Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

Dicendum inprimis, quòd quando aclio injusta est strumentum alterius , eique non subordinatur, nec in lucrativa agentibus, seu aliquid positive ablatum est, nomine illius agit ; sed unaquæque per se in suo ordiut pecunia , vestis, elc., lunc primò et principaliter ne cooperatur ad movendum aut juvandum, aut non ad restitutionem obligatur qui rem injustè acceptam impediendum malesuciorem. Plura vide tract. de Just., apud se habet; ad hoc enim lenelur el ratione rei ac disp. de Restit., q. 4, art. 1, el § Unico. Ibidem, q.1, ceplæ, et ratione acceptionis. Idem dicendum si eam babes plures casus particulares concernentes persohâc malà fide consumpsit aut alienavit : cùm enim nas obligatas ad restituendum. Nempe art. 5, an qui sciens el volens ex ea commodum præ aliis reportave accipit mercedem ad faciendum vel omillendum id ad rit, ante illos quoque contrahit obligationem restilu quod ex officio vel ex charitate solùm tenebalur, oblilionis, qui si integram domino reddiderit prædam, getur in conscientiâ ad illam restituendam; et $ primo lunc cæleri neque domino restituere, neque isti socio quæritur an qui accipit pretium ad omillendum aclum quidquam refundere tenentur : quia nec dominus, ncc de se intrinsecè malum el injuriosum proximo , vel ad isle post restitutionem rei factam, minùs habent in bo illum perpetrandum in gratiam et jussionem alterius, uis suis , quàm habere debeant. Dicendum secundò, non possit illud retinere, sed etiam post patratum quòd si actio non sit lucrosa , sed tantùm damni illati maleficium , illud restituere teneatur, non solùm lege va , ut incendium domûs , segctumque , occisio, muli posilivà, scd de jure naturali : et § 2 examinatur, an latio, etc., primo loco tenetur resliluere jubens, postea et quænam muliercs pretium prostitutionis à viris reexequens : quia mandans censelur movens et causa cipere aut retinere possint. Tandem, tract. de Jusl., q. principalis; exequens verò instrumentum liberum ab 4, art. 1, examinatur, an qui injustè alium impedit ipso motum : actio autem principaliter procedit à mo ab officio, beneficio , aut bono ad quod babebat jus, tore, ipsique attribuitur. Jubente autem restiluente, leneatur damnum illatum reparare , et quomodò. lunc alii sunt à restitutione immunes : non enim le Vide ibi. nentur ad hoc nisi in illius defectum : et è contra si aliæ causæ secundariæ restituant, jubens illis refun

QUÆSTIO TERTIA. dere tenetur.

DE PEISUNIS QUIBUS RESTITUTIO FACIENDA EST, Quando executor non fuit imperio superioris addu

ET QCO ORDINE. ctus nec coactus ad dainnum inferendum, sed å seipso molus illud intulit, lunc censelur causa principalis, et Regulam generalem in hac materia assignat D. ante omnes alias tenetur ad restitutionem : post illam Thomas, 2-2, q. 62, art. 5, dicens quòd per resliluautem factam, cæteræ causa cum illo concurrentes tionem fit reductio ad æqualitatem justitia commulasunt à restitutione immunes ; quia quando ille qui est livæ, quæ consistit in rerum adirquatione. Hujusmodi causa principalis damni restituit , cæteri, qui tantùm autem rerum adæquatio fieri non polest nisi ei qui miaccessoriè ac in ejus defectum restituere lenebantur, nùs babet quàm quod suum est, suppleatur quod lunc ab isto onere relevantur , nisi ipsum reduxerint decst. Ergo communiter illi facienda est restitutio rei, cl deduxerint ad hunc slalum. Vide Cajetanum, 2-2,9. ad quem perlinel, seu qui minùs habet quàm debeat 62, art. 6, ad 2.

