Pagina-afbeeldingen
PDF

nicum graviter obligans. Verùm, cùm passim ubique contraria consuetudo sit recepla et ab episcopis tolerata, non videtur in hàc re injiciendus scrupulus peccati. Missas tamen solemnes horis tantùm statutis eâ die celebrare decet, quamvis damnare nollem morem assuetum in aliquibus parvis conventibus celebrandi mediâ nocte Missam majorem cum cantu, statumque duas alias Missas submissè, quas audit communitas; eò quòd religiosi illà die occupati deinde concionibus et confessionibus excipiendis, vix possent interesse choro ad statutis horis illas decantandas cùm non tot suppetant: hæc enim ratiojuncta consuetudini receptæ, id excusare poles, non contradicentibus prælatis. I{itus omnes qui superstitionem redolent et ab Ecclesià probati non sunt, quamprimùm innotescunt superioribus et confessariis, reprobari ac tolh debent, si fieri potest, quales sunt non paucæ rudium consuetudines Deo, v. g., tot candelas, talis coloris offerre pro rerum suarum conservatione vel augmento. Vel saltem instruendi sunt, ne ponant suam spem in illo certo numero aut colore, quasi alius numerus aut color Deo vel sancto gratus non sit futurus, et felix eventus omninò ab illis circumstantiis dependeat; tunc enim id foret prorsùs illicitum ac superstitiosum : sed tantùm id faciant ad devotionem excitandam, velintque in hoiiorem alicujus mysterii vel sancti recitare tot orationes, ac offerre tot candelas, v. g., tres in honorem sanctissimæ Trinitatis, aut quindecim ad colendum quindecim Rosarii mysteria. Et sic de cæteris, ita ut iste numerus reputetur tali cultui conveniens, et approbatus, et non aliter. Quæres primò an in cantu ecclesiastico, tum voce tum organo, possit esse cultus superstitiosus et pec eaminosus? — [Vesp. D. Thomam, 2-2, q. 91, probare l)eum ore esse laudandum, et in divinis laudibus utiliter cantum assumi, additque D. Hieronymum ad Ephes. 5, non simpliciter vituperare cantum, sed solùm reprehendere eos qui in Ecclesià cantant more theatrico, non propter devotionem excitandam, sed propter ostentationem, vel delectationem provocandam. Unde D. August., lib. 10 Confess., cap. 33, dicit : €ium mihi accidit, ut me ampliùs cantus, quàm res quæ canitur moveat, paenaliter me peccare confiteor, et tunc mallem non audire cantantem. Ubi Cajetanus ait, à duoDus cavendum est, scilicet ne ideò cantetur quasi ipse cantus secundùm se sit gratior Deo, et ne cantetur causâ delectationis nostræ vel alienæ in ecclesiasticis officiis, scd propter finem cantûs, qui consistit in exeitatione propriæ vel alienæ devotionis ad Deum. Hinc fit quòd in ecclesiasticis officiis debet tantùm cantari, quantùm expedit excitandæ devotioni cantantium , si alienae devotionis ratio cessat, et non plus. Subdit autem Cajetanus tum hic, tùm in Summà, v. 0rganum, quòd licet organorum usus jam sit licitus in F.cclesià, causâ excitandæ devotionis, illicitus tamen est, causâ delectationis, eàdem ratione, quâ cantus. Nulloque modo licitum est inter divina id eis pulsare profanos et seculares cantus, aut quod pejus est, iiurpes et amatorias cantilenas, quia sonus orga

morum appositus est divinls omciis, ut pars ecclesiasticæ solemnitatis. Inserere autem tanquàm partem solemnitatis divinis officiis profana et turpia, nihil aliud est, quàm conjungere Christum cum Belial, lucem cum tenebris. Unde talis admixtio per se loquendo crimen est superstitionis sacrilegæ, et peccatum mortale, contraria tam fini divini cultùs, ut scilicet excitetur devotio, quàm veritati Ecclesiæ, contra cujrs ordinationem loco antiphonarum et divinæ laudis offeruntur ex ipsius Ecclesiæ personà, profana hæc à falsariis ministris. Nec excusantur exeo quòd sonus abstrahit ab omni materiâ, et quælibet melodia soni potest ad sacra verba applicari. Tum quia secundùm rei veritatem isti soni fiunt ut accommodati ad delectationem auditorum, qui non noverunt illos nisi ut sonos illorum verborum profanorum aut turpium; in cujus signum audientes ex illo sono excitantur ad illa profana seu turpia, prout experientia testatur: tum quia cantus etiam abstrahit ab omni materià ; et tamen Ecclesia interdixit profanos cantus in templo, ut cantus theatrales, can. Cantantes, dist. 92; illi itaque cantus sunt mortale peccatum, quando inseruntur ut pars cultûs et officii divini, vel ratione scandali, vel si essent turpes, lascivi, provocantes ad malum. Quæres 2° an die Dominicà observare jejunium, sit quid superstitiosum et peccaminosum? — Resp. cum D. Thomà in 4, dist. 15, q. 3, art. 3, q. 2, in corp. et ad H, item, 2-2, q. 147, art. 5, ad 3, quòd jejunia, quæ præcepto Ecclesiæ instituuntur, sunt magis jejunia afflictionis, quæ non conveniunt in diebus laetitiae. Propter quod non est jejunium ab Ecclesiâ institutum toto tempore paschali, nec etiam in diebus Dominicis, in quibus si quis jejunaret contra consuetudinem populi christiani, quae, ut Augustinus ait pro lege habenda est, vel etiam ex aliquo errore, sicut Manichæi jejunant, arbitrantes quasi necessarium tale jejunium, non esset immunis à peccato, quamvis ipsum jejunium secundùm se consideratum, omni tempore sit laudabile, juxta illud Hieronymi ad Lucinium : Utinam omni tempore jejunare possemus ! » Hæc D. Thomas. Jejunium in die Dominicâ interdicitur can. Si quis tanquàm, can. Si quis presbyter, dist. 50, et can. Sacerdos, 26, q. 6, et can. Ne quis jejunet, dist. 5, de Consecrat., idque colligitur ex antiquo et communi Ecclesiæ usu excipie;atis dies Dominicos à jejunio quadragesimali, et quamcumque vigiliam in diem Dominicam incidentem, transferentis quoad jejunium , in sabbatum præcedens. Jus autem dicitur tale jejunium interdixisse contra hæresim Manichæorum volentium esse necessariò in contemptum resurrectionis Christi assumendum. Unde, si quis nunc jejunare vellet cum aliorum scandalo aut singularitatis studio, quasi oppositam Ecclesiæ comsuetudinem improbando, aut Manichæis ex errore se conformando, procul dubio peccaret, et superstitiostis foret. Quia tamen jam error iste Manichæorum cessavit, non videtur prorsùs illicitum jejunare die Dominicâ ob bonum aliquem finem, ut ob corporis sanitatem, ob retiundendam carnis petulantiam, ob profe

etum spiritualem, etc.; ita Sylvester, v. Jejunium, muim. 6; Navarr., cap. 21, nuin. 27; Medina C. de Jejunio; Ledesma 1 p., q. 17, art. 4; Walentia, disp. 9, q. 2, punct. 4, dub. 2, tom. 5; Sanchez in 1 Decalog. præceptum, lib. 2, cap. 57, num. 12, secluso scandalo et singularitatis studio, elc., tale jejunium videtur licitum : nollem tamen frequenter ab aliquo usurpari, quia est contra communem l.cclesiæ usum. llinc votum jejunandi ordinariè et singulis diebus Dominicis, est irritum, nec debet in alium diem transferri, cùm sit de re illicità : secùs videtur dicendum de volo jejunandi uno aut altero die Dominico, ob specialem devotionem, et bonum aliquem finem. An autem si quis voverit per totum annum jejunare in die in quâ inciderit aliquod festum, teneatur servare illud jejunium, quando festum illud, v. g., Annuntiationis B. Virginis incidit in diem Dominicam, vel possit in sabbatum præcedens transferre, respondet Sylvester V, v. Votum, q. 2, num. 16, quòd si fuerit jejunium luctûs et afflictionis, nempe assumptum ad satisfaciendum pro delictis, ad futura peccata cavenda et ad domandam carnem, iste debet jejunare, sabbato præcedenti juxta morem Ecclesiæ. Si verò fuerit jejunium exultationis, assumptum ut mens sit aptior ad contemplatioiiem divinorum, tunc iste vovens debet ipsà die Dominicà jejunare, quia est votum virtuosum et ligans, dist. 76, can. Utinam. Existimo tamen caeteris paribus melius esse se conformare consuetudini universalis Ecclesiæ, illudque jejunium in sabbatum præcedens transferre, adhibito ad cautelam assensu superioris aut confessarii ; exceptis tamen sabbatis in quibus iste vovens alio præcepto jejunare tenetur. Item si quis vovit jejunare in vigiliâ alicujus sancti, v. g , B. Mariæ Magdalenæ, et illud incidat.in feriam secundam, debet jejunare sabbato præcedenti, quia jejunium istud interpretandum est instar eorum quæ Ecclesia instituit in vigiliis sanctorum. Tandem qui promisit jejunare per mensem integrum, non tenetur jejunare diebus Dominicis, quia jejunium istud intelligitur ad modum aliorum jejuniorum ab Ecclesià indictorum, nisi vovens expressè intenderit ac voluerit etiam se ad illos obligare.

§ 2. De superstitione cultûs divini rreaturæ exhibiti, seu de idololatriâ.

ldololatria communiter et impropriè sumpta, convenit cuicumque peccato mortali, cùm per illud homo avertatur à Deo et convertatur ad creaturam, cui adhæret tanquàm ultimo fini; in quo sensu, Apostolus ad Ephes. 5, avaritiam appellavit idolorum servituteim, eò quòd avarus postponat Deum auro et argento, ac in divitiis, ultimuin suum finem interpretalivè ponat. Et de hâc non est sermo in præsenti, sed tantùm de idololatriâ propriè sumptâ, quâ scilicét cultus divinus alteri quàm Deo exhibitur; quo modo est speciale peccatum ab illis distinctum, et isto primo Decalogi præcepto vetitum, potestque definiri : Super$titio quâ divinus honor tribuitur alicui creaturæ sicut Deo; et hæc supcrstitio est quædam infidelitatis pro

testatio per eaeteriorem cultum, ut dicit D. Thomas, 2-2, q. 94, art. 1, ad M. Unde ad actum idololatriæ committendum duo concurrere debent, primum ut honor et cultus Deo debitus tribuatur creaturæ, secundum ut cultus iste divimus tribuatur creaturæ prout Deo tribui solet et debet, seu ut ille cultus uni et soli Deo debitus, ita verè impendatur creaturæ, sicut Deo impendi oportebat; ut enim ait D. Ambros. ad Eph. 5 : Idololatria Dei honorificentiam usurpat, et vendicat creaturae. Idemque repetit D. Thomas, quæstione mox citatâ, quæ duo sunt à nobis breviter explicanda; quia sunt velut regula generalis ad quam recurrendum est, quoties de aliquo facto particulari dubitatur utrùm sit idololatricum. Inprimis recolendum est ex D. Thoniâ, 2-2, q. 105, art. 1, cultum et honorem generatim sumptum , esse testificationem dignitatis, sive excellentiæ alicujus. Hæc autem testificatio opinionem ac existimationem de alicujus excellentiâ parit, eaque existimatio aon verbo solùm, sed etiam officio excitari potest. Sic igitur quidquid honoris causâ facimus accommodatè ad excitandum in nobis aut in aliis talem de excellentiâ opinionem, quæ divinæ majestati proprie conveniat, id totum hoc loco cultum honoremve divinum censemus. Unde honor ille divinus, quem dicimus Deo per religionem offerri, duplex habet quasi ol)jectum, alterum materiale, alterum formale. Materiale est quodvis officium externum aut internum à nobis factum ad excitandum in nobis aut in aliis talem existimationem, qualem de excellentiâ Dei habere convenit. Formale verò est ea ipsa existimatio propriè conveniens excellentiæ et majestati Dei. Officium istud primò cognosci potest interdùm, ex ipsius officii naturà ot conditione, quae aliquando tantæ dignitátis existit, ut manifesta perversitas sit officium hujusmodi ad honorandam; creaturam transferre, ut est oblatio sacrificii, et nunc sacrosanctum Missæ sacrificium, internum mentis sacrificium, quo quis religionis studio accensus totum se devovet et consecrat divino humini. Secundò ex aliquo adjuncto divinus honor discerni potest ex ritu et consuetudine communi, si aliquid nonnisi ad divinum cultum usurpari soleat, ut olim fiebant animalium immolationes. Tertiò ex intentione ejus qui aliquod officium confert ad excitandam opinionem excellentem, qualis de divinâ majestate solummodò haberi potest :.nonnunquàm enim iidem actus externi, qui Deo fiunt, exhibentur hominibus absque peccato, ut genuflectere, quia sola interior hominis voluntas et intentio conciliandi existimationem divinam per istos actus externos, facit ut sint materia cultùs divini. Cùm enim honorcm alicui conferre sit quædam actio humana, intentione et voluntate peragi debet, non minùs quàm si pecunia aut munus aliud alicui sit conferendum. Et hæc intentio semper quoque necessaria est ad secundum caput dignoscendum, nempc eum divinos honores creaturæ sicut Deo exhibere , qui eam divino cultu sic prosequitur, ut quantùm in se est. illo velit ipsi conciliare talem opinionem et cxistimationem, qualis reverà soli Dei majestati compelit. Idque duobus modis fieri potest : primò expressâ atque praesenti intentione, quæ summa est in hoc genere perversitas. Secundò virtualiter, ut cùm quis ex vi prioris intentionis tantummodò, quà antea suatuisset eâ ratione colere ereaturam, id faceret. Aut implicitè, nempesi quis metu, vel aliorum consuetudine ductus, aliàve ratione obcæcatus, aliquid facere intenderet, quod necesse est ut intendat ille qui divinos honores creaturæ reverà exhibere vult; aut si omninò ita extrinsecùs creaturæ divinum cultum exhibeat, ut alii meritò existimare possint ipsum illi velle divinitatis opinionem conciliari juxta morem patriæ. Tunc enim saltem iudirectè et in causâ censetur id intendere. Cùm igitur hæc duo in nullo Ecclesiæ catholicæ cultu conjuncta esse, plusquàm certissimum sit, evidentissimè habetur, nullum Ecclesiæ cultum esse idololatricum, prout pleniùs convincunt controversistæ adversùs hæreticos. Idololatriam tam interiorem quàm exteriorem grave peccatum esse, divinæ litteræ apertissimè declarant, et hoc scelus tanquàm sumimum gravissimè vetat lex divina, severâ comminatione adhibità Exodi 20, Deuteron. 5, Psalm. 105, Isai. 1 el 44, Jerem. 2 et 16, Ezech. 6 et 14; Oseæ 8, Amos 2, 1 Regum 15, et D. Thomas, 2-2, q. 94, art. 2, et art. 5, probat liàc rasione : Sicut in terrenâ republicâ gravissimum esse videtur quòd aliquis honorem regium alteri impendat quàm vero regi, quia quantùm in se totum reipublicæ perturbat ordinem ; ita in peccatis quæ contra Deum committuntur, quæ tamen sunt maxima, gravissimum esse videtur, quòd aliquis honorem divinum creatur;e impendat; quia quantùm in se est, facit alium Deum in mundo, minuens principatum divinum , sicque ex parte et naturâ ipsius peccati, istud scelus est omnium gravissimum : nam secundùm suum genus ineludit in se infidelitatem et odium Dei, quoniam utriusque protestatio est, ut probat Cajetamus, super art. 5. D. Thomæ. Idololatria potest esse cum interiori incredulitate ac infidelitate, et sine illà. Unde non excusatur al) hoc peccato, qui metu mortis exteriùs idola coleret, etiamsi fidem in mcnte servaret, ut probat ibidem D. Thomas, art. 2 : Nam cium exterior cultus sit signum interioris, sicut est perniciosum mendacium, si quis verbis asserat coutrarium ejus quod per veram fidem temet in corde, ita etiam est perniciosa falsitas, si quis exteriorem cultuim eaeliibeat alicui, contra id quod sentit in mente. Unde Augustinus dicit contra Senecam, quòd damnabiliius colebat idola, quò illa qua- mendaciter agebat, sic ageret, ut eum populus veraciter agere existimaret. Hæc D. Thomas. Unde etiam ficto animo iste idola colens committit idololatriam externam, et opere externo impendit honorem divinum creaturæ sicut Deo, factoque ipso confitetur eam esse Deum, quod est intrinsecè malum, et absque gravi veri Dei injuriâ fieri nequit. Dices : Actus externus non est malus, nisi volun

tarius. Atqui ista mera externa idolorum adoratio non est voluntaria. Ergo, etc. Adde quòd inde sequeretur actores comœdiarum in theatro, Jovem, v. g., colentes exteriùs, idololatras esse, quod tamen est falsum. — Resp. illam adorationem censeri voluntariam, quatenùs homo liberè vult exercere externum adorationis signum, quatenùs liic et nunc est determinatum ad colendum idolum, eodem prorsùs modo quo supra dictnm est de negatione externâ fidei; est enim hic cultus quasi negatio externa veri Dei. Ad aliud verò argumentum adductum, nego paritatem. Quia satis notum est actores comoediarum etiam exleriùs hæc fingere, cùm solummodò repræsentare intendant ea quæ idololatræ faciunt. IIoc autem non habet locum in fictà idololalrià de quà agimus : esl enim ibi voluntas saltem tacita conciliandi creatur* existimationem soli Deo convenientem his caeremoniis externis hic et nunc ad hoc determinatis. Quæres utrùm hostia quæ adoranda offertur in Ecclesiâ, adoranda sit sub conditione, nempe si sit verè consecrata. Et quidem non est sermo de casu parti . culari in quo aliqua probabilis ratio dubilandi suboriri potest nùm consecratio ritè peracta fuerit; tunc enim illa conditio potest et debet explicitè apponi. Nec etiam sermo est de conditione implicitâ et virluali. quæ tunc habetur quando adorans ita habitualiter affectus est, ut hostiam non adoraret, si constaret non esse consecratam, nec proinde Christum il)i adesse: hanc enim quilibet Cliristianus habere censetur. Tota ergo difficultas est de conditione explicità, quando hîc et nunc nulla subest probabilis occasio dubitandi de veritatc consecrationis. An etiam tunc sit conditio apponenda, ad periculum idololatriae vitandum. — Itespondet Cajetanus negativè, 2-2, q. 1, art. 3, ad 4, dicens hic accidere illud : Trepidaverunt timore ubi non erat timor, idque multipliciter probat : primò, quia actus humanus cadens super debitam materiam, quando, sicut, ubi et cùm oportet, est bonus moraliter. Atqtii actus voluntarius credentis absolutè hanc hostiam esse consecralam, est hujusmodi. Ergo. Prob. min., quia cium ut in pluribus saltem sit verum hostias ritè consecrari, et quod in pluribus invenitur, verificeiur •misi impedimentum aliquod adsit, consequens est, ut nullo apparente quovis modo impedimento, actus credentis feratur super materiam debitam, scilicei veram ut in pluribus, et in hoc singulari nom impedito, quamtium apparet rationabiliter : indisciplinati autem esset quærere majorem certitudinem in istis, ut patet ex 2 Metaph. Secundò, quia devotio et vcneratio conditionalis minor est devotione et veneratione absolutâ. Nocet ergo devotioni iste timor. Tertiò ostenditur ex auctoritate Ecclesiæ, quæ instituit ut sacerdos absoluiè fateatur hanc hostiam, et hunc calicem esse corpus et sunguiaem Christi, dùm dicit in oratione ante communio:nem : • Libera me per hoc sacrum corpus et sanguinem • luum à cunctis iniquitatibus, » etc. Verba enim caeteriùs absolutè prolata, sunt signa interioris mentis absolutae. Quartò convincitur exemplis satis congruentibus, nam absolutè veneramur ac recognoscimus sumi;ium pontificem, episcopos et superiores: et tamen jurta principia et timorem aliorum, sub conditione tantùm forent honorandi; quis enim scit si isti fuerint baptizati, et si ille qui eos baptizavit habuerit intentionem conferendi sacramentum Baptismi ? Similiter sub conditione confitendum esset proprio sacerdoti, et quilibet sacerdos deberet sub conditione absolvere, aliaque sacramenta conficere ob simile dubium; nempe si ipse est baptizatus et ritè ordinatus, hæc enim omnia dependent ex intentione ministri, sicut et consecratio hostiae. Fatuum autem esset, nec auderent isti hanc conditionem foris erprimere. Ergo nulli periculo se exponit aliquis adorando absolufè, quoniam humano more certitudinem habet, et hæc sufficit homini. Hactenùs Cajetanus. Imò quidam volunt tunc hujusmodi conditionem in adoratione Eucharistiæ, absque culpâ vel indecentià non posse apponi. Sicut enim valdè esset indecens dicere regi, de cujus legitimà electione probabiliter non dubitatur : Veneror te, si rex es, ita et dicere Christo in nostro casu : Te adoro, si sub his speciebus vcrè eristis. § 5. De superstitione divinativâ in communi. Divini juxta lsidorum, dicti sunt, quasi l)eo pleni; divinitate enim se plenos simulant, et astutiâ quâdam fraudulentiæ hominibus futura conjectant. Unde divinatio prout hic à nobis sumitur, est inordinata affectatio participalionis alicujus divini, seu usurpatio modo indebito prænuntiationis futurorum eventuum, quod est Dei proprium, juxta illud Isaiæ 41 : Annuntiate quæ ventura sunt in futurum, et sciemus quia dii estis vos. lta D. Thomas, 2-2, q. 95, art. M, ubi docet quòd futura dupliciter prænosci possunt, uno quidem modo in suis causis; alio modo in seipsis. Causæ autem futurorum tripliciter se habent. Quædam enim producunt ex necessitate et semper suos effectus; et hujusmodi affectus futuri per certitudinem prænosci et prænuntiari possunt ex consideratione suarum causarum, sicut astrologi prænuntiant eclypses futuras. Quædam verò causæ producunt suos effectus non ex necessitate et semper, sed ut in pluribus, rarò tamen deficiunt; et per hujusmodi causas possunt prænosci effectus futuri, non quidem per certitudinem, sed per quamdam conjecturam, sicut astrologi per considerationem stellarum , quædam prænoscere et prænuntiare possunt de pluviis et siccitatibus; et medici, de sanitate vel morte. Et tunc non dicitur divinatio, quia non superant captum nostrum, et humanâ ratione prænosci possunt, ac dignosci ulrùm bona vel mala sit conjectatio ex proportione rei cognoscendæ ad medium, per quod ejus cognitio procuratur, puta ex causâ. Item ex suo effectu ut ignis ex fumo. Item ex alio effectu qui procedit ab eàdem causâ, ut ex iride praecognoscitur serenitas, eò quòd illius arcùs et serenitatis sit eadem causa. Quoties igitur sapientûm judicio apparet aliquo ex his tribus modis unum ex alio præcognosci posse, conjectatio non fit indebito modo. Unde propter incertitudinem nostræ scientiæ, et elongationem ac occultationem causarum respectu nostri,

multa oritur ambiguitas divinationis in his materialibus: ideòque secundùm utriuscujusque naturam suspendendum est, aut ferendum judiuium. Quædam verò causæ sunt, quæ si secundùm se considerentur, se habent ad utrumlibet; quod praecipuè videtur de potentiis ràtionalibus, quæ juxta philosophum, se habent ad opposita. Et tales effectus, aut etiam alii effectus qui ut in paucioribus, casu accidunt, ex causâ naturali per se consideratà prænosci non possunt, cùm hæc non habeat inclinationem determinatam ad illos. Ideòque hujusmodi effectus prænosci non possunt, nisi in seipsis considerentur. Homines autem in seipsis hujusmodi effectus solùm considerare possunt dùm sunt præsentes, sicut cùm vident Petrum currere aut ambulare. Verùm considerare hujusmodi effectus in seipsis antequàm fiant, est Dei proprium, qui solus in suâ æternitate videt ea quæ futura sunt, quasi præsentia. Unde dicitur Isaiæ 41 : Annuntiate quæ ventura sunt, etc.; si quis igitur hujusmodi futura prænuntiare aut præcognoscere quocumque modo præsumpserit, nisi Deo revelante, manifestâ usurpat quod Dei est: et ex hoc aliqui dicuntur divini. ldemque dicendum est de præsentibus et præteritis occultis, ut de cogitationibus et affectionibus cordium, de factis secretis hominum, elc., quæ tamen, si Deo revelante aliquis cognoscat, non propriè est divinatio; tunc enim non ipse divinat, seu quod divinum est, facit, sed magis quod divinum est, suscipit. Unde restat quòd tunc solùm dicitur quis divinare, quando modo indebito sibi usurpat prænuntiationem futurorum eventuum aut cognitionem occultorum, nempe absque proportione rei cognoscendæ ad medium, per quod ejus cognitio procuretur, vel absque Dei revelatione. Tunc enim fit ope dæmonis; et in hoc consistit ratio formalis divinatioris et superstitionis; intervenit enim tunc pactum cum dæmone initum, explicitum vel tacitum et implicitum. D. Thomas ibidem, art. 2 et 3. Tunc est pactum explicitum, quando quis dæmonem invocat, qui illi promittit se cognitionem futurorum et occultorum daturum quando tale signum apponet, talia verba pronuntiabit, aut aliud quidpiam faciet. Item dùm quis aliquid facit, quod scit ex diaboli virtute operari, ut faciunt incantatores; utrique enim expressè dæmonem invocant, verbo vel facto, et intervenit pactum factum, etsi non eum isto homine, benè tamen cum aliquo alio, quòd dæmon assistet illis operibus, vel ostendendo, vel agendo. Tacitum verò pactum, tacitaque invocatio tunc intervenit, quando aliquis talibus se implicat, ut meritò dignum sit dæmonem se illis operibus immiscere, quamvis id sit praeter illius hominis intentionem. Ita Cajetanus, q. 95, art. 5. Ratio est quia seriò volens res aliquas divinare occultas per media vana nullam habentia connexionem naturalem cum illis nullamque vim indicandi, seriòque sperans se inde talem cognitionem consecuturum, quibus se dæmon libenter immiscere solet, tacitè dæmonem invocare intendit, quamvis contrarium exprimat et intendat, cùm illa protestatio sit contraria facto suo, et alio modo

•ioam ope dæmonis nequeat has res futuras aut latentes cognoscere, dæmonesque soleant vanis inquisitionibus futurorum se ingerere, ut mentes hominum implicent vanitate, sicut docet D. Thomas, q. 25, art. '2. Porrò advertendum est, ex eodem D. Thomâ M p., q. 57, art. 3, quòd licet dæmones non cognoscant certò futura contingentia libera, seu qu:e dependent à nostro libero arbitrio, multò tamen subtiliùs futura et longè plura de rebusfuturisaliisque occultis cognoscunt,quàm homines. Et q. 64, art. 1, ad 5, item in 2sent., dist. 18, q. 2, et lib. 5 contra gentes cap. 54, id probat. 1° ex subtilitate naturæ eorum; licet enim sint obtenebrati per privationem luminis gratiæ, sunt tamen lucidi luumine intellectualis naturæ per quod cognoscunt causas omnes, et earum virtutes, nostras affectiones, inclinationes, temperamenta, etc., interdùm et nostras cogitationes per aclus exteriores, immutationem vultùs et per alia signa. 2° Probat D. Thomas, daemones cognoscere virtutem aliquam per revelationem à sanctis angelis aut per Scripturas ex permissione divinà. 5° Per experientiam longi temporis. Divinatio hæc superstitiosa ex genere suo est illicita, omnique jure damnata, Numeror. 25, Levitici 19 et 20, Deuteron. 18, Isai. 8, Eccles. 34. Itém lege canonicâ caus. 26, q. 5, ferè per totam. Et jure civili, c. de Maleficis, l. nemo, et probat D. Thomas, q. 95, art. 2, ex eo quòd omnis divinatio ex operatione dæmomum proveniat, et ad superstitionem pertineat, non solùm cùm sacrificium dæmonibus offertur, quod fit per idololatriam, sed etiam cùm aliquis assumit auxilium dæmonium ad aliquid faciendum vel cognoscendum. Et art. 4, probat, quia est pactum et inrocatio dæmonum. Unde Isai. 28, contra quosdam invehitur : Dixistis: Percussimus fædus cum morte, et cum inferno fecimus pa« ctum. » Quod sanè est grave peccatum, et adhuc gravius esset, si sacrificium vel reverentia invocato dæmoni exhiberetur. Ilinc deducitur esse peccatum superstitionis, et etiam initæ societatis cum dæmone. Primum patet ex hoc quòd affectat usurpare aliquid de excellentiâ Dei, et de cultu ipsi debito, in hoc saltem quòd homo, relicto Deo, ad ipsum dæmonem recurrat, atque se subjiciat tanquàm indigens ejus auxilio; ratione enim hujus ercellentiae divinæ affectatæ à dæmone, profiteri se esse illi subjeclum implorando ejus consilium vel auxilium, est vitium superstitionis; constat autem quòd uti pacto cum daenone, est profiteri se illo indigere, ac per hoc se ilii subjicere; omnis namque indigens quatenùs indigens, subjicitar illi cujus operâ indiget. Secundum verò, nempe societas cum daemone, evidenter apparet ex ipsâ conventione et faedere inito cum ipso, proindeque cum proprio et Dei hoste, cum quo Deus perpetuas indixit inimicitias, Genes. 5, et cui in Baptismo renuntiavimus. Unde ista societas pertinet ad infidelitatem et apostasiam ù Deo, ad crimem læsæ majestatis divinae, ad proditionem, ad iniquitatem consummatam, perinde ac subditus qui deserens suum primcipem, ad partes inimicorum transit. Unde Paulus M ad Corinth. 10, ait: Nolo vos « fieri socios dæmonum. » Tandem malitiam hujus divinationis deducit D. Thomas ex parte futuri eventís :

dæmon enim qui intendit perâruonem hominum, ex hujusmodi suis responsis, etiamsi aliquando vera dicat, intendit homines assuefacere ad hoc quòd ei credatur; et sic intendit perducere ad aliquid quod sit saluti humanæ nocivum. Unde 0. Athanasius exponens illud Lucæ 4: Increpavit illum, dicens. 0bmutesce, ait: Quamvis vera fateatur daemon, compescebat tamen Christus ejus sermonem, ne simul cum veritate etiam suam iniquitatem promulget, ut nos etiam assuefaciat, ne curemus talibus, etsi vera loqui rideatur : nefas enim est, ut cùm adsit nobis Scriptura divina, à diabolo instruamur. Vide D. August., lib. 2, de Doct. christ., cap. 22. Et licet quis ad dæmonem confugiat eumque invocet ad habendam cognitionem, quæ non est supra captum et virtutem maturalem hominis, quia tamen init societatem cum dæmone, ad ipsum contra Dei voluntatem confugit eique confidit, graviter peccat, et crimen superstitionis incurrit, quatenùs scilicet dæmon in hoc affectat usurpare aliquid de excellentià divinâ ac honore Deo debito, cui. usurpationi isto, quantùm in se est, cooperatur, et colit dæmonem formaliter vel materialiter, à quo vult edoceri, et qui præstò est illis qui respiciunt ad vanitates et insanias falsas. Omnis itaque societas dæmonum et hominum tanquàm pestifera fugienda est, ait D. August., lib.2, de Doctrinâ christianâ cap. 25, et Psalm. 50: Odisti omnes observantes vanitates supervacuè. Expressum cum dæmone pactum haud rarò conjungitur cum hæresi, puta si paciscens abjiciat fidem christianam vel in totum vel in partem, si credat daemonem mereri adorationem, posse vi propriâ facere vera miracula, aut futura contingentia à libertate humanà pendentia certò cognoscere, etc. ; quare confessarius debet examinare qualiter pactum cum dæmone iste inierit, ut intelligat num hæresis aliorumque peccatorum malitia, ut solet, superstitioui adjuncta sit. Hinc superstitiosus et planè illicitus est usus vertendi cribrum farinarium ad detegendum furti auctorem, cùm talis detectio posito illo signo vano, nullamque habente connexionem cum illà, nonnisi à dæmone expectari possit. Nec consentio illis qui volunt esse tantùm veniale talia media vana adhibere joci causâ, non ad acquirendam rerum futurarum vel occultarum cognitionem, sed ad videndum quid casu accidat, ex otiositate, vanitate et curiositate : isti enim curiosi sese exponunt periculo non levi faciendo opus cui ex pacto cum aliis inito, dæmon sese immiscere solet. Nec refert quòd Cajetanus videns annulum, prolato certo Psalmorum versiculo, supra filum de se moveri, ipse versum postea protulerit, non tanquàm institutum ad movendum annulum, et protestatus fuerit se non illum dicere ad invocandum dæmonem, sed ad Deum laudandum; non refert, inquam, quia id non fecit vanè et curiosè ut experiretur, sed potiùs ut superstitionem illam damnaret, ac convinceret ibi inesse pactum cum dæmone, ut ipsemet refert in Summâ, v. Incantatio, additque tunc annulum non fuisse mo

« VorigeDoorgaan »