Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

habere aclu : qui aulem esl in vià adipiscendi aliquid, justa et efficax damnı alleri illati, tenetur ad illius rehabel illud solim secundum virlutem et potestatem : et slilulionem. Quidam lamen volunt ad hoc indispensaideò si redderelur ei ut haberel hoc in actu, restiluere biliter requiri ut sit causa sine quà tale damnum non lur illi non simplum, sed multiplicatum, quod non est

foret illatum, aliàs non censeri causam efficacem, di necessitale restitutionis. Tenelur tamen aliquam com quorum sententia refutatur in tractatu de Justitiâ, ubi pensationem facere secundùn conditionem personarum agitur de restitutione. Quidquid enim sit de rebus et negotiorum. Ex quo patel quòd qui alterius sala con physicis, in moralibus tamen, non semper est de raculcat, aut pecuniam creditoris ulira terminum conces tione cause efficacis, ut sine eâ non sequatur effesum delinet, non tenetur omne lucrum speratum et illi clus; sed sufficit ut eå posilà ponatur effectus, verècessans restituere, quia eral solim in virtute, el multi que insluat et causet illum; eique imputatur juxta pliciler impediri poterat, sed solùm quantùm altenlis pe modum quo confert ad illum. Aliàs qui furalur, qui riculis et deductis laboribus ac expensis, aliisque pensa occidit, qui dat ad usuram, qui detrahit, etc., non lis, æstimatur illa virtus et potentia, in quâ erat granum

censeretur causa efficax damni, nec ad restitutionem ad messem, el pecunia ad lucrum. Hæc D. Thomas. obligarclur; quia non deessent alii qui hæc cadem faEx hâc doctrinå tanquàm regulâ generali, facilè re

cerent. Item Petrus scandalizando proximos, ob eamsolvi possunt omnes casus particulares in båc mate. dem rationem non peccaret; scriptum est enim : Nerià occurrentes, de quibus remillimus ad iraclalum cesse est ut veniant scandala , audi tamen quod sequide Justitiâ, ubi agitur de restitutione.

tur : Verumtamen homini illi per quem scandalum Quoad animalia verò et servos, altendenda est con

venil. sueludo hominum in eorum æstimatione, quia valor

Inprimis igitur exccutor injustä actionis, id est, rerum ex communi hominum æstimatione et consue

qui exercet illam per seipsum, ut est ille qui furalur, ludine, magis quàm ex rebus ipsis sumitur. Unde occidit, comburit, etc., sive hoc faciat motu proprio, quia fruclus communiter æstimantur juxla potentiam

sive ex domini sui præcepto, sive pro proprio, sive quam habent ad maturitatem ac messem, sicut et pe

pro alieno lucro, tenelur ad restitutionem, quia est cunia ad lucrum, inde sumenda est regula ad quanti

verè causa proxima efficiens injuslam actionem et lalem restitutionis faciendæ ab eo qui illos conculcat damnum. Neque excusatur per hoc quòd alius idem aut qui hanc injustė delinet. Quòd si è contra com facinus fuisset perpetraturus, si ipse illud non commimunis consuetudo habeat ut animalia viventia æsti sisset : imò si quis hodiè Tilio, v.g., inflixissel vulnus mentur lantùm juxta statum præsenlem, nullo habito lethale, quo tamen non esset moriturus, nisi post alirespectu ad futurum, lunc qui voluntariè occidit pul quos dies, qui cras illum perculerel et occiderel, tenelum equinum alterius, tenebitur solùm eidem reddere relur ad restitutionem : eò quòd alio modo concurrit quantùin valet, et dare pretium quo similem pullum ad homicidium, nempe citiùs et acriùs. Si verò plures emere possit, si velit; idcmque lucrum reportare. communi conspiratione concurrant ad idem daininin

Dicendum quintò, quòd ad restitutionem faciendam codeni modo inferrendum, v. g., ad domum Petri ratione justitie vindicativæ, quæ non est à commula comburendam, singuli tenentur ad restituendum in livå distincta , cùm statuat æqualitatem inter pænam solidum, quia singuli efficaciter cooperantur ad damel culpam, ut innuit D. Thomas, 2-2, q.61, art. 4, num, etiamsi unus solus potuisset illud causare sine aliquando restitui debet plus quàm ablatum fuit,

aliis. quando scilicet per legem aut judicem in pænam in

Novem autem sunt modi quibus causari potest injuriæ proximo illatie, id statueretur : ut colligitur justa acceptio; id est, executore damni non compuExodi 22, v. 1, et ex D. Thoma, 2-2, q.62, art. 3, ubi talo, novem sunt persona quæ illi cooperari possunt, ait quòd dula aliquis injustè accipit rem alienam, duo el ad damnum concurrere; comprehenduntur autem sunt ibi consideranda, nempe inæqualitas ex parte rei,

his duobus versibus à D. Thoma, relatis 2-2, q. 62, cui remedium per restilutionem adhibetur, ad quod suffi

art. 7 : cil quòd restituatur lanlim quantùm habetur de alieno, Jussio, consilium, consensus, palpo, recursus, aut quantum aestimalur damnum. Secundò polest ibi Participans, mutus, non obstars, non manifestans. esse injustiliæ culpa, puta cùm quis intendit violentiam Ubi S. doctor novem hujusmodi coopcratores unà in ferre, aut alium lædil : Et lunc adhibetur remedium cum executore, ad restilulionem obligari probal, tum per pænam, cujus inflictio ad judicem perlinel : et ideò ex Apost. ad Rom. 1: Digni sunt morte, non solum qui antequàm iste læsor sit condemnatus per judicem, non faciunt , sed etiam qui consentiunt facientibus ; tum er lenelur resliluere plus quàm accepit; sed postquàm est illo principio, nempe quòd quicumquc est causa eflicondemnatus, tenetur in conscientiâ pænam aut emen cax injustæ actionis, tenetur ad restitutionem : potest dam solvere à judice statutam.

autem illam causare directè vel indirectè; dircctè qui

dem quando aliquis alium inducit ad accipiendum ; ARTICULUS VII.

idque tripliciter contingere potest. Primò ad ipsam Quænam persone censeantur cooperari ad damnun in

acceptionem movendo, quod fit præcipiendo, consit justè ab alio illatum, et unà cum ipso ad restituendum

lendo, consentiendo expressé et laudando aliquem Teneri.

quasi strenuum, de hoc quod alicna accepit. Sccundò Omnes convcniunt quòd quicumque est causa in cx parte ipsius accipicntis, quia scilicet ipsum rece

ptat, vel qualitercumque ei auxilium fert. Tertiò ex ex testimonio, aut ex indagatione animi ipsius agentis, parte rei acceptæ, quia scilicet particeps est furti vel et ex aliis circumstantiis, maximè temporis, pula si rapinæ, vel socius maleficii. Indircctè verò quis cen slalim ac consilium accepit, damnum intulit, etc. setur causa iniquæ acceptionis, quando non impedit, Quando aliquis suo consilio adjunxit exhorlationcs, cùm possit et debeat impedire, vel qui subtrabit præ rationes, motiva, significando alteri honorem, ulilitaceptum sive consilium impediens furtum vel rapinam; tes et commoditates, quas illà suâ iniquả actione erat vel quia subtrahit suum auxilium, quo possit obsistere, reportalurus indicando modos perveniendi ad illum vel quia occullat post factum.

malum finem, tunc non sufficit relractare consilium Quando probabiliter æstimari potcst quòd ex con ante ejus executionem, dicendo rem esse illicitam, etc., silio, adulatione, non manifestatione, et non locutione, sed adhuc necesse est, ut consulens oinoinò suadeat injusta actio est subsecula, lunc isti modi inducunt alteri contrarium, ac de facto impediat executionem obligationem restituendi; secùs verò quando non cen. damni. In quo differt à jubente, qui postquàm retracsentur causa illius : non eniin semper illam causant, tavit simpliciter mandatum expressè aut tacitè, eaque proul faciunt communiter alii quinque modi : ut osten retractatio innotuit mandatario, si tunc iste procedat dit D. Thomas, el constabit ex ipsorum explicatione adhuc ad nocumenlum prosimo inferendum, illi et sigillatim facienda.