habere ad hanc suppletionem faciendam. Unde qui ab In cæleris verò causis , ordo inter illas observandus aliquo accepit rem alienam furlo vel alio modo injustė cst quem ponit D. Thopias , nempe post jubentem et occupatam ab ipso, non lenelur restituere illi à quo execulorem sequi tertio loco consulentem, quarto con accepit , utpotè qui inde non minùs habet quàm quod sentientem, quinto receplanten , sexto non impedien suum est; sed debet facere quantùm potest ut reddatem : ita ut posterior possit expectare donec scial an tur domino; debet tamen illi qui rem alienam occuprior non possit aut nolit satisfacere, cùm non nisi in paveral, lunc per aliquam bonam viam significari, defectum illius restituere teneatur. Ubi tamen sunt quòd talis non lenelur satisfacere pro tali re, ne replures causæ in eâdem specie et gradu : v. g., duo maneat in peccato; aut si fortè veniat ad pænitentiam, consulentes , duo executores, duo consentientes, etc., bis restituere contingat. Hoc siquidem modo restituens, eliamsi non fuerint simul tempore in delicto, sed unus domini et latronis simul negolium uliliter geril: salvis alteri accesserit, ut dùm successivè feruntur sussragia, lamcn iis quæ supra diximus, de possessore bone tenentur restituere altero non expectato, cùnı in his fidei qui emit rem furtivam à latrone, nempe posse non sit ordo prioris et posterioris. Unå lamen ex his eam ipsi reddere rescindendo contractum, ut pretium causis secundariis restituenle in solidum , aliæ tenen dalum recuperet , seque indemnem servet. tur illi refundere suas partes, si causæ principales non Insuper applicandi bic veniunt duo tituli supra expossint aut nolint tolum eidem resundere.

plicati è quibus lanquàm è radicibus orilur omnis ob. Alii verò docent in his causis secundariis el minùs ligatio restiluendi. Si enim ex solà re alienà accepta principalibus, nullum inter se servandum esse ordi restitutio contingat, reddenda est regulariter domino pem, sed omnes æquè primò et immediatè teneri in rei : appellatione autcm domini hic intelligitur ille cui deseclum causæ principalis : ita tamen ut juxta majo- debetur, sivc dominium perseveraverit apud eum, sive rem vel minorcm influxum ac proportionem concur translatum fuerit , sive sil verus doininus, sive admin sûs, una ad plus, alia ad minus restituendum oblige nistrator, procurator, dispensator, cuslos, ul si in lur. Ralio est, quia una non concurrit tanquam in pignus, aut depositum, aut conductionem habcat,

omnis denique qui justo titulo est ejus possessor, aut virlulis, solùmmodò actu facicnda est, conformiter ad jus habet ad illam , aut ejus possessionem, qualis est reclam rationem, nempe ubi, quando, etc.; tunc ausartor respectu vestis conficiend.c; si igitur res ab tem in hujusmodi circumstantiis recla ratio dictat esse aliquo istorum ablata fuerit, qui illam habet eidem et differendam , ad vitandum detrimentum domini rei non domino resliluere debel, si citra injuriam illå vel alterius, ut de se palet : et in hàc dilatione dominon possit privari 1010 temporc concesso ad usum , Dus censetur irrationabiliter invitus, cùm cedal in vel assecurationem , etc. Secùs videtur dicendum, si ejus utilitatem. Vide D. Thomam, 2-2, q. 57, art. 2, nihil ipsi intersil quod Domino reddatur.

ad 1. Si autem restitulo consurgat ex acceptione injusta, Hanc tamen regulam limitat D. Thomas in 4 Senl., discernendum est an acceptio illa fuerit ex datione dist. 32, art. 2, q. 3, ad 3, dicens, quòd gladius redprohibità; ita quod non solùm obligatus ad restituen dendus esset furioso, quando majus periculum limelur dum acceperit injuistė, sed etiam ille qui donatione in non reddendo. Ratio est quia iste non tenetur cum iniquâ dedit, ipsaque datio fuit mala, ut cùm datur gravi proprio damno, impedire alterius nocumentum, pecunia pro corrumpendo judice, vel pro ingressu mo si id ei ex officio non incumbat; sed potest cæteris panasterii vel pro quocumque spirituali. In ejusmodi ribus sibi potiùs præcavere quàm alleri : sicque lunc enim dationibus prohibitis restitutio quidem facienda redditio illa gladii non censetur ipsi voluntaria, nec est, sed non illi qui malè dedit. Unde in simoniacis damnum alteri inde seculum illi est imputandum; dationibus, restitutio facienda est ecclesize in cujus maximè si ex dilatione reddendi gladium, nulla sit injuriam datum est, aut Christo hæredi universorum. probabilis spes impediendi tale nocumentuni, fecelia D. Thomas hic, art. 5, ad 2.

