Pagina-afbeeldingen
PDF

tempus tanquàm suas repeteret. Item ne continuò lites in repub. orirentur; item ne conscientiæ hominum infinitis subjacerent laqueis, ac scrupulis, etc., sicque maximè bono communi et paci reipub. expedit ut praescriptio verum jus in utroque foro praescribenti conferat, esto quòd nulla culpa aut negligentia prioris domini interveniat, ff. de Usucap., l. 1, et l. 4, et docent communiter auctores. Igitur notitia quam quis habet quòd res illa erat alterius, superveniens post completam præscriptionem, ex vi illius justæ legis relinquit priorem bonam fidem ac dominium jam comparatum, nec ea tollit, revocat, aut annullat : et iste potest et debet eam rema tanquàm suam reputare, justâ lege id statuente, ac conscientiam erroneam, si haberet, circa hoc deponere. Quam si non posset aut non vellet deponere, teneretur tunc quidem per accidens restituere, eò quòd conscientia illa obliget, non tamen per se, et tanquàm ex justitiâ alteri debitâ. Ilinc infertur ementem bonâ fide rem furtivam, si per triginta annos illam possideat, cum debitis ad præscribendum conditionibus, non teneri ad eam restituendam, quamvis postea sciat fuisse alterius, ff. de Usucap., l. Si aliena. Idem dicendum de illo cui res furtiva legata fuit, si per triginta aunos sic illam possideat. Instit. de usucap., § Furtivae. Idem dicit Covarruvias, lib. 1 var. Resol., cap. 17, num. 10, de clerico aut laico qui decimas non solvit spatio 40 annorum cum titulo, vel spatio temporis de cujus initio non sit memoria, sine titulo, nempe quòd exemptionem à decimis præscribere potest. Hæc omnia fusiùs à nobis ventilantur in tract. de Just., quæst. de Dominio. Quœres secundò utrùm per contractum jure civili nullum defectu solemnitatis substantialis transferatur dominium, v. g., an testamentum, cui deest subscriptio tabellionis, vel sufficiens testium numerus, elc., quod proinde est nullum in foro externo, sit etiam in foro interno pro nullo habendum, ita ut haeres sic in eo institutus, non possit hæreditatem in conscientiâ adire, sed teneatur hæredibus ab intestato cedere, quantumvis certus sit de voluntate quam habuit testator eum hæredem instituendi : alii negant, alii verò affirmant. Ad utramque sententiam quodammodò conciliandam, respondeo, quòd ubi nulla fraus intervenit, et lex non reddit personas inhabiles, per hujusmodi contractum et testamentum transferlur dominium, non q'uidem omninò firmum, sed debile ac revocabile. Ita Sotus, lib. 4 de Just., q. 5, art. 3; Bann^s et Serra 2-2, q. 66, et alii. Conclusio explicatur. Istud testamentum non est omninò nullum in foro conscientiae, valetque saltem quantùm ad hoc quòd primò occupans hæreditatem, vel legata, ac possidens retinere possit, eò quòd inter auctores sit valdè ambiguum an hæres institutus, vel haeres ab intestato melius jus habeat in foro conscientiae, aliunde verò melior sit conditio possidentis. Sic qui priùs ex ipsis occupavcrit juvabitur possessione. Cap. In litteris de Prob. Si tamen lis intentetur, standum erit ultimæ ac supremae judicis sententiae. Volu

mus itaque quòd hæres sic institutus, possit tulà conscientià primò occupare, adire et possidere hæreditatem, quousque hæredes ab intestato, aut alii quorum interest, in judicium vocaverint, ac per sententiam judicis deturbaverint. Post illam tenebitur in conscientià illis cedere hæreditatem, nec potest sibi per fraudes retinere, nec impedire quin condemnetur, aut non conveniatur coram judice, quamvis non teneatur testamenti nullitatem ipsis maiuifestare. Et hoc est quod intendimus, quando dicimus contractum aut testamentum sine solemnitate substanuali tribuere dominium, infirmum tamen et debile. Probatur ex Institut. de rer. Divis., § Per traditionem. Nihil est tam conveniens naturali aequitati quàm voluntatem domini volentis rem suam in alium transferri, ratam haberi. Proindeque qui certus est de voluntate sincerâ testatoris in sui favorem, habet sufficientem titulum et jus ad hæreditatem. Si ergo cum hoc titulo possessio conjungitur, jus istud in foro conscientie videbitur completum, etiamsi aliqua solemnitas defuerit, quousque à judice aliter fuerit ordinatum. Nec legibus civilibus repugnat, utpote quæ ubi res ad forum exterius non deducuntur, contractus suæ naturæ relinquunt, et finis quem bis solemnitatibus intendunt, est ut fraudibus obvietur; proindeque ubi de bonâ fide constat, saltem in foro conscientiæ, non est necessaria hujusmodi cautio. Adde quòd istud testamentum saltem æquivalet liberæ donationi, eamque continet. Sicut ergo potest iste sibi retinere quod . accepit à testatore liberè donante, ita etiam quod possidet per istud testamentum, quousque à judice repellatur : leges enim justè concedunt hæredibus ab intestato aliisque quorum interest facultatem ut beneficio repetitionis utantur in judicio, petantque declarationem nullitatis, quam tales contractus jure humano habent ad innumeris fraudibus obviandum. Ideòque necesse judicârunt et statuerunt ad transferendum dominium omninò firmum, adesse debere voluntatem testatoris, non qualemcumque, sed solemnem, seu cum debitis solemnitatibus et formalitatibus expressam. Sic etiam qui lucratus est in ludo vetito, acquirit dominium lucri, sed infirmum et debile, quia scilicet qui perdidit et victus fuit, habet facultatem illud repetendi in judicio. ltem quando lex concedit restitutionis in integrum privilegium, dat facultatem impugnandi contractum aliàs validum, ej;sque rescisionem petendi in judicio, et sic de aliis multis contractibus. Dices ex nostrâ sententiâ sequi bellum posse ex utrâque parte justum esse. Nam hæres institutus ex unà parte justè potest hæreditatem possessam sibi retinere : ex alià parte verò hæres ab intestato, justè etiam potest illam impugnare. — Resp. in hujusmodi ambiguitate solùm per accidens dari bellum ex utrâque parte justum. Nam titulo voluntatis ac liberæ donationis testatoris, utitur jure suo hæres institutus capiendo hæreditatem, dùm nemo opponit, et ttinc etiam possessio illi favet, nec ullum adliuc est bellum, quousque hæres ab intestato voluntate et facultate

legis, jureque sibi concesso utens ipsum vocat in juJicium et impugnat. Tunc enim solùm incipit bellum ac cessat, quia per judicem alter condemnatus, ampliùs pugnare et resistere nequit, sed huic tenetur hæreditatem cedere. Hæc et alia quæ ad dominium proprietatis spectant, vide à nobis abundè ventilata in primo tomo de Justitiâ tractatu de Dominio. Ubi etiam examinatur an victor in ludo alearum acquirat dominium pecuniæ lucratæ, et affertur regula quam D. Thomas assignat circa hoc 2-2, q. 32, art. 7, ad 2.

QUÆSTIO PRIMA. De furt0 Et RAPiNA.

Quamvis in hoc septimo Decalogi præcepto solius furti mentio fiat, sub hoc tamen nomine etiam rapina intelligitur; prohibet siqnidem quæcumque iniquam rei alienæ ablationem, sive per vim apertam, sive per dolum occultum usurpetur, ut rectè declaravit D. August. q. 71 in Exodum ubi ait : Furti nomine benè intelligitur omnis illicita usurpatio rei alienæ : non enim rapinam permisit, qui furtum prohibuit, sed utique à parte totum intelligi voluit quidquid illicitè rerum pro

arimi aufertur. Et refertur à Gratiano 14, q. 5, can. :

Pœnale. De iis itaque injustis ablationibus sub vocabulo furti in decursu hujus tractatûs promiscuè acturi $umus. AnticuluS primus. De naturâ furti et rapinæ.

Furtum à juristis describi solet : Contrectatio rei alienæ mobilis et corporalis, fraudulenta, invito domino, gratiâ lucrandi vel rem ipsam, vel usum ejus vel possessionem, ff. de Furtis, l. M. Breviùs tamen et exactiùs definitur à D. Thomà 2-2, q. 66, art. 3: 0cculta acceptio rei alienae. Ubi acceptio tenet locum generis : sumitur autem pro injustitiâ, seu injustâ acceptione, cùm hîc sit sermo de commutationibus involuntariis, et injuriis quibus infertur dainnum proxiino in rebus suis, satisque hoc indicavit D. Thomas praeponendo ** occulta, id est, quòd acceptio fiat contra doinini voluntatem. Ideò enim fur accipiendo occultè rem alienam, subterfugere vult domini oculos et notitiam, quia vult agere contra ipsius voluntatem, reputans ipsum non consensurum, imò impediturum, si sciret aut videret bona sua auferri. Quare verba hæc, quæ aliqui addunt, scilicet, domino rationabiliter inrito, solùm clariùs hanc furti definitionem explicant; non sunt tamen necessaria, eò quòd in τὸ occultâ acceptione, satis intelligantur et comprehendantur. Furtum igitur per acceptionem, convenit cum rapinâ et aliis injuriis ac læsionibus in bonis proximi : per occultam verò differt à rapinâ et ab aliis.

Rapina enim de se non est occulta, sed aperta et violenta acceptio rei alienae, ex D. Thomà ibid. art. 4, ubi probat specie distingui à furto, ex diversâ scilicet ratione objecti quod dicitur injustum, et claudit in se ratioiiem involuntarii, quia nullus patitur injustum volens. Ilinc enim fit quòd secundùm diversam ratio

nem involuntarii, diversificetur injusti species : in furto autem ille cui res subtrahitur est involuntarius negativè et per ignorantiam ; in rapinà verò positivè et per violentiam, ideòque sunt peccata injustitiæ specie distincta. Indeque concludit D. Thomas, art. 9, rapinam esse gravius peccatum quàm furtum, rectèque per leges graviùs puniri, quia aliquid magis est involuntarium per violentiam quàm per ignorantiam, cùm violentia directiùs opponatur voluntati quàm ignorantia. Item quia per rapinam non solùm infertur alicui damnum in rebus, sed etiam vergit in quamdam personæ ignominiam, sive injuriam. Et hoc præponderat fraudi vel dolo, quod pertimet ad furtum. Unde raptor in confessione tenetur explicare se per violentiam rem alienam occupâsse, aut se accusare de præparatione animi in quâ erat eam inferendi, quamvis per accidens illam non intulerit, eò quòd effractis domûs foribus, in eâ neminem invenerit, etc. Et ultra rei alienæ restitutionem, obligandus est ad satisfactionem aliquam domino positivè renitenti faciendam, pro irreverentià et contemiptu illius personae. Additur tandem, rei alienæ; hinc enim furtum committit qui occultè rem alienam accipit, non solùm ut eam integrè sibi appropriet, sed tantùm ut illâ utatur contra domini rationabilem voluntatem, puta si quis utatur re locatâ ad alium usum, vel tempus ultra præfixum; item deposito pignore, etc., absque domini voluntate saltem interpretativà. Item furtum censetur quoties res injustè aufertur, nedùm à domino, sed etiam à quocumque alio eam legitimè possidente, etiam solùm quantùm ad usum aut cnstodiam; censetur enim res aliena quovis justo titulo ad alium pertineat. Hinc colligitur D. Thomam consummatam definitionem furti simpliciter tradidisse, simulque regulam generalem optimam exhibuisse ad dignoscendum quandonam ablatio rei alienæ sit furtum, quando verò non ; perspiciendum siquidem est an occulta acceptio sit injusta, ita ut reverà fiat injuria domino illiusque jus violetur, proindeque sit rationabiliter invitus etiam quoad substantiam ablationis. Tunc enim est verè furtum : secùs dicendum quando reverà nulla fit ipsi injuria, nec proinde jure et rationabiliter est invitus. Hinc excusatur à furto qui accipit ` à furioso gladium aut apud se depositum non reddit, ne se vel alium interficiat, paratus reddere tempore opportuno. Item uxor quae mariti pecunias clam sur- . ripit, ne comessationibus, ludis et prodigalitatibus eas consumat in familiæ detrimentum, ad cujus interim usus necessarios illas convertit. Item qui in extremâ necessitate alienum usurpat, ut habeat unde sustentetur. Item qui rem alienam expositam in loco parùm tuto aufert vel occultat, ne fures eam diripiant, animo reddendi et conservandi domino. Item qui rem joco occultat, ut dominus in eâ conservandâ cautior reddatur; si tamen putaret illum inde blasphematurtim aut aliter peccaturum, posset iste peccare. Item ex atictoritate legitimâ acceptio excusatur à furto, ut quando per justam judicis sententiam, aut reipub. dispositionem, ac bonum commune, alicui sua auferuntur, ve}

