Pagina-afbeeldingen
PDF
[ocr errors]

brum, secùs verò pars digiti. Infertur primò, non esse licitum homini seipsum mutilare, quando membrum est sanum, ncc aliunde per-accidcns nocivum, quia sicut non est dominus sui, ita nec suarum partium, eùqm homo sit omnes suæ partes simul. Si tamen habens manum aut pedem ligatum, invaderetur à ferâ, vel ab hoste, aut ab incendio cum imminenti periculo vitae, quod aliter evadere nequit nisi per fugam, et sui membri abscissionem, tunc licitè se mutilare posset, quia licet non sit dominus sui ipsius et membrorum, est tamen admipistrator et gubernator illorum. Ideòque dùm abscissio alicujus membri necessaria foret ad vitæ oonservationem, illud separare et truncare potest, cùm partes ordinari debeant ad totum, et consequenter bono totius postponi. Quando autcm D. Thomas dicit non esse licitum abscindere membrum, quando est sanum, loquitur de corpore extra istas angustias, et in plenâ incolumitate constituto, neque hoc et siimiles casus comprehendere voluit, et quos recta ratio dictat licitos esse. An autem quis licitè possit se mutilare, dùm hostis aut tyrannus id jubet, eique necem minatur, nisi pedem sibi abscindat, quidam aflirmant : potest enim quis sibi eruere unum oculum ne alter duos eruat. 8ic naturâ duce, castor dentibus sibi genitalia amputat, eaque venatoribus relinquit, ut illà prædâ contenti, à persequendo desistant, et hujus membri jacturâ vitam propriam conservet et redimat. Sic etiam Josephus lih. 3 de Bello Judaico, cap. 27, refert quòd, jubente imperatore, ipse sibi lævam amputavit, ut aliam retinere posset. Nec faciendum est bic discrimen, an illa dependeutia vitæ et salutis totius corporis ab abscissione membri, proveniat ex causâ naturali, ut quia cancer membrum invasit, aut vipera momordit : an ex violentiâ et voluntate alterius, aut ex aliâ causâ extrinsecà. Utrobique enim est par ratio, nec id est peccato tyranni cooperari, sed potiùs volenti majus malum et scelus inferre, minus pcccatum consulere. Tandem omnes concedunt, quòd si aliquis ligatus detinetur in carcere, et non potest mortem injustam à tyranno inferendam evadere, nisi abscindendo sibi manum quà catenatus est, fugiat, potest eam sibi amputare. Ergo idem facere potest in nostro casu; parùm enim refert quòd abscissio illa necessaria sit ex præcepto et intentione tyranni, vel praeter illius intentionem:, cùm in utroque casu necessaria sit ad fugiendam mortem, et recta ratio, prudensque membrorum administratio, ad vitam tuendam illam dictat in utroque casu. Alii verò negant, quia dùm confractio et abscissio membri est necessaria ad vitandam mortem imminenvem à ferâ, aut ab incendio, etc., tunc eligitur minus malum ad vitandum majus, et aliunde hoc non est cooperari peccato alterius, prout contigit dùm quis obedit tyranno præcipienti, ex cujus malitiâ mutilatio Ilic et nunc solummodò est necessaria ad vitandum vnajus malum, totum ab cjns iniquâ intentione provepicns: indeque non est faciendum minus malum ad vitandum majus, ncque consulendum. Alii tandem hoc

limitant in casu, quo tyrannus intenderet pcr hanc mutilationem injuriam facere naturæ rationali, et creatori, in ejus scilicet contemptum, aut odium fidci in præcipiendo. Tunc enim nori posset homo absque peccato illi obedire, etiam ad vitam conservandam., ut de se patet. Si verò tyrannus non eo animo, sed ex crudelitate, aliove simili motivo procedat, tunc homo sibi membrum abscindendo, non pcccat, et probant rationes pro primâ sententiâ adductæ. Infertur secundò, quòd licet per publicam potestatem possit reus mutilari, non potest tamen condemnari ad exequendam iHam sententiam, amputando sibi membrum sanum. Id enim nimis crudele et inhumanum foret ac contra naturalem inclinationem. Unde judex id praecipiendo peccaret, similiter et reus illi obediendo ejusque peccato cooperando. Infertur tertiò ex D. Thomâ hic, ad 3, quòd membrum non est præscindendum propter salutem corporalem totius, nisi quando aliter subveniri non potest toti; saluti autem spirituali semper potest aliter subveniri, quàm per mémbri præcisionem, quia peccatum subjacet voluntati. Et ideò in nullo casu licitum est membrum præscindere propter quodcumque peccatum vitandum, neque ad virtutem exercendam. Porrò factum D. Marci Eremitæ, qui sibi ex humilitate, ne sacris initiaretur, pollicem aimputavit, si vera sit historia, non est laude dignum, solùmque excusari potest, si ex Dei speciali impulsu et revelatione id egerit. Neque alius etiam de ejus voluntate licitè potest alicui amputare membrum sanum ob hunc finem, quia per hoc fit injuria communltati. Infertur quartò ex eodem D. Thomà ibidem, non esse licitum castrare seipsum, neque pcrmittere se ab alio castrari, etiam absque vitæ periculo, ad faciliùs carnis tentationes vincendas, ad securiùs cum feminis, quarum curam spiritualem aliquis habet conservandum, citatque D. Chrysost. sic exponentem illud Mattlj. 10: Sunt Eunuchi qui seipsos castraverunt propter regnum cælorum, non per membrorum abscissionem, sed malarum cogitationum interemptionem. Maledictioni enim est obnoxius qui membrum abscindit. Etenim qui homicidæ sunt, talia præsumunt. Et postea subdit: Neque concupiscentia mansuctior ita fit, sed molestior. Aliunde enim habet fontes sperma quod in nobis est, et præcipuè à proposito incoutinenti et mente negligente : nec ita abscissio membri comprimittentationes ut cogitationis frenum. Hactenùs D. Thomas. Idem docent D. Ambros., lib. de Widuis, cap. 13. D. August. lib. 6 contra Juliannm, cap. 14. D. Basilius, lib. de verâ Wirginitate, el Epist. 87 ad Simpliciam. Idemque prohibent decreta ecclesiastica can. 22 Apostolorum: Si quis abscindit, dist. 55, can. Significarit, de Corp. vitiato; can. Qui partem, et can. primo concilii Nicæni, cui videtur occasionem dedisse Leontius presbyter, cui cùm fuisset interdicta habitatio suspecta cum feminâ nomine Eulaliâ ab Eustachio Antiocheno antistite, virilia sibi amputâsse fertur, ut ab eâ non reeederet consuetudine; verùm tanquàm duplici reus crimine, fuit ab illo depositus. Item Origenis eviratio ob eumdem finem facta, tanquàm facinus ab Ecclesià imi

probata fuit, etsi zelo fecisset Dei, sed non secundùm scientiam, ut ait D. Hieronymus,

Εx quo à fortiori colligitur nullatenùs licitam esse eviralionem ad vocis suavitatem conservandam, quâ quis sibi lucrum comparare possit, aut ad fidelitatem circa feminas servandas in aliquo principum palatio, vel ob alias similes causas et utilitates. Infertur denique solummodò ad vitam et totius corporis salutem cqnservandam, licitam esse evirationem et membri abscissionem, quando scilicet non potestei aliter subveniri. Tunc enim aliquis in istâ aegritudine et angustiâ constitutus, non solùm permittere potest tale membrum sibi ab alio amputari, sed etiam potest ipsemet illud sibi abscindere, si periti chirurgi, aut alterius copiam non haberet, et periculum esset in morâ, neque suppeteret alia via evadendi mortem. Ratio est, quia hoc rectæ rationi ac prudenti administrationi et gubernationi membrorum congruit. An autem quilibet teneatur abscissionem cum ingenti cruciatu pati ad servandam vitam, dictum est in § præcedenti.

ARticulus V. Vtrùm liceat in aliquo casu interficere innocentem.

Supponimus ex D. Thomà, 2-2, q.64, art. 6, quòd Deus habet dominium mortis et vitae. Ejus enim ordinatione moriuntur et peccatores et justi. Et ideò ille qui mandato Dei occidit innocentem, talis non peccat, sicut nec Deus, cujusest executor, et ostenditur Deum timere, ejus mandatis obediens, prout fecit Abraham, dùm perrexit ad occidendum filium suum Isaac. De hoc non procedit præsens difficultas, sed solummodò de justitiâ humanà, an possit in aliquo casu interficere innocentem, re et judicio existimatum talem. Dico : In nullo casu licitum est per se directâ intentione innocentes occidere, benè tamen aliquando indirectè, per accidens et praeter intentionem. Ita D. Thomas loco citato, et communiter auctores. Probat D. Thomas ex illo Dei mandato Exodi 25: Insontem et justum non occides; probat insuper ratione, ex hoc quòd aliquis homo dupliciter considerari potest : uno modo secundùm se, alio modo per comparationem ad aliud. Secundùm se quidem considerando hominem, nullum occidere licet, quia in quolibet etiam peccatore, debemus amare naturam quam Deus fecit, quæ per occisionem corrumpitur; sed occisio peccatoris fit licita per comparationem ad bonum commune, quod per peccatum corrumpitur, ut supra dictum est. Wita autem justorum est conservativa et promotiva boni communis, quia ipsi sunt principalior pars multitudinis: et ideò nullo modo licet occidere innocentem. Dices 1°: Licitum est abscindere membrum, quando saluti totius corporis humani expediens erit, eò quòd ordinetur ad bonum totius. Atqui similiter innocens est pars reipub. et ad eam ordinatur tanquàm imperfcctum ad perfectum. Ergo licitum est illum di*ectè occidere, quando bono communitatis id expedierit. — Respondeo csse maximam differentiam in.er hominem innocentem et membrum, eò quòd ma

nus, v. g., naturaliter non est propter seipsam, sed propter totum, At verò homo ex naturâ suâ est aliquid totum in se, immediatè ordinabile in finem beatitudinis, habetque solùm rationem partis secundùm conversationem humanam, et communem convictum politicum. Hinc fit quòd quamdiù non peccat contra lo. ges, nequit respub. illum directè vitâ privare, etiamsi ex illius nece sequatur reip. salus; quantùmvis manum sanam et integram liceat amputare pro totius corporis salute, ad quam duntaxat ordinantur omnia membra seorsim, nec habent utilitatem propriam, quæ intendi debeat, neque de se sunt capacia injuriæ, et quasi despoticè gubernantur ab homine. Cùm tamen respub. solùm politicè regat cives, et illorum vitæ dominium non habeat, ita ut possit de illis ad libitum disponere in suam utilitatem, inde non potest occidere civem in suà hominis dignitate manentem, quatenùs scilicet non se redegit per peccatum ad conditionem bestiarum et servorum, ut possit do ejus vitâ disponere, sed remanet liber et per seipsum exi$tens. Dices 3°: Licitum est reipubl. occidere hominem innocentem peste infectum, tanquàm membrum putridum, ne scilicet alios inficiat. Respondet Bannes quòd nullâ ratione id est licitum, eò quòd iste homo nullam adhuc propter infirmitatem illam incurrat culpam. Ipse tamen tenetur ex charitate et ex justitià se ab aliis separare, et cavere eorum infectionem, et potest respub. id ei præcipere; quod si non fecerit, et periculum infectionis inde immineat, tunc licité potest respub. in pœnam peccati illum occidere, prout magis constabit ex dicendis. Dices 3°: Tantò majus videtur esse peccatum quod committitur in proximum, quantò gravius infertur damnum ei in quem peccatur. Atqui occisio plus nocet peccatori quàm innocenti, qui de miseriâ hujus vitæ ad cœlestem gloriam transit per mortem. Ergo cùm liceat in aliquo casu occidere peccatorem, multò magis licebit occidere innocentem vel justum. Resp. D. Thomas hic, ad 2, quòd in pensandâ gravitate peccati magis est considerandum id quod est per se, quàm id quod est per accidens. Unde ille qui justum occidit graviùs peccat quàm ille qui occidit peccatorem. Primò quidem, quia nocet ei quem plus diligere debet: et ita magis contra charitatem agit. Secundò, quia injuriam infert ei qui est minùs dignus, et ita magis contra justitiam agit. Tertiò, quia privat commuhitatem majori bono. Quartò, quia magis Deum contemnit, juxta illud Lucæ 10 : Qui vos spernit, me spernit. Quòd autem justus occisus ad gloriam perducatur à Deo, per accidens se habet ad occisionem. Ex dictis colligitur neque esse licitum occidere eum, qui in præsenti est innocens; prudenter tamen et probabiliter timetur ac vehementer quòd postea in futurum erit reipub. hostis valdè noxius. Non enim sunt facienda mala, ut eveniant bona, et ut vitentur alia mala; et ne quidem Deus actu punit hominem pro peccato futuro. Neque justum est ac ratio:ii consonum, mediis illicitis providere bono communi; et in præsenti casu aliis viis occurri potest malo quod timetur, scilicet exilio, custodiâ, observatione diligenui, bonâ instructione, etc. Inde non est licitum infantes Turcarum occidere, etiamsi timendum sit quòd adulti effecti, contra Christianos p;ignabunt. Potest quidem Deus utpote vitæ et mortis dominus, pro peccatis parentum innocentes eorum filios morte plectere, et è converso; id tamen non conceditur justitiæ humanae, cùm non habeat illorum vitæ dominium, ut docent D. August. in 7 caput; Josue, cap. 8; et D. Thomas, 2-2, quaest. 87, art. 8, nisi filii imitentur pravòs mores, et sequantur peccata parentum. ln quo sensu duntaxat intelligi debet Scriptura Exodi 20, et Matth. , 23. Solùmque potest justitia humana filios innocentes privare honoribus, bonisque temporalibus, in exilium miuere, ob peccata parentum. Idemque repetit D. Thomas, 2-2, q. 108, art. 4, ad M. Probatur secunda pars nostræ conclusionis, nempè quòd indirectè, per accidens, et præter intentionem, ex gravissimâ causâ, dando operam rei licitæ ac necessariæ, licitum sit occidere innocentes, quando aliter vitari nequit ipsorum mors : etenim nemo jure suo utens, alteri censetur injuriam facere , ut fert commune axioma. Atqui aliquando mors innocentum contingit ex aliquâ actione, quam homo jure suo facit, uec eam omittere tenetur. Ergo tunc mors innocei:tis illi non imputatur. Sic in bello justo directè intenditur victoria et nocentum internecio, ex quâ per accidens occiduntur etiam innocentes, qui cum illis sunt permixti et discerni nequeunt; nec tenentur milites abstinere ab evertendis turribus, expugnandis urbibus, aut domibus incendendis, ne simul pueri et innocentes, qui ibi reperiuntur, pereant; aliàs victoriam non obtinerent, neque bono communi reipub. consulerent. Neque tunc moraliter et in ordine ad actionem humanam, innocentum mors illis imputatur, dummodò illam non intendant, neque ut finem, neque ut mcdium. Unde si filios hostium obsessorum haberent in suis castris, eos occidere non possent, ut per hoc cogerent parentes ad urbem reddendam pro filiis à nece liberandis, quia tunc directè intenderent innocentum necem tanqu*im medium ad hunc finem, quod non est lioitum. Solùmque possunt velle causam, nempe urbis expugnationem , non propter conjunctionem quam habet cum tali effectu, nempe occisionem innocentum ; sed cum alio, nempe nocentum necem, quos aliter lædero non possunt; ad quod per accidens se habct quòd sit connexa cum innocentum clade. Sic invasus ab injusto aggressore, qui se infante tanquàm clypeo protegit, si non possit vitam suam tueri, ncc se defendere etiam cum moderamine, nisi feriendo infantem , potest ad necessariam vitæ suæ defensionem pcrcutere illum, gladium directè vibrando in aggressorem injustum, esto quòd per accidens et præter intentionem, illo ictu simul lædatur infans ipso invito interpositus, propter scilicet localem conjunctionem ibidem repertus. Ncquit tamcn infantem priùs et directè impetere, ut i!lo occiso et sublato,

altero ictu aggressorem feriat, utpote quia mors innocentis non potest intendi tanquàm medium, cùm tunc directè eligatur et ametur propter utilitatem, quam habet ad finem volitum. Sic quidam docent quòd ille qui equo fugit hostem insequentem ad occidendum, nec potest aliter mortem vitare qtiàm currendo per iter angustum aut angulum , in quo jacet infans aut claudus, qu m equi pedibus proteret, debet quidem omnem diligentiam et curam adhibere, ne illi noceat, declinando à viâ rectà per aliam partem; et si id fieri non possit urgere debet calcaribus equum, ut per saltum relinquat infantem intactum, vel alia media adhibere, quæ in illâ necessitate et celeritate occurrent. Iis tameii adhibitis, non tenetur sistere, sed licitè cursum prosequi potest ad salvandam vitam, quando aliunde extremia necessitas spiritualis infantis, puta si nondùm sit baptizatus, non obstat. Italio est, quia tunc occisio innoceiitis contingit per accidens et omninò præter intentionem agentis, qui ordinat illum cursum a.1 salvandam vitam, per viam communem, ad quod jus habet velletque ibi non reperiri infantem. Alii verò, etsi concedaiit posse istum excusari, quando intervenit dubium an ex illo cursu infans sit occidendus, cùin tunc non teneatur certæ morti se

.tradere ad vitandam alterius incertam, si tainen certè

sciat inevitabilem prorsùs esse innocentis mortem, nec habere spem tantillam ipsum salvandi, tunc cum illà morali certitudine, negant excusari posse ab homicidio, etiamsi præter ejus intentionem contingat, quia isti innocentes nullatenùs sunt injusti invasores. Aliunde habent jus ad locum communem, et sunt in possessione illius viæ; sicut illicitum est extremè indigenti auferre panem quem jam assecutus est, vel tabulam quâ extremè indiget ad vilai.dum naufragium, ctianisi qui auferre tellat, in eàdem extremâ necessitate sit constitutus, ob parem rationem.

§ UNicus. In quo resolvuntur aliqui casus controvcrsi et difficiles circa indirectam innocentum occisioncm.

Quæres primò, an sit licitum, innocentem tradere tyranno urbis excidium minitanti, nisi illtim tradani ad.occidendum, sicut olim Alheniensium hostis petebat Demosthenem? — Respondeo circa hunc casum metaphysicum, varias esse sententias, ut fusè ostenditur in tractatu de Justitiâ, quas nunc sub brevitate transcurrimus.

Prima affirmat id esse licitum, quia tunc respub. habet jus ad abscindendum membrum illud propter incolumitatem et salutem totius corporis, ne scilicet tota gens pereat, cùm et homo membrum etiam sanum pro salute et vitâ sui corporis abscindere valeat. lnsuper talis innocentis traditio non est intrinsecè mala, nec est eum occidere; aliàs ne quidem ipsi innocenti foret , licita. Sed ex eâ solùm per accidens consequitur ejus mors ab extrinseco, nempe ex tyranni malitiâ, et nihil aliud est quàm innocentem exponere certissimo mortis periculo ob bonum commune, se defendendo isto modo contra tyrannum , quo

modò cùin urbs obsidetur, exponuntur cives ad illius defensionem, illorumque vita postponitur bono communi. Secunda sententia negat licitum esse tradere innocentem tyranno ad occidendum directè et immediatè, !quia hoc idem esset ac ipsum directè occidere , et cooperari malitiæ tyranni, eique ministrare in re turpi, quod in nullo casu est licitum; aliàs Pilati et Judæorum facinus occidendo Christum propter metum Romanorum posset excusari. Deinde talis innocens habet jus se defendendi contra tyrannum , et contra omnes qui ejus malitiæ cooperantur et ministrant; proinde et contra rempub., quæ proinde jus non habet ipsum directè tradendi in manus tyranni, aliàs daretur bellum ex utrâque parte per se justum, nisi tunc innocens vellet juri suo renuntiare. Non enim respub. habet dominium despoticum supra vitam civiuin, sicut habet homo supra corporis sui membra, prout jam dictum est. Tertia docet in hoc casu rempub. non posse huic iunocenti præcipcre, ut ipsemet se tyranno tradat, neque eum teneri, imò nec posse licitè ire ad tyrani.um, ut ab eo occidatur. Ratio est, quia hujusmodi traditio vel est intrinsecè mala , vel non. Si primum dicatur, nequit ab innocente exerceri, sicut nec à rep'ib. præcipi. Si verò dicatur secundum, tunc sicut eb hoc potest innocens se tradere ob boiui communis defensionem , idem etiam à reipub. fieri iimmediatè poterit, quia tenetur assumere media non mala, sed licita ab bonum commune tuendum, quod eodem modo procuratur et intenditur, ac ab innocente seipsum imumediatè tradente. Quarta asserit tunc innocentem teneri seipsum tyranno tradere, idque rempub. ipsi præcipere posse, qui si facere renuerit, hoc ipso nocens efficitur, et consequenter respub. acquirit jus illum morte pleetendi, et multò magis tyranno tradendi. Quia ex charitate saltem tenetur propriam vitam communi civium cladi postponere, postquàm respub. adhibitis omnibus inediis licitis non potuit aliâ viâ quàm ejus morte se liberare, et cum Jonâ prophetà dicere : Tollite me, et mittite in mare; scio enim quòd propter me vcnit hæc grandis tempestas super vos. Incipit enim tunc esse causa moralis ruinæ urbis. Ideòque respub. potest hoc ei præcipere, æquè benè ac si civis foret in extremâ necessitate constitutus, et unum panem soluminodò haberet, posset eum cogere ad panem dandum principi in eàdem extremâ necessitate constituto, etiamsi si fame moriturus esset; et quotidiè præcipitur militibus, ut maneant in statione periculosà, et loco in quo certa mors illis imminet, pœnaque capitis imponitur, si mandatum transgrediantur. His positis, Pro verâ sententiâ dico rempub. ad has angustias redactam , licitè posse deserere hunc innocentem, seu illum non defendere, et non impedire quin capiatur à satellitibus ad hoc à tyranno missis, imò et por'as civitatis ipsis aperire, aut innocenlem foràs expelerc. Ilatio est, quia etsi respub. per se et ordinariè

loquendo, teneatur cives suos à grassatoribus defendere ac protegere, per accidens tamen, quando inde ruina boni communis imminet, ut contingit in nostro casu, non tenetur cum tanto periculo, sed potest illos certæ mortis periculo exponere, neque ad eam proteetionem cives etiam innocentes jus habent, ut constat exemplis adductis. Ille autem innocens in uostro casu sic derelictus et expositus, laudabiliter potest non fugere, nec se defendere, sed velle mortem pati et expectare : tunc enim cessat obligatio præcepti naturæ conservandi vitam , ob ruinam communem. Sicut dùm percutitur caput, manus se exponit obtruncationi ad ejus malum avertendum. Et martyres Christi è carcere exire nolebant, etiamsi commodè possent, expectantes ibi mortem pro fidei defensione subeundam. An autem tunc innocens iste licitè fìigere possit, vitamque salvare, quidam affirmant, ex hoc quòd jure naturæ jus habet ad vitam conservandam. Alii verò negant, quia tunc nedùm cessat obligatio præcepti conservandi vitam, sed adhuc urget aliud præceptum strictiùs obligans, nempe conservandi bonum commune, quod proprio est præferendum; et addunt quòd si ad tyrannum placandum hoc minimè sufficeret, teneretur etiam, ad illum animosè pergere, et cum eo aut suis satellitibus pugnare, vitamque suam certo mortis periculo exponere pro Reipub. salute, prout dictum est de militibus. Quaeres secundò, utrùm judex inferior non solùm licitè possit, sed etiam teneatur ad mortem damnare eum quem scientià privatâ novit innocentem esse, et reverà talis est, qui tamen secundùm allegata et pro bata in judicio, convincitur esse reus? Respondet D.Thomas hic, ad 2, quòd judex, si scit aliquem esse innocentem, qui falsis testibus convincitur, debet diligentiùs examinare testes, ut inveniat occasionem liberándi innoxium, sicut Daniel fecit. Si autem nec hoc potest, non peccat secundùm allegata sententiam ferens, quia ipse non occidit innocentem, sed illi qui eum asserunt nocentem : minister autem judicis, si sententia intolerabilem errorem contineat, non debet obedire: aliàs exeusarentur carnifices, qui martyres occiderunt. Si verò non contineat manifestam injustitiam, non peccat præceptum exequendo: quia ipse non habet discutere superioris sententiam, nec ipse occidit innocentem, sed judex cui ministerium exhibet. Et fusiùs probat, 2-2, q. 67, art. 2, tum ex DD. Ambrosio et August., qui dicunt judicem bonum nihil ex arbitrio suo facere, sed secundùm leges et jura pronuntiare; tum ratione efficaci, quia judicare pertinet ad judicem, secundùm quòd fungitur publicâ potestate: et ideò debet informari in judicio, non secundùm hoc quod ipse novit, sed secundùm id quod sibi innotescit, tanquàm personæ publicæ. Hoc autem sibi innotescit, et in communi, et in particulari. In communi quidem per leges publicas, vel divinas, vel humanas, contra quas nullas probationes admittere debet. In particulari autem negotio aliquo, perinstrumenta et testes, et alia hujusnodi legitima documenta, quae debet sequi in judicando magis, quàm id quod ipse novit tanquàm privata persona. Ex quo tamen adjuvari potest, ut districtiùs discutiat probationes inductas, ut possit earum defectum investigare; quòd si eas non possit de jure repellere, debet, prout dictum est, eas injudicando sequi. Ilaclenùs divusThomas. Sentit igitur S. doctor, quòd judex debet quidem tuyic omnem curam adhibere, omniaque media tentare ad ipfirmandam et repellendam accusationem, tum examinando et rejiciendo testes, vel quia sunt ignoti, vel infames, vel urgendo de circumstantiis loci, temporis, aliisque, ut possit dissidentes invenire : tum dissimulando, differendo, et sinendo reum è carcere secretò fugere, si absque incommodo et scandalo fieri possit; tum remittendo judicium ad supremum judicem, et coram illotestificando quòd hujus hominisinnocentiamprobè novit, ut ipse faciat,quod postea voluerit. Si autem omnibus tentalis, nequeat eum liberare, quidam dicunt quòd debet coram populo asserere veritatem, et innocentiam illius, quam novit, probare. Alii dicunt quòd officio suo potiùs renuntiare debet, quàm illum condemnare. Verùm cùm judex uiatur jure suo, nulli facit injuriam, nec proinde oflicio renuntiare, damnumque reportare ad cavendum alterius damnum, quod ipse non dat, obligatur. Igitur in nostro casu, si judex ad instantiam partis aut populi, ct ad vitandum scandalum, aliasve ob causas et circumstantias abstinere nequeat à judicando, et sententiam proferendo, tunc sive in criminalibus, sive in civilibus, non solùm potest, sed etiam tenetur in conscientià, judicare secundùm allegata et probata, ac mutilationis aut mortis pœnâ condemnare hunc hominem, qui secundùm leges et probationes convincitur caim mereri , quantùmvis privatâ scienlià, certò cognoscat esse innocentem. Ita D. Thomas omnesque ejus discipuli, et innumeri alii auctores insignes extranei. Ista conclusio demonstratur ratione D. Thomæ jam.

allatâ. Actus enim publicus, qualis est condemnatio.

juridica, sive in criminalibus, sive in civilibus, per se habere debet eausas publicas, nempe personam, p0testatem et scientiam, seu notitiam publicam: non enim judex agit tanquàm persona privata, sed publica, fungens auctoritate publicâ, cui tanquàm concausae connexae, correspondet solummodò notitia publica. Hujusmodi autem scientia facti in aliquo particulari negotio publica, non habetur nisi per processum, per instrumenta, per testes et allegata ac probata, sicut stientia publica juris habetur per leges publicas. Ergo ut ritè suo officio publico fungatur, potest, imò tenetur secundùm hujusmodi causas publicas judicare tam in criminalibus quàm in civilibus. Confirmatur. Dùm judex in nostro casu condemnat reum, quem scientià privatâ novit innocentem, aut commiuit injustitiam, aut non : si dicatur primum, tunc ncc etiam in civilibus posset hoc modo judicare, quia committeret injustitiam. Si verò dicatur secundum, habemus intentum, Sicut enlm judex propter commune bonum, potest civem privare bono temporali, ita et vitâ, quando

in facto probatur juridicè nocens. Et in hoc casu respub. habet jus non solùm in bona fortunae, sed etiam supra vitam illius hominis, bonumque commune pr;cferendum est particulari. Neque judex sic judicando, contra conscientiam suam agit, quod nunquàm est licitu:n, sed agit contra scientiam suam privatam et speculativam de innocentià hujus hominis, rectèque judicat hic et nunc tanquàm persona publica morte condemnandum esse, ex hoc quòd in judicio legitimis probationibus convincatur de crimine, proindeque non agit contra conscientiam, utpote quæ in judicio practico consistit; et sic procedit judex : Mihi ex officio consurgit obligatio judicandi secuiidùm allegata ct probata. Atqui iste homo pro reo ex illis habetur, proindeque juxta leges est morte plectendus; ergo debeo illum condemnare. Ut enim rectè ait D. Thomas hic, ad 4, homo in his quæ ad propriam personam pertinent, debet informare conscientiam suam ex proprià scientiâ; sed in his quæ pertinent ad publicain potestatem, debet formare conscientiam suam, secundùm ea quæ in publico judicio sciri possunt, etc. Dices 1": Si judex scientiâ privatâ sciret aliquam legem iniquam esse, non posset secundùm illam judicare, etiamsi à pluribus probaretur esse justam. Ergo Neque in nostro casu potest condemnare, etc. Resp.: Neg. conseq. et paritatem. Tum quia bonitas legis non pendet à judicio hominum iniquorum aut ignorantium, sed ex hoc quòd lata est ab habente auctoritatem, et est conformis æquitati et legi naturæ : atverò veritas facti in judicio pendet ex illius notorietate et ex testium probationibus. Tum quia judex potest facilè et publicè demonstrare iniquitatem legis: secùs verò falsitatem facti, dùm per instrumenta publica, probatur et verificatur, ut contingit in nostro casu, nam per ejus scientiam privatam, nequit haberi publica et juridica probatio. Dices 2°: Medium non debet eligi quando contrariatur fini inlcnto; sic prudens medicus non adhibet medicinam , quam certò scit esse infirmo noxiam, quantùmcumque alii medici probent esse utilem. Ergo prudens judex testium probationes, quas scit pervertere veritatem, respuere debet. Resp. quòd ut judex prudenter agat, et teneatur istud medium adhibere, sufficit quòd omninò requiratur et conducat ad manifestandam juridicè veritatem, quantùm in judicio publico manifestari potest et debet, non verò secundùm quòd est à parte rei et in se, cùm hoc non sit semper necessarium nec possibile, indeque innumera orirentur inconvenientia. Nec exemplum medici est ad propositum. Curatio enim per se solùm ordinatur hic ct nunc ad salutem hujus infirmi: septentia verò judicis ordinatur ad pacem et tranquillitatem reipub., quæ exigit ut in judiciis unicuique tribuatur jus suum secundùm allegata et probata, Dices 3°: Ex nostris principiis facilè excusari posse Pilati facinus condemnantis Christum ad mortem contra propriam notitiam quam habebat de ejus innocentià, ob scilicet allegata et probata à Judæis, contra ipsum. Resp. judicium Pilali fuisse iniquissimum, ut

« VorigeDoorgaan »