Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

rint , non mihi constat. Unde super hoc consulendi blicæ quàm secretæ, pretium recipere ac retinere ne. sunt jurisperiti.

queunt. Primò si fornicator non sit sui juris, ut filiiQueres quartò, an publice meretrices, aliquid familiâs et minores, qui lamen censentur tantùm melanquàm mercedein pro copulâ à viro exigere, et retrici posse dare, quantùm ex decentià statûs et voacceplum retinere valeant, aut restituere teneantur. luntate interpretativå parentum ludo et aliis recrea- Resp. post habitam copulam, eas posse relinere tionibus expendere possunt. Quidam idem dicemlum pretium datum; imò et habere actionem in foro exte pulant de religiosis professis : alii verò rationabiliùs riori ad exigendum pretium promissum, si non fuerit id negant, quia superior ad eum finem et causam reillis datum. Imò si nullo constituto pretio copiam sui ligioso aliquid dare non vult nec validè potest, unde corporis fecerint, cogetur fornicarius solvere pretium accepla monasterio sunt restituenda. Secundò si preconsuetum, eò quòd illæ pro eo et non gratis copulam lium à meretrice acceptum fucrit excessivum habitâ admisisse censeantur, idque allendere debebat forni

ratione facultatis et conditionis tum viri persolventis , carius. Probat Bannes ex communi omnium nationum tum mulieris recipientis : restituendus est enim ille usu. Etenim publicæ meretrices non solùm permit

excessus justi pretii, maximè si mulier superfluè ad uuntur in republ., sed etiam defenduntur petentes pre

fraudem et dulum extorserit, ut docet D. Thomas loco tium usûs sui corporis, et ff. de Condict. ob turp. cau

citato. Ratio est, quia quantùm ad hunc excessum , sam, 1. 4, conceditur ipsis actio ad petendum pretivan,

dans censetur rationabiliter invitus. Igitur si pretium ac decernitur datum non posse repeti. Imò et in con

alicubi sit taxatum, illud justè exigi potest. Ubi etiam scicntiâ fornicarium post habitam copulam teneri ad

pactum legitimum de pretio moderato et proportionato solvendum pretium colligitur ex hoc quòd merelrix

iniervenerit , servandum erit. Quòd si nullum praplunc exigat quo i ei debitum est ex justitiâ pro usu et

cessit pactum de prelii quantitate, arbitrio boni viri locatione sui corporis : sicque fornicarius non sol

juxta debitas justitiæ regulas, erit taxandum. Ex dictis vendo , acluni injustitiæ committit. Probat 2° ex Scri

hactenùs colligitur, quòd quando opus pro quo datur pturâ, Gencs. 38, ubi legitur Judam fecisse pactum cum

pretium non est per se peccalum , nec datio est es Thamar, quam existimabat meretricem , et post copu

objecto mala, sed tantùm per accidens ex circunstanlarn sollicitum fuisse de pretio cidem solvendo. Item

lià loci, temporis, persone, scandali, voti, juraEzcch. 16 : Omnibus meretricibus pretinm datur , elc.

menti, etc., accipiens pretium licitè illud sibi retinet. Et tandem Proverb. 6 : Pretium scorti vix est unius

Ut si quis in die festo, aut in loco sacro inerces suas panis. Prelium tamen est , licet exiguuin et vile. Pro

vendat justo prelio, aut locet operas suas, aut si bos. bat 3° ex D. Thoma, 2-2, quxst. 32, art. 7, ad 2, ubi

pitibus advenientibus carnes in quadragesimâ præbeat ait, quòd mulier que merelricium exercet , turpiter agit ,

ad cænandum, etc. Ratio est, quia emptio illa aut loc contra legem Dei. Sed in eo quòd accipit, non in

catio rei alioqui prelio Istimabilis, non est de se illijustè agit , nec contra legem. Unde quod sic illicilè ac cita , sed tanlům per accidens ratione circumstantiæ. quisitum est , retineri potest, el de eo eleemosyna fieri.

Quamvis autem peccatum committatur in eo quòd vioquxst. 62, art. 5, ad. 2, clariùs idem asserit. Pro

letur dies festus , aut profanetur locus sacer , atque batur tandemn ratione , quia lucrum pro copulâ lege adeò pro illà violatione pretium accipi nequeat, bene non prohibetur, nec recipitur pro eå formaliter ut lamen pro re quæ venditur, quæque non propterea est offensa Dei, sed solùin materialiter, prout est

amittit suum valorem. Ergo, etc. aclio humana, plıy:ica , conducibilis , delectabilis , et

ARTICULUS III. pretio æstimabilis apud homines; quoniam si puella consentiat viro petenti copulam, eå conditione, ut

Cui facienda sit restitutio rei, quando ejus dominus postea ducat eam in uxorem, eâ habitâ justè poterit

non comparet, puta quia aul esl mortuus, aut ignofemina exigere adimpletionem promissi matrimonii;

tus, aut absens. dabitur eidem actio in judicio, et compelletur vir eam

Divus Thomas hic, art. 5, ad 3, hanc staluit regu. ducere, vel dotare. Ergo multò magis polerit pretium lam dicens, quòd si ille cui fieri debet restitutio sit copul promissuni exigere ac retinere. Hinc fit alias omninò ignotus, debet homo restituere secundum quod mulieres clanculùm uni aut paucis viris copiam sui potest, scilicet dando in eleemosynas pro salule ipsius, corporis facientes, justè posse pro eo usu pretium ac sive sit morluus, sive sil vivus ; præmissà tamen dilicipere et sibi retinere, cùm exhibeant materiam actùs genii inquisitione de personâ ejus cui est restilulio fadelectabilis : vendere enim et locare operas suas quan cienda. Si verò sit mortuus ille cui facienda est restilùm ad hoc secrciò aut publicè , nihil prorsùs refert : tuio, debet restitui hæredi ejus, qui computatur quasi mò et majlis pretium quàm meretrices exigere pos una persona cum ipso. Si verò ille sit multùm distans, sunt. Non tamen ipsis conceditur actio ad esigendum debet ipsi transmitii quod ei debetur, et præcipuè si sit in judicio promissum pretium : Cod. de Condict. ob res magni valoris, el possit commodè transmitii: alio. lurp. causam, I. Mercalem. Imò eo privabuntur ob hu quin debel in aliquo loco tulo deponi, ut pro eo conserjusmodi delictum per judicis sententiain , antequàm velur, et doncino significari : ubi D. Thomas tres casus proinde possunt sibi retinere, cùm lex non reddat ipsas numerat in quibus rei dominus dicitur non conipa inbabiles.

rere. Primò, qiundo est omninò ignotus, et tunc dicit lo quibusdam tamen casibus merelrices, tam pu illam rem esse restituendam et impendendam in eles.

Et

niosynas, seu in opera pia, distribuendo non solùm tur de acquisitis per usuram, simoniam, aliisque niapauperibus, sed etiam ecclesiæ, monasteriis, xeno lè partis, ex communi tamen consuetudine, et interdochiis, etc. Secundò, quando dominus erat nolus, pretatione extenduntur etiam ad alia omnia bona insed jam obiit. Et tunc dicit restiluendam esse ejus certa aliena, sive ex parte rei acceplir, sive ex achaeredibus. Tertiò, quando est notus et vivit, sed di ceptione justá et ex contractu habita, ut colligitur slal. Et tunc dicit transmittendam esse in locum ubi ex illo cap. Non sanè, ex eod. de Success, collat. 10, est dominus, maximè si sit res magni momenti, etc. leg, penult. et ex authent. Omnes peregrini , ubi deQui tres casus sunt à nobis diligenter examinandi. cernitur quòd bona peregrini morientis absque te

stamento, distribuenda sunt pauperibus aut piis ope& B. Cui restituenda sit res quando ejus dominus est ribus, si legitimis heres non comparcat : qu:e leges ignotus.

sunt sanctæ et juslä, ad scilicet impedienduin ne Conveniunt omnes dominum moraliter loquendo

homines alienis ditescant, ac pluribus injustiliis non censeri ignotum, donec in co inquirendo el in precludatur via. Imò sunt juri naturali conformes. veniendo præcesserit sufficiens diligentia arbitrio Ratio enim naturalis dictat rem illam non debere boni viri juxta qualitatem negotiorum, rerum, loco cedere in bonum possidentis, sed potiùs in utilitarum, lemporum et personarum : aliàs culpabiliter

Icm domini expendendam esse, cujus ca præsumitur esset ignotus, ex parte ejus qui rem alienam habel, bens et voluntas, ut si de facto sibi restitui non posac de eo verificaretur istud : Noluit intelligere : ut benè sil, in aliquam suam utilitatem saltem spiritualem ayeret. Conveniunt insuper, dominum non esse om quomodò solùm ad eum pervenire potest, expendatur. ninò ignotum, quando jam factå sufficienti diligentiâ Ila D. Thomas loco citato et adhuc expressiùs in 4 et inquisitione, etsi non constet determinatè quis sent., dist. 15, ubi dicit, quòd pauperes sunt hæredes nam sit verus dominus, constat tamen esse Petrum hujus domini incerti, qui non propterea amisit bonoaut Paulum, solùmque dubitatur an sit potiùs isle rum illorum dominium, censeturque ea in pios usus quàm alter. Tunc enim res inter ipsos dividenda pro suâ utilitate spirituali expendi velle, et ut ait Cacrit juxla dubii proportionem. Nec etiam dominum jet. in Summà : « Mortuo succedit hæres, ignoto verò dici ignotum, quando etsi neque determinalè neque ' post exactam diligentiam succedit Christus de quo disjunctivè constet de personis particularibus, ad a scriplum est, quod est hæres universorum. » Filquas hujusmodi res spectat, constat tamen de oppido que restitutio Christo, quando res pauperibus eroin quo damnum fuit illatum, aut cujus erat civis verus gatur, juxta illud Matth. 25: Quamdiu fecistis uni ex illius dominus. Tunc enim restitutio facienda est illi his fratribus meis minimis, mihi fecistis. Sicut ergo jure communitati ; tum quia verisimile est quòd in eo op naturæ mortuo succedit hæres, ita el pauperes huic pido maneant saltem bæredes veri domini : lum quia domino ignoto succedunt. præsumitur quòd verus dominus in tali casu habeat Vel dicendum quòd hujusmodi bona jure nalura. voluntatem interprctativam, ut illi oppido restituatur efficiuntur reipub. seu in usum publicum veniunt, ob amorem erga patriam, quem quisque præsumitur sicut erant ante divisionem jure gentium factam; habere. His positis,

principes autem maximè pontifices potuerunt decerDico quòd quando factà sufficienti diligentià, domi

nere et de facto staluerunt, ut in usus pauperum, nus manet omninò incerlus tam in particulari, quàm piaqne opera insumcrentur : quoniam superflua eroin generali, qui habel rem alienam, non est propterea ganda sunt in pios usus et eleemosynas: hæc autem iminunis à restitutione, cùm plus habeat quam justė bona incerta, reipub. videntur esse superflua. Plura habere debeat, nec à lege, neque à domini presum vide tract. de Just., disp. de Restit., in quo ostendiplå rationabili voluntate, rei dominium acquirat, sic lur primò, esse quidem expediens ac rationi valdè que remaneat aliena. Sed si nulla prorsùs verisimi consonum, hanc restitutionem facere auctoritate lis et probabilis spes affulgeat inveniendi dominum episcopi, el de consilio prudentis confessarii : absopost sufficiens tempus dilalie restitutionis, ita ut mo

lutè tamen el ordinariè id non esse necessarium raliter censeatur impossibile quòd comparere et rem multis videtur, sed per se loquendo' habentem hujussuam recuperare valeat, lunc pauperibus restituenda modi bona incerta, posse absque tali assensu restiest, piisque pauperibus impendenda. Rationabiliter tuere pauperibus : tum quia jura nullam mentionem enim præsumendum est, dominum velle potiùs rem faciunt assensûs ; lum quia ratio naturalis potiùs suasuam in pios usus sibi ad animæ salutem utiles ex dere videtur, ut persona obligala per seipsam restipendi, quàm appropriari possessori, presertim diviti, luat: sic enim meliùs et certiùs obligationi suce saaut male fidei, prout ostensum est supra art. 7, dùm tisfacit, suamque conscientiam exonerat, quàm de furto rerum inventarum sermo erat; unde ex hâc restituendo per alium , tum denique, quia si dominus præsumptâ domini voluntale introduci poluit con compareret, nulla foret necessaria facultas episcopi suetudo universalis et usus communis hujusmodi ad illi restiluendum. Ergo neque in nostro casu ad bona incerta expendendi in pia opera. Nec non le restituendum ejus hæredibus, nempè Christo et paugibus humanis id sancitum fuit, cap. Cùm lu de Usu- peribus. Nec obstat quòd plures episcopi in conşti. ris, ct cap. Quanquàm eodem tit. in 6, et cap. Non tutionibus Synodalibus hujusmodi distributionem sanè 14, q. 5, quæ jura licet expressè lantùm loquan sibi rcscrvent. Respondent cnim Bannes, Navarrus,

Lopes, Sylvester, et alii, quòd si hujusmodi leges § 2. Cui facienda sil restitutio rei, quando ejus dominus sint justă, debent intelligi tantùm de peccato quod est quidem certus , sed obiit, aut longè distat. commillunt ii qui hujusmodi bona pauperibus non Quando ille cui restitutio est facienda jam obiit, distribuunt, ejusque absolutionem reservare possunt bona restitui debent ejus hæredibus, sive necessariis, episcopi : non tamen propterea huic pænitenti pro sive ab intestalo, sive testamento, etc., quia ejus hibere ut per se restituat, si velit et possit eam re personam repræsentant , ac in ejus jura el debita lam stitutionem ritè facere, nec sit aliunde suspectus de activa , quàm passiva succedunt. Quod si res restimalâ fide, quo modo intelligendus est textus in cap. tuenda sit alicujus valoris , tunc coram judice, juxta Quanquàm, de Usuris in 6, et cap Cùm sit, de Judæis. morem et consuetudinem provinciæ , facienda est Et D. Thomas in 4 sent., dist. 15, 9. 1, art. 5, q. 4, hæredum sufficiens et debita inquisitio, quando non ad 3, et opusc. 12, ad ducissam Brabantiæ, vel, ut comparent; quâ adhibitå, si nulli inveniantur, tunc ex ait Solus, D. Thomas vult, esse de consilio et non de ejusdem judicis decreto, in pauperes ct opera pia pro præcepto, assensum et auctoritatem cpiscopi aut animâ defuncti expendi debet, nihilque postea appaparochi adhibere in hâc restilutione faciendå. Vide rentibus hæredibus debitor restituere tenerelur: seD. Antoninum, 2 p. Sum., lit. 2, cap. 4, et Sylve cùs si propriâ auctoritate sic expendisset. slrum , v. Restitutio, q. 8, num. 5 et 6, nisi fortè Absenti domino rei, si fideliter et facilè milli polesi, constarei de voluntate episcopi id jubcntis, ut addunt transmilli debet vel saltem reponi in aliquo loco tuto, aliqui.

ipsique significari, ut de eâ in tali loco existente disIbidem insuper ostenditur, quòd iste debitor non ponat, nisi Cortè res tam parva sit, et distantia lanta, tenetur ex necessitate absolutè distribuere paupe ut arbitrio boni viri censcalur dominus ratum habere rioribus, nisi forent in extremâ necessitate consti quòd detur Christo pro suâ animâ. Verùm quando res tuti, sed sufficit quòd verè pauperes eligat : jura enim

non sine sumptibus foret transmittenda, ad dignosolùm decernunt bona hæc pauperibus restituenda

scendum quis debeat illos facere, distinguendum est esse, nec pauperioribus aut melioribus ea applicant. de restitutione que consurgit Lantùm ratione rei acceImò iste debitor polest sibi retinere, aut suis consan plæ, aut acceptionis juste absque morà culpabili guineis et familiaribus elargiri, si verè sint pauperes,

debitoris, in reddendo, et de eâ quæ oritur ratione si necessitas fuerit certa et evidens, eaque distribu acceptionis iniquæ. Possessor enim bonæ fidei, rem tio fiat absque fraude et dolo: non enim debet esse quam existimabat suam, quandò scit esse alterius, deterioris conditionis, quàm alii pauperes. Quando non tenetur propriis expensis transmillere ad illum, autem necessitas non est ita certa, non debet iste sed si longè distet, debet ipsum monere, ut ad rem sibi aut suis hæc bona applicare sine auctorilale, as suam accipiendam veniat, aut mittat aliquem, aut dis

el consilio parochi aut prudentis confessarii, ponat quid sit agendum. Cum enim iste habcat rem ne proprio affectu et judicio in suà causà decipiatur. alienam absque culpâ, non debel puniri , reddendo Ubi autem semel cum tali assensu ista bona sibi aut rem cum proprio damno, faciendo illas expensas. suis applicaverit, non tenetur ampliùs ad restilutio Idem dicendum de eo qui rem invenil, nec longè à nem, etiamsi ad pinguiorern forlunam venerit : id ta domino discessit de industria secum rem asportando, men solùm intelligendum est de bonis qux consum

ne dominus de facili ac sine sumptibus eam recupepsit ut propriæ indigentiæ subveniret : non enim om rare posset; solùm enim tenetur reddere rem in loco nia ordinariè sibi sumere debet, sed ea tantùm quze ubi eam invenit. Idem dicendum de debitore ex juslå illi necessaria vir prudens judicaverit; alia verò re acceptione, seu contractu aut quasi contractu. Reguliquis pauperibus distribuere.

lariter enim solùm tenetur reddere rem ubi accepta Ibi denique ostenditur quòd si post factam legitimè fuit aut contractus celebralus, nisi in co alius locus distributionem omnium hujusmodi bonorum præmis · solutioni destinatus fuerit; lunc debet illam suis sumså diligenti ac sufficienti inquisitione dominus com ptibus illùc transmittere si in propriam utilitatem acpareat; nihil eidem restituere tenetur. Bona fides ceperit, sumptibus verò creditoris si in ejus utilitatem enim non patitur ut semel exaclùm iterùm exigatur. De servat , ut in deposito : cessante igitur morâ culpabili, reg. juris, in 6. Nec habet obligationem restituendi fraude et injusto recessu, non tenetur iste debitor rem ex parle rei accepta, cùm nihil apud ipsum remaneat, debitam propriis sumptibus millere ad dominum , qui et in nullo factus sit dilior, ut suppono; neque ra ante solutionis terminum mutavit domicilium et longè tione acceptionis, quia bonå fide tolum distribuit qui distat, sed sufficit ut solvat in loco convento, et id do bus lunc debebat, ut satisfaceret sus obligationi. Er mino significel : cum enim non fuerit in culpå, non go, etc. Secùs dicendum si non adhibuerit sufficientem debet reporlare damnum. diligentiam ad inquirendum dominum ; cùm usque Possessor verò malæ fidei, qui tenetur restituere ad illam dominus non sit judicandus ignotus, et in ratione injustæ acceptionis, nempe furti, usurde, etc., justè re suå spolietur. Unde factà suflicienti diligen tenetur propriis expensis rem alienam ad dominum tià optimum consilium est, rem illam apud superiorem distantem transmittere, si fuerit alicujus momenti, ac aut inagistratuin deponere, aut juxta illius consilium transmilli possit. Quoniam ipse semper fuit in morå ct et assensum in pauperes distribucre : tunc enim factà in causå iniquả quòd dominus non potuerit re sua uti restitutionc, tutus manet in utroque loro.

antequàm perveniretur ad hunc articulum necessitatis,

ut oporteat ad illum milli. Nec dominus innocens de rem traderet : ille cnim non censelur tunc unam perbet hoc gravi damno puniri. Adde quòd lex restitutio sonam cum creditore facere landem possessor male nis exigit, ut dominus in pristinum statum reponatur fidei, ut fur, quomodocumque rem alienam transmitac servetur indemnis. Atqui si rem suam nonnisi lal ad dominum, etiam per fidelissimum inter bajulos magnis sumptibus recuperare posset, non servarelur à se eleclum, si etiam casu fortuito perire contingat, indemnis, nec repararetur æqualitas debila. Ergo, elc. non eodem modo perilura apud dominum, semper Unde per accidens quandoque est necessarium ut fur restitutioni manet obnoxius, nec unqnàm ab isto plus expendat quàm acceperit, et faciat majores ex onere liberatur , quousque de facto ad domini manus pensas in eâ transmissione, quàm res valeat; ad hoc pervenerit : unde quamcumque diligentiam adbibeat , scilicet ut dominus reponatur in pristinum statum. semper ipsi perit, quantùmvis non sit illius dominus, Hinc etiam fit, quòd si dominus habuisset rem illam cjusque valorem vero domino restituere tenetur, ut sic dùm discessit, eam secum asporiâsset cum aliquo indemnis servelur cesselque malitia injustar accepliosumplu; tunc fur non tenetur eò sumplu proprio eam nis, quæ perseverare censetur, quamdiù dominus rem iransmittere; sicut enim dominus non debel repor suam recuperaverit. tare damnum ex eâ injurià , ita nec lucrum, seu non

ARTICULUS IV. plus recipere quàm habere debeat : aliàs non suflicerel restituere simplum; quod tamen est falsum. Secùs

Quinam ordo sil servandus inter personas quibus facienda dicendum si dominus nullas vel paucas expensas factu

est restitutio. rus erat aliquâ interveniente bonâ fortunâ , vel indu Quando debitor certus est sc habere sufficicntia striâ vel amicitiâ alterius : tunc enim latro nihil dedu bona ad satisfaciendum omnibus creditoribus et de cere potest, sed rem illam ad dominum distantem facto habet , tunc non est necessariò servandus alipropriis expensis transmittere debet.

quis ordo : dummodò enim tempore constituto sinEx his duabus regulis facilè resolvi possunt casus gulis solvat , præcisè ex ipså ordinis immutatione, particulares in praxi occurrentes : necnon alia quæstio neminem jure suo defraudat, nullique injuriam fahuic affinis, nempè si res pereat dùm transmittitur, cit : solùm igitur procedit difficultas in casu quo non an domino seu creditori pereat, vel debitori et mit ipsi suppetunt facultates ad omnibus creditoribus tenti. Si enim sit tantùm restituenda ratione rei acce satisfaciendum. plæ, et commissa fuerit communi bajulo, aut fideli Et.inprimis certum est, priùs solvenda esse debita nuntio, vel pro lali reputato , lunc perit ipsi domino certa quàm incerta , seu quorum creditores ignorantur cujus negotium utiliter peragitur, nec alius tenetur tam in communi quàm in particulari, et quæ forent ampliùs restituere; fecit enim lolum quod in se erat , pauperibus distribuenda : hi enim minus jus habent nec in suam utilitatem habebat rem mittendam, in in bona creditoris incerti, quàm habeat creditor cerventam, aut depositam, aut conductam. Quando verò tus in bona sibi debita et quæ illi sunt restituenda; el res que millilur non est eadem numero, sed æquiva ipsa naturalis æquitas postulat ut priùs avertatur lens, ut pecunia mutuata vel alia res que accipit sun damnum persone certæ, quàm omninò ignotæ. Si clionem , lunc sive fuerit debita ratione acceptionis tamen res credita debitori incerlo, extel eadem nujuslæ, sive injustä, et commillatur eliam nuntio mero, ul calix consecratus, restituendus est Ecclesiæ, fideli , perit non creditori , sed debitori , qui in suam quia debitor tenetur creditoribus certis satisfacere ex utilitalem tantùm illam accepit, ejusque dominium bonis propriis et non ex alienis, seu quorum non hapenés se habet : qui enim sentit commodum , æquum

bet dominium. Hinc etiam fit ut debita certæ personæ est ut damnum sentiat. Idquo confirmat Bannes, priùs solvenda sint quàm legala pia , cùm elcemoquoniam si talis debitor haberet rem illam para syna, aul oblatio ex propriis, et non ex alienis fieri lam ut restilueret vero domino, v. g. , pecuniam debeat, nec omillenda sint præcepta et debita ex jųnumeratam in mensâ suå, el furaccederet qui eam clam slitià propter consilia et supererogationes. Ita D. Thosubriperet; procul dubio adhuc iste debitor domino mas opusc. 75, de Usur., cap. 18. Sylvester, v. Rcstit., restituere teneretur : eadem autem est ratio, si pereat q. 6, num. 6, et verb. Haredilas , q. 3, num. 9. in via.

Petrus à Navar., lib. 4 de Restit., cap. 6, num. 7, et Observat autem idein Bannes, quòd si cum consensu q. 10, num. 47. Hinc sit quòd si res debita , adhuc donini ea res fuerit commissa bajulo ordinario, vel exict eadem numero, ejusque dominium in debitorem alteri ab ipso misso, aut electo, et designalo, lunc non fuerit translatum , ut in rebus depositis, pignorasemel illi tradita, periens vel casu fortuito, vel culpå tis , commodatis, furto sublatis , reddenda sit crediinternuntii, ipsi creditori seu domino, et non debitori tori utpotè ejus domino : res autem semper clamat perit : tùm quia voluntas et consensus domini illum pro domino suo, et ex propriis, non verò ex alienis debitorcm excusat; tùm quia in hoc casu nuntius gerit facienda est restitutio. Hinc etiam fit quòd si res quasi unam personam cum domino, qui veluti alterius vendila non persoluto pretio extet apud emptorem, cautionem exhibet, et accepla illam traditionem , venditor quoad illam rem præferendus sit aliis crediquasi sibi factam solutionem. Ergo, etc. Secùs dicen loribus : videtur enim ab equilate alienum quòd ista dum si ille nuntius fuit tantùm missus à domino ul res alteri tradatur : ct licet ejus dominium per tradidcbitorem de solutione admoneret, non autem ut illi tionem in cmptorem transicrit, ex jure tamen civili

manel scmper obligala solutioni, quamdiù non est pugnarent, tuta non viderentur, nisi fortè aliter disalienata aut consumpta , sed invenitur adhuc in sua ponerent de rebus emptis, quia pro communi. bono formå apud emptorem; et in nostro casu quasi rescin creditorum certorum, quos oportet aliquid perdere ditur emplionis contractus, habelque venditor duplex de suo, tolerabile videtur, ui res empla ac possesse jus, scilicet in personam et in rem ipsam. Certum est extantes licet non solulæ, inter bona debitoris cominsuper obligationem onerosam, liberali et gratuita putarentur , sicut alia, quoniam hoc etiam pro compræferendam esse, quantumvis tempore posteriorem,

muni bono civilatis videtur, et non est contra jus naV. g., præferendam esse obligationem ex mutuo aut turale. Ila Cajetanus in Summå , v. Restitui. , cap. 8. emptione, obligationi ex legato vel donatione, vel Examinandum superest, quid jus commune statuat simplici promissione : tum quia ista est de justitia, circa ordinem restituendi. altera verò de consilio ; tum quia creditor ex contraclu

Dico primò, creditores hypothecarios præferendos oneroso majus detrimentum pateretur , quàm alius ex

esse creditoribus personalibus, etiam antiquioribus, donatione gratuilà ; tum quia se obligans gratuitò, ad eliam privilegiatis ? I. Eos. Cod. qui potior in pign., l. id solùm lenetur, quod potest : in nostro autem casu,

Prodebit. Cod. de Bonis jud. aut. poss. Ratio est, quia non potest promissionem implere obstante debito ex hypothecarius habet speciale jus et actionem in rem contractu, el mutato rerum statu. Ergo, etc. Certum obligatam : hypothecae enim et pignora dantur in seest insuper priùs solvenda esse debita realia , quæ curitatcm et prælationem solutionis. scilicet rem aliquam certam obligatam habent, quàm Si creditores habentes hypothecam expressam conpersonalia, qu:e scilicet personam lantùm debitoris currant inter se pelentes restitutionem, præferendi obligatam rctinent, quia strictiùs sunt debita , cùm sunt in eâ re, qui anteriorem habent in illâ hypothedirectè tribuant jus in illas res hypothecatas, et indi cam, ex l. Polior , et ex l. Qui balneum , ff. qui potior rectè in personam debitoris : debita verò personalia in pign. et ex reg. juris in 6: Qui prior est tempore, solummodò jus tribuant directè in personam et indire potior est jure. Ratio est, quia res alicui obligata et clè in bona debitoris.

quasi alienata, non potest regulariter absque ejus voAn autem debita cx contractu oneroso licito perso luntate transire in jus alterius. Dixi regulariter : quinalia , et quando res non extat in specic, v.g., ex

busdam enim casibus, singulari jure el privilegio pomutuo, locatione , etc., sint priùs solveuda quàm de steriores creditores hypothecarii anterioribus præfcbita personalia ex contractu illicito, et ex delicio, v. runtur, ut constat de fisco, 1. Si is qui, ff. de Jure 8., ex usiris, cx furto, cic., quidam affirmant, aliqui lisci. Item de muliere dotem repetente, I. Assiduis et negant. Alii verò probabiliùs docent inter ista debita ex l. Qui potiores, ff. qui potiores. Item de eo qui crenullum ordinem ex necessitate essc scrvandum, sed didit seu mutuavit pecuniam ad constructionem, redebitorem que priùs maluerit solvere posse. Suppo fectionem et conservationem rei , v. g., domùs vel silo enim quòd res in specie non exlet, nec ulla sit navis jam alteri obligatæ, 1. Interdum el l. Cujus enim, realis hypotheca, aut privilegium persone, sed tan ff. qui potiores in pignore. Et sic de aliis. Quare retim persona debitoris obligata, nullo jure aut infirmå gula jam allata babent locum quando creditores in ratione probatur unum ex his creditoribus esse aliis aliis omnibus sunt pares exceplo lempore: tunc enim præferendum : jura enim potiùs slatuunt inter debila solùm obligatio et hypothcca quæ prior est tempore, personalia nullam habendam esse temporis rationem, dat primum et potius jus. nec distinguunt an licitè vel illicitè fuerint contracta : Post istos creditores veniunt qui tacitam habent iinunde in foro judiciali unum alteri non praefertur. Adde pignorationem seu hypothecam, qui proinde præsequòd non minùs est debitum ac restitutioni obnoxium rendi sunt personalibus seu chirographariis. Porrò illicitè contractum, quàm licitè; bonaque debitoris hypotheca tacita est quæ à lege fil et contrahitur, non sunt magis hujus , quàm illius, et consequenter res dotales: bona enim viri sunt tacitè hypothecala omnes habent jus ad illa. Pari rationc debila ex de pro dote uxoris sibi traditâ, I. Assiduis , cod. qui policto contracta inter se, restituenda sunt pro ralà tiores. Et ex Innocentio III, tit. de Pign., cap. Ex lilomnibus læsis ncc priùs necessariò restituenda sunt leris. Ilem bona illius qui cum fisco contraxit, aut quæ cum majori injuriâ contrahuntur: sed vel omni respub. quæ pecuniam alicui credidit, vel tribuita colbus pro rata, si simul accedant dividenda esse constat, ligenda tribuit, etc., cod. quibus causis., I. 2. et I. vel primo venienti et pelenti, lolum aliquando csse Quamvis, de privilegio fisci. Item bona privlali salil solvendum , juxta inferiùs dicenda. Certum est præ lacilè hypothecala pro malà Ecclesixe administrationc. terea servanda esse statula municipalia et leges loco Ex glosså, cap. In litteris. Item domus vel navis colle ruin quibus ordo satisfaciendi creditoribus determina strucia vel conservala per pecuniam ab aliquo mulir, quando non repugnant juri natura , et non sunt tuatam, manet ipsi tacilè hypothecala , ff. qui potior iniqua ; si verò nullum stalulum extel, scrvandum est in pign., l. 2 authent. de collat. dotis, $ llis consequens. jus communc: et ubi diversilas opinionum occurrit, Pust tacitam bypothecam babentes, veniunt deposilulior pars est eligenda, si vera nescitur. Oportet larii, id est, deponentes el commodantes, quando igitur nos esse cautos in hujus judicio, interrogan res janı non cxtal, aui non est reddenda eadem nudo si ibi cxtent aliqua staluta de hoc, et consulere mero, sed specie, uit pecunia deposita I. Si hominen, peritos an justificata sint. Si namque contra prædicta T. Depositi. Post hos veniunt habentes actiones perso

ut

[ocr errors]
« VorigeDoorgaan »