ritque omnem mortalem diligentiam ad illud averSi verò sola intervenit acceptio injusta, ci qui ex tendum. câ damnificatus est, restitutio est facienda, simul Quando dominus petit rem suam à depositario, ut concurrentibus his duabus circumstantiis : prima quòd alteri injuriam inferal, pula gladium ad occidendum iste verè incurrat damnum, secunda quòd ei proveniat aut in bonis fortuna nocendum, depositarius si absque ex hâc aceeplione injusta : aliàs non esset illi facienda gravi incommodo lunc denegare p. ssit, reddendo pecrestitutio : ut patet cum quis suralus esset à mercalore cat contra charitatem, cùm non diligat proximum sialiquod pignus, tunc eisim licet ilamnum sit duorum, cut seipsum, et etiam contra justiliam, cùm censeatur liemipè domini pignoris, et mercatoris qui tenebat pi causa secundaria damni, eique cooperari; et tenclur gnus, sur lamen tenetur restituere non domino,

sed ad restitutionem. Ex cap. fin. Si {culpâ, lit. de inercatori; quia actio furti damnificavit inercatorem, injuriis et dam. dat.: præbel enim alieri instrumenta qui lenelur domino de pignore reddendo : ita quòd hic el nunc destinata ad nocendum proximo, absque in hujusmodi restitutione, persona cui debet restitui, legitimå causà cxcusante, nempè vitatione proprii non ex dominio rei, sed ex damnificatione sibi allata

damni, cùm supponanius nullum inde grave ipsi imdiscernitur el definitur. Ralio est, quia ipsius interest minere. Idem dicendum quando reddit gladium dosaltem custodire, seu reddere illam domino, si non

mino pelenti ad seipsum occidendum. est sua. Verumtamen quando res sine scandalo potest

Si autem reni domino reddat petenti in damnum publicè vel secretò reddi domino sine alterius injurià,

spirituale alterius, v. 8., pecunias suas depositas aut damno vel periculo rcali, potest in foro conscientiæ

debilas exigenti ad sollicitandas et corrumpendas serestilui domino, lanquàm excquendo jus naturæ, ul si

minas, cùm tamen absque gravi suo incommodo posrestituenda sit ablata à fure, aut latrone, aut usurario,

set earum redditionem differre, tunc censetur cooperari qui non creduntur unquàm restituluri, potest restitui

peccato scandali et peccare contra charitalem, ut enim vero domino cum illo grano salis, quòd provideatur ne

dicitur Eccl. 17: Unicuique mandavit Dominus de iteratò contingat fieri restitutionem, si quandoque

proximo suo : atqui in hoc evenlu iste potest absque venerint injusti illi occupatores ad pænitentiam. Hac

detrimento próprio vilare scandalum el ruinam spilenus Cajetanus in Sunnmå. Plura vide supra, q. 1,

ritualem proximi. Ergo tenetur vitare relinendo illas art. 1.

pecunias, si illà detentio sit profutura, et probabilis

spes quòd tale malum impediet. Si verò pelat instanter An quando res creditur nociva domino vel alteri, sit ipsi

suas pecunias in proprium damnum spirituale duntaxat reddenda, si lunc illam exigat.

absque ullà proximi injuriâ, v. g., ad se inebriandum, Divus Thomas, 2-2, q.62, art.5, ad primam banc re

ad convivia cum carnibus in quadragesimâ paranda, gulam assignat, nempe quòd quando res restiluenda ad luxum ad ludos prohibitos exercendum, elc., an apparet esse graviler nociva ei cui restitutio facienda reddens peccel similiter contra charitatem, si absque esl, vel alteri, non debet ei lunc restitui, quia restitutio suo incommodo possit differre solutionem, et hoc ordinalur ad utilitatem ejus cui restituitur; omniu enim modo illius peccalum impedire, sub lile est. quæ possidentur, sub ratione utilis cadunt. Nec tamen Quidam enim negant, quia debitoris cst solvere, debet ille qui detinel rem alienam sibi appropriare; sed nec illius interest esaminare an creditor in pios aut vei reservare ul congruo tempore restilual, vel alibi tra malos usus pecunias-suas sit consumpturus, quandò dere tuliits conservandam.. Cùm enim restitutio sit actus sine tertii injuriâ hoc facit : non enim est illius su

ARTICULUS PRIMUS.

perior, ut suppono, nec habet jus ipsum destinendi ac justitiæ requirentis circumstantias virtutis. Quando igiimpediendi ne peccel, si velit : adde quòd ferè semper tur creditor pelit debitum suum, semper habet jus ad debitores possent occasiones differendi solutionem petendum priori modo , et debitor solvens facit opus afferre, verisimile pulantes quòd pecuniis illis cre justitiæ quantùm saltem ad substantiam actùs, etiam dilor sit abusurus in ruinam animæ suæ; quod contra si aliàs peccet : alverò quando creditor petit debitum justitiam et bonuin publicum redundaret. Nec est ea in his circumstantiis et ad abutendum , debitor sulfidem ratio de bono corporali ipsius creditoris, vel de cienter excusatur ab obligatione lunc restituendi, ut bono spirituali el corporali proximi vitando. Duplex probant rationes adducte : non lamen propterea conenim assignatur disparitas. Prima est, quia retentio vincunt eum peccare quando præmissâ correctione debiti pro tunc est medium efficax et ex natura sua fraternå et tentatis aliis viis ad avertendum crediloordinatum, ut tam creditor quàm proximus non in rem à malo usu, reddit ipsi debitum instanter petenti currant illud damnum corporale : item ut lertia per in suum duntaxat spirituale damnum, ut vult prima sona non scandalizatur, nec ad peccatum pertrahatur: sententia , quæ proinde est probabilis et sequi potest. secùs verò ut creditor non incurrat damnum spirituale. Unde relinquendum est prudentiæ debitoris quòd tunc Quantumvis enim tunc denegetur ei debitum, jam in reddat, aut differat solutionem , prout magis expedire corde suo fornicatus est ac interiùs peccavit ob pravum judicaverit omnibus ritè pensatis. Porrò, quando dixifinem et voluntatem se inebriandi ; et forlassé magis mus depositarium non teneri cum proprio gravi damno peccabit ex non redditione debiti propter majorem denegare rem depositam domino petenti ad se vel appetitum ex privatione, propter iracundias, injurias, alium occidendum, sermo est tantùm de personå blasphemias in quas prorumpel. Unde lunc medium privatà. Si enim ex illà redditione salus persona puordinatum est monitio et correctio fraterna, quâ præ blice valdèque reipub. utilis periclitaretur, non foret missâ à debitore, si creditor adhuc molestė persistat licita , quia bonum commune particulari est praferenin petitione nolitque in dilationem consentire, poteritdum. Ex istis autem D. Thomæ regulis, facilè reiste suas pecunias lulâ conscientià reddere.

solvi possunt omnes casus particulares in hâc maleSecunda ratio disparitatis est, quia homo non est rià occurrentes. dovoinus viläe et bonorum corporis nec bonorum spiri

ARTICULUS II. tualium alterius, benè tamen propriorum. Unde quando

Cui facienda est restitutio, quando rei alienatio aut acceilla bona periclitantur, tenetur quisque ea tueri eliam

prio est illicita de se, aut prohibita ? repugnante domino. Atverò nemo potest cogendo impedire hominem ne peccet, quando vult peccare, Divus Thomas loc. cit.,art.5, ad 2, duas conclusiones nullà interveniente injurià tertiæ personæ, nisi fortè ponit. Prima est, quòd quando datio est illicita ab insit judex, aut prælatus. Sicut ex boc quòd homo sit trinseco, et contra legem, ut in datione simoniaca dominus propriorum bonorum temporalium, licitum prelii ex utraque parte, ille qui dedit meretur amitest ipsi solvere pecunias debitas etiamsi petat ad eas tere quod dedit; unde ipsi non debet fieri restitutio ; dilapidandas et perdendas : secus verò si petat ad et quia ille etiam qui accepit, contra legem accepit, damnum in temporalibus innocenti inferendum, eò non debet sibi relinere, sed in pios usus convertere, quòd non sit illorum dominus. Cùm ergo sit dominus Secunda cst, quòd quando ipsa datio non est illipropriorum bonorum spirilualium, licitum erit solvere cila, sed fit propter rem illicitam, accipiens non teneipsi debitum, etiamsi illo sit abusurus ad peccandunı; lur ad restituendum, nisi superflue aliquid accipiat, secùs dicendum si eo abuti velit ad inducendum alios ad fraudem vel dolum extorqueat : tunc enim danti ad peccatum , eò quòd istorum bonorum spiritualium tenetur illud superfluum restituere. Exemplum ponit non sit dominus. . .

D. Thomas in pretio quod datur meretrici pro illicito Alii verò affirmant. Quia D. Thomas non distinxit usu corporis illius : titulo de Condict. ob turpem de damno spirituali vel corporali, sed universaliter causam L. idem, § 3. Has duas conclusiones per dixit, quòd quando restitutio apparet esse graviter breves quxstiones ventilabimus; exactior enim illarum nociva huic vel alteri, tunc non est facienda, sed pertractatio habetur disp. de Restitut., quoad verò differenda, quia restitutio ordinatur ad utilitatem ejus tractationem de simoniâ, ad alium locum remittimus. cui restituitur. In nostro autem casu, cederet in ejus Quæres primò, an qui ab alio accipit pretium ad in damnum spirituale, quod multò majus est quàm faciendum aut omittendum id ad quod ex justitiâ corporale. Ergo nequit absque peccalo tunc fieri , et obligalur, eidem in conscientià restituere lenealur. – dominus in hoc est irrationabiliter invitus, cùm cjus Respondent auctores communiter affirmativè. Ratio negotium utiliter agatur. D. Thomas, 2-2, q. 57, est, quia cùm iste teneatur ex justitia id facere aut art. 2, ad 1. Utraque sententia est probabilis, et po omitiere, aller dare non debuit illi pretium : imò ncc test iste debitor absque peccato huic reddere lunc voluit nisi coacté et rationabiliter invilus, ac ad redisuas pecunias , aut solutionem differre. Aliquis enim mendam vexationem suam, cò quòd aliter facere nopotest habere jus dupliciter ad aliquid petendum, uno lebat quod debebat ; sicut qui solvit usuras involuntamodo absolutè secundùm rationem justitiæ materialiter riè ad habendum mutuum, quod aliter obtinere no! sumpte, et quantùm ad substantiam aciùs; alio modo posset. Unde non transfert dominium pretii in acci. in his circumstantiis et formaliter secundùm rationem pieutem qui proinde tenctur in conscientia illud cider 74. WY.

24

restituere. llinc judex ultra stipendium justum à lege habent. Adde quod sola violatio justitie commutativa taxalum aliquid accipiens à parte ad sententiam ju inducit obligationem restituendi : in proposilo autem stam in ejus favorcm ferendam, peccat et ad restilii non violatur, nec ulli fit injuria, ut de se palet; tionem tenetur. ltem testis aliquid accipiens præcisè ergo, etc. Alii affirmant. Valet enim hæc consequenpro veritate dicendå. Item alii officiales habentes sti tia : Iste gratis tenetur facere; ergo turpiter aliquod pendium laxatum, recusantes tamen aut dissimulantes pretium exigit, quo illud faciat. Iiem potest aliquis vel procrastinantes officio suo fungi donec à partibus mercedem illius actionis accipere. Ergo non tenetur aliqua merces ipsis offeratur. Similiter uxor quæ nollet

eam gratis præstare : quæ enim gratis fieri debent, viro suo debitum conjugale reddere, nisi aliquod pre pro pecuniâ vendi nequeunt; aliàs esset aperta contium ab eo acciperet. Item subditus qui nonnisi pro tradictio; et qui pecuniam dat, censelur involuntariè mercede vellet obedientiam prælato suo debitam red dare ejusque dominium non transferre, sicque concedere. Et sic de aliis qui pretium exigunt pro re, quam ditur eidem repetitio. Respondeo pro his actionibus lenebantur præstare gratis et ex debito justiliæ, quia aut omissionibus, neminem quidem posse exigere ac tunc dans nonnisi involuntariè donåsse censetur. extorquere mercedem ab invito : posse lamen aliquid Hinc si quis à le exigat pretium ne le occidat, ne fure spontè liberèque oblatum recipere et relinere : in hoc tur bona lu', et à nocumento injustè inferendo absti enim nulli fit injuria, neque talis acceplio aliquâ lege neat, lenetur illud tibi restitucre in conscientia ante prohibetur. Unde in his conventionibus communiter sententiam judicis, ob rationem jam allatam.

non offertur pretium per modum causæ finalis et prinAn autem idem dicendum sit de co qui vult alium cipalis, sed tantùm munera offeruntur ad ea opera occidere, et in gratiam tuî abstinet ab cà occisione præstanda vel mala vitanda per modum invitantis, pro pretio quod illi offers, an scilicet teneatur in con allicientis, et disponentis, nec non sub conditione, si scientiâ libi prelium acceptum restituere, controver islc ea opera bona ad quæ invitatur, efficiat, aut à sia est inter doctores. Alii affirmant istum obligari in malo desistat : constat autem non esse illicitum hoc conscientiâ ad libi statim ex naturà rei el ratione ini. animo donare et accipere. quæ acceptionis ante omnem repelitionem restituen Quæres tertiò, an qui recipit pretium aa perpetrandum pretium, utpotè contra justitiam acceptum, et dum opus de se intrinsecè malum contra justitiam et dalum involuntariè cum quâdam coactione, ac veluti injuriosum ac nocivum proximo, illud in conscientia ad redimendam vexationem injuslam proximo illatam restituere teneatur; ut si Petrus del pecunias judici et pro omiltendo nesario opere, quod ex justitià omit pro iniquâ sententia, aut testi pro falso testimonio, lere tenebatur. Alii verò docent, sic accipientem pre aut sicario ut interficiat Paulum, ut ejus domum aut tium, peccare quidem mortaliter, non tamen teneri

segeles comburat, etc. Et inprimis non est controad illud restituendum, quousque à le repetatur, et à versia de reparatione damni injustè illati Paulo, vel judice condemnelur; quia licet iste gratis ab eâ ac parti adversae litiganti. Certum quippe est restituentione injurioså absolutè abstinere teneatur, non lamen dum esse, tam ab executore homicidii, iniquo judice, in lui gratiam et obsequium, quod stando in jure na et teste, quàm ab eo qui homicidium consuluit, vel Luræ est aliquid prelio æstimabile ; nec illa datio cen mandavit, aut pretium dedit; sed tota difficultas est selur libi involuntaria et necessaria, cùm id nibil tibi an pretium acceplum sit restituendum à judice vel siintersit; nec ea omissio occisionis proximi est tibi ex cario accipiente. Insuper conveniunt omnes, istos hic juxtitiâ debita : non enim peccarct contra justitiam contrahentes mortaliter peccare : imò judicem et sicacrga te occidendo alium extraneum ; neque aliquid ju rium ante perpetratum maleficium leneri in conscienris habes ad impediendum eum qui non est luus sub tiå rescindere contractum, et alteri resituere preditus. Ergo potest sib: relinerc istud pretium, donec tium; quia promissio, stipulatio et pactio di ce turpi, condemnetur. Et tunc in conscientiâ illud tibi resti ante rem completam est nulla, invalida et peutuilllucre debet; idque solùm determinant leges civiles, ff. nosa : ac in malis promissis fides rescindenda est 2-2, de Condit. ob turp. caus., 1. 1,1. 2, 1. 4, el l. ultim., et q. 4, cap. In malis. Solùm igitur quæstio est an niaapud Gratianum 14, q. 5, cap. Non sanè.

lefactor post impletum opus, v. 8., homicidium Pauli Quæres secundo, an qui ab alio accipit pretium ad in gratiam Petri commissum, possit ab eo exiger8 faciendum vel omittendum opus quod facere aut omit pretium justum conventum, aut si jam acceperit, valere tenetur non ex justitiâ, sed solùm ex charitate, leat illud sibi retinere, vel restituere teneatur ante religione, aliisque virtutibus, v. g., ut sacrum die festo sententiam judicis ; circa quàm duæ sunt sententie. audiat, ut jejunet in quadragesimå, ut non mentiatur, Prima asserit accipientem pretium teneri in connon blasphemet, etc., ut curet, patrocinetur et opem scientiâ ad illud restituendum ante omnem repetitioserat extremè indigenti, teneatur in conscientiâ acce nem et condamnationem judicis. Quia ad eamdem ptum restituere danti?

virtutein justitiæ pertinet, præcipere opera justitie, Alii negant, quia hæc facere aut omittere in gratiam et prohibere opera injustitiæ. Nam sicut ad justitiam alterius, meretur mercedem ab eo; non enim tenetur pertinet jus suum unicuiqne redderc, ita et probibero quis gratis in alterius obsequium prestare aut omittere injustitiam, et impedire ne damnum innocenti inferaoperas suas liberas : neque obligatio charitatis aut al tur. Ergo sicut judex tenetur gratis facere justiliam, ierius virtutis lollit ab eis valorem quem secundùm se itaque quoque gratis vitare injustitiam. Item licet illud

maleficium ut commodum mandanti, et laboriosum nec transserre potuerit ejus dominium , lege positiva ac periculosum exequenti, videatur pretio estimabile; impediente : et quòd non est illo domino spolialus, quia tamen fit er ordinatur ad injuriam et nocumen cùm id solum contingat post judicis sententiam ; lex lum grave innocenu inferendum, non potest nec de enim que repetitionem pretii prohibet est solùm pobet compensari. Item qui dedit pretium, non abdicavit nalis , proindeque non obligat ante condemnationem. à se illius dominium, nec in alterum transtulit; quo Ergo si facienda sit restitutio pretii, non licso, non niam per conventionem jure nullam et irritam, non pauperibus neque alteri quàm illi qui dedit, fieri debet. transfertur dominium. Talem autcm esse banc con Quòd verò neque huic sit facienda, inde colligitur, ventionem patet ex l. Juris gent., ff. de Pactis, 1. Gene- quòd pretium sponte et contractu oneroso dederit, et raliter, ff. de Verb. oblig. el ex Graliano 14, q. 5, alter non acceperit nec relincal illo invilo , sicque li. can. Non sanè, qui desumptus est ab August., Ep. 54 berè à se abdicavit illius dominium, ac in malefactoad Macedonium. Multùm tamen laborant bi auctores rem transtulit opere completo, quasi emendo aut loin assignandå personâ cui tale pretium sit restituen cando operas illius ad rem faciendam sibi conducibilem dum. Alii enim volunt tribuendum parti læsæ; alii et alteri laboriosam, ac periculosam, pretio æstimapauperibus ; alii ei qui dedil; alii fisco; alii ante judi- bilem , ineundo contractum innominatum : scilicet do, cis sententiam restituendum esse danti; post illam ut facius, qui licet sit injuriosus et contra justitiam verò, illi cui à judice fuerit applicatum.

per ordinem ad lacsum , non tamen per ordinem ad Secunda verò sententia docet post patratum male ipsumn mandantem, ut patet. Ergo accipiens pretium ficium, teneri promittentem solvere pretium, et acci non tenetur in conscientiâ restituere danti', ncc alteri, pientem posse sibi retinere ncc obligari in conscientiâ sed poterit sibi retinere : tum quia fecit aliquid pretio ad illud restituendum : tum quia sicut iste adimplevit æstimabile in gratiam alterius; lum quia nullâ lege quod promiserat in contractu oneroso, ita par est ut redditur inhabilis , aut impeditur translatio dominii : ille eliam adimpleat contractum promissum solvendo in quo ista conventio differt à conventione simoniaca, pretium; tunı quia promissio illa pecuniæ quamvis in quâ res spiritualis est indivisibilis, et pecunià non adimpleri sine peccato nequeat, quamdiù participat compensabilis; ideòque leges impediunt translationem malitiam pravi operis, seu ante factum, benè tamen dominii in accipientem, reddendo ipsum inbabilem, post factum : tunc enim non participat illam malitiam et ipso facto privant dantem ejus repetitione. nec ad peccatum inducit, potestque fieri tunc absque Resp., spectando solùm jus nature, malefactorcm probatione, imò et cum detestatione peccati, et cum non teneri in conscientià restituere pretium acceptum proposito illud non committendi de cætero; tum quia opere completo; sed posse sibi retinere , prout satis licet hæc actio ut injuriosa proximo et offensa Dei superque convincitur argumentis pro secundâ sentenformaliter et reduplicativè considerata, sit prorsùs in tià adductis. Jus tamen positivum reprobat hujusmodi vendibilis nulliusque valoris, materialiter tamen sum pactiones pro delictis contra justitiam , ut constat ex pta prout est actio humana, laboriosa, ac periculosa locis adductis pro prima sententiâ et ff. de Condict. clicienti, et commoda ac utilis mandanti, sub hâc ra ob lurpem causam, 1. 2 et 3, ac denegat actionem et tione censetur pretio æstimabilis, sicut et aliæ actio repetitionem prelii ei qui dedit pro maleficio perpenes humanæ vitæ conducibiles ; aliàs sequeretur quòd irando : ibidem et cod. eod. tit., 1.2, el de Regul. jur., faber acnens gladium ex pacto alterius qui vult occi in 6, dicitur quòd in pari delicto et causâ , melior est dere hominem, teneretur ad restitutionem prctii pro conditio possidentis : cùm ergo isti contrahentes sint suo labore. Item quòd miles stipendio conductus ad in pari turpitudinis gradu, qui pretium accepit, mebellum iniquum, teneretur ad stipendium restituen liorem habct conditionem, nec tenebitur restituere aldum. Itcin quòd adultera recipiens mercedem ab adul

teri qui dedit, sed alteri cui judex applicuerit post tero, teneretur ad illius restitutionem, quæ omnia condemnationem, ut volunt aliqui : cò quòd leges islac constat esse falsa. Tandem tanta est discrepantia inter sint pænales, prohibeantque aclum , non verò lucrum. auctores asserentes faciendam tunc esse restitutionem, Alii verò sentiunt hujusmodi leges declarare tales sliin assignandâ personâ cui fieri debet, ut magnum pulationes et promissiones nullas et irritas, ac acciargumentum sit, nullam esse faciendam , idque ma pientem reddere inhabilem et incapacem translationis gis constabit ex impugnatione illorum dicendi modo dominii, sicque teneri in conscientià , ante etiam ju

dicis sententiam , illud restituere, in pia opera expenEt inprimis tale pretium non est restituendum laso: dendo juxta consilium prudentis viri aut confessarii , licet enim habeat jus naturale ut sibi compensetur ut lit de rebus simoniacè datis et acceptis , quo exemdamnum illatum : non tamen ut sibi detur pretium pro plo utilur D. Thomas hìc : per hoc innuens idem senactione läesivâ dalum et acceptum. Neque pauperibus tiendum de alijs facinoribus, in quibus datio et acest tribuendum, cùm habeat certum dominum cui ceptio est de sc et intrinsecè mala , maximè quando restitui potest , nam restitutio facienda est vero do vergil in nocumenlum tertii. Quid autem circa hoc jura mino comparenti, nisi fortè propter crimen in pænam humana statuerint, non est adeò clarum. Potuerunt illà re privetur. Atqui juxta adversariorum sententiam siquidem tales pactiones et promissiones irritare illisnecessariò dicendum est, quòd qui pretium dedit, que resistere, ac malefactorem ipso l'acto reddere inadhuc remanet illius dominus, cùm non transtulerit capacem dominii pretii accepti. Quod an reverà fece

rum.

« VorigeDoorgaan »