non jubenti imputatur; ratio disparitatis est, quia § 1. De jubente, seu mandante.

mandalarius iniquam actionem exequitur non suo

arbitrio proprioque nomine, sed tantùm in vi manPræcipiens alteri espressè vel tacitè actionem inju- dati, ac gratiâ, nomine et auctoritate jubentis lanstam, habet rationem principalis causæ moventis suo quàm totâ ratione agendi : sicque jubente, mandatario imperio ad patrandum facinus; ideoque si ex jussione nolum faciente se nolle ut facinus exequatur, cessal sequatur, ad restituendum obligatur, etiamsi nibil inde

omnis motio, ac impulsio antea ab ipso proveniens : receperit : dans enini causam damni, damnum fe

proindeque lunc non censetur ampliùs causa. Atverò cisse censetur; unde læsum tenelur indemnem red

consilium movet alium propter rationes et motiva aldere.

lata, quæ revocalo etiam consilio adhuc influunt, el Quòd si mandatum non fuerit causa damni, aut quia excitant. Unde nisi consulens reipsà clavo clavum truis cui præcipitur furtum et homicidium, non coinmi

dat, aliisque rationibus efficaciter alium dissuadeat, sit, aut aliàs de se erat paratissimus et omninò determi

ac impediat, ne damnum proximo inferat, tenctur in natis ad illud perpetrandum, ita ut neque facinoro solidum ad reparandum damnum et restituendum lacsum eo imperio excitaverit, neque in suo iniquo pro so, utpote illius causa efficax. posito persistentem, ad illud animosiùs, vehementiùs,

Quæres ad quid teneantur malè consulentes in parciliùsque committendum induxerit; tunc jubens non liculari facto circa aliquem contractum, v. g., mului, censelur causare neque concurrere, proindeque ad locationis : dicendo licilum quod est illicitum. — Resp. restitutionem non obligatur. Verùm tunc est potiùs 1° quòd idiola, ruslici, mulieres inexperlr, et siinpermissio quædam , quàm vera jussio, et facit hunc

plices persone, si consilium præbeant rogatæ ab aliis sensum : Fac quod vis; sicut Christus Dominus dixit

et non se ingerentes, bonâ fide consulentes proul Judic proditori : Quod facis, fac ciliùs. Et quasi habet

sciunt et credunt, nec advertunt ad errorem aut damrationem consilii respectu ejus qui non est subditus, num inde secuturum, non tenentur ad restitutionem, ut si quis dicat pauperi amico suo : Rape ubicumque quia damnum imputari debet scienti ipsorum ignopoteris. Si verò mandans essel superior illius, lunc

rantiam, et nihilominùs consilium ab eis pelenti, cum cùm ex officio teneatur obstare et impedire ne subdi possel el deberet peritos consulere; sicque in eo facio uns alteri noceat, ratione lalis omissionis potiùs quàm videtur virtualiter errare voluisse, ac noluisse intelliex vi jussionis, tale damnum ipsi imputabitur. Item gere ut benè ageret. Quidam tainen volunt, quòd si si jubens revocaverit mandalum antequàm executioni iste persone se ingcrant, tunc cùm dolosè officium mandaretur, eaque revocatio innoluerit mandatario, consulendi usurpent, damnum inde consocutum ipsis tinc si adhuc vclit facinus perpetrare, mandans nou imputelur. Resp. 2° quòd advocati, medici, theologi, obligatur ad restilutionem damni ab eo illati, quia ab casuistæ, et similes quibus ex officio vel ex stipendio istius malitia , et non à jussione pervenisse censelur. competit cousilium dare, tenentur salubre consilium

dare , hi quidem qui perili in arte habentur et nomi§ 2. De consulente.

nantur, de latâ culpå tenentur : alii verò qui stipenNomine consulentis hoc in loco intelligitur ille qui dium accipiunt ad dandum consilium aut mcdicinam, suo consilio, instructione aut exhortatione, aliquem lenentur de levi culpâ : non lainen de levissima, nisi inducit ad furtum, homicidium, aliudve nocumentum in duobus casibus. Primus csl, quando quis quærit proximo inferendum. Et quidem si fuerit causa elli expertissimuni et diligentissimum in arte virum, of cax, ita ut aller inde moveatur ad faciendum quod non fertque pro hoc cumpelens stipendium ; et isle ofliciacsset faclurus, aut ad securiùs, animosiùs ac velociùs lis talem se profitetur, promittitque facere quod alii perpetrandum malum, lenelur ad restitutionem : se ejusdem professionis expertissimi præstare possunt cùs si consiliuin non pervenit ad hoc ut fuerit causa el solent. Secundus est, quando officialis local opefurti vel homicidii, etc. Idque dignosci potest et debct ras suas ad Iractandas res aut negotia peragenda,

que de se exquisitissimam diligentiam ct peritiam movendum, de hoc requisiti consentiunt, eoque conrequirunt, el pro hoc labore recipit pretium propor sens: ellicaciter influunt. Ila Cajetanus in Summa, v. tionalumı; qui enim accipiunt pretium majorem lenen Restitutio. Hinc haberi potest quòd si in communitate lur adhibere diligentiam, quam alii qui gratis id pric aliquả, plura vincant vota, et dùm dantur vola aperta, slant; adde quòd cùm illud opis cedat in utilitatem aliquis ex ultimis videns vota præcedentium jam viutriusque, nenipe lam accipientis, quàm dantis con cisse, et quòd suun votum in contrarium nihil prosilium, consulens debel teneri de levi culpå. Nihilo desset, consentit ob aliquem humanum respectum inminùs absolutè dici potest non teneri de levi quatenus justo facinori, peccat quidem mortaliter, quia consenscilicet tenctur solùm cam diligentiam adhibere quam lit iniquitali, el veritas atque justitia nullo modo in passim homines ejusdem professionis adhibere solent re gravi sit deserenda : ad restitutionem tamen non acceplo pretio; quamvis sit major eâ quam adhibere tenelur, quia consensus ejus nec est causa nec condebent ii qui inde nullum pretium accipiunt, prout os causa damui nedùm quoad substantiam, sed eliam tenditur in tractatu de Justitiâ, disput. de Test. in quoad modum, nempe ut acriùs, faciliùs aut citiùs communi, et habelur cap. Si culpâ, extra. de injuriis veniat : suppono enim ad hoc minimè concurrere, el damno dato.

ialiaque vola tanquàm omninò inutilia ferri, item po. Quieres insuper, an viro jam determinato ad per. steriores vocales non esse lantæ auctoritatis, ut propelrandum grave nocumentum, v. g., ad occidendum

babile sit præcedentium-voluntales et suffragia mulare Petrum, possit quis licitè minus malum consulere posse, contradicendo et quod rectum est suadendo; conditionatė, v. g., solùm percutere : ex quo scilicet tandem quod ipsi non iuclinant in eamdem partem, non potuil correctione ac ratione eum "dimovere à nec habent cum aliis eumdem animum, neque id simproposito occidendi, conatur ejus animum bảc arte pliciter illis arridel : aliàs censerentur concurrere crollire, illi proponendo quod certè in nullo deberet cum aliis ad dampuur, et tenerentur ad restituendum. nocere Petro : quòd si obduratè velit zum lædere, Nec est par ratio de precedentibus, qnia licet videberet levi percussione tantùm id facere; propo deant subsequentes ad malum consensuros, illorum nendo istud minus malum, ut in eo sistens, lolumque tamen consensus non proplerca à causarum numero virus evoniens, vilelur, Petri occisio. - Resp. iunc

excluditur : tum quia consensus omnes antecedentes esse licilum consulere minus malum : istud enim con sunt el lendunt verè ad integrandam causam : tum silium babet bonum objectum, cùm adhibeatur, tan quia in instanti homo mutatur, unde possent subselùm ut medium. et remedium, hic et nunc supposità quentes dissentire; quod in primo casu locum non malilià hujus facinorosi efficax ac necessarium ad im 'babet. pediendum irreparabile Petri damnum, nempe illius Si secrciò suffragia serantur, sive vocalis sciat, sire occisionem : hoc autem modo non respicit minus ignoret quid alii priores fecerint, aut sint facluri, malum ut malum absolutè, sed tanquàm bonum, el etiam si certò cognoscat inajorem partem in delerius cfficax remcdium ad liberandum à morte Petrum. Nec

esse delerminatam, nihilque suo volo proficere, adlunc consulens absolutè ac solitariè accersil et consu

huc peccal contra charitatem et justitiam, si contra lit hanc Petri percussionem, quam etiam vitare vel

bonum el contra æquitatem, cum aliis consentiendo let si possel, sed tantùm conditionatè : supposito suffragium suum ferat; tum quia rarò contingere poenim quòd Petrus à malefaclore infallibiliter sit le lest, ut in hoc secrelo suffragandi modo quis omnino dendus, procurat ne enorme recipiat nocumentum.

certus sit quid alii fecerint, multoties enim contraTutius tamen forci, quòd iste simpliciter oflerret

rium illius faciunt, quod cxtcriùs dicunt el in facie malefaclori, nudèque ostenderet ac proponerel male ostendunt, sicut experientià patet; tum quia in efriam mmoris mali, quomodò scilicet non occidendo

sectu non est hic major ratio vocalium priorum quàm Petrum, posset aliter voluntatem se vindicandi exple

posteriorum, omnesque reipsa consentientes sunt re, grandeque hoc malum vitare, insligendo minus; concausir delicti el damni sccuti. nullum tamen circa hoc consilium aut suasionem, aut Adverle obiter quòd ille qui est vocalis cx officio , influxum adhibendo : ita ut tota intentio proponentis

et capitulo lunc commodė interesse potest dùm lracseralir ad liberationem à majori malo, per nudam

talur grave negotium, aut electio, si renuntiel suo ostensionem materije minoris mali, absque ullà mo

suffragio, nolitque intrare, previdens aut prævidere Lionc ad illud, etiam conditionatè sumplum.

debens fore ut suâ illà renuntiatione quid injustum de

cernalur aut indignus eligatur : peccat contra chari3. De consentiente.

talem et justitiam, eo quòd censeatur tunc causa essiNon loquimur hîc de nudo consensu, qui est mera cax indirecta damni secuti, non obstando, cùin lamen voluntatis complacentia mali absque ullo influxu, ut posset et deberet obstare. di cives approbant bellum injustum jam decretan ct publicarum : quamvis enim sit mortale peccatum,

4. De adulalore et receptante. nullum tamen inducit obligationem restituendi. Sed De palpone seu adulatore eodein modo ratiocinanest tantùm sermo de consensu qui est simul causa dum videtur ac de consentiente, cùm verba illius damni proximi, ut dùm magnates, ct ii ad quos spec consilia quardam esse censcantur. Unde si sit pura lal slio suffragio dccernere an belluin injustum sit adulatio lielilicativa tantùm furti aut homicidii, clc.,

est quidem peccatum mortale: non inducit tamen causå lolali ex pluribus partialibus conflatå, ab omniobligationem restituendi : benè tamen si fuerit etiam bus illatum fuerit, nec sit major ratio de uno quàm causativa injuste actionis, pula si adulator lande sua de alio, omnes ad restitutionem folius damni in soliet applausu efficaciter procuret damnum, aliumque dum obligantur : secùs dicendun si absque conspiraprovocet et excitel ad furandum, occidendum, etc., tione, conventionc et excitatione ac omninò dispaut si lieso nobilitatem, honorem et generositalem ratè se habeant ad damnum inferendum : lunc enim exaggeret, quibus verbis lanquàm stimulo excitelur ad quilibet tantùm suam partem restituere tenetur. Ilinc lesorem interficiendum. Ad quod etiam reducun quia omnes milites exercitus lanquàm causæ partialur exprobraliones ignavia, lurpitudinis, et infamiæ, les esliciunt unam totalem, ac communi conspiratione nisi de lasore vindictam sumat, quibus irrisionibus expoliant urbem, unus alteri præstat fiduciam et quaefficaciter molus procedit ad se vindicandum, el occi lemcumque opem, in bello injusto singuli tenentur in dendum inimicum.

solidum ad istud damnum restituendum ; quia singuli Receplaloris nomine intelligitur omnis ille qui re

efficaciter, licet non totaliter, ad damnum integrum cursum, receptaculum, refugium, et palrocinium præ- concurrunt ac cooperantur. Quamvis enim physicè à slat malefactori, formaliter et reduplicativè, quatenùs singulis particulariter causclur, moraliter tamen à malefaclor est, eumque fovet in crimine, et in ordine

quolibet procedit, non quidem ut sit causa lotalis, 10ad damnum inferendum ; vel securitatem postea ipsi lalitate causæ, bené lamen lotalitate effectùs, qui ipsis prxbet ne restituat, aut ne deprehendatur ac capiatur

attribuitur, et pluribus loialibus moraliter equivalent. sicque continuandi mala audaciam illi præstal, lan Idemque dicendum de pluribus ex conventione viquàm palronus iniquitatis. Et iste semper ad restilu

neam alienam devastantibus, eâque lege jurisdictio tionem obligatur, et latitantes res furtivas in domo

statuenda. Plura vide disp. de Resi., loco citalo. suâ, si habet in suả potestate, domino reddere de

El fl. lilul. de furtis, 1. Vulgaris & Si duo. bet ac meliori modo quo poterit, damnum illatum reparare.

$ 5. De muto non obstante, el non manifestante. Secùs dicendum si sit lantùm receptalor malefacto Slutus hic dicitur qui potest et tenetur loqui preris materialiter, pula quia ignorat aut dubitat lalem

cipiendo vel reprehendendo, vel consulendo, aut disesse ; aut etiamsi scial, eo tamen intuitu non recipit,

suadendo, aut scribendo, aut manifestando, etc., et sed solùm ratione communis humanitatis et hospitii,

lamen lacet ; propterea cùm desit officio suo et obliquà solet advenlanles recipere, aut ratione amicitie

gationi justitiæ, censetur causa indirecta damni inde vel sanguinitatis, etc. Talis enim non lenetur ad res

secuti, et ad illud negative efficaciter concurrere : sictitutionem, quia nihil habet de furto, nec ad illud con

que ad ejus restitutionem obligatur. currit, nec aliquid per se präslat ad iniquam actio

Non obstans est ille qui potesi et tenctur impedire nem pertinens, ut suppono. Item qui furem fugientem

damna alterius ; et tamen non præbet auxilium impc ministros justitie aut alios persequentes, recipit vel

ditivum injuste actionis. Islc enim censetur causa inadjuvat in casu necessitatis, ne scilicel morte plecta

directa et privativa illius. Sic domini temporales qui lur, non peccat, nec ad restilutionem tenetur, dum

non obstant latrociniis crebrescentibus in terris suis, modò procuret nit furla non continuel, ac ablata res

"lenentur ad restituendum damnum passis, quia sunt titual: quia sicut licitum est latroni fugere, ita el aliis

custodes justitie, et malis possunt ac tenentur ob qui ex officio eum detinere non tenentur, in suga ju

stare ex officio. vare, qui tamen apud judicem pro fure intercedunt,

Non manifestans est ille qui non prodit malefactofaclumque palliant, ac impediunt ne ad malè ablata

rem, vel dùın insert damnum, vel post faclum, resliluenda aut nocumenļa reparanda compellatur,

quando potest et lenetur ex stipendio aut ofticio ; ila peccant et ad restitutionem obliganlur. Vide plura in

quòd non manifestatio sit causa vel injuste actionis, tract. de Just., q. de Restil. in communi.

vel injuste detentionis. Sic ad damnum restiluendum De participante. ---Aliquis potest dupliciter partici

tenentur custodes vinearum , sylvarum , agrorun, pare cum fure: primò solùm in priedà seu re furtiva,

aut aliarum rerum, quando ex illorum dissimulatione quam bona fide accipit, et iste tenetur restituere lan

proximus læditur. lùin ratione rei acceptæ ; et de hoc participante non

Requiritur igitur ut iste tres personæ sint restiluest sermo in præsenti. Secundò in crimine, lanquàm

tioni obnoxiæ, quòd possint sine gravi incommodo socius et particeps furti ct inique acceptionis, ut simul furando, scalas ascendente fure sustinendo, exca

impedire damnum alterius ; insuper quòd ad id tebias agendo, instrumenta suppeditando, explorando,

neantur ex justitiâ ; si enim solùm ex charitate oblimediando, aut quoquo modo juvando ad actionem in

gentur, licet non impediendo mortaliter peccent, non

tamen propterca videntur ad restitutionen obligari, justam. Conveniunt omnes, quòd quicumque sic est parti

nisi aliqua ratione positivè se baberent, significan

tes sive verbis sive signis se tacituros, quò animus ceps criminis, ut sit etiam causa, seu concausa injus

furantis firmaretur qui alioquin timens clamorem aut 1:e actionis, tenetur ad restituendum in integrum, cùm sit causa efficax damni. Et cùm damnum ilali

manifestationem, non ausus esset damnum inferre; sesu communi conspiratione, seu unà manu ci unà

quia tunccensentur ad illud quasi positive concurrere.

nionere

liem nisi à judice interrogentur : lunc enim si tace culpå sint causa cur pænitens non restituat, tenentur ant, aut negant, ad restitutionem tenentur. ltem ipsi per se loquendo restituere, maximè si sua sponte dummodò à sure non accipiant aliquam partem præde se huic ministerio ingerant. ul laceant. Secùs docent plures, si ex propriis latro · Quæres insuper an famulus videns alterum conscruis pecuniis pretium accipiant ad tacendum, quibus vum aliqua surari, teneatur ad restilutionem si non non reddatur impotens ad restituendum.

manifestel domino, quandò secretò monilus desistere Quæres primò, an confessarius qui poenitenti obli noluit, aut quandò nulla est spes emendationis. Et quigalo ad restitutionern, quam fecisset si ab eodem mo dem lunc ex charitate graviler obligari ad detegendum nitus fuisset, quam tamen non præstitit, quia confes furem ei qui prodesse polest, vel tandem domino pansarius non injunxit, teneatur ipse ad restituendum. dere, certum est; cùm lege charitatis leneatur potiùs Ei quidem non est sermo de confessario qui ex ma damnum tertii innocentis, præscrlim domini sui vita lità vel ignorantià, crassâque culpâ dixit poenitenti non re, quàm damnum allerius nocentis. Difficultas solúin Leneri, aut alteri teneri cui nihil debebal. Tunc enim est utrùm ad id lenealur etiam ex justitià.—Resp. hujusmodi consilium censetur causa efficax danni con quòd si fur aliquis extraneus fuerit, tunc quilibel fasecuti. Sed est tantùm difficultas de confessario, qui mulus , ad id tenetur ex justilià ; nam ex officio famunon monet poenitentem de lali obligatione, ex quo si lalūs debet esse custos domůs, ne extranei illam aggrelentio credens se ad nullam restitutionem teneri, eam diantur. Si verò fur domesticus fuerit, ille solùm fainuprætermittit ; quod tamen non contigisset, si con lus aut famula tenetur ad hoc ex justitià , cui cura fessarius suo munere rectè functus esset. Supponi- hujusmodi rerum fuit specialiter demandata , et ad mus adhuc quòd postea confessarius nequeat tollere custodiendum claves commissie ; quia ex fidelitale et deceptionem ac

et corrigere pæniten ex justitiâ bona ea domini conservare , atque illiusa lem, aut quia eum non novit determinatè, aut longè custodire ab exteris el domestieis lenelur: cæleri verò absit, etc.

famuli, tacendo et non impediendo videntur peccare Resp. episcopos, parochos, aliosque confessarios solùm contra charitatem , non verò contra justitiam, habentes curam animarum obligari ad restitutionem; dummodò aliter non cooperentur, aut eorum taciturquia cùm officio teneantur consulere saluti pænitentis, nilas aliis occasionem furandi non præbeat. Plura circa ipsumque lenquàm subditum regere ac instruere de

istas novem personas vide tract. de Just. necessariis, consequens est ut damna ex tali omis

§ 6. Quomodò et quo ordine novem isti cooperatores, sione culpabili consecula, illis impulentur. Adde quòd

unà cum execulore damni , teneantur ad illud reintentio fidelium decimas dantium, et etiam Ecclesix

sliluendum. Lale officium conferentis ,ea est ut non tantùm saluti poenitentis, sed etiam bono communi consulant, di Teneri ad restituendum in solidum , est obligari in ligenter curando quantùm in ipsis est, ne fideles dam tolum, seu ad integrum damnum reparandum : ila ut num aliquod vel injuriam patiantur. Hinc dissolvitur aliis deficientibus aut non solventibus, quilibet ex ipsis fundamentum auctorum contrarium asserentium , interim obligetur ad totius damni con.pensationem , nempe quòd confessarius ex justilià solùm tenetur salvo postea suo excursu ad suos complices, ut ipsi prospicere saluti spirituali pænitentis : non verò bonis refundant de suo quod pro eorum parle solvit; quando lemporalibus aliorum. Licèt enim isti confessarii non

scilicet plures homines, tanquàm concausa, communi habeant hoc officiun principaliter et immediatè in conspiratione concurrunt simul ad idem damnum et gratiam creditorum, nec ab eis mercedem ad hoc im eslicaciter cooperantur , ac influunt in injustam accemediatè recipiant, quia tamen salus spiritualis peni ptionem et damnificationem , prout jam dictum est de lentis habel necessariam connexionem cum reparatione militibus in bello injusto civilalem hostium despodamni aliis ab eo injustè illati, consequenter, mediatè liantibus. el ratione poenitentis tenentur ex officio prospicere IIæc igitur decem personarum genera tenentur hoc bono aliorum temporali per restitutionem pænitenti modo ad restituendum damnum proximo, si quod er injunctam, et curare ne respub. aut ejus membra quo injustà actione consecutum fucrit : id est quilibet surum stipendiis alunlur, dimnum patiantur. Si ergo pradictorum hominum tenetur ad restitutionem in sosint in causà suâ negligentiâ, quòd illud patiantur, lidum , nempe ad reparandum totum damnum quod obligantur ipsi ad illud reparandum el tenentur quasi causa vit, aut potiùs concausavit; quia fuit causa aul de levi : cùm habeant officium in propriam suam et concausa lotius actionis, quae damnum intulit; el cùm fidelium utilitatem , modo supra exposito.

non sit potior ratio de uno quàm de alio , singuli ad Cæteri verò confessores, hoc ipso quòd tale onus restitutionen in integrum obligantur. el oflicium suscipiunt et exorcent gratis, videntur se Quia tamen secundus lædens non tenetur restituere obligare ex pacto ad id quoque faciendum, eaque lege in solidum , nisi deficiente primo, vel non potente aut jurisdictionem accipere, nempe ad ofticium judicis et nolente restituere, aut aliis suas partes nolentibus aul medici spiritualis ritè et sine cujusquam injuriâ ob non potentibus restituere læso; examinandum est quo eundum, eaque peragenda sine quibus pænitens nequit ordine restituere teneantur. Ordinem quippe inter istes salutem spiritualem obtinere, etiamsi tale impedimen causas admillendum esse innuit D. Thomas, 2-2, q. 62, lum ex aliquo lemporali proveniat. Unde si suâ lalà art. 7, ad 2.

« VorigeDoorgaan »