Pagina-afbeeldingen
PDF
[ocr errors]

Est tamen grave peccatum veniale, quando solius voluptatis captandæ gratiâ isti modi innaturales usurpantiir; et tantò graviùs quantò magis à naturali modo receditur. Unde graviter objurgandi ac reprehendendi sunt conjuges talia facientes, et ab his arccndi : non tamen propterea injiciendus est illis mortalis peccati scrupulus, nisi in casu posito, nempe quando impediretur generatio, et tunc mulier licitè non posset viro sic petenti debitum reddere; aut quando inesset aliqua prava intentio, vel signum mortalis concupiscentia, vel aliqua circumstantia addens malitiam lethalem. Tandem monendi sunt ex Apost. 1 ad Thess. 4 : Ut sciut unusquisque vas suum possidere in sanctificatione et honore, non in passione desiderii sicut gentes quæ ignorant Deum. Quando verò necessitas excusat, et infirmitas ac dispositio corporis alium non patitur concumbendi modum, tunc hujusmodi situs absque peccato usurpari possunt; ut quando femina est gravida, et sine periculo abortùs nequit aliter cognosci, aut vir ob nimiam pinguedinem non potest alio modo ad uxorem accedere, aliasque ob legitimas causas, semper tamen servato vase naturali. Quæres 4° utrùm conjuges peccent quando optant prolem non concipi, eàque de causâ ab incœptà copulà se retrahunt, aut ab eâ abstinent. Resp. quosdam asserere committi peccatumu mortale; videtur enim esse eontra finem malrimonii. Sanches tamen reputat esse solùm veniale, si conjuges tunc nihil efficiant quod prolis conceptionem impediret; tum quia fimis præcepti non cadit sub præcepto, tum quia hoc non est de se malum, bonoque fine vestiri potest, ut ratione paupertatis, aut periculi mortis in patiendo, etc. Addit idem Sanches quòd si conjuges habentes copulam. nondùm seminaverint, nec in eis adsit periculum seminandi extra was, non est lethale se retrahere ab eà ante seminis emissionem, quamvis nullus alius finis interveniret, quàm impediendi prolis generationem; quia etsi eam impedire emisso semine sit peccatum mortale contra naturam, ubi tamen omninò nulla seminis fit jactura, non est culpa lethalis. Sicut enim possunt conjuges communi consensu à copulà abstinere, ita ab incœptà neutrius semine emisso resilire. ldque ex causâ facere nullum est peccatum, puta si seminatio noceret sanitati, vel conjuges sunt pauperes et prole abundant; sine causâ autem, est solùm veniale. Haec Sanches. Verùm cùm conjuges tunc se exponant probabili periculo seminandi extra vas, non video quomodò in praxi id exerceri possit absque culpà lethali. Adde quòd inchoare copulam animo illam non perficiendi ad prole carendum, est maxima inordinatio, et abusus, utpote contra finem à naturà intentum, quæ talem actum ad prolem ordinavit quando haberi potest, ita ut tunc nihil fiat quo p6sitivè impediatur. Unde tales non excusat paupertas, aut periculum ex partu, sed debent continere. Non nego tamen quòd per accidens aliquando liceat actum conjugalem interrumpere, etiamsi ex naturæ concitatione secutura sit pollutio, puta dùm aliquis tunc inlcrvenit, aut imminet periculum mortis infercndæ ab

hoste vel à ferâ, aut ob aliam similem causam tunc pra:tcr intenlionem et voluntatem conjugum occurrentem.. An verò sit lethale quando ad impediendam prohis conceptionem, coujuges datâ operâ efficiunt ne simùl, sed tantùm unus post alium scminet, respondeo id pendere ex isto principio, an per hoc impediatur gcneratio ; quod quidam affirmant, dicentes ex gemini; utriusque conjugis unum effici generationis prim, cipium, uno per modum agentis, altero per moduin patientis et recipientis se habente. Alii vero docent ad generationem non esse absolutè necessarium utrumque conjugem unà simul seminare : experientiâ enim constat plures feminas invitas et nu!latenùs excitatas, proindeque non seminantes, recipientes tamen semen virile, concepisse. Nec obstat hanc simultaneam seminationem multùm conferre ad faciliorem et pulchriorem conceptum, quia non tementur conjuges faciliorem generandi viam eligere, neque certiorem, sicut non tenentur uti mediis ad illam deservientibus, sed sufficit quòd generationi prolis absolutè non obstent. Verùm, cùm tales conjuges credant, absque simultaneo concursu, prolem non posse concipi, et ob hoc illum impedire conentur, videntur ex hàc pràva intentione et conscientià erroneâ graviter peccare, nisi eam deponant. Quando prorsùs omninò desperatur de viri seminatione intra vas, sive illa impotentia perpetua proveniat à senectute, sive ab imbecillitate, sive à morbo, sive ex indispositione et improportione organorum, nequaquàm est licitus actus conjugalis cum eo periculo effusionis : ubi verò probabilis spes est viro seminandi intra vas, licitum est ad id conari ac experiri; et si qnando semen effundatur, id contingit omninò per accidens et præter intentionem. Sic enim in can. Laudabiliter de frigid. et malefic., conceditur triennalis experientia conjugibus dubitantibus an impotentia sit perpetua. Quæres 5° utrùm conjuges frigidi et steriles peccent exercendo actum matrimonii? Respondet D. Thom. in 4 dist. 54, in `expositione litteræ expendens illa verba : Si mulier causatur, dicens : Volo esse mater, et filios procreare. Ubi ait : Videtur ex hoc quòd ratione sterilitatis matrimonium solvi possit. Et dicendum quòd non, quia in sterilibus, etsi matrimonium non habeat intentum suum secundùm quòd est in officium naturæ, habet tamen secundüm quòd est remedium per carnalem copulam; unde ponitur hic procreatio filiorum pro carnali copulä, quam mulieres verecundantur e.rpctcre. IH;ec D. Thom. Cajet. 2-2, q. f55, art. 5, dicit quòd propterea sterilitas non reddit actum conjugalem illicitum, quia ex illo aclu per se loquendo ilata est sequi generatio quamvis per accidens ratione conditionum aliquarum personarum non sequatur. Moralia autem attendunt ad id quod secundùm suam naturam est, et non ad id quod per accidens in hàc rei complexione vel ætate invenitur. Per se autem semem à naturà est ordinatum ad prolis generationem, alioquin non esset semen : unde quantumcumque in hàc vetulà aut sterili per accidens generalio sequi non pos8it, adhue tamen seminatio conjugalis intra vas non est

illicita. Ilinc D. Thomas in 4 sent., dist. 54, q. unicâ, • art. 2, ad 3, dicit quòd vetuli quamvis aliquando non habeant caliditatem sufficientem ad generandum, habent tamen caliditatem sufficientcm ad carnalem copulam; et ideò conceditur eis matrimonium secundùm quod est in remedium, quamvis non competat eis secundùm quod est in officium naturæ. Et auctores communiter docent validum esse matrimonium contractum à sene, qui saltem conari et juvari potest aliquâ arte ad ejus consummationem, et intra femimeum vas seminare : secùs dicendum si ad hoc fuerit omninò impotens. Nec est eadem ratio de feminâ : quæcumque enim, licet vetula aut frigida, semen recipere potest, et quamvis si defecerint ei muliebria, non habeat semen generativum, non propterea sequitur quòd matrimonium sil nullum, nec actus conjugalis illicitus, quia tunc solùm per accidens gemeratio sequi non potest. Ilinc petere vel reddere del)itum est illicitum quando omninò desperatur de facultate viri intra vas seminandi, sive hoc proveniat cx ejus imbecillitate aliove morbo, aut ex supervenienti feminæ arctitudine quæ non vult incisionem pati, ad quam tamen tenetur, etiam cum aliquo gravi dolore, ob scilicet jus quod in maritum transtulit, et quo uti non potest absque tali incisione, non tamen cum gravissimo morbi incommodo aut vitæ periculo. Vide D. Thom., loco cit., ad 5. Ilinc etiam non videtur illicitus actus conjugii in feminâ quæ potest semen recipere, quantumvis sit impotens ad illud retinendum aut seminandum; per accidens enim se habet quod non possit semen retinere, nec est necessarium ad generationem quòd seminet, ncque proinde impeditur quòd licitè possit debitum petere, juxta nostrum Ludovicum Lopem, 1 p., c. 79; et Sylvestrum, v. Debitum, et v. Matrimonium, quia matrix semen ad generationem necessarium retinere solet, et aliquando superfluum emittere.

§ 4. In quo erplicatur secundum caput, nempe finis reddendi debiti.

Conjuges ad reddendum sibi debitum tenentur de neeessitate præcepti sicut ad caetera justitiæ præcepta, et ille actus cadit sub præcepto aflirmativo : scriptum est enim M ad Corinth. 7 : Vir uxori debitum reddat, et uxor viro : nolite fraudare invicem. Ideòque mortale peccatum committit debitum denegans absque rationabili causâ excusante, alteri petenti ; et in petendo et reddendo debitum vir et uxor sunt æquales æqualitate proportionis, quia sicut vir tenetur uxori in actu conjugali et dispensatione domùs, ad id quod viri est, ita uxor viro ad id quod uxoris est. Ita D. Thomas in 4 Sent., dist. 52, q. unicâ, art. 5. Et ibidem, art. 1 in Scd contra, ait quòd sicut servus est in potestate domini sui, ita et unus conjugum in potestate alterius, ut patet 1 ad Cor. 7. Sed servus tenetur ex necessitate præcepti domino suo debitum servitutis reddere, ut patet ad Rom. 15. : « Reddite omnibus debita, » etc. Ergo et unus conjitgum ex necessitate præcepti tenetur alteri reddere debitum. Item quia matrimonium est ordinatum ad vitandam

formicationem, ut patet 1 ad Cor. 7; sed hoc non posset fieri per matrimonium, si unus alteri non temeretur debitum reddere; ergo reddere debitum est de necessitate præcepti. Hæc D. Thomas. Igitur, regulariter loquendo conjux mortaliter peccat non reddens debitum alteri petenti expressè aut tacitè, nisi justam causam habeat, quia ad hoc se obligârunt ex contractu matrimonii, proindeque ex justitiâ, tradentes sibi invicem corpora, juxta illud { ad Cor. 7: Vir non habet potestatem sui corporis, etc. Ergo sicut in aliis etiam contractibus et materiis, qui negat debitum magni momenti creditori petenti, gravem ipsi facit injuriam, ita in nostro casu conjux denegans debitum alteri petenti. Sotus tamen, Sylvester et alii observant quòd quando conjux solummodò petit benevolè et amicabiliter, nec multùm instat aut urget, neque intendit in rigore alterum ex justitià obligare ad reddendum debitum, tunc iste denegando non peccat mortaliter, animo tamen paratus reddere si alter conjux seriò et iterùm illud exigeret, nec sit periculum incontinentiæ in illo, puta si vir tantùm remissè aut frigidè petat, aut rogatus acquiescat, etc. . D. Thomas in 4Sent., dist. 32, art. 2, quaest in corp. docet quòd dupliciter debitum potest peti : uno modo expressè, ut quando verbis invicem petunt; alio modo interpretativè, quando scilicet vir percipit per aliqua signa quòd uxor vellet sibi debitum reddi, sed propter verecundiam tacet : et ita etiamsi non exprcssè verbis debitum petat, tamen vir tenetur reddere, quando eaepressa signa in uxore apparent voluntatis debiti reddendi. Et ibidem, art. 3, ad 2, ait S. doctor quòd quia vir nobiliorem partem habet in actu conjugali, naturaliter habet quòd non ita erubescat petere debitum sicut uxor; et inde est quòd uror non ita tenetur reddere debitum non petenti viro, sicut vir uxori. Quod tamen non impedit quin sint aequales in actu matrimonii, quia hoc est per accidens. Unde S. doctor ibidem, art.2, ad 4, dicit quòd non debet vir uxorem avertere me petat debitum, nisi propter aliquam causam : et etiam tunc cum magnâ instantiâ averti non debet propter pericula imminentia. Si autem contingeret quòd maritus esset homo simpler nec auderet petere ob pudorem vel pusillanimitatem, tunc uxor reddere teneretur quando in eo apparerent signa voluntatis erigendi debitum, aut ex aliquibus indiciis in eo periculum incontimentiæ timeretur. i Hinc peccat conjux qui voluntariè impotentem se reddit ad sufficienter reddendum debitum, quod sic explicat D. Thomas ibidem, art. M, ad 5, ubi ait, quòd si aliquis redditur impotens ad debitum solvendum et causâ consecutâ ex matrimonio (puta cùm priùs debitum redditur et fit impotens ad debitum solvendum ulteriùs), mulier non habet jus plus petendi; et in petendo ulteriùs, se magis meretricem quàm conjugem e.rfi* bet. Si autem reddatur impotens ex alterâ causâ, si illa est licita, sic iterùm reddere non tenelur, nec mulier exigere potest. Si non est, tunc peccat non reddendo, et peccatum uxoris, si in fornicationem propter hoc labotur, ci aliquo modo imputatur. Et ideò quantium potest, operam dare debet ut uxor contineat. lIæc D. Thomas.

Hunc colligitur conjugem mortaliter peccare qui se ymediis illicilis impotentem reddit, ut si crebrò se pol;nat, si all alias accedat, advertens inde se reddi impotentem ad suæ uxori debitè satisfaciendum idque tenetur in confessione explicare, quamvis juxta aliquos postea totaliter impotens factus, non ampliùs peccet in non reddendo debitum, impotentià illum excusante. Item vir licitè non potest immoderatâ vitæ asperitate, notabili jejunio, aliisque macerationibus extenuare corpus et perdere vires quibus indiget ad sufficienter reddendum debitum uxori, neque illa potest se hoc modo extenuare, ita ut deformis et exosa viro effecta, det illi occasionem accedendi ad alias feminas. Neque conjux ordinariè debet diù abesse, nisi alter consentiat, aut justa necessitas id exigat. Non tenetur tamen vir uti cibis calidis, aliisque ut potentior fiat, sed sufficit ut impotentem non se reddat. Wide D. Antoninum 3 p., tit. 1, c. 20, § 10, ubi etiam assignat plures casus in quibus conjux non tenetur alteri reddere debitum, nec peccat illud denegando, quos perbreves quæstiones afferimus.

Qu;eres 1° utrùm cum propriæ. salutis detrimento conjuges teneantur sibi debitum reddere. Respondet D. Thomas negativè in 4 sent., dist. 32, a. 1, in corp., ubi ait quòd matrimonium est principaliter institutum in officium naturæ. Et ideò in ejus actu consideramdus est motus naturæ secundùm quem nutritiva non ministrat generativè, nisi id quod superfluit ad conservationem individui. Quia hic est ordo naturalis, ut priùs aliquid in seipso perficiatur, et postmodum alteri de suâ perfectione com-municet; hoc etiam ordo charitatis habet quæ naturam perficit. Et ideò cùm uxor in viro potestatem non habeat, nisi quantùm ad generativam virtutem, non autem quantùm ad ea quæ sunt ad conservationem individui ordinata, vir tenetur uxori reddere debitum in his quæ ad generationem prolis spectant, salvâ tamen priùs personæ incolumitate. llæc D. Thomas. Igitur obligatio reddendi debitum intelligi debet salvâ consistentià et sanitate personæ : nam generandi opus à naturâ ordinatum est ad bonum speciei sine malo individui. Hinc D. Antoninus loco cit. infert quòd vir vulneratus ac febri laborans aut graviter infirmus non tenetur reddere debilum, quia id ei foret valdè nocivum. Item non tenetur existens in balneis vel statim ac exit à balneis, quia eo tempore grave periculum copiila iufert. Item mulier furis incorrigibilis potest fugere, eumque relinquere, ne cum eo capiatur, et morte pleclatur. Item non tenetur conjux alteri immoderatè ac sæpius quàm par est petenti, semper reddere debitum, quia notabiliter vires extenuat. Imò illicitum est viro reddere debitum cum notabili salutis suæ detrimento, et similiter uxori, quia vitæ dominium non habent. Et hanc culpam esse mortalem quidam volunt, nisi vel inadvertentia tanti damni excuset, vel subsit grave periculum incontinentiæ in exigente; tunc enim saltem licitum est reddere ex charitate. Si tamen infirmitas fuerit levis, ut dolor capitis, aut dentis, etc., non videtur causa sufficiens, præsertim si petens subiret

inde periculum incontinentiæ, et alter conjux facile reddere posset. Quæres 2° utrùm conjux sanus cum propri;e infoe. tionis periculo teneatur debitum reddere leproso, aliove morbo contagioso laboranti. I{espondet D. Tho. mas lib. 4 Sent., dist. 32, a. M, ad 4, quòd lepra solvit sponsalia, sed non matrimonium : unde uxor etiam viro leproso tenetur reddere debitum si erigat; non tenetur ei cohabitare, quia non ita citò inficitur er coitu, sicut ex frequenti cohabitatione. Et quamvis proles generetur infirma, tamen melius est ei sic esse quàm penitüs non esse. Ilaec D. Thomas. Quod tamen D. Antoninus loco cit., Cajetamus in Summâ, verbo Matrimonium, et alii explicant et limitant in casu quo ex redditione del)iti non immineret sano periculum infectionis. Et in hoc sensu intelligi debet can. 2 de conj. leproso, quoniam redditio debiti conjugalis debet esse non tantùm salvâ consistentiâ, sed sanitate subjecti, cùm non teneatur ægritudinem vel debilitatem notabilem incurrere propter debitum reddendum, ideòque nec lepram quæ majus est malum. Unde in hujusmodi casu videtur standum consilio medicorum de periculo infectionis, consideratis particularibus circumstantiis et qualitatibus. Idem prorsùs dicendum videtur, si alter conjux lue venereà laboret; tunc enim non tenetur conjux sanus cum periculo notabilis infectionis ei debitum solvere, quia eadem est ratio ac de leprà. Dicunt autem medici certius infectionis periculum imminere viro accedenti ad mulierem leprâ aliove contagioso morbo infectam, quàm mulieri sanæ accedenti ad virum infectum. Quæres 5° utrùm sit licitum petere aut reddere debitum tempore menstruórum. Respondet D. Thomas in 4 Sent., dist. 32, art. 2, q. 5, quòd circa hoc quidam direrunt quòd mulier menstruata sicut non debet petere debifum, ita nec reddere : sicut enim non temeretur reddere si haberet infirmitatem in propriâ personâ, cx quâ periculum ei immineret, ita non tenetur reddere ad vitandum periculum prolis. Sed ista opinio videtur derogare matrimonio, per quod datur omnimoda potestas viro in corpus mulieris quantùm ad matrimonialem actum. Nec est simile de infirmitate corporis prolis et periculo proprii corporis, quia si mulier infirmatur, certissimum est quòd eae carnali actu periculum ei imminet; non autem ita certum est de prole, quæ fortè nulla sequetur. Et ideò alii dicunt quòd mulieri menstruatæ nunquàm licet petere debitum : si tamen vir ejus petat, aut petit scienter aut ignoranter : si petit scienter, tunc debet eum avertere precibus et monitis, tamem non ita efficaciter ut possit et esse occasio in alias damnabiles corruptelas incidendi, si ad id pronus credatur; si autem petit ignoranter, tunc mulier potest aliquam occasionem prætendere, vel infirmitatem allegare, ne debitum reddat, nisi periculum viro timeatur : tamen finaliter, si vir non desistit à petitione, debet reddere debitum poscenti. Passionem verò suam non est tutum indicare, ne forte vir ex hoc abominationem ad eam concipiat, nisi de viri prudentiâ præsumatur Ilactenùs D. Thomas. An autem petere debitum eo tempore sit pecca

[ocr errors]

Ium. D. Thomas videtur hoc affirmare ibidem, q. 2, nihilque determinat, an sit prohibitum sub mortali :, ut veniali. Certum tamen est non esse mortale, quia tunc mulier concipere potest, ut dicit S. doctor, et aliundè conjux utitur jure suo, proindeque nulli facit injuriam, nec intendit infectionem prolis, cui melius est absolutè sic nasci, quàm nullo modo nasci, nec in rerum naturâ existere. Adde quòd non est omninò certum prolem oriri ex hàc copulà monstruosam vel ieprosam. Nisi ergo conjuges prævideant ac probabiliter existiment monstrum ex eo concubitu gignendum, non tenentur eo teumpore à copulâ abstinere sub mortali. Nihilominùs D. Thomas sentit petitionem debiti tunc scienter factam esse culpam venialem ex se et ut plurimùm, quia est quædam turpitudo et inhonestas, cùm tunc feminea natura consuetæ purgationi vacet, iuinundaque sit mulier et aliqualiter inepta commodæ seminis retentioni ac receptioni, atque ita minùs conveniens generationis fimi. Adde aliquam esse incontinentiain debitique ordinis perversionem non exspectare tempus gencrationi aptius, maximè cùm lorevi sit affuturum. Idque docent D. Antoninus, Paludamus, Cajetanus, Sotus, Ledesma, Lopes et alii. Quæres 4° utrùm tempore furoris, amentiæ vel ebrietatis unius conjugis licitum sit ei denegare debitum. Itespondeo conjugem sanum non teneri per se debitum reddere amenti, aut in furore vel ebrietate constituto, quamvis nullum abortùs aut damni periculum adsit. ltatio est, quia petitio illa non est actus humanus, et sicut iste conjux amittit sui et bonorum :tdministrationem, ita et usum matrimonii. A fortiori non tenetur reddere dùm est periculum abortùs vel damni. Quod de facili potest contingere quando uxor est amens, et tunc videtur actus esse illicitus. Si è contra uxor sit mentis compos, cùm tunc cesset abortùs periculum, congressus potest esse licitus, si vir amens seminet intra vas. Dixi conjugem sanam per se et ex naturâ suâ non teneri ad reddendum debitum amenti, quia per accidens potest ad hoc obligari, puta si periculum esset quòd conjux furiosus aut ebriosus denegato sibi debito, ad alias accederet, vel modo illicito suam libidinem expleret; tunc enim ratione vitandi hoc periculum conjux sana teneretur illi reddere. Quæres 5° utrùm excusetur conjux à reddendo deluio propter damnum rei familiaris, et ne habeat plures filios. Itespondet D. Antoninus 3 p., tit. 1, c. 20, § 6, nullam esse culpam quando conjuges ex communi consensu à copulà abstinent ne prolem multiplicent qi;am alere non possint quia id desiderare non est iltitum, mullique fit injuria, cùm neuter petat. I{egulariter tamen conjux non eximitur à debiti redditione causâ non multiplicandi prolem, quia negans debitum, injuriam facit alteri ad hoc non consentienti et jure petenti, agitque contra finem matrimonii qui est procreatio prolis. Videtur tamen excusandus à peccato mortali, quando non est periculum incontinentiæ in altero conjuge, et aliunde parentes non sunt sufficientes ad tot filios alendos. Itatio est, quia grave incom

modum excusat à gravi culpâ, etiam in aliis justitia: debitis. Quæres 6° an quoties peccat conjux debitum exigens, peccet similitcr illud reddens, vel saltem jure possit debitum negare. I{esp. D. Thomas in 4 Sent., dist. 52, q. unicâ, art. 5, q. 5. quòd cùm mulier hal)eat potestatem in corpore viri quantùm ad aclum generationis spectat, et è converso, tenetur unus alteri debitum reddere quocumque tempore et quàcumque horâ, salvâ debitâ honestate quæ in talibus exigitur, quia non oportet quòd statim im publico reddat. Ille autem qui reddit debitum alteri coiijugi peccanti, quantùm in se est non consentit, sed in quod ab eo exigitur invitus et cum dolore reddit. Et ideò non peccat; hoc enim est propter lubricum carnis divinitùs ordinatum, ut semper petenti debitum reddatur, ne aliqua occasio peccandi detur. Distinguendum est igitur in isto casu hoc modo : quòd nempe conjux non tenclur, imò nec licitè potest debitum reddere alteri illicitè petenti ob circumstantiam actùs; ut si petat modo exorbitanti indebito, aut nondùm factis benedictionibus, etc., quia mala illa circumstantia est annexa actui, prout pendet ab utroque conjuge, redditque eum illicitum respectu amborum. Conjux tamen potest et debet reddere debitum, quando circumstantia mala se tenet tantùm ex parte personæ petentis, quæ non amisit jus illud suo malo facto, licet petat illicitè, sed retinet illud : quia tunc conjux iniiocens reddens non cooperatur petitioni et peccato alterius formaliter loquendo, sed tantùm concurrit ad actum ex se et ex naturâ suâ licitum conjugatis. Debet tamen tunc ante illam redditionem debiti præmittere correctionem et admonitionem, eumque avertere quantùm potest si non adsit timor odii, indignationis, et periculum incontinentiæ. Quaeres 7° utrùm conjux teneatur denegare debitum illud petenti in loco sacro aut publico. Respondeo esse peccatum mortale reddere debitum in loco publico coram aliis ob scandalum, idque non patitur humanæ societatis honestas, sed ad caninam impudentiam spectat. Nec licitum est in loco sacro debitum reddere : nam actus polluens locum sacrum nequit licitè in eo exerceri. Constat autem quòd omnis effusio volt:mtaria seminis humani locum sacrum polluit, sicut et effusio sanguinis etiam justa per sententiam judicis facta. Unde injuria fit loco sacro etiamsi fiat tempore obsidionis dùm conjuges in ecclesiâ diù commorantur: nio uti, quia non est inconveniens conjuges teneri ad castitatem ex penurià loci, cùm teneantur ad hoc pet plures annos ex mutuà absentià, viro existente occupato in militaribus, aliisque ofliciis aut negotiis procul gerendis. Quæres 8° utrùm ratione temporis sacri actus conjugalis reddatur tunc illicitus. Resp. D. Thomas in 1 sent., dist. 32, art. 5, q. 1, quòd actus matrimonialis quamvis culpâ careat, tamen quia rationem deprimit propter carnalem delectationem, hominem reddit

ineptum ad spiritualia : et ideò in diebus in quibus ,

præcipuè spiritualibus est vacandum, non licet petere

debitum. Non tamen esse lethale petere debitum in die festivo expressè docet idem S. doctor ibidem ad 2 quæstiuncul., quia non est circumstantia trahens ad aliam speciem peccati, proindeque non p0test in infinitum augere. Ideò petens non peccat mortaliter. Illa autem mulier de quâ D. Gregor. dicit in ! Dialogorum, quòd in nocte cognita è viro, mane ad processionem veniens, à diabolo arrepta est, non punita fuit propter hoc quòd debitum reddidit, sed quia postmodùm se temerè ad divina injecit contra con$cientiam. Neque ex illà auctoritate Exodi 19: Nolite appropinquare uroribus vestris, etc., potest probari quòd sit peccatum mortale, sed quòd sit incongruum. Multa enim ad munditias carnis pertinentia exigebantur le necessitate praecepti in lege veteri (quæ carnalibus dabatur), quæ non exiguntur in novâ lege, quæ est lex spiritùs. Hactenùs D. Thomas. Unde debitum petere in præcipuis solemnitatibus per se et ex naturâ rci solùm potest esse culpa venialis, eò quòd actus conjugalis habeat aliquid indecentiæ et ineptitudinis ad orationem cui diebus illis est vacandum. Et D. Amtoninus loco citato dicit quòd in diebus quadragesimalibus et jejuniis exercere actum conjugii non est peccatum, et quòd hæc verba quæ in Missà dicuntur in principio quadragesimæ : Egrediatur sponsus de cubili suo, aliaque similia, intelliguntur de consilio reverentiæ, et utroque conjuge consentiente, ut dicit Gratianus causâ 55, q. 4, c. Nec uxorem, et non de necessitate obedienti;e. Per accidens tamen potest esse culpa lethalis petere diebus festivis, præsertim in præcipuis solemnitatibus in contemptum festi vel Ecciesiæ, nempe quando peteret ut 'egi contraveniret, et illi non subjiceretur; vel ut hoc ipso festum parvi peiideret, vel saltem hunc actum eliceret : Nunc abstinere nolo è copulâ, quamvis Deus hoc velàsset. Atverò reddens nullatenùs peccat, imò juxta D. Antonin. graviter peccaret non reddendo, quia ad hoc tenetur de necessitate : non enim Ecclesia injicit laqueos animabus, sed ad perfectiora et meliora provocat exhortando, non præcipiendo. Unde praedicatores et confessarii debent esse cauli in hàc materiâ, et ita hortari conjuges ad vastimoniam, quòd unum non inducant ad injustitiam, et aiterum ad incontinentiam. An at:!e;m !iceat; denegare debitum in die quâ recepta aut recipienda cst Eucharistia, examinabitur q. sequenti. Quæres 9" quinam sint alii casus in quibus uius conjux licilè possit denegare debitum alteri petenti. I'esp. 1° quòd statim post contractum matrimonii intra bimestre conjux non tenetur alteri petenti debitum

reddere, sed potest licitè denegare, quia isti duo men- .

ses concedunlur conjugibus ad dcliberandum de statu religionis capescendo, ut habetur ex D. Thomà in 4 sent., dist. 27, q. 1, art. 5, q. 2, ad 2. Item, de Conversat. conjug., c. Ex publico. 2° Quando conjux petens fidem violavit adulterando, conjux innocens potest illi debitum licitè denegare. Et ad hunc casum reducuntur omnes alii in quibus conjux privaiur jure petendi, ut quando cognovit consanguineam su:e confugis; quando contraxerunt affinitatem vel cognatio

nem spiritualem l)aplizando proprium filium extra necessitatem, etc. 5* Petitio debiti revocatur per quod. cumque impedimentum dirimens, superveniens matrimonio, saltem quando propriâ culpà est contractum.

Caveat autem prudens confessarius ut honestiori quo poterit modo uxoratas circa hoc interroget, ne nimis profundè istam materiam scrutando, sibi et illis laqueum paret: sed simpliciter quaerat, si necessariur, judicet, an matrimonio benè utantur juxta modum et finem debitum, non explicando in particulari an isto vel illo modo actum conjugalem exerceant.

- ARTICULUS V.
Utrùm incestus sit determinata species luxuriar.

Incestus est abusus venereorum inter consanguineos vel affines intra gradus prohibitos, seu inter quos matrimoniiim iniri nequit saltem absque dispensatione.' Et est peccatum mortale, ac intcr graviora luxuriae peccata computatur. Idque probat D. Thonias, 2-2, q. 154, art. 9, in corp., ubi ait, quòd ibi necesse est inveniri determinatam speciem luxuriæ, ubi invenitur aliquid repugnans usui debito venereorum. Ir, usu autem consanguineorum vel af;inium, invenitur aliquid incongruum commixtioni venereæ, triplici ratione. Primò quidem quia naturaliter homo debet quamdam honorii centiam parentibus, et per consequens aliis consanguineis, qui ex eisdem parentibus de propinquo originem trahunt : in tantum quòd apud antiquos, ut Valerius Maximus refert, non erat fas filium simul cum patre balneari, ne se invicem nudos conspicerent. Manifestum est autem secundùm prædicta, quòd in actibus venereis maximè consistit quædam turpitudo honorificentiæ contraria, unde de his homines verecundantur. Et ideò incongruum est quòd commixtio venerea fiat talium personarum ad invicem. Et liaec causa videtur exprimi Levit., c. 18, ubi dicitur: Mater tita est, non revelabis turpitudinem ejus. Et idem postea dicitur de aliis. Secunda ratio est, quia personas saiiguine conjunctas necesse est ad invicem simul conversari : unde si homines non arcerentur à commixtione venereà, nimia opportunitas daretur hominibus venere;e commixtionis, et sic animi hominum nimis emolcscerent per luxuriam. Et ideò in vet. lege ille personæ specialiter videntur esse prohibitæ, quas necesse est simul commorari. Tertia ratio est, quia per hoc impediretur multiplicatio amicorum. Dùm enim homo uxorem extraneamaccipit,junguntur sibi quâdamr spccialj amicitiâ omnes uxoris consanguinei, ac si essent sui consanguinei. Unde Aug., lib. 15, c. 16, de Civit. Dci, ait: IIabita est ratio rectissima charitatis, ut homines quibus esset utilis atque homtesta concordia, diversarum vicissitudinum vinculis necterentur, |nec unus in uno multas haberet, sed singulæ spargerentur in singitlos. Aldit autem Aristot. quartam rationem in 2 Politic., quia cùm naturaliter homo consanguineam diligat, si adderetur amor qui est ex commixtione venereà, fieret nimius ardor amoris et maximum libidinis incendium, quod castiuati repugnat. Undè manifestum est quod incestus est determinat? spccies luxuriæ. Jl.cc I). Thomas.

« VorigeDoorgaan »