ex obedientiâ erga supremum bonorum Dominum : sic filii Israel jussu Dei absque furto spolia Ægyptiorum abstulerunt. Item dùm quis bonâ fide accipit rem alienam, aut illà utitur, probabiliter præsumens adesse domini consensum : si tamen de facto contingeret dominum esse rationabiliter invitum, non foret quidem reus furti formaliter, benè tamen materialiter, et restituere teneretur rem utpote alienam. sicut è contra qui alienum occultè accipit putans dominum esse invitum etiam quoad substantiam acceptionis, cùm tamen de facto invitus non sit, committit peccatum {urti formaliter, et non materialiter à parte rei, sicque tenebitur quidem de peccato agere pœnitentiam, non tamen restituere, quando sciet dominum consensisse. Hinc tandem à furto saltem mortali excusari possunt uxores, et filii, quid modicum occultè surripientes de bonis familiæ, putantes patrem aut maritum non fore invitum, sed facilè concessurum, si peterent; ob verecundiam tamen eu timorem ipsum frequentibus petitionibus inquietandi, adire non audent, quia tunc quamvis patri fortè displiceat iste modus clanculariæ acceptionis, non tamen circa illius substantiam censetur rationabiliter invitus, si pro necessitatibus aut honestis recreationibus modicum surripiant. Verùm de his imagis infra. Ilaec injusta ablatio pro varietate objectorum materialium sive rerum quæ injustè auferuntur, varia sortitur nomina. Si enim privatum quid à privato eo inscio accipiatur, vocatur furtum. Si bonum commune et reipubl. tollatur, dicitur peculatus. Si homo liber rapiatur, aut servus alterius in servitutem abducatur, dicitur plagiatus. Si animal alterius de grege rapiatur, vocatur abigeatus. Si quis furetur rem sacram de loco sacro, aut sacram de non sacro, aut non sacram de sacro, dicitur sacrilegium. Tandem quando vis positivè domino infertur, est rapina. Quantùm autem latè pateant furtum et rapina, vide in catechismo concilii Trident., p. 3, de septimo Decalogi præcepto, ubi recensentur in particulari peccata, quæ ad hæc pertinent aut reducuntur, de quibus omnibus in decursu hujus tractatùs acturi sumus, præsupponentes, præter externam actionem furandi et rapiendi, etiam animum et voluntatem id faciendi prohiberi. Ut enim inquit Catechismus, leae Dei est spiritualis, quæ animum fontem cogitationum et consiliorum respicit. Unde Dominus ait Matth. 15: De corde exeunt adulteria, furta, etc. Et decimo speciali Decalogi præcepto concupiscentia bonorum proximi vetatur, seu inordinatus illorum appetitus, aut deliberatus consensus accipiendi injustè et in dainnum proximi ; seu ea omnia quorum quantùm ad opus exterius hoc septimo Decalogi præcepto prohibetur injustitia ; etiam eorum actus interiores quando non procedunt ad opus, decimo vetantur præcepto, quod proinde violant, qui ex cupiditate et sine ratione de. siderant auferre res proximi, aut delectantur in cogitationibus morosis furti et rapinæ, necnon qui annonae aliarumque rerum exleriorum penuriam et charitatem expetunt ut sua:; cariùs vendant, et cum detrimento publico ditentur, aliorum necessitatem desiderantes.

Item qui ex invidiâ tristantur de bonls proxim, quatenùs ea apprehendunt ut diminutiva proprii statûs, vellentque eos spoliare, si possent. Dico, furtum, et à fortiori rapinam, esse peccatum mortale ex genere suo, quia ex genere suo contrariatur charitati Dei et proximi, cui damnum infertur in rebus suis; sicque est etiam contra justitiam, cùm tollat æqualitatem debitam inter homines, qui si passim sibi furarentur, periret societas humana. Unde meritò Apostolus declarat, quòd fures regnum Dei non possidetunt, A ad Corinth. 6. Denique est eontra septimum Decalogi præceptum : ista autem praecepta ex genere obligant ad mortale, eique etiam præcepto naturali adversatur : Quod tibi fieri non vis, alteri ne feceris. Nemo autem vellet res suas furto auferri. Ita D. Thom. hic art. 6. Furtum nihilominùs in individuo, potest quandoque esse duntaxat peccatum veniale, nempe ex imperfectione actùs, vel defectu plenæ deliberationis et judicii , vel ex parvitate materiæ, nempe rei furtivae. Ut enim ait D. Thomas hic art. 6 ad 5, illud quod modicum est, ratio apprehendit quasi nihil : et ideò in his quæ minima sunt, homo non reputat sibi mocumentum inferri, et ille qui accipit, potest præsumere hoc non esse contra voluntatem ejus, cujus res est. Et pro tanto, si quis furtivè hujusmodi res mininuas accipiat, potest excusari à mortali peccato. Si tamen haberet animum furandi et inferendi nocumentum proximo, etiam in talibus minimis, potest esse peccatum mortale, sicut et in solo cogitatu per consensum. Quibus verbis non intendit D. Thomas, quòd si quis surripit pomum, peccet mortaliter, quia habet animum furandi illud pomum. Est enim error, quoniam animus furandi importat animum inferendi nocumentum proximo; non vocatur autem nocumentum, si est nocumentum secundùm quid, quale est nocumentum in re minimâ. Et propterea per animum furandi, intellige solummodò animum surripiendi aliquid notabile: ideòque si quis surripit aliquid minimum, habens animum non surripiendi aliquid notabile, excusatur à furto mortali; si autem parvum surripit, ita quòd si potuisset, aut quando poterit, notabile etiam surripiet, procul dubio animo furandi mortaliter peccat. Sicut nihil actu surripiens, habens tamen animum et appetitum surripiendi notabilia, ac nocendi proximo in magnis, si posset, peccat mortaliter peccato furti, solo illo consensu. Ft hoc modo intelligitur et explicatur mens D. Thomæ communiter à doctoribus. Hinc colligitur pœnitentes de parvis furtis se accusantes, interrogandos esse, an solùm defectu occasionum parva surripuerint, et habuerint animum auferendi majora ac notabilia et inferendi nocumentum simpliciter ac illimitatum, si potuissent. Item si habentes quidem animum accipiendi rem parvam ta-, lemque à se æstimatam, præviderint tamen aut animadvertere potuerint, ejus dominum hoc furto in gravem necessitatem conjici, ut si panem à mendico necessarium ad victum diurnum auferant, aut si subulam à sutore, acum à sartore, calamum à scribâ, non

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

habentibus aut commodè non valentibus habere similia instrumenta, surripiant, ob quod isti artifices sibi et familiæ necessaria procurare nequeaut, laborando ut solebant : in his siquidem casibus res parva ab'ata, censetur per accidens gravis, ob scilicet iiotabile nocumentum proximo illatum, et sufiiciens ad tonstituendum peccatum mortale furti. Item interrogandi sunt pœnitentes an sciverint illam rem parvam, valdè charam esse domino; qui propterea ejus ablationeim cum gravi molestiâ tulit, in blasphemias aliaque peccata prorupit, etc. Tunc enim peccato gravi scandali sunt rei atque odii, si animo inferendi domino gravem molestiam eam rem parvam auferent, cùm id graviter repugnet charitati.

§ 1. De quantitate necessariâ ad constituendum furtum mortale.

Quæres primò, quænam rei ablatæ quantitas et valor requiratur et sufficiat ad furtum mortale in individuo constituendum. Respondeo, quòd ista res dupliciter considerari potest : primò absolutè sine respec:u aliquo ad personas à quibus aufertur : et hoc modo potest constitui aliqua quantitas quæ respectu omnium ex naturà suà censcatur gravis et sufliciens ad furtum mortale, v. g., decem nummi; et altera quæ per se loquendo et ex naturà suà respectu omnium censeatur levis, secluso alio damno, v. g., acceptio unius oboli, spicæ, acùs, etc., ut innuit D. Thomas, q. 10 de Malo, art. 2. Verùm certò definire aliquid inter illa extrema, quod sit materia sufficiens, difiicillimum est : unde secundò consideranda est res ablata per habitudinem ad personas, locum, tempus, damnum, aliasque circumstantias. An scilicet persona à quà aufertur sit ditissima, liberalis, consanguinea, amica, vel pauper, etc. An illa regio abundet copiâ auri et argenti, aut non. An tempus sit misevabile et infaustum, aut non. An damnum quod indè dominus patitur, sit grave; quod enim magnum simpliciter infert uni, non nisi leve quandoque affert alteri. Au dominus rationabiliter sit invitus graviter circa hujus ablationis substantiam, etc. Ex his enim boni ct prudentis viri judicio, potest non quidem certa regula statui ad infallibiliter mathematicè determinandam istam quantitatem , sed moraliter ista quantitas sufficiens ad furtum mortale dccerni. Sic fortè quantitas sex librarum Turonensium sufficit in istas partibus ad constituendum mortale furtum etiam respectu regum, quia licet opibus abundent, immensos tamen sumptus facere debent ad onera regia sustentanda, ideòque jure censentur rationabiliter inviti circa ablationem praedictæ summæ.

Quantitas verò trium librarum, seu sexaginta solidorum, sufficit respecuu ducum, marchionum , etc. Quantitas triginta solidorum sufficit respectu virorum nobilium ac civium illustrium ditissimorum. Quantitas unius libræ, seu viginti solidorum, sufficit respectu civium, ex suis reditibus aut industriâ commodè viventium, seu communium divitum. Quantitas quindecim solidorum videtur sufficere respcctu arti

ficum, qui se labore et operâ abundè sustentant, nec indigent. Quantitas decem aut septem solidorum videtur sufficiens respectu civium et artificum, qui hadent necessaria dumtaxat ad victum satis parcum, et ferè indigent. Tandem quantitas trium aut quatuor solidorum potest esse materia sufficiens respectu pauperrimorum, qui mendicando sibi c. iisulunt ac prospiciunt. Verùm, ut jam dixi, nihil certum ac determinatum circa hoc statui potest. Unde non intendo dicere quòd minor quantitas quandoque non sufficiat, et quòd hæc semper et determinatè requiratur ad furtum mortale. In quo enim indivisibiliter et ad amussim consistat, solus Deus scit, nec homines decet velle divinare; sed tantùm propono simpliciter, quod per se et communiter loquendo, seclusis aliis, quæ per accidens in casibus particularibus occurrere possunt, et quod judicio morali prudentis ac probati viri rem indagando attentis omnibus attendendis videtur quantitas respectu diversarum personarum sic variè taxata, sufficiens ad constituendum furtum mortale, salvo meliori. Quæres secundò, an qui commisit paulatim repetitis vicibus plura parva furta, peccet mortaliter et ad restitutionem teneatur sive ab uno, sive à pluribus auferat. Respondeo, quòd si parva furetur defectu occasionis, quia scilicet non potest majora surripere, prout ex animo desiderat, peccat mortaliter quolibet illo parvo furto, ut constat ex dictis. Idemque dicendum de eo qui sive ab uno, sive à multis exiguum quid successivè surripit, intendens paulatim indè magnam summam accumulare, ac ditescere. Peccat enim mortaliter quoties aliquid exiguum surripit, quia toties rcnovat illam intentionem mortaliter malam. Si verò parva furetur paulatim absque hâc malà intentione , peccat solùm venialiter illis furtis quibus non attingit notabilem quantitatem : quàmprimum verò illam attingunt et complent, peccat mortaliter et ad restitutionem sub mortali tenetur, illo ultimo parvo furto quod cupiditate victus committit, advertens unà cum aliis præcedentibus conflare quantitatem ad mortale sufficientem. Itatio est quia iste tunc censetur alteri inferre notabile damnum, aut notabili utilitate injuste privare. Adde quod licet peccata veniala non efficiant mortale in illis rebus et materiis quæ ad invicem continuari non possunt, ut in mendaciis levibus el verbis otiosis, quæ semel prolata transeunt, nec subsequentia colligari possunt cum praecedentibus, benè tamen in iis materiis in quibus ita sunt unius generis, ut priora cum sequentibus continuari et moraliter unum efficere valeant, ut patet in intemperentiâ, quando quis uno die jejunii plura pauca comedit, quæ lice seorsim sumpta non sint materia gravis, nec sufficiant ad peccatum mortale , si tamen omnia simul collectivè accipiantur, ita moraliter continuantur, ut sufficiant ad peccatum mortale. ldem dicendum de minimis furtis; licèt enim ultimum præcisè secundùm se ac seorsim sumptum non sit nisi veniale, moraliter tamen conjuctum et continuatum cum præcedentibus, complet gravem materiam ac notabile damnum, sicut ultima unitas in virtute præcedentium dal speciem numero. Ergo quando aliquis per plura minima furta surripit notabilem quantitatem, peccat mortaliter, et tenetur ad restitutionem, non solùm quando ab uno, sed etiam quando à pluribus surripit, prout definivit Innocentius papa XI, damnans hanc propositionem : Non tenetur quis sub pænâ peccati mortalis restituere, quod ablatum est per pauca furta, quantumcumque sit magna summa totalis. Alioquin injusti venditores qui dolosis ponderibus et falsis mensuris utentes, aliquid modicum à singulis emptoribus surripiunt, paulatim ditescere possent absque peccato mortali et gravi obligatione restituendi, quod est falsissimum, et reipub. valdè perniciosum; sicut et dicere quòd surripientes quantitatem notabilem ex ærario communi , non peccent mortalitcr, eò quod singulis civibus seorsim sumptis modicum afferant nocumentum. Sufficit enim quòd illis collectivè sumptis gravem injuriam inferant, privando communitatem facultate disponendi de illâ summâ, quâ posset cives juvare et necessatibus communibus occurrere. Sic in proposito non requiritur quòd iste fur singulis grave nocumentum intulerit, sed sufficit quòd toti communitati notabiliter nocuerit, quatenùs omnia parva damna efficiunt unum magnum, quod communitas patitur. Ergo mortaliter peccat et tenetur restituere iis à quibus furatus est, aut si nequeant dignosci, pauperibus illius loci facienda est restitutio. Duo tamen hic sunt observanda : primum illa parva sive ab uno, sive à pluribus furto accepta, debere inter se moraliter continuari : si enim voluntas retractaverit ea per interpositam pœnitentiam et restitutionem antequàm complerent notabilem quantitatem, tunc acceptio, aut detentio superveniens non continuatur cum præcedentibus. ldem dicendum putant auctores quando iste fur committit ultimum furtum, præteritorum immemor, aut non advertens nulloque modo cogitans ex his parvis coalescere quantitatem ad mortale sufficientem. Item quando illa parva furta longâ temporis distantià inter se recedunt, ut si quis solùm post annum subripiat duos solidos oblatâ occasione, absque ullâ intentione perveniendi ad notabilem summam. Secundum, quòd quantitas quæ sufficit ad furtum mortale, si tota ab uno simul unâ vice auferatur, non sufficit ad illud si paulatim et diversis temporibus ab eodem subripiatur, sed tunc major requiritur,quia communiter hominesidminùs aegrè ferunt suntque magis inviti ac involuntarii circa priinum. Sicut ob eamdem rationem quantitas quæ sufficit ad mortale, si paulatim ab uno subripiatur, non sufficit, si multis ejusdem conditionis sublrahatur, sed major requiritur juxta prudentis arbitrium, quia scilicet idem furtum non infert tantum damnum respectu imultorum , ncc æquali privat utilitate. Ilinc plures auctores colligunt furem qui post completum modo dicto furtum mortale, nova deinde parva furta comimittit, mortaliter peccare toties quoties ex hoc quòd illud parvum furtum continuetur moraliter cum quantitate gravi præcedente, quæ sicut erat sufficiens ad mortale, ita et illud parvum furtum, imò eò gravius

[graphic][graphic]

est peccatum quò efficit quantitatem praecedentem no. tabiliorem, cum quà censetur continuari, ratione implicitæ, vel explicitae voluntatis retinendi illarh : nisi fortè ob interpositam pœnitentiam moraliter non con. tinuetur. Tunc enim furta exigua consequentia, cùm sint materia levis, non sufliciunt ad mortale, donec perveniatur de novo ad notabilem quantitatem. Quod tamen intelligendum semper est, dummodò absit intentio subripiendi majora, juxta superiùs dicta. Quæres tertiò, an quando plures sine mutuo consensu et conspiratione, sed independenter et dispa. ratè, singuli modicum quid accipientes ab unâ et eàdem personâ, illi damnum notabile inferunt, teneantur sub peccato mortali illud restituere. Difficulus autem procedit quando quilibet furando, v. g., unnm racemum è vineâ advertebat, prævidebat, sciebat, aut videbat multos singulos uvas accipere, indeque secuturum notabile damnum vineae domino. Respondeo quòd etsi in tractatu de Justitiâ cum aliis docuerimus non esse peccatum mortale, sed tantùm veniale, eò quòd unus non sit concausa furti alterius, neque ejus acceptioni cooperetur, sed potiùs vineæ strages ipsi displiceat, proindeque ratione parvitatis sui furti excusetur à peccato mortali, cùm non sit majus peccatum rem ablatam detinere et consumere, quàm rem ipsam invito domino auferre; re tamen benè perpensâ satius judico quemlibet teneri sub mortali abstinere ab illo parvo furto, et ablatum sub obligatione mortali restituere, si prævidit aut scivit illam magnam vineæ stragem. Ratio est, quia suppositâ illâ scientià furtorum aliorum , istè planè consentit actu de facto suo in hujusmodi damnum notabile, ut constat, imò efficit damnum notabile scienter, cùm dominus vineæ illud non sentiret, si quilibet hoc sciens abstineret ab acceptione uvæ, unde unusquisque suâ acceptione causa censetur voluntaria illius notabilis damni, integrando illud ob continuationem et connexionem moralem saltem materialem quam habent invicem inter se illæ acceptiones. Sicut e;im furtum leve ab uno commissum integrare potest materiam sufficientem ad mortale cum levi furto ab alio commisso, ita potest continuari cum majori furto, et integrare unam majorem materiam, quâ majus damnum inferatur, et imputetur ad culpam mortalem. Et sanè si furari acum à sartore quandoque per accidens possit esse mortale, quando prævidetur ex hoc pati grave damnum, aut notabili utilitate privari, cur acceptio unius uvæ non poterit per accidens esse mortale peccatum, quando prævidetur aut scitur, inde oriri vineæ alienæ stragem? Confirmatur. Ut enim jam ostensum est, quando unus paulatim per plura minima furta à multis accepit notabilem quantitatem, peccat mortaliter et restituere tenetur, quamvis singuli in parte levi duntaxat laesi fuerint. Ergo à pari quando plures per parva furta scienter ab uno notabilem quantitatem accipiunt, e0dem modo peccant, et restituere tenentur. Probatur conseq. et paritas. Sicut enim in primo casu iste imfert notabile damnum omnibus conjunctim, seu illo

« VorigeDoorgaan »