Pagina-afbeeldingen
PDF

llinc D. Thomas non dixit quòd liceat optare mortem peccatoris, ut ipse melior efficiatur, vel ab aliorum nocumento cesset, sed dixit propter hoc ei optari posse ægritudinem, aut aliquod impedimentum. Duo igitur requiruntur, ut alicui malum temporale optari possit licitè. Primum est quòd optetur mali remotio spiritualis vel temporalis in eo cui optatur malum, vel in alio quem injustè vexat; ita tamen ut si carentia boni, propter quod inducendum optatur malum, non sit rewerà malum in optante, eò quòd sit privatio et carentia boni indebiti, tunc nullum prorsùs malum temporale, sive grave, sive leve alteri optari possit. Secundò, requiritur proportio debita inter malum quod optatur et nocumentum quod timetur et quod per hoc intenditur removendum, ut mox explicatum est. Probatur secundò nostra conclusio ratione fundanentali. Optare alicui mortem naturalem etiam affectu inefficaci ex mónivo emolumenti temporalis etiam magni momenti, est actus intrinsecè malus. continens specialem difformitatem contra rectam rationem, contra æquitatem ac justitiam, et contra dilectionem proximo debitam. Ergo id nequit esse licitum. Prob. antecedens: Contra rectam rationem, contra justitiam et charitatem est ut quis alteri à quo minimè læditur, nec malum accipit, neque injustum patitur, optet malum, et omninò irreparabile. ltem quòd ille, qui justè possidet bona sua, illis privetur, et præcipuè mediante malo omnium gravissimo, scilicet morte. Atqui hoc contingit in præsenti. Ergo contra rationem et æquitalem est alicui ob emolumentum temporale mortem optare, de eà gaudere, ac de illius vitâ tristari; aliàs liceret etiam ex eodem motivo allerius mortem à Deo petere; licitum quippe est petere quodcumque licitum est desiderare, quod falsissimum esse constat. Nec valet dicere desiderium'et gaudium de morte alterius non esse de eâ quatenùs est malum illius, sed quatenùs est bonum optantis, nempe ut est adductiva pinguis hæreditatis. Non valet, inquam, quia eâdem ratione viarum grassatores, ac malefactores, possent se excusare dicendo quòd occidunt transeuntes ex bono motivo, nec volunt illorum necem, quatenùs est illis mala, sed quatenùs est causa emolumenti iade sibi provenientis, quod est absurdum. ln proposito autem primarium objectum et finis operis esl malum proximi, licet molivum et finis operantis sit bonum proprium; quod motivum nequit tale objectum cohonestare, nec à malitiâ denudare, cùm non tollat desiderium de morte alterius, quam non licet privatæ personæ illi Inferre, sicut motivum furandi ad dandam eleemosynam, non excusat à peccato furti. Confirmatur, nam actus internus etiam inefficax sumit speciem ab eodem *objecto, à quo actus externus ipsi correspondens. Sic cogitatio morosa de re turpi, peccatum est ejusdem speciei cum opere venereo illi correspondente, ut patet. Et ut ostendunt nostri theologi 1-2, omnes actus volumtatis, præter intentionem finis, sumunt speciem ab objecto, seu fine volito, non à motivo. Ergo sicut non est licitum personæ privatae mortem proximi, præsertim innoceulis procurare, ita ncc eam optare

[ocr errors]

ac desiderare ob proprium temporale emolumentum. llinc idem pontifex Innocentius XI meritò damnavit adhuc istam recentiorum propositionem : Licitum est absoluto desiderio cupere mortem patris, non quidem u malum patris, sed ut bonum cupientis, quia nimirùm ea obventura est pinguis hæreditas. Et adhuc istam, præcedentibus abominabiliorem : Licitum est filio gaudere de parricidio parentis, à se in ebrietate perpetrato, propter ingentes divitias inde ex hæreditate consecutas. Heu ! quis in tali filio, aut potiùs naturæ monstro, tripudium hujusmodi non abhorreret? Quis hanc ferocem et supra modum barbaram impietatem non execraretur ? Tam amara et inopinata parentis cædes, à cæteris dolorem et lacrymas extorquet; et in filio gaudium sine inhumanitate et culpâ excitabit! in filio, inquam, propriis manibus illam inferente! Sic etiam esset licitum filio gaudere de homicidio patris à sicario voluntariè ac injustè perpetrato, quia tunc filius respectu hujus cædis, non minùs culpâ vacaret, quàm dùm ipse in ebrietate constitutus illam perpetravit; et quamvis alterius culpa tunc intercedat, ol)jectum tamen gaudii in filio mon foret hujusmodi culpa, sed effectus bonus inde subsecutus, pinguis scilicet hæreditas, de quo juxta istos recentiores, licitum est gaudere. Et certè si licitum sit absoluto desiderio cupere mortem patris, non quidem ut malum patris, sed ut bonum cupientis, etc., licitum etiam erit de ipsâ gaudere quocumque modo accidat, quia impletio desiderii affert gaudium, et si desiderium sit licitum, gaudium quoque de eodem objecto, et ex eodem fine erit licitum. Hinc etiam exploditur aliud recentiorum dogma asserentium licitum esse matri filiarum mortem expetere, eò quòd ob inopiam vel earum deformitatem, illas juxta votum suum aut conditionem elocare nequeat, vel earum ob causam torvè malèque tractetur à marito.

Quæres an quis possit licitè sibi optare mortem naturalem, Deumque rogareut illam immittat.—Itesp.: M* quòd si quis patriæ cœlestis desiderio accensus, exemplo D. Pauli, cupiat dissolvi et esse cum Christo, vel mortem exoptet ut eripiatur ex hoc seculo nequam ut Deum non ampliùs offendere valeat, aut injurias contra ipsum illatas non videat, tunc iste non peccat, quinimò actum heroicæ charitatis exercet. Resp. 2° quòd si quis sui compos, ad vitandas hujus vitæ calamitates et ærumnas, ex irâ, impatientiâ, et passione immoderatâ, sibi deliberatè exoptet mortem, mon solo ore, sed ex corde, non videtur à gravi peccato excusandus. Tum quia D. Thomas2-2, q. 125, art. 2, ad 2, ait quòd ille qui se periculis mortis exponit, ut fugiat servitutem vel aliquid laboriosum, à timore vincitur, quod est contrarium fortitudini. Ergo velle incurrere mortem potiùs quàm sustinere mala morte minora, non est virtutis, sed vitii: tum quia tale desiderium graviter lædit charitatem, quam quisquis sibi debet, dùm vult privari vità quæ est maximum bonum naturale, cujus non est dominus, absque causâ rationabili, cùm tunc tale desiderium bono fine, nempe majori commodo ac maximi momenti bono non ho- A7

nostetur. Hiiic colligitur mulierculas et praesertim vetulas graviter peccare, quæ ob res minimas vociferantur, et ex impatientiâ sibi mortem exoptant, nisi eas excusare velimus ex defectu advertentiæ et deliberationis, aut quòd non seriò mortem sibi optent, ut id plurimum contingit. } Non omittenda est hic Cajetani doctrina in Summâ v. Maledictio, ubi ait quòd maledicere seu optare malum alteri, dupliciter incurritur, scilicet vel per se, id est, ex intentione maledicendi, ut malum pœnæ sub ratione mali ipsi eveniat, et sic est peccatum mortale ; nisi propter inperfectionem actùs, vei ex parte mali, quia minimum est, et parùm pro nihilo reputatur; vel ex parte affectùs, quia non ex consensu rationis cupiebat, excusetufr. Secundò incurritu: maledictio, materialiter, cùm quis maledicit verbo, sed non animo maledicendi, sed ex subreptione, vel lapsu linguæ, aut malo usu, hujusmodi profert. Et est veuiale peccatum. Monet tamen Cajetanus confessarium ne fallatur quoad duo: Primò ad discernendum si persona maledixerit ex animo, an r.on. Siquidem non oportet inspicere ad tempus quietis, sed ad tempus iræ et furoris: ex hoc enim quòd post iram persona quieta nollet malum illi cui imprecata est, non habetur signum sufficiens quòd non maledixerit ex animo, sed solùm quòd non perseveraverit in malo animo. Unde oportet scire si, tunc quando imprecabatur, passio iræ et 1uroris in tantum prævaluit quòd flexit voluntatem ad consensum, ita ut tumc voluisset ut evenerit quod imprecabatur. Nam si sic est, non excusatur à mortali: sicut nec ille qui ex nimio libidinis ardore fornicari vellet, quamvis transactâ tentatione nollet, ac gaudeat quòd non fecerit, et multùm doleret si fecisset, etc. Secundò Cajetanus docet quòd ad discernendum animum ejus qui maledixit creaturæ irrationali respectivè ad bona humana, v. g., diei in quo quis natus est, etc., oportet examinare animum dicentis. Si enim optando alteri vel sibi malum notabile, dixerit : Maledictus sit dies nativitatis! quasi optans alium non esse natum, aut fuisse malè natum; sine dubio est peccatum mortale. Si verò ex irâ maledixit illi diei, et intendit quòd dies sit maledictus, non tamen per hoc intendit velle ul ille hâbuerit, vel habeat malum ex nativitate suà, ita ut non intelligat verborum proprium sensum, quòd scilicet redundet in maledicendum illum hominem nascentem, est peccatum veniale. Hactenùs Cajetanus.

ARTICULUS II.
De iracundiâ et odio proximi ac inimici.

Catechismus concilii Tridentini reducit ad istud præceptum ea quæ Christus Dominus contra iram tradit Matth. 5, äliaque peccata interiora contra proximum. Intelligendns tamen est Christi sermo de irà malâ quæ vindictæ libido est, et lædendi conjunctum affectum habet: potest enim quandoque ira bona esse, quâ scilicet irascimur his quos diligimus, non ut lædamus, sed ut corrigamus, juxta illud Psalm.4: Irascimini, et nolite peccare.

tra juxta D. Thomam 2-2, q. 158, art. 1 et 2, pro

priè loquendo est passio quædam appetitùs sensitivi, à quà vis irascibilis denominatur. Passio autem appetitùs sensitivi in tantum est bona, in quantum ratione regulatur : si autem ordinem rationis excludat, est mala. Ordo autem rationis in irâ potest attendi quantùm ad duo. Primò quidem quantùm ad appetibile in quod tendit, quod est vindicta. Unde si aliquis appetat quòd secundùm ordinem rationis fiat vindicta, est laudabilis iræ appetitus, et vocatur ira per zelum. Si autem aliquis appetat quòd fiatvindicta qualitercumque contra ordine:m rationis, puta si appetat puniri eum qui non meruit, vel ultra quàm meruit, vel etiam non secundùm legitimum ordinem, vel non propter debitum finem, qui est conservatio justitiæ et correctio culpæ, erit appetitus iræ vitiosus, et nominatur ira per vitium. Alic modo attenditur ordo rationis circa iram quantùm ad modum irascendi ; ut scilicet motus iræ non immoderatè fervescat, nec interiùs nec exteriùs. Quod quidem si prætermittatur, non erit ira absque peccato, etiamsi aliquis appetat justam vindictam. Monet autem D. Gregorius, lib. 5 Moral., cap. 55, curandum summoperè esse ne ira quæ ut instrumentum virtutis assumitur, menti dominetur, ne quasi domina præeat, sed quasi ancilla ad obsequium parata à rationis tergo nunquàm recedat. Hæc autem, etsi in ipsâ executione actùs judicium rationis aliqualiter impediat, non tamen rectitudinem rationis tollit. Unde D. Gregorius ibidem dicit quòd ira per zelum turbat rationis oculum, sed ira per vitium excæcat. Non est autem contra rationem virtutis ut intermittatur deliberatio rationis in executione ejus quod est à ratione deliberatum, quia etiam ars impeditur à suo actu, si dùm debet agere, deliberet de agendis. Igitur ira vitiosa est appetitus vindictæ inordinatus à rectâ ratione exorbitans, ut dùm quis appetit vindictam injustam , sive sit injusta secundùm se, puta quia appetit quòd alius occidatur, qui mortem non meruit; sive sit injusta quantùm adactorem, puta quia licet mereatur mortem, non tamen ab homine privato; sive sit injusta quantùm ad intentionem appetentis, quia licet ille mereatur mortem à judice, iste tamen illam appetit non ut justam, sed ut sui animi satiativam. $ic autem ira est peccatum mortale ex genere suo, quia contrariatur charitati, ut docet D. Thomas 2-2, q. 158, art. 2. Et quidem capitale, ut probat. D. Thomas ibidem art. 6, cùm ex irâ multa vitia oriri possint, sive ex parte sui objecti, quod multùm habet de ratione appetibilitatis, in quantum scilicet vindicta appetitur sub ratione justi vel honesti, quia suâ dignitate allicit; sive ex suo impetu, quo mentem præcipitat ad inordinata quædam agenda. Ira enim dicitur jauua vitiorum per accidens, scilicet removendo prohibens, id est, impediendo judicium rationis, per quod homo retrahitur à malis. Directè autem et per se ira est aliquorum causa specialium peccatorum, quæ dicunlur filiæ ejus: sex autem assignat D. Gregorius, lib. 51, Moral., nempe rixam, tumorem mentis, contumeliam, clamorem , indignationem, et blasphemias, quas exponit D. Thomas ibidem art. 7. Ira tamen potest esse solummodò peccatum veniale in individuo ex imperfectione actùs, vel ex parte irati, dùm ira non est ex consensu rationis, ut contingit in passionum motibus antequàm verè consentiamus; vel ex parte vindictæ, quæ minima est, ut contingit in punitionibus minimis, quæ si fierent pro nihilo haberentur. Contingit insuper iram à rectà ratione discordare ex alio capite, nempe quantùm ad modum irascendi, puta dùm quis immoderatè et nimis ardenter interiùs fervescit, aut exteriùs secundùm exteriores motus supra modum excandescit. Et tunc ira non est sine peccato: veniali quidem, si justam appetat vindictam nudusque sit iste excessus; si verò sit connexus cum aliquo contra Dei et proximi dilectionem ut blasphemiâ, maledictione ex animo, etc., tunc ex adjuncto lethali erit peccatum mortale. Vide D. Thomam quæstione citatâ, et q. 12 de Malo. Indignatio est quandò aliquis ex irâ sic afficitur contra proximum, ut illum habeat tanquàm indignum suâ affabilitate, conversatione, etc. Et est peccatum propterinordinatam passionem, etcommuniter veniale, procedens ex hoc quòd indignum quis reputat se à tali homine nunc pati scu tractari. Potest tamen esse peccatum mortale, quando scilicet procederet usque ad subtrahendum aliquid de necessitate salutis proximo, aut usque ad deliberatum coutemptum, aut odium proximi cresceret, aut causaret scandalum, etc. Potest autem quandoque esse sine peccato, quando scilicet ex justo rationis judicio procedit, juxta illud D. Gregorii : Indignantur justi, sed non dedignantes, hoc est non habemales affectum inordinatum. Sic superiores justâ de causâ possunt isto modo erga inferiores se gerere, ut sic magis doleant de casu, et in futurum cautiùs ambulare discant. Unde D. Thomas 2-2, q. 158, art. 8, ait quòd defectus irae, quæ est simplex motus voluntatis quo aliquis non ex passione sed judicio rationis poenam infligit, est peccalum ; citatque D. Chrysost. homil. 11 super Matth. Oper. imperfect. dicentem quòd ilie qui cum causâ non irascitur, peccat. Patientia enim irralionabilis vitia seminat, negligentiam nutrit, et non ' solùm malos, sed etiam bonos invitat ad malum. Non loquimur hic de peccato indignationis quod procedit ex superbiâ, sed de eà quæ iram comitatur. Odium inimici dupliciter considerari potest : primò ratione inimicitiæ reduplicativè; secundò ratione substantiæ, seu naturæ hominis. Certum est autem quòd sub priori consideratione non est diligendus inimicus : sic enim malum ut tale diligeretur, nempe prout pravam animi affectionem et peccatum habet. Sed tantum sub posteriori ratione, nempe prout est honio et noster proximus : sic enim mandat Christus Dominus ut à nobis diligatur Matth. 5 : Ego autem dico vobis : Diligite inimicos vestros, etc. Quibus verbis non solùm cousilium, sed etiam praeceptum insinuatur. Inimicus enim est noster proximus : sub pracceplo autem tenemur nostros proximos amare sicut nus ipsos. ltem quia contra rationem est odisse naturam propter culpam, et opus Dei propter malitiam . hominis. Item quia vindicta Deo reservatur et ejus

ministris; sicque contra rationem et contra justitiam est sumere vindictam de inimico propriâ auctoritato : tandem quia plures ethnici solo lumino naturali id senserunt justum ac rationabile, ut multis exemplis demonstrant auctores. Nunquàm licitum est inimicum odio habere, sed statim ac odium contra aliquem concepimus, illud sub peccato deponere, tenemur. Ratio est quia pr;eceptum de non odio habendi proximos est negativum, proinde obligans semper et ad semper : hoc autem præceptum negativum habetur et continetur virtualiter in præcepto affirmativo quo inimicos diligere tenemur. Hoc autem præcepto aflirmativo obli£amur ad non frustrandum nec excipiendum à com-` munibus benevolentiæ signis exterioribus; inimicum • eâ solùm ratione quia est inimicus, et qui aliter facit, mortaliter peccat, nisi levitas materiæ, aut indoliberatio actùs illud reddat veniale, prout colligitur Matth. 5: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro persequentibus vos. Quibus verbis non tantùm præcipitur inimicorum dilectio, sed etiam exhibitio ad minùs signorum benevolentia, communium. Cùm enim effectus et signa benevolontiæ ex interiori dilectione procedant eique proportionentur, eodem modo ratiocinandum est de istis signis exterioribus ac de dilectione inimici. Sunt enim quædam signa vel beneficia dilectionis qu;o exhibentur proximis in communi, puta dùm quis orat pro omnibus fidelibus, vel pro toto populo, aut aliquod beneficium impendit toti communitati, etc. Et talia inimicis etiam exhibere est de necessitate pr;ecepti, nec possuut ab iis excludi absque livore vindictae, et absque peccato. Alia verò sunt amicitiæ signa specialia et boneficia quæ exhiberi solent quibusdam personis. Et ista inimicis præstare non est de necessitate salutis, sicut nec omnes homines singulariter diligere, nisi secundüm præparationem animi, nempe quòd homo sit ita animo dispositus ad hoc quòd inimicum in singulari diligeret eique succurreret sicut aliis, si foret in necessitate constitutus: extra verò nocessitatis casum ea benevolentiæ signa specialia exhibere ei propter Deum est tantùm de consilio et do perfectione charitatis, ut docet S. Thomas 2-2, q. 25, art. 8, in quo innuit non esse faciendam differentiam de inimicis, magis quàm de quovis alio homine ut proximus est: omnibus autem in necessitate constitutis subvenire tenemur ex charitate. Imò si inimicus ut talis non peccet contra Deum, non videtur contra rationem charitatis aliquando eum diligere etiam ut est nobis molestus ac contrarius, si illa contrarietas aliundè non sit offensa Dei, seJ tantùm nobis invisa. Cajetanus in Summà, v. 0dium, ait quòd odii effectus seu signa prohibita sunt, subtrahere proximo debita beneficia eo modo quo sunt illi debita ad hoc, et similiter debita colloquia co modo quo sunt illi debita ab isto. Sunt autem debita proximo à concive qu;c debentur civitati in communi ; à consanguineo qu;v debentur consanguinitati in communi; à Chri

stiano qu;c debentur S. Ecclesiæ et communioni fide,ium in conmuni. Sufficit itaque ut in communibus orationibus et aliis Ecclesiæ generalibus non excipiam Christianum inimicum; in communibus civitatis ofiiciis non excipiam concivem inimicum; in communibus consanguinitatis, non excipiam consanguineum inimicum, etc. Et propterea nisi casus accidat, in quo debeam huic in particulari, sicut non teneor actu interiori cogitare de isto in particulari, ita nec teneor in particulari benefacere aut loqui. Ilinc confessarius tollere potest multos scrupulos personarum offensarum, quæ absque odio cum illo qui offendit, nolunt particulariter conversari aut colloqui, quia non tenentur nisi in casu debiti. Verùm Bannes benè monet quòd in hàc materiâ quædam definiuntur à D. Thomâ et à doctoribus licita essc secundùm rigorem legis, absolutè secundùm se speculativè, quæ tamen in praxi frequenter ex circumstantià et scandalo proprio vel alieno non sunt licita. Si enim, v. g., quis se sentit valdè propensum ad rancorem, odium, et vindictam, videtque remedium esse ne in malum consentiat, considerare bona aliqua quæ sunt in inimico, ad illum cor inclinare, pro ipso orare, etc., tunc his remediis uti debet ex vi hujus præcepti quo tenetur non odio habere inimicum, et non se vindicare. Ilinc casus in istâ materiâ occurren-tes facilè resolvi possunt. Inprimis si aliquem verbo aut signo salutare, sit specialis honoris vel benevolenliæ signum, non tenetur aliquis per se loquendo illud exhibere inimico, sicut nec aliis proximis communiter; per accidens tamen aliunde et ex circumstantiis ad id poterit obligari ex charitate, quando scilicet et hoc postulat ratio vitandi scandali, si aliqui inde sumerent occasionem idem faciendi, aut existi• mandi odium inimici esse licitum, aut non esse grave peccatum. Item quando sentiret per omissionem hujusmodi signorum crescere in corde suo inimici odium. Item quando probabiliter speratur eâ salutatione inimicum odium depositurum, et ad reconcilia{ionem venturum : è contra verò ex illius omissione magis implacabilem futurum. Bannes existimat signa specialia non esse, quæ secundùm consuetudinem patriæ fiunt tali personæ. W. g., si inimicus sit meus consanguineus, aut notus, aut aflinis in proximo gradu, cui ego antea hujusmodi signa honorifica exhibebam, maximè si esset episcopus seu prælatus meus, vix ego possem dissimulare eaque omittere absque peccato mortali : tunc enim censetur quædam vindicta. Similiter inler consanguineos hæc signa honorifica particularia sunt veluti communia et debita inter ipsos : sicut enim inter illos specialis debet esse dilectio, ita etiam specialibus benevolentiæ signis mutuo se prosequi debent, præsertim cùm talium signorum omissio vix possit esse absque scandalo. 3 Hinc juxta Sylvestrum et alios, qui salutat alios homines in quorum coetu reperitur ejus inimicus, graviter peccat si eum ab hujusmodi salutatione excipiat; quia regulariter lo:|uendo tunc intervenit scandalum, contemptus et acerbatio iiiimici, et excluditur à signo

illo communi benevolentiæ et dilectionis. IIinc qum inimicum paris conditionis salutantem ipsum, ex animo ac de industriâ vicissim non salutat, mortaliter peecat ob eamdem rationem. Considerandæ tamen sunt circumstantiæ loci, temporis, personarum et consuetudines patriæ; si nempe id reputetur pro notabili contemptu, qualis ferè semper esse videtur quandò non resalutans est inferioris conditionis. Si enim esset superior, prælatus, aut pater, aut nobilis, tunc illa denegatio resalutationis erga inferiorem, filium aut plebeium, non habetur pro contemptu, nec causat scandalum; quia etiam ante inimicitiam solebat eum non resalutare, neque ad hoc tenebatur : prudentià tamen in his judicandis opus est, et ponderandum quâ intentione fiat ista denegatio. Idem dicendum de colloquio et conversatione cum inimico. llinc quandò inimicus veniam petit, tunc non satis est ejus dilectionem in corde habere, et odium deposuisse; sed exhibenda sunt illi signa particularia reconciliationis, spectatâ occasione et conditione personæ. Non tenetur tamen læsus remittere omninò satisfactionem injuriæ et reparationem damnorum ; debet tamen ex charitate acceptare si inimicus eam offerat sufficientem et abstinere à gravi illius damno, quod à judice reciperet. Experientiâ enim constat, quòd vix doposito odio, injuriarum actionem aliquis in judicio prosequitur. ARticulus III. De rixâ, discordiâ, contentione, litigio, seditione, crudelitate, aliisque similibus vitiis. .

Rixa juxta D. Thomam 2-2, q. 41, art. M, est«|uaedam contradictio ad facta perveniens, seu quando aliqui ex irâ invicem se percutiunt : et ideò videtur esse quoddam privatum bellum quod inter privatas personas agitur, non ex aliquâ publicâ auctoritate, sed magis ex inordinatâ voluntate quà unus homo intendit alium lædere. Semper importat peccatum, et quidem mortale in eo qui alterum invadit injustè. lnferre enim nocumentum proximo etiam opere manuali, non est absque peccato mortali. In eo autem qui se defendit, potest esse sine peccato : et quandoque cum peccato veniali, et quandoque cum peccalo mortali secundùm diversum motum animi illius, et diversum modum se defendendi. Nam si sola animo repellendi injuriam illatam, et cum debitâ moderatione se defendit, non est peccatum, nec propriè dici potest rixa ex parte ejus. Si verò ciim animo vindictæ vel odii, vel cum excessu debitæ moderationis se defendat, semper est peccaluia. sed veniale quidem, quando aliquis levis motus odii, vel vindictæ se immiscet, vel cùm non multùm excedit moderatam defensionem. Mortale autem quandò obfirmato animo in impugnationem insurgit ad eum accidendum, vel eum graviter lædendum. Itixa igitur propriè est peccatum mortale ex genere suo, quia est nociva proximo. Et si ex utràque parte se tenet, id est, si mutuò contra se pugnent irati, utrimque est peccatum mortale. Ad Galat. 5, rixæ ponuntur inter opera carnis, quæ qui agunt regnum Dei nom consequentur.

Discordia importat quamdam disgregationem voluntauum, in quantum scilicet voluntas unius stat in uno, et voluntas alicujus alterius stat in altero ; sicque ab aliquo discordare, est recedere ab ejus voluntate. ldque potest esse aliquando bonum, aliquando malum; sicut enim voluntas hominis adhærens Deo est quædam regula recta à quà peccatum est discordare, ita etiam voluntas hominis Deo contraria, est quaedam perversa regula à quâ bonum est discordare. Unde facere discordiam per quam tollitur bona concordia , quam claritas facit, est grave peccatum. llinc ad Galat. 5, dissensiones et discordiæ ponuntur inter opera • carmis, de quibus subditur quòd qui talia agunt, regnum Dei non consequentur. Et Proverb. 6 dicitur : Ser sunt quæ odit Dominus; et septimum detestatur anima ejus, nempe seminare discordias inter fratres. Causare verò discordiam per quam tollitur mala concor«lia, scilicet in malà voluntate, est laudabile, et hoc modo laudabile fuit quòd D. Paulus, Act. c. 25, posuit dissensionem inter eos qui erant concordes in malo scilicet inter Sadducæos et Pharisæos. Et Dominus de se dicit Matth. 10: Non veni pacem mittere, sed gladium. Discordia potest bonam concordiam tollere duplieiter : uno modo per se, alio verò modo per accidens. Per se quidem in humanis actibus et moribus dicitur esse id quod est secundùm intentionem. Unde per se discordat aliquis à proximo, quando scienter et ex intentione dissentit à bono divino et à proximi bono, in quo debet consentire. Et hoc est peccatum mortale ex suo generé propter contrarietatem ad charflatem : potest tamen esse solùm veniale propter imperfectionem actùs, ut in primis motibus. ltem ex parte materiæ, ut si tollat concordiam solùm in minimis. I{cquiritur autem quòd quis dissentiat à divino et proximi bomo in quo debet consentire: nam discordiæ peccatum completum tollit concordiam, non quamcumque, sed debitam, quæ scilicet est ex debito inter se et proximum. Unde si quis nolit concordare cum proximo circa bonum supererogationis, puta ad ingrediendum simul religionem, non pertinet ad discordiae vitium, quia alius non tenetur consentire in tale bonum. Per accidens verò in humanis actibus oriri potest discordia quando contingit præter intentionem, seu cùm quis discordat ab altero, non ut discordet, sed ut non minùs rectè aut rectiùs velit aut operetur. Unde cùm intentio aliquorum est ad aliquod bonum, quod pertinet ad honorem Dei, vel utilitatem proximi; sed unus æstimat hoc esse bonum, alius autem habet contrariam opinionem, discordia tunc non est peccatum, nec repugnat charitati, nisi hujusmodi discordia sit vel cum errore circa ea quæ sunt de necessitate salutis, vel pertinacia indebitè adhibeatur. In quo casu judicandum est tantùm inesse culpæ aut excusationis quantùm culpæ aut excusationis habet error in primo, et pertinacia in secundo. Si ehim sint venialia, non nisi peccatum veniale incurritur : et similiter si error ille sit excusabilis propter ignorantiam,

puta quia homo non tenebatur illud scire, pariter et discordia excusabitur. Item considerandum est damnum seu nocumentum quod cx liàc discordià consequitur. Discordia autem quæ fuit inter DD. Pauliim et Barnabam, fuit per accidens, et non per se : uterque enim intendebat bonum. Sed uni videbatur hoc esse bonum, aliud alteri : quod ad defectum humanum pertinebat. Non enim erat talis controversia in iis quae sunt de necessitate salutis, quamvis hoc ipsum fuerit ex divinâ providentià ordinatum proptcr utilitatem inde consequentem. Haec D. Thomas 2-2, q. 37, art. f. Sicut discordia importat contrarietatem quamdam in voluntate, et rixam in opere, ita contentio dicit contrarietatem quamdam in locutione. Aliqui enim dicuntur contendentes ex hoc quòd unusquisque defendit locutione id quod sibi videtur, verbisque contra alium tendit. Unde contentio vocatur pugna locutionis, non secundùm rationem, vel quantùm ad rem de quà est contentio, vel quantùm ad modum contendendi. Unde quandoque est peccatum veniale, quandoque mortale : si enim pugnet contra veritatem cognitam, judicanda erit secundùm veritatis naturam ; id est, si veritas impugnata sit veritas fidei, aut necessaria ad salutem alicujus, aut pertineat ad bonos mores, contentio pugnans contra talem veritatem, est perniciosa, et per hoc peccatum mortale. Quâ de causâ Apostolus ad Galat. 5, illam ponit inter opera carnis. Si verò hujusmodi veritas talis non est, ut oppositum sit mendacium perniciosum, contentio contra illam erit solùm peccatum veniale: quæ demùm intelligenda sunt formaliter de pugnante ex intentione contra veritatem, ut eam verè impugnet. Nam si ex aliâ intentione procedat, puta disputationis vel exercitii gratiâ vcl ex ignorantià ineulpabili, tunc non est contentio nisi materialiter, cùm non tendat ut veritatem impugnet et supprimat, et est aliquando laudabilis si disputatio suscipiatur ad veritatem meliùs explorandam. Alia est contrarietas in verbis quà falsitas oppugnatur : et haec ex suâ naturâ non est peccatum, misi fortè in modo, quando scilicet nimis est vehemens et clamosa contentio, vel si fiat ad ingenii ostentationem, aut propter aliquem alium finem illicitum. Sive autem exercitii et disputationis gratiâ impugnetur veritas, aut seriò destruatur falsitas, servandus est modus qui conveniat personis et negotiis, ut sit laudabilis: si enim, excedat convenientiam personarum et negotiorum, videtur vituperabilis. Communiter tamen est solùm peccatum veniale, quia non contrariatur charitati sed modestiæ, nisi immodestia quâ quis uteretur, esset mali exempli et simplices personas scandalo afficeret. Vide D. Thomam 2-2, q. 38, art. M. Litigium consistit in verbis. Et quidem si contradictio procedat contra personam alterius qui contradicens consentire recusat propter defectum amoris amimos unientis, videtur hoc pertinere ad discordiam charitati contrariam. Quando verò contradictio oritur ratiohe personæ, quam aliquis contristare non vcretur, tunc est litigium, quod amicitiæ vcl affabilitali

« VorigeDoorgaan »