huic pænitenti promittenti et dicenti: temporis, negotiorum et personarum. Quâ parte verò Ilâc vice, pater, restituam verè, elc., respondere debet : est negativum, obligat quidem semper et pro semper, Credo tibi; et propterea modo in illâ bonà dispositione quando alienum detinelur et domino rationabiliter vade ad restituendum, et posteu absolveris. Debet enim invito : contingit autem per hujusmodi causas occur. cunfessarius credere pænitenli pro se el contra se : sed rentes, quòd res vel non sit aliena, ut dùm habetur tamen cum hoc debet etiam cavere ne mora parial deli à persona in extremâ necessitale constitutà, aut quæ clum, sicut aliàs peperit. Quemadmodùin manens in condonationem à creditore obtinuit; vel non detincapericulo concubinatùs , et iterùm monilus, nec se tur domino rationabiliter invilo : ut quando detinens emendans, absolvendus non est, quantumvis promillat efficitur lunc restituendi impotens, aut nequit restituese ab eâ feminå recessurum ; donec reipsà illam expel re tunc absque proprio longè majori detrimento, et Jat : ita et iniquus detentor in nostro casu, cùm non in aliis casibus mox referendis. Ergo præceplum pro sit minor pecuniarum quàm mulierum cupiditas. tunc slatim non obligat, etc.

Hinc fit, non absolvendos esse pænitentes.qui cùm El inprimis ostensum est supra, q. 2, art. 1, quod possint in vilà commodè restituere, volunt tamen quando res restituenda, probabiliter creditur esse usque ad mortem differre restitutionem et in testa domino vel alteri novica, ut gladius furioso, dilferri mento suis hæredibus faciendam imponere, ob ra polest restilutio : imò quandoque intervenit obligatio tiones allatas. Idem dicendum de pornitente in articulo eam differendi. Item ostensuin est in hâc quæstione mortis existente, qui cùm commodè et absque incon art. 1, non urgere præceptum restitutionis, quando venienti posset tunc restituere, vult tamen restitu bona inferioris ordinis forent compensanda per jactutionem solùm facere per hæredem in testamento de ram rerum superioris ordinis, ut si debitor nequeat signatum ; regulariter enim absolvendus non est, rem temporalem restituere, nisi seipsum vendendo, antequàm actu restituat : lum ob rationes adductas, vitam suam periculo exponendo, aut se infamanlum quia si isti supervivant, experientiâ constat ipsos do, etc. Item potest omitli restitutio, quando à crenon restituere; tum quia hæredum conscientias illa ditore facta est sufficiens compensatio, quia per illam queant, et creditores debita sua nunquàm recuperandi jam reparata fuit inæqualitas. Ut tamen licitè fiat, rcpericulo exponunt.

quiritur quòd debitum sit liquidum et certum, ut sit In quibusdam tamen casibus justisque de causis, debitum ex justitia; et landemi quòd cr: ditor per viam infirmus iste absolvi poterit, ut ratione scandali vi juridicam aliamve justam et ordinariam solutionem tandi, vel infamiæ, vel perturbationis rerum, vel ob alia illius commodè obtinere non valeat; de quâ compeninconvenientia, si quæ ex actuali restitutione oritura satione, vide supra art. 1, de furto, § 2. Item restitutio prudenter et probabiliter limerentur : vel quando omilli potest per remissionem seu condonationem, moribundus esset omninò certus hæredes vel amicos sive expressam, sive tacitam dcbiti, à creditore fameliùs et commodiùs integram restilutionem facturos, clam : volenti enim et consentienti non sit injuria ; quàm ipsemet in præsenti statu faceret. Et sic de aliis debet tamen hæc condonatio esse omninò spontanea similibus casibus, prudentis confessarii judicio excu el voluntaria ; ila ut absint ignorantia, vis, metus aut santibus, allentis circumstantiis locorum, temporum, dolus dans illi causam; item necesse est quòd jus eam rerum et sinceritate poenitentis ac probilate bæredis, non impediat, neque sit facta ab eo qui non est sui sumendo omnes securitates possibiles : quales jura juris. Item debitor eximilur ab obligatione restituendi requirunt in can. Quanquàm de Usuris in 6, ab usurario per cessionem bonorum : tum quia censetur habere manifesto ad has angustias redacto : nempe ut det impotentiam integrè satisfaciendi omnibus creditoricautionem idoneam, vel pignus, vel ut sequestret bus, tum quia leges justè illi concesserunt remedium pecunias quas habet, ut sic defraudatis creditoribus istud ratione ejus inipotentie. Qui autem cedit bonis satisfactio exhiberi possit : hxredes enim ut plurimùm suis justo titulo possessis ut solvat debita ex quodam in hoc negligentes et infideles esse solent. Si enim inforlunio et absque culpâ contracla, videlur jure ipše teslalor, cujus potissimùm interest, non consuluit naturæ relinere posse quantùm necesse est ac suflicit animæ suæ dùm viveret, multò minùs id curabunt alii ad suî et familie sustentationem; et circa hoc credipost ejus obilum.

tores non censentur rationabiliter inviti, legesque id ARTICULUS Jil.

ei concedentes sunt æquissimäe : secùs dicendum de De causis excusantibus à restitutione stalim faciendà, bonis injustè possessis, ut furto, usuris, aut illicito

Quamvis restituendi præceptum statim datâ oppor contractu acquisitis. Tunc enim nihil omninò sibi relunilale obliget, nec tempus expectet, nonnulle tamen tinere potest, eò quòd talia bona nunquàm fuerint possunt subesse causa quæ dùm occurrunt et quamdiù illius. Unde debet victum quærere laborando, aut subsistunt, excusant hominem à re alienâ vel in toto mendicando, aliove modo licito ; quia tamen per cesvel in parte tunc reddenda. Ratio est, quia præce sionem bonorum non extinguuntur debita, sed tantùm ptum istud quâ parte est affirmativum, praecipit actum sopiuntur, si debitor ad pinguiorem fortunam venerit, virtulis justitiæ, nempe constituere æqualitatem, uni habet tunc obligationem restituendi, quia cessante cuique quod suum est reddendo : in omni autem vir impolentiâ, cessat ralio differendæ solutionis. L. Qui tutis aclu procedendum est juxta regulas prudentic bonis, tit. 71.

Rapinæ tamen rei sunt, qui fraudulenter bonis suis spes quòd remanendo in seculo possct acquirere bona ccdunt aut sibi usurpant et abscondunt juxta illud ad solvendum sufficientia, aut ad hoc implendum, Psalm. : Mutuabitur peccalor et non solvet : et ex oporteret ipsum per multos annos, foriè cum salutis D. Ambros., de Tobià, cap. 21. Item præscriptio rei periculo, remanere in seculo, el adhuc nonnisi labores legitima à restitutione excusat. Ratio est quia per illam insolilos et extraordinarios exercendo, cedendo bonis res transit in dominium debitoris, nec est ampliùs suis potest sine peccato religionem stalim ingredi. aliena neque restitutioni obnoxia, juxta superiùs dicta Ratio est, quia tunc censetur esse in impotentià verå in initio hujus præcepti , præloquio de rerum domi solvendi, tum de präsenti, lum de futuro, et per ces. nio, $ 3. Aliæ etiam causæ à restitutione statim , aut sionem bonorum suorum satisfacit co modo quo poomninò faciendâ excusantes solent ab auctoribus af test , ac ab ulteriori restitutione eximitur, polestque ferri; ul juris vel judicis auctoritas præceptiva, et non de suâ personâ lunc disponere eam religioni emancifundata in falsâ præsumptione, nec æquitati aut ordini pando , cùm ob debita pecuniaria persona liberi hojustitiæ contraria. Item rei interitus. Item solutio seu minis in pignus obligari nequeat. Ex cap. 2, de Pign., l. compensalio à debitore facta , non ipsi creditori , sed Ob æs alienum, cod. de Actione et oblig., et I. Quæ in alteri creditori ipsius creditoris. Duic principaliores pign. oblig. et l. 1 de Pign., nec cum tanto detrimento supersunt explicandæ , nempe professio religiosa ,

libertatis et laboribus extraordinariis eum in seculo ct necessitas seu impotentia debitoris ad salisfa

remanere ad solvendum cogere possunt creditores, ciendum.

cùm in eo ingressu nullam faciat eis injuriam,

sintque irrationabiliter inviti, si etiam post cessionem § 1. An per assumptionem et professionem statûs reli

bonorum, ab eo ipsum impedire velint. giosi, debitor ab obligatione restituendi liberetur.

Nec obstat quòd solvere debita sit de jure naluræ. Conveniunt auctores debitorem mortaliter peccare, Non obstat, inquam, quia cliam jure naturæ cessat qui ingenti ære gravatus supra facultates suas, aut tunc ea obligatio ratione omnimodæ impotentiæ solrationibus reddendis ita obnoxius, ut timeantur lites vendi. Unde lunc cedendo ivonis suis potest ingredi et molestie ipsi inferende, ingreditur religionem, religionein. Deinde sicut de jure naturali est satisfacere cum gravi creditorum detrimento, quibus brevi lem creditoribus, ita etiam libertas hominis quæ superat pore adhuc remanendo in seculo absque anim:e suz omnem æstimationem pecuniæ , est de jure naluræ, periculo, satisfacere posset : tum quia de jure naturæ atque ideò persona debitoris cedendo bonis suis libera est solvere debita et obligatio ex justitia , quæ cæteris manel ad disponendum de suo statu , prout jura slaparibus preferri debet operibus de consilio; tum quia tuunt declarantia jus naturale solvendi debita , non sicut non licet aliena furari ad ingrediendum re obligare quando debitor laborat impotentià; illudque ligionem, ita nec delincre quando absque vocationis moderantia per aliud jus naturale dictans nihil esse amissione, et salutis periculo debitor brevi consuetis naturalius quàm restitutionem pecuniarum non uroperibus vacando in seculo solvere potest ; aliàs cre gere cum jacturâ vilä, libertatis personæ , famæ ac ditores damnum patiuntur rationabiliter inviti : sicque cum dispendio salutis æternæ : sicque dominium rei mortaliter peccat, et etiam religiosi ipsum recipientes, suæ cessare, quoties qui eam habet est in impotentià quia illius peccato cooperantur. Unde Sixtus papa V, solvendi , tanquàm per arctius vinculum. Hæc omnia anno 1587, Calendis decembris, in Bullâ quæ incipit :

miro modo complexus est D. Thomas, 2-2, q. 189, Cùm de omnibus ecclesiasticis , id velat sub gravibus art. 6, ad 3, cujus verba aurea non sunt omittenda , pænis, talesque declarat ad profitendum inhabiles. sed legenda. Vide dicta à nobis in expositione quarti Clemens verò VIII, per Bullam editam anno 1602, præcepti,art. 1, § 4. quæ incipit : In suprema, revocavit eam quoad nulli

§ 2. An el quomodò omnimodu impotentia seu necessitas talem professionis, reducendo illam quantùm ad hoc

exlrema debitoris, eum à restitutione liberet. ad terminos juris communis : reliquit tamen in suo robore quoad pee:as laxalas contra superiores et alios Impotentia vera etomnimoda, quando scilicet debitor religiosos hujusmodi debitores recipientes. Igitur si nec actu habet, nec probabiliter sperat aliunde acquihoc non obstante debitor iste professionem emiserit, rere posse unde restituat, ipsum excusat, sicut ignovalida erit, nec ad statum secularem redire poterit. rantia probabilis juris aut facti quamdiù durat, ut Adhuc tanien remanet obligalus ad satisfaciendum docet D. Thomas hic, art. 8, ad 2. Idemque dicendum creditoribus meliori modo quo poterit, si ab eis remis de eo qui extremâ necessitale laborat; quia ut ait Ca. sionem non obtincerit, puta laborando el aliquam ar jetanus in Summå, v. Restitut., cap. 6, talis detentio tem exercendo intra monasterium decentem ; et præ rei censetur debitori involuntaria , et tunc voluntas latus tenetur hanc ei facultatem concedere , nisi ejus parata ad restituendum sufficit coram Deo , ac communitas malit ex bonis monasterii ejus debita sufficere debet creditoribus, velint nolint : censentur solvere.

enim irrationabiliter inviti, cùm ad impossibile nemo Quando tamen aliquis, sive ex delicto, pula ex furto leneatur; dùm autem D. Thomas addit debilorem level usurå , sive ex contractu licilo, ut ex mutuo aut neri nihilominùs petere remissionem vel dilationem emplione, sive ex promissione aut juramento, est ob ab eo cui debel, intelligit solùm quando impotentia ligatus, nec habct unde solvat, neque sit probabilis non est omninò certa et manifesta; persepè enim

« VorigeDoorgaan »