Pagina-afbeeldingen
PDF

rint , non mihi constat. Unde super hoc consulendi sunt jurisperiti. Qu;eres quartò, an publicæ merelrices , aliquid tanquàm mercedem pro copulà à viro exigere, et acceptum retinere valeant, aut restituere teneantur. — Resp. post habitam copulam, eas posse retinere pretium datum; imò et habere actionem in foro exteriori ad exigendum pretium promissum, si non fucrit illis datum. Imò si mullo constituto pretio copiam sui corporis fecerint, cogetur fornicarius solvere pretium consuetum, eò quòd illæ pro eo et non gratis copulam admisisse censeantur, idque attendere debebat fornicarius. Probat Bannes ex communi omnium nationum usu. Etenim publicæ meretrices non solùm permittuntur in republ., sed etiam defenduntur petentes pretium usùs sui corporis, et ff. de Condict. ob turp. causam, l. 4, conceditur ipsis actio ad petendum pretium, ac decernitur datum non posse repeti. Imò et in conscientiâ fornicarium post habitam copulam teneri ad solvendum pretium colligitur ex hoc quòd meretrix tunc exigat quo i ei debitum est ex justitiâ pro usu et locatione sui corporis : sicque formicarius non solvendo, actum injustitiæ committit. Probat 2° ex Scripturâ, Genes. 58, ubi legitur Judam fecisse pactum cum Thamar, quam existimabat meretricem, et post copulain sollicitum fuisse de pretio eidem solvendo. Item Ezech. 16 : 0mnibus meretricibus pretinm datur, etc. Et tandem Proverb. 6 : Pretium scorti vir est unius panis. Pretium tamen est, licet exiguum et vile. Probat 5° ex D. Thomà, 2-2, quæst. 52, art. 7, ad 2, ubi ait, quòd mulier quæ meretricium erercet, turpiter agit, et contra legem Dei. Sed in eo quòd accipit, non injustè agit, nec contra legem. Unde quod sic illicitè acquisitum est, retineri potest, et de eo eleemosyna fieri. Et quæst. 62, art. 5, ad. 2, clariùs idem asserit. Probatur tandem ratione, quia lucrum pro copulà lege non prohibetur, nec recipitur pro eâ formaliter ut est offensa Dei, sed solùm materialiter, prout est actio humana, pliysica, conducibilis, delectabilis, et pretio æstimabilis apud homines; quoniam si puella consentiat viro petenti copulam, eâ conditione, ut postea ducat eam in uxorem, eâ habità justè poterit femina exigere adimpletionem promissi matrimonii; dabitur eidem actio in judicio, et compelletur vir eam ducere, vel dotare. Ergo multò magis poterit pretium copulæ promissum exigere ac retinere. Hinc fit alias mulieres clanculùm uni aut paucis viris copiam sui corporis facientes, justè posse pro eo usu pretium accipere et sibi retiuere, cùm exhibeant materiam actùs delectabilis: vendere enim et locare operas suas quanlùm ad hoc secrctò aut publicè, nihil prorsùs refert : mò et majus pretium quàm meretrices exigere possunt. Non tamen ipsis conceditur actio ad exigendum in judicio promissum pretium : Cod. de Condict. ob turp. causam, l. Mercalem. Imò eo privabuntur ob hujusmodi delictum per judicis sententiam, antequàm proinde possunt sibi retinere, cùm lex non reddat ipsas i;ihabiles. In quibusdam tamen casibus meretrices, tam pu

blicæ quàm secretæ, pretium recipere ac retinere ne. queunt. Primò si fornicator non sit sui juris, ut filiifamiliâs et minores, qui tamen censentur tantùm meretrici posse dare, quantùm ex decentiâ statûs et voluntate interpretativâ parentum ludo et aliis recreationibus expendere possunt. Quidam idem diceiilum putant de religiosis professis : alii verò rationabiliùs id negant, quia superior ad eum finem et causam religioso aliquid dare non vult nec validè potest, unde accepta monasterio sunt restituenda. Secundò si pretium à meretrice acceptum fuerit excessivum habitA ratione facultatis et conditionis tum viri persolventis, tum mulieris recipientis: restituendus est enim ille excessus justi pretii, maximè si mulier superfluè ad fraudem et dolum extorserit, ut docet D. Thomas loco citato. Ratio est, quia quantùm ad hunc excessum, dans censetur rationabiliter invitus. Igitur si pretium alicubi sit taxatum, illud justè exigi potest. Ubi etiam pactum legitimum de pretio moderato et proportionato iniervenerit, servandum erit. Quòd si nullum praecessit pactum de pretii quantitate, arbitrio boni viri juxta debitas justitiæ regulas, erit taxandum. Ex dictis hactenùs colligitur, quòd quando opus pro quo datur pretium non est per se peccatum, nec datio est ex objecto mala, sed tantùm per accidens ex circuinstantià loci, temporis, personæ, scandali, voti, juramenti, etc., accipiens pretium licitè illud sibi retinet. Ut si quis in die festo, aut in loco sacro inerces suas vendat justo pretio, aut locet operas suas, aut si hos. pitibus advenientibus carnes in quadragesimà præbeat ad cœnandum, etc. Ratio est, quia emptio illa aut locatio rei alioqui pretio æstimabilis, non est de se illicita, sed tantüm per accidens ratione circumslantiæ. Quamvis autem peccatum committatur in eo quòd violetur dies festus, aut profanetur locus sacer, atque adeò pro illâ violatione pretium accipi nequeat, benè tamen pro re quæ venditur, quæque non propterea amittit suum valorem. Ergo, etc.

ARticulus IlI.

Cui facienda sit restitutio rei, quando ejus dominus non comparet, puta quia aut est mortuus, aut ignotus, aut absens.

Divus Thomas hic, art. 5, ad 5, hanc statuit regulam dicens, quòd si ille cui fieri debet restitutio sit omninò ignotus, debet homo restituere secundùm quod potest, scilicet dando in eleemosynas pro salute ipsius, sive sit mortuus, sive sit vivus; præmissâ tamen diligenti inquisitione de personâ ejus cui est restitutio facienda. Si verò sit mortuus ille cui facienda est restitutio, debet restitui hæredi ejus, qui computatur quasi una persona cum ipso. Si verò ille sit multùm distans, debet ipsi transmitti quod ei debetur, et præcipuè si sit res magni valoris, et possit commodè transmitti: alioquin debet in aliquo loco tuto deponi, ut pro eo conservetur, et domino significari : ubi D. Thomas tres casus numerat in quibus rei dominus, dicitur non comparere. Primò, quando est omninò ignotus, et tunc dicit illam rem esserestituendam et impendendam in elee

niosynas, seu in opera pia, distribuendo non solùm pauperibus, scd etiam ecclesiæ, monasteriis, xenodochiis, etc. Secundò, quando dominus erat notus, sed jam obiit. Et tunc dicit restituendam esse ejus hæredibus. Tertiò, quando est notus et vivit, sed distat. Et tunc dicit transmittendam esse in locum ubi est dominus, maximè si sit res magni momenti, etc. Qui tres casus sunt à nobis diligenter examinandi.

§ 4. Cui restituenda sit res quando ejus dominus est ignotus.

Conveniunt omnes dominum moraliter loquendo non censeri ignotum, donec in eo inquirendo et inveniendo præcesserit sufficiens diligentia arbitrio boni viri juxta qualitatem negotiorum, rerum, locorum, temporum et personarum : aliàs culpabiliter esset ignotus, ex parte ejus qui rem alienam habet, ac de eo verificaretur istud: Noluit intelligere : ut benè ageret. Conveniunt insuper, dominum non esse omninò ignotum, quando jam factâ sufficienti diligentià et inquisitione, etsi non constet determinatè quisnam sit verus dominus, constat tamen esse Petrum aut Paulum, solùmque dubitatur an sit potiùs iste quàm alter. Tunc enim res inter ipsos dividenda erit juxta dubii proportionem. Nec etiam dominum dici ignotum, quando etsi neque determinatè neque disjunctivè constet de personis particularibus, ad quas hujusmodi res spectat, constat tamen de oppido in quo damnum fuit illatum, aut cujus erat civis verus illius dominus. Tunc enim restitutio facienda est illi communitati; tum quia verisimile est quòd in eo oppido maneant saltem hæredes veri domini : tum quia præsumitur quòd verus dominus in tali casu habeat voluntatem interpretativam, ut illi oppido restituatur ob amorem erga patriam, quem quisque præsumitur habere. His positis,

Dico quòd quando factà sufficienti diligentià, dominus manet omninò incertus tam in particulari, quàm in generali, qui habet rem alienam, non est propterea immunis à restitutione, cùm plus habeat quàm juslè habcre debeat, nec à lege, neque à domini præsumptâ rationabili voluntate, rei dominium acquirat, sicque remaneat aliena. Sed si nulla prorsùs verisimilis et probabilis spes affulgeat inveniendi dominum post sufficiens teuipus dilatæ restitutionis, ita ut moraliter censeatur impossibile quòd comparere et rem suaim recuperare valeat, tunc pauperibus restituenda est, piisque pauperibus impendenda. Itationabiliter enim præsumendum est, dominum velle potiùs rem suam in pios usus sibi ad animæ salutem utiles expendi, quàm appropriari possessori, præsertim diviti, aut malæ fidei, próut ostensum est supra art. 7, dùm de furto rerum inventarum sermo erat; unde ex hàc præsumptà domini voluntate introduci potuit consuetudo universalis et nsus communis hujusmodi bona incerta expendendi in pia opera. Nec non legibus humanis id sancitum fuit, cap. Cùm tu de Usuris, et cap. Quanquàm eodem tit. in 6, et cap. Non sanè 14, q. 5, quæ jura licet expressè tantùm loquan

tur de acquisitis per usuram, simoniam, aliisque nalè partis, ex communi tamen c0nsuetudine, et interpretatione extenduntur etiam ad alia omnia bona incerta aliena, sive ex parte rei acceptæ, sive ex acceptione justâ et ex contractu habita, ut colligitur ex illo cap. Non sanè, ex eod. de Success. collat. 10, leg, penult. et ex authent. 0mnes peregrini, ubi decernitur quòd bona peregrini morientis absque testamento, distribuenda sunt pauperibus aut piis operibus, si legitimis hæres non compareat : quæ leges sunt sanctæ et justæ, ad scilicet impediendum ne homines alienis ditescant, ac pluribus injustitiis præcludatur via. Imò sunt juri naturali conformes. ltatio enim naturalis dictat rem illam non debere cedere in bonum possidentis, sed potiùs in utilitatcm domini expendendam esse, cujus ea præsumitur n:ens et voluntas, ut si de facto sibi restitui non possit, in aliquam suam utilitatem saltem spiritualem quomodò solùm ad eum pervenire potest, expendatur. Ita D. Thoinas loco citato et adhuc expressiùs in 4 sent., dist. 15, ubi dicit, quòd pauperes sunt h;eredes hujus domini incerti, qui non propterea amisit bonorum illorum dominium, censeturque ea in pios usus pro suâ utilitate spirituali expendi velle, et ut ait Cajet. in Summà : t Mortuo succedit hæres, ignoto verò * post exactam diligentiam succedit Christus de quo « Scriptum est, quòd est hæres universoriim. » Fitque restitutio Christo, quando res pauperibus erogatur, juxta illud Matth. 25: Quamdiù fecistis uni er his fratribus meis minimis, mihi fecistis. Sicut ergojure naturæ mortuo succedit hæres, ita et pauperes huic domino ignoto succedunt. Vel dicendum quòd hujusmodi bona jure naturæ efficiuntur reipub. seu in usum publicum veniunt, sicut erant ante divisionem jure gentium factam; principes autem maximè pontifices potuerunt decernere et de facto statuerunt , ut in usus pauperum, piaque opera insumerentur : quoniam superflua ero-' ganda sunt in pios usus et eleemosynas: hæc autem bona incerta, reipub. videntur esse superflua. Plura vide tract. de Just., disp. de Restit., in quo ostenditur primò, esse quidem expediens ac rationi valdê consonum, hanc restitutionem facere auctoritate episcopi, et de consilio prudentis confessarii : absolutè tamen et ordinariè id non esse necessarium multis videtur, sed per se loquendo habentem hujusmodi bona incerta, posse absque tali assensu restituere pauperibus : tum quia jura nullam mentionem faciunt assensûs ; tum quia ratio naturalis potiùs suadere videtur, ut persona obligata per seipsam restituat: sic enim meliùs et certiùs obligationi suæ satisfacit, suamque conscientiam exonerat, quàm restituendo per alium, tum denique, quia si dominus compareret, nulla foret necessaria facultas episcopi ad illi restituendum. Ergo neque in nostro casu ad restituendum ejus hæredibus, nempè Christo et pauperibus. Nec obstat quòd plures episcopi in constitutionibus Synodalibus hujusmodi distributionem sibi reservent. Respondent enim Bannes, Navarrus,

Lopes, Sylvester, et alii, quòd si hujusmodi leges sint justæ, debent intelligi tantùm de peccato quod committunt ii qui hujusmodi bona pauperibus non distribuunt, ejusque absolutionem reservare possunt episcopi : non tamen propterea huic pœnitenti prohibere ut per se restituat, si velit et possit eam restitutionem ritè facere, nec sit aliunde suspectus de malâ fide, quo modo intelligendus est textus in cap. Quanquàm, de Usuris in 6, et cap Cùm sit, de Judæis. Et D. Thomas in 4 sent., dist. 15, q. 1, art. 5, q. 4, ad 3, et opusc. !2, ad ducissam Brabantiæ, vel, ut ait Sotus, D. Thomas vult, esse de consilio et non de præcepto, assensum et auctoritatem episcopi aut parochi adhibere in hàc restitutione faciendà. Vide D. Antoninum, 2 p. Sum., tit. 2, cap. 4, et Sylvestrum , v. Restitutio, q. 8, num. 5 et 6, nisi fortè constaret de voluntate episcopi id jubentis, ut addunt aliqui. Ibidem insupcr ostenditur, quòd iste debitor non tenetur ex necessitate absolutè distribuere pauperioribus, nisi forent in extremâ necessitate constituti, sed sufficit quòd verè pauperes eligat: jura enim solùm decernunt bona hæc pauperibus restituenda esse, nec pauperioribus aut melioribus ea applicant. Imò iste debitor potest sibi retinere, aut suis consanguineis et familiaribus elargiri, si verè sint pauperes, si necessitas fuerit certa et evidens, eaque distributio fiat absque fraude et dolo: non enim debet esse deterioris conditionis, quàm alii pauperes. Quando autem necessitas non est ita certa, non debet iste sibi aut suis hæc bona applicare sine auctoritate, assensu et consilio parochi aut prudentis confessarii, ne proprio affectu et judicio in suà causâ decipiatur. Ubi autem semel cum tali assensu ista bona sibi aut suis applicaverit, non tenetur ampliùs ad restitutionem, etiamsi ad pinguiorem fortunam venerit : id tamen solùm intelligendum est de bonis quæ consumpsit ut propriæ indigentiæ subveniret : non enim omnia ordinariè sibi sumere debet, sed ea tantùm quæ illi necessaria vir prudens judicaverit; alia verò reliquis pauperibus distribuere. Ibi denique ostenditur quòd si post factam legitimè distributionem omnium hujusmodi bonorum præmis. sâ diligenti ac sufficienti inquisitione dominus compareat; nihil eidem restituere tenetur. Bona fides enim non patitur ut semel exactüm iterüm exigatur. De reg. juris, in 6. Nec habet obligationem restituendi ex parte rei acceptæ, cùm nihil apud ipsum remaneat, et in nullo factus sit ditior, ut suppono; neque ratione acceptionis, quia bonâ fide totum distribuit quibus tunc debebat, ut satisfaceret suæ obligationi. Ergo, etc. Secùs dicendum si non adhibuerit sufficientem diligentiam ad inquirendum dominum ; cùm usque ad illam dominus non sit judicandus ignotus, et injustè re suâ spolietur. Unde factâ sufficienti diligentiâ optimum consilium est, rem illam apud superiorem aut imagistratum deponere, aut juxta illius consilium et assensum in pauperes distribuere : tunc enim faclà restitutione, tutus manet in utroque foro.

§ 2. Cui facienda sit restitutio rei, quando ejus dominus est quidem certus, sed obiit, aut longè distat. Quando ille cui restitutio est facienda jam obiit, bona restitui debent ejus hæredibus, sive necessariis, sive ab intestato, sive testamento, etc., quia ejus personam repræsentant, ac in ejus jura et debita tam activa, quàm passiva succedunt. Quòd si res restituenda sit alicujus valoris, tunc coram judice, juxta morem et consuetudinem provinciæ, faciemda est hæredum sufficiens et debita inquisitio, quando non comparent; quâ adhibitâ, si nulli inveniantur, tunc ex ejusdem judicis decreto, in pauperes et opera pia pro animâ defuncti expendi debet, nihilque postea apparentibus hæredibus debitor restituere teneretur: secùs si propriâ auctoritate sic expendisset. Absenti dominorei, si fideliter et facilè mitti potest, transmitti debet vel saltem reponi in aliquo loco tuto, ipsique significari, ut de eâ in tali loco existente disponat, misi fortè res tam parva sit, et distantia tanta, ut arbitrio boni viri censeatur dominus ratum habere quòd detur Christo pro suâ animâ. Verùm quando res non sine sumptibus foret transmittenda, ad dignoscendum quis debeat illos facere, distinguendum est de restitutione quae consurgit tantùm ratione rei acceptæ, aut acceptionis justæ absque morâ culpabili debitoris, in reddendo, et de eâ quæ oritur ratione acceptionis iniquæ. Possessor enim bonæ fidei, rem quam existimabat suam, quandò scit esse alterius, non tenetur propriis expensis transmittere ad illum, sed si longè distet, debet ipsum monere, ut ad rem suam accipiendam veniat, aut mittat aliquem, aut disponat quid sit agendum. Cum enim iste habeat rem alienam absque culpà, non debel puniri, reddendo rem cum proprio damno, faciendo illas expensas. Idem dicendum de eo qui rem invenit, nec longè à domino discessit de industriâ secum rem asportand), ne dominus de facili ac sine sumptibus eam recuperare posset; solùm enim tenetur reddere rem in loco ubi eam invenit. Idem dicendum de debitore ex juslà acceptione, seu contractu aut quasi contractu. Regulariter enim solùm tenetur reddere rem ubi accepla fuit aut contractus celebratus, nisi in eo alius locus solutioni destinatus fuerit; tunc debet illam suis sumptibus illùc transmittere si in propriam utilitatem acceperit, sumptibus verò creditoris si in ejus.utilitatem servat, ut in deposito : cessante igitur morâ culpabili, fraude et injusto recessu, non tenetur iste debitor rem debitam propriis sumptibus mittere ad dominum, qui ante solutionis terminum mutavit domicilium et longè distat, sed suflicit ut solvat in loco convento, et id d* mino significet : cum enim non fuerit in culpà, non debet reportare damnum. Possessor verò malæ fidei, qui tenetur restituere ratione injustæ acceptionis, nempe furti, usuræ, elc. , tenetur propriis expensis rem alienam ad dominum distantem transmittere, si fuerit alicujus momenti,* transmitti possit. Quoniam ipse semper fuit in morâ et in causâ iniquà quòd dominus non potuerit re suâ "" antequàm perveniretur ad hunc articulum necessita"*,

ut oporteat ad 1'um mitti. Nec dominus innocens debet hoc gravi damno puniri. Adde quòd lex restitutionis exigit, ut dominus in pristimum statum reponatur ac servetur indemnis. Atqui si rem suam nonnisi magnis sumptibus recuperare posset, non servaretur indemnis, nec repararetur æqualitas debita. Ergo, etc. Unde per accidens quandoque est necessarium ut fur plus expendat quàm acceperit, et faciat majores expensas in eâ transmissione, quàm res valeal; ad hoc scilicet ut dominus reponatur in pristinum statum. Hinc etiam fit, quòd si dominus habuisset rem illam dùm discessit, eam secum asportâsset cum aliquo sumptu; tunc fur non tenetur eò sumptu proprio eam transmittere; sicut enim dominus non debet reportare damnum ex eâ injuriâ, ita nec lucrum, seu non plus recipere quàm habere debeat : aliàs non sufficeret restituere simplum; quod tamen est falsum. Secùs dicendum si dominus nullas vel paucas expensas facturus erat aliquà interveniente bonâ fortunâ, vel industriâ vel amicitiâ alterius : tunc enim latro nihil deducere potest, sed rem illam ad dominum distantem propriis expensis transmittere debet. Ex his duabus regulis facilè resolvi possunt casus particulares in praxi occurrentes: necnon alia quæstio huic affinis, nempè si res pereat dùm transmittitur, an domino seu creditori pereat, vel debitori et mittenti. Si enim sit tantùm restituenda ratione rei acceptæ, et commissa fuerit communi bajulo, aut fideli nuntio, vel pro tali reputato, tunc perit ipsi domino cujus negotium utiliter peragitur, nec alius tenetur ampliùs restituere ; fecit enim totum quod in se erat, nec in suam utilitatem habebat rem mittendam, inventam, aut depositam, aut conductam. Quando verò res quæ mittitur non est eadem numero, sed æquivalens, ut pecunia mutuata vel alia res quæ accipit functionem, tunc sive fuerit debita ratione acceptionis justæ, sive injustæ, et committatur etiam nuntio fideli, perit non creditori, sed debitori, qui in suam utilitatem tantùm illam accepit, ejusque dominium penès se habet : qui enim sentit commodum, æquum est ut damnum sentiat. Idque confirmat Bannes, quoniam si talis debitor haberet rem illam paratam ut restitueret vero domino, v. g., pecuniam numeratam in mensâ suâ, et furaccederet qui eam clam subriperet; procul dubio adhuc iste debitor domino restituere teneretur: eadem autem est ratio, si pereat in viâ. Observat autem idem Bannes, quòd si cum consensu domini ea res fuerit commissa bajulo ordinario, vel alteri ab ipso misso, aut electo, et designato, tunc semel illi tradita, periens vel casu fortuito, vel culpâ internuntii, ipsi creditori seu domino, et non debitori perit : tùm quia voluntas et consensus domini illum debitorcm excusat; tùm quia in hoc cast, nuntius gerit quasi unam personam cum domino, qui veluti alterius cautionem exhibet, et accepta illam traditionem , quasi sibi factam solutionem. Ergo, etc. Secùs dicendum si ille nuntius fuit tantùm missus à domino ut debitorem de solutione admoneret, non aulem ut illi

rem traderet: ille enim non censetur tunc unam perS0nam cum creditore facere tandem possessor malo fidei, ut fur, quomodocumque rem alienam transmit. tat ad dominum, etiam per fidelissimum inter bajulos à se electum, si etiam casu fortuito perire contingat, non eodem modo peritura apud dominum, semper restitutioni manet obnoxius, nec unquàm ab isto onere liberatur, quousque de facto ad domini manus pervenerit : unde quamcumque diligentiam adhibeat * semper ipsi perit, quantùmvis non sit illius dominus p. ejusque valorem vero domino restituere tenetur, ut sic indemnis servetur cessetque malitia injustæ acceptiomis, quæ perseverare censetur, quamdiù dominus rem suam recuperaverit.

ARTiculus IV.

Quinam ordo sit servandus inter personas quibus facienda est restitutio.

Quando debitor certus est se habere sufficientia bona ad satisfaciendum omnibus creditoribus et de facto habet, tunc non est necessariò servandus aliquis ordo : dummodò enim tempore constituto singulis solvat, præcisè ex ipsà ordinis immutatione, neminem jure suo defraudat, nullique injuriam facit: solùm igitur procedit difficultas in casu quo non ipsi suppetunt facultates ad omnibus creditoribus satisfaciendum.

Et inprimis certum est, priùs solvenda esse del)ita certa quàm incerta, seu quorum creditores ignorantur tam in communi quàm in particulari, et quæ forent pauperibus distribuenda : hi enim minus jus habent in bona creditoris incerti, quàm habeat creditor certus in bona sibi debita et quæ illi sunt restituenda; et ipsa naturalis æquitas postulat ut priùs avertatur damnum personæ certæ, quàm omninò ignotæ. Si tamen res credita debitori incerto, extet eadem numero, ut calix consecratus, restituendus est Ecclesiæ, quia debitor tenetur creditoribus certis satisfacere ex bonis propriis et non ex alienis, seu quorum non habet dominium. Hinc etiam fit ut debita certæ personæ priùs solvenda sint quàm legata pia, cùm eleemosyna, aul oblatio ex propriis, et non ex alienis fieri debeat, nec omittenda sint præcepta et debita ex justitià propter consilia et supererogationes. Ita D. Thomas opusc. 75, de Usur., cap. 18. Sylvester, v. IRestit., q. 6, num. 6, et verb. Hæreditas, q. 5, num. 9. Petrus à Navar., lib. 4 de Restit., cap. 6, num. 7, et q. 10, num. 47. Hinc fit quòd si res debita, adhuc extet eadem numero, ejusque dominium in debitorem non fuerit translatum, ut in rebus depositis, pignoratis, commodatis, furto sublatis, reddenda sit creditori utpotè ejus domino : res autem semper clamat pro domino suo, et ex propriis, non verò ex alienis facienda est restitutio. llinc etiam fit quòd si res vendita non persoluto pretio extet apud emptorem , venditor quoad illam rem præferendus sit aliis crediloribus : videtur enim ab æquitate alienum quòd ista res alteri tradatur : et licet ejus dominium per traditionem in cmptorem transierit, ex jure tamen civili

manet semper obligata solutioni, quamdiù non est alienata aut consumpta, sed invenitur adhuc in suâ formâ apud emptorem; et in nostro casu quasi rescinditur emptionis contractus, habetque venditor duplex jus, scilicet in personam et in rem ipsam. Certum est insuper obligationem onerosam, liberali et gratuitae præferendam esse, quantumvis tempore posteriorem, v. g., præferendam esse obligationem ex mutuo aut cmptione, obligationi ex legato vel donatione, vel simplici promissione : tum quia ista est de justitiâ, altera verò de consilio; tum quia creditor ex contractu oneroso majus detrimentum pateretur, quàm alius ex donatione gratuità; tum quia se obligans gratuitò, ad id solùm tenetur, quod potest : in nostro autem casu, non potest promissionem implere obstante debito ex contractu, et mutato rerum statu. Ergo, etc. Certum est insuper priùs solvenda esse debita realia, quæ scilicet rem aliquam certam obligatam habent, quàm personalia, quae scilicet personam tantùm debitoris obligatam retinent, quia strictiùs sunt debita, cùm directè tribuant jus in illas res hypothecatas, et indirectè in personam debitoris : debita verò personalia solummodò jus tribuant directè in personam et indirectè in bona debitoris. An autem debita ex contractu oneroso licito personalia, et quando res non extat in specie, v. g., ex mutuo, locatione, etc., sint priùs solveuda quàm debita personalia ex contractu illicito, et ex delicto, v. g., ex usuris, ex furto, etc., quidam affirmant, aliqui negant. Alii verò prol)abiliùs docent inter ista debita nullum ordinem ex necessitate esse servandum, sed debitorem quæ priùs maluerit solvere posse. Supposito enim quòd res in spccie non extet, nec ulla sit realis hypotheca, aut privilegium person: Je, sed tantùm persona debitoris obligata, niilio jure aut infirmâ ratione probatur unum ex his creditoril)us esse aliis præferendum: jura enim potiùs statuunt inter debita personalia nullam habendam esse temporis rationem, nec distinguunt an licité vel illicitè fuerint contracta : unde in foro judiciali unum alteri non præfertur. Adde quòd non minùs est debitum ac restitutioni obnoxium illicitè contractum, quàm licitè; bonaque debitoris non sunt magis hujus, quàm illius, et consequenter omnes habent jus ad illa. Pari ratione debita ex delicto contracta inter se, restituenda sunt pro ratâ omnibus læsis nec priùs necessariò restituenda sunt quæ cum majori injuriâ contrahuntur: sed vel omnibus pro ratâ, si simul accedant dividenda esse constat, vel primo venienti et petenti, totum aliquando esse solvendum, juxta inferiùs dicenda. Certum est præterea servanda esse statuta municipalia et leges locorum quibus ordo satisfaciendi creditoribus determinatur, quando non repugnant juri naturae , et non sunt iniqua ; si verò nullum statutum extet, servandum est jus commune : et ubi diversitas opinionum occurrit, tutior pars est eligenda, si vera nescitur. Oportet igitur nos esse cautos in hujus judicio, interrogando si ibi extent aliqua statuta de hoc, et consulere peritos an justificata sint. Si namque contra prædicta

pugnarent, tuta non viderentur, nisi foruè aliter dis. ponerent de rebus emptis, quia pro communi bono creditorum certorum, quos oportet aliquid perlere άe suo, tolerabile videtur, ut res emptæ ac possessæ extantes licet non solutæ, inter bona debitoris computarentur, sicut alia, quoniam hoc etiam pro communi bono civitatis videtur, et non est contra jus naturale. Ita Cajetanus in Summà, v. Restitut., cap. 8. Examinandum superest, quid jus commune statuat circa ordinem restituendi. Dico primò, creditores hypothecarios praeferendos esse creditoribus personalibus, etiam antiquioribus, etiam privilegiatis? l. Eos. Cod. qui potior in pign., l. Prodebit. Cod. de Bonis jud. aut. poss. Ratio est, quia hypothecarius habet speciale jus et actionem in rem obligatam : hypothecæ enim et pignora dantur in securitatem et prælationem solutionis. Si creditores habentes hypothecam expressam concurrant inter se petentes restitutionem, præferendi sunt in eâ re, qui anteriorem habent in illâ hypothecam, ex l. Potior, et ex l. Qui balneum, ff. qui potior in pign. et ex reg. juris in 6: Qui prior est tempore, potior est jure. Ratio est, quia res alicui obligata et quasi alienata, non potest regulariter absque ejus v0luntate transire in jus alterius. Dixi regulariter: quibusdam enim casibus, singulari jure et privilegio p0steriores creditores hypothecarii anterioribus praeferuntur, ut constat de fisco, l. Si is qui, ff. de Jure fisci. Item de muliere dotem repetente, l. Assiduis et ex l. Qui potiores, ff. qui potiores. Item de eo qui credidit seu mutuavit pecuniam ad constructionem, refectionem et conservationem rei, v. g., domùs vel navis jam alteri obligatæ, l. Interdum et l. Cujus enim, ff. qui potiorcs in pignore. Et sic de aliis. Quare regula jam allata habent locum quando creditores in aliis omnibus sunt pares excepto tempore: tunc enim solùm obligatio et hypotheca quæ prior est temp0re, dat primum et potius jus. Post istos creditores veniunt qui tacitam habent impignorationem seu hypothecam, qui proinde praeferendi sunt personalibus seu chirographariis. Porrò hypotheca tacita est quæ à lege fit et contrahitur, ut res dotales: bona enim viri sunt tacitè hypothecala pro dote uxoris sibi traditâ, l. Assiduis, cod. qui p0tiores. Et ex Innocentio III, tit. de Pign., cap. Er lilteris. Item bona illius qui cum fisco contraxit, aut respub. quæ pecuniam alicui credidit, vel tribita cu* ligenda tribuit, etc., cod. quibus causis., I. 2, et ! Quamvis, de privilegio fisci. Ilem bona praelati sui! tacitè hypothecata pro malâ Ecclesiæ administration° Ex glossà, cap. 1n litteris. Item domus vel navis c'''* structa vel conservata per pecuniam ab aliquo m" tuatam, manet ipsi tacitè hypothecata, ff. qui pol'''' in pign., l. 2 authent. de collat. dotis, § fiis consequen* Post tacitam hypothecam habentes, veniunt depos'* tarii, id cst, deponentes et commodantes, quando res jani non extat, aut non est reddenda eadem ""* nero, sed specie, ut pecunia deposita 1. Si homiiii", fr. I)epositi. Post hos veniunt habentes actiones ■****

« VorigeDoorgaan »