Pagina-afbeeldingen
PDF

rioribus quàm exterioribus ad istud præceptum reductivè pertinentibus. Utenim ait D. Thomas, 1-2, q. 100, art. 5, ad 5, et 2-2, q. 122, art. 6, ad 2, omnia n0cumenta quæ inferuntur in personam proximi comprehenduntur, ac prohiberi inlelliguntur sub prohibitione homicidii, tanquàm sub principali et famosiori analogato. Neque necesse fuit Deum hujusmodi vitia prohibere speciali præcepto, prout fecit de peccato luxuriæ, et de peccato furti, eò quòd homicidium secundùm se non sit delectabile, sed horribile, cùm non habeat rationem alicujus boni concupiscibilis, sicut habet luxuria, nec boni utilis, ut habet furtum.

ART1CULUS PRIMUS.

Utrium sit licitum occidere pcccatores auctoritate publicâ. Dico id esse licitum, imò ei necessarium. Ita D. Thomas, 2-2, q. 64, et art. 2, et cum eo communiter auctores. Probat D. Thomas, 1° ex Scripturà. Exod. 12: Maleficos non patieris vivere. Psalm. 100 dicebat David : In matutino interficiebam omnes pcccatores terræ, etc. Item ad Rom. 13 de principe et judice seculari dicit Apostolus : Dei minister est tibi in bonum : si autem malum feceris, time; non enim sine causâ gladium portat. Dei enim minister est vindex in iram ei qui malum agit. Probat D. Thomas 2° liàc ratione : Omnis pars naturaliter est propter totum, et ad illud se habet sicut perfectum ad imperfectum, et propter hoc videmus quòd si saluti totius corporis humani expediat praecisio alicujiis membri, puta cùm est putridum, vel corruptivum aliorum membrorum, laudabiliter et salubriter abscinditur. Atqui quælibet persona singularis comparatur ad totam communitatem sicut pars ad totum. Ergo si aliquis homo sit periculosus communitati, et corruptivus ipsius propter aliquod peccatum, laudabiliter et salubriter occidetur, ut bonum commune conservetur : Modicum enim fermentum totam massam corrumpit, ut dicitur 1 ad Corinth. 5. Idque incumbit ifs quibus reipub. et boni communis cura commissa est, ut colligitur ex Apostolo ad Rom. 13, talisque malefactorum punitio est omninò necessaria ad conservationem et vitam homiuum, politicam et quietam. Probat 3" D. Thomas: Licitum est occidere bestias, ut jam ostensum est. Atqui homo, peccando, ab ordine rationis recedit, ideòque decidit à dignitate humanâ, prout scilicet homo est naturaliter liber, et propter seipsum existens, et incidit quodammodò in servitutem bestiarum, ut scilicet de ipso ordinetur, secundùm quod est utile aliis, juxta illud Psalm. 48 : llomo cùm in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. Et Prov. 11, dicitur : Qui stultus est, serviet sapienti. Ergo quamvis hominem in suâ dignitate manentem occidere, sit secnndùm se malum, tamen hominem peccatorem occidere, potest esse bonum, sicut occidere bestiam : pejor enim est malus homo, quàm bestia, et plus nocet, ut Philosophus docet in 1 Polit.

et in 7 Ethic. IIinc Dominus, Matth. 13, prohibuit extirpare zizaniam, per quam repr;esentantur filii nequam, ut tritico parceretur, id est, bonis, ut ostenderet malos esse ac disponi, non propter seipsos, sed propter bonos, et salutem bonorum esse rationem quare mali non sint eradicandi de terrâ viventium. Quando igitur nequeunt occidi mali, quin simul occidantur boni, vel quia latent inter bonos, vel quia h»bent multos sequaces, ita quòd sine bonorum periculo interfici non possunt, sinendum est eos vivere : sccùs, verò quando non imminet periculum bonis, sed magis tutela et salus. Ita D. Thomas hic ad 3. Dico secundò judices non posse licitè malefactorem condemnare ad mortem absque accusatore saltem virtuali, sine testibus, eoque non citato, nec illi loco defensionis concesso, et non servato juris ordine. nta D. Thomas, 2-2, q. 67, art. 3, et cum eo communiter auCtOreS. Probatur, quia quandò judex omittit juris ordinem quoad hæc essentialia et substantialia, non procellit juridicè, neque ut jus servans et dicens. Ergo nequit hoc modo damnare ad mortem aliquem reum, etiamsi fnerit morte dignus, absque homicidii reatu. Scriptum est enim Deuteron. 16 : Justè, quod justum est, exequeris, Ilinc Cajetanus in Summâ (v. Homicidium) docet reos esse homicidii occidentes veneno, vel aliàs secreto de mandato dominorum, aliquem non citatum, non auditum, non damnatum, etiamsi læsæ majestatis reus diceretur. Nec excusatauctoritas principis hoc mandanlis, etiamsi illi constaret quò.l iste meretur mille mortes, quoniam scientia et polestas currunt pari passu, id est, quòd oportet potestatem publicam moveri à scientià publicâ, et secundùm illam regulari. Nec hoc est de jure positivo, ut possit princeps solutus legibus non servare, sed est juris naturalis. Exigit enim natura actùs publici (qualis est justa occisio hominis ex publicâ potestate) ut sit ex publicâ potestate et publicâ scientià. Alioquin causæ non sunt sibi invicem commensuratæ, quando potestas est publica, et scientia privata : nec adhibentur causæ effectui commensuratæ, dùm actio potestatis publicæ ponitur exire à scientià privatâ, prout contingit in nostro easu : scientia enim publica non habetur, nisi servato juris ordine. Subdit autem Cajetanus se non propterea damnare judices, qui repertos in flagranti crimine notorio (ut latrones in viis et hujusmodi) statim suspendi jubent. Siquidem ibi intervenit notorium facti loco accusatoris et testium, faciens publicam scientiam, et excitans publicam voluntatem et potestatem ad publicum actum justitiæ. Scientia quippe publica tripliciter haberi potest; scilicet vel ex propriâ rei confessioné judiciali, vel ex probatione judiciali, vel ex notorio facto. Quidam tamen à reatu homicidii excusant principes id mandantes, et alios consulentes, et denique exequentes occisiones hujusmodi in quibusdam rarissimis casibus, puta dùm consuetus juris ordo servari nequit absque gravissimo publico incommodo, scan* dalo, seditione civili, familiæ principis infamià, etc• Widetur tamen quòd etiam tunc huius facinorosicausa secreto el absque strepitu tractanda foret ac discutienla, ut certò constaret de delicto per legitimam probationem, et conservaretur, quantùm fieri potest, ordo judicialis, omniaque christiano modo peragerentur, ac saluti animæ rei occidendi provideretur. verùm hanc difficiiltatem fusiùs ventilare proderit in tractatu de Justitiâ. Quaeres primò an quandò reus morte puniendus non est in statu gratiæ, neque vult ad eam se præparare per debita poenitentiæ remedia, judex debeat eum morteafficere, etiamsi in æternum damnatur?—Resp. quòd judex christianus curare debet quantùm potest de salute spirituali hujus hominis, et ad hunc finem aliquantulùm differre supplicii executionem, si nihil obstet in contrarium. Si tamen obstinatè in suà impœ

nitentiâ perseverare velit, morte plectendus est, quia

judex non attendit ad bonum ejus qui punitur, sed bono communitatis : atqui bono communi maximè adversaretur, si eo prætextu supplicium remitteretur, aut nimium differretur; daretur enim occasio sceleratis habendi vel fingendi semper impœnitentiam, ut pœnam effugerent. Ergo debet judex istum morte punire. Ipse sibi imputet et damnationem æternam, cùm noluerit suae saluti consulere. Ita Sotus, lib.5 de Just., q. 1, art. 2, ad 1. Quaeres secundò an princeps aut respubl. possit cuilibet privato concedere facultatem occidendi banmitos, diffidiatos, et aliquos malefactores insignes, gemeraliter. — Itespondeo id per se non esse licitum ante latam contra ipsos sententiam mortis condemnatoriam, ob scilicet rationem superiùs, allatam; quia jns naturale, aut saltem jus gentium non patitur quòd non citatus nec auditus prætermisso juris ordine pœnà mortis afficiatur. Per accidens tamen aliquando multùm expedit aliquem sceleratum interimere propter damnum reipub. imminens, si non potest aliter capi, ut solito modo ac supplicio puniatur, urgetque gravissima causa. Tunc enim respub. jure defensionis naturalis, potest sibi hàc viâ consulere, cùm privatis etiam sit licitum occidere invasorem injustum, existentem in peccato mortali, ad se ab eo defendendum; quia id totum ab ipsius malitiâ provenit, quia non vult desislere à nocumentis et ad pœnitentiam converti. Sic alicubi privatis conceditur permissio occidendi bannitos aliosque sceleratos, proposito etiam præmio occisori. In quo casu, iste non occidit auctoritate privatâ, sed publicâ principis deputantis omnes ut ministros ad exequendam sententiam capitalem contra illos reos. Vide, Bannem 2-2, q. 64, art. 3. Unde tunc isti diffidiati possunt quidem fugere ne ab istis comprehendantur; nequeunt tamen eis vi resistere, praesertim cum ipsorum occisione ; quia jus se isto modo defendendi per legem et justam judicis sententiam ipsis ablatum est, sicut ob hoc non est licitum reo jhstè ad mortem damnato resistere ministris justitiæ, aliàs daretur bellum ex utràque parte justum, quod nulla

[ocr errors]

AnticulUs II

Utrùm privatæ personæ sit licitum occidere malefactorcs,

Divus Thomas, 29, q. 63, art. 5, movet istnd dunium, et non loquitur de occisiome facià ab homine privato ad justam sui defensionem. De hoc enim solummodò tractat art. 7 sequenti. Concludit D. Thomas personæ privatæ non esse licitum occidere hominem peccatorem, ct cum eo sentiunt communiter auctores. Prohàt hàc ratione : 0ccidere malefactorem in tantum est licitum, in quantum ordinatur ad salutem totius communitatis.' Ergo occisio haec ad illum solummodò pertiiiet, cui committitur cura communitalis conservandae; sicut ad inedicum pertinet praescindere membrnm putridum, quandò ei commissa fuerit cura salutis totius corporis. Atqui cura boni communis commissa est principibus habentibus publicam auctoritatem, qui soli sunt Dei ministri, et vindices gladium portantes, juxta Apostolum, non verò homines privati. Ut enim dicit D. August., lib. 1, deCivit., cap. 26, qui sine aliquâ publicâ administratione, malefactorem occiderit, velut homicida judicabitur, et tantò ampliùs, quantò sibi potestatem à Deo non concessam usurpare non timuit.

Confirmatur ex eodem D. Thomà loco citato ad 3; quamvis enim sit licitum cuilibet privatæ personæ facere aliquid ad utilitatem communem, quod nulli nocet; si tamen sit cum nocumento alterius, hoc non debet fieri, nisi secundùm judicium ejus ad quem pertinet aestimare quid sit partibus subtrahendum, pro salute totius, qui minister est Domini vitae et mortis; Dei scilicet qui dixit : Mihi vindicta et ego retribuam, à quo accepit talempotestatem, cui ordinationi, ut par est, populi communiter se submiserunt, renuntiantes vindictæ à seipsis propriâ auctoritate faciendae, eamque petendo et expectando à publicis Dei miiiistris, ut sic pax et tranquillitas conservaretur, imnumerisque cædibus et malis obviaretur; et per hoc constat rationem D. Thomæ esse demonstrationem , et non bonam tantùm congruentiam, ut dicit Delugo. Igitur privatâ auctoritate occidere hominem etiam malefactorem extra casum justæ defensionis, et præcisis aliis adjunctis, ut si fiat jussu Dei, sicut coirtigit Lovitis, qui ex mandato Domiui, per Moysem eis intimato, occiderunt proximos et amicos, pront legitur Exod. 52, est de se omninò illicitum, eò quòd hal)eat rationem aggressionis et vindictæ, quam natura pcrsonis privatis non concessit. Et meritò, cùm memo in proprià suà causâ possit esse rectus judex, nemoque foret qui se ultra justum et æquum non vindicaret, passione iræ, et dolore injuriæ illatæ obcæcatus et percitus, ut contingit in plurimum. Nec ex hoc quòd homo peccator comparetumr bestiis, inferri potest quòd sicut cuilibet privato licitum est occidere bestiam sylvestrem, maximâ nocentem, ita etiam liceat propriâ aucioritate occidere hominem pcccatorem. Nam l). Thomas hic, ad 2, negat paritatem, quia bestia naturaliter est ab homine distincta : unde super hoc non requiritur aliquod judicium an sit occidenda, si sit swivestris: si verò fueriudomestica, requireretur judicium, non propter ipsam, sed propter illius domini damnum. Atverò homo peccator non est naturaliter distinctus ab hominibus justis : et ideò indiget judicio publico, ut discernatur an sit occidendus propter communem salutem. Objicitur primò : Marito invenienti uxorem suam in flagranti adulterio, concessum est ac proinde licitum, tunc eam occidere propriâ auctoritate, et ante sententiam judicis, ut probatur variis legibus apud Covarruviam in 4 decret., p. 2, cap. 7. § 7, et alios, qui leges id concedentes afferunt tanquàm expediens ad bonum publicum. Ergo conclusio nostra non est universaliter vera. — Resp. leges civiles id tantùm permisisse, solùmque ob justum mariti moerorem tunc conceptum, aut quasi furorem, eidem pœnam homicidii judiciariam in foro externo remisisse : nullatenùs verò tanquàm licitum concessisse, neque eum à culpâ in foro interno eximere potuisse, prout colligitur ex causâ 55, q. 2, can. Inter hæc, et cap. Admonere, et cap. Si quid verius. Sicque jure canonico reprobantur, si quæ sint tales leges civiles, tanquàm injustæ ; et meritò Alexander papa VII hanc damnavit propositionem : Non peccat maritus occidens propriâ auctoritate urorem in adulterio deprehensam. Idque etiam reprobaverat D. Thomas in 4 scnt. dist. 57, q. 2, art. M, incorp., et in additionibus ad p. 5, q. 60, art. 1. 01)jic. secundò : Moyses, Exod. 12, occidit Ægyptium propriâ auctoritate, qui lIcbræum vexabat: nondùm enim publicâ auctoritate fungebatur. Ergo, etc. — Resp. D. Thomas 2-2, q. 60, art. 6 ad 2, quòd Moyses videtur Ægyptium occidisse, quasi ex inspiratione divinà auctoritatem adeptus, ut innuitur per hoc quod dicitur Actuum 7, quòd percusso Ægyptio aestimabat intelligere fratres, quoniam Dominus per manum ipsius darct salutem lsrael. Vel potest dici quòd Moyses occidit Ægyptium defendendo eum qui injuriam patiebatur, cum moderamine inculpatæ tutelæ. Nam D. Ambros. dicit in lib. 1, c. 3 de Officiis, c. 5, quòd qui non repellit injuriam à socio, cùm potest, tam est in vitio, quàm ille •pui facit, et inducit exemplum Moysis. Vel potest dici cum D. Augustino, lib. 2 super Exodum, cap. 2, et lib. 2 contra Faustum, cap. 7, quòd sicut terra ante utilia semina, licrbarum inutilium fertilitate laudatur, sic illud Moysis factum, vitiosum quidem fuit, sed magnæ fertilitatis signum gerebat; in quantum scilicet erat signum virtutis ejus quà populum liberaturus erat. Hæc D. Thomas; et ibidem loquens de Phinee, ait quòd ex inspiratione divinâ, zelo Dei commotus, occidit filium Zambri, Num. 25, vel quia, licet nondùm esset summus sacerdos, erat tamen filius summi sacerdotis, et ad eum hoc judicium pertinebat, sicut et ad alios judices, quil)us hoc erat praeceptum. Ohjic. tertiò : Nihil deperit veritati à quocumque dicatur, sed à quocumque accipienda est : ergo etiam nihil deperit justitiæ à quocumque justum determinetur, quod pertinet ad rationem judicii, et executioni mandetur proindeque et à privato malefactor occida

tur auctoritate proprià , si mortem mereatur. — Re. spondet D. Thomas, 2-2, q. 60, art. 6, ad M, neganu, paritatem, eò quòd veritatis pronuntiatio non importet compulsionem ad hoc quòd suscipiatur, sed lil)erum sit unicuique eam recipere, vel non recipere prout vult. Judicium verò importat quamdam impulsionem et vim coactivam, et ideò injustum est quòd aliquis judicetur ab eo qui publicam auctoritatem non habet, et quòd non ab ejus ministris de eius mandato, sed à privatis personis propriâ auctoritate occidatur.

ARTICULUS III.

Utrùm occidere malefactores liceat clericis auctoritate publicâ fungentibus.

Divus Thomas 2-2, q. 61, art. 4, hoc non esse licitum probat duplici ratione: Primâ quidem, quia sunt electi ad altaris ministerium, in quo repræsentatur passio Christi occisi; , qui cùm percuteretur, non repercutiebat •, ut dicitur { Petri 2; debent autem ministri suum dominum imitari. Nec obstat quòd Deus etiam corporaliter malefactores occidat; non enim propterea oportet quòd omnes in hoc eum imitentur. Nam Deus universaliter in omnibus operatur, quæ recta sunt; in unoquoque tamen secundùm ejus congruentiam; et ideò unusquisque debet Deum imitari in hoc quod sibi congruit. Secundâ, quia nunc clericis committitur ministerium novæ legis, in quâ non determinatur poena occisionis vel mutilationis corporalis:et ideò ut sint idonei ministri novi Testamenti, à talibus abstinere debent. Nec valet dicere D. Petrum interfecisse Ananiam et Saphiram : non enim proprié auctoritate vel manu eos occidit, sed magis divinam sententiam de eorum morte promulgarit. Neque ex hoc quùd potestas spiritualis sit major, et Deo conjunctior quàm témporalis inferri debet , quòd sicut potestati temporali licitum est occidere malefactores, multò magis sit licitum clericis. Quia eorum ministerium est in melioribus ordinatum, quàm sint corporales occisiones, scilicet in his quæ pertinent ad spiritualem salutem , et ideò eis non congruit quòd se minoribus ingerant. Ilactenùs divus Thomas.

Bannes in Commcntario hujus art. probat non esse prohibitum clericis occidere malefactores jure naturæ, duplici ratione : Primâ, quia rectæ rationi nullatenùs repugnat quòd judex ecclesiasticus malefactores sibi subditos mortis supplicio afficiat, et officium justitiæ vindicativæ reipub. tam necessarium exer&eat. Secundà , quia jus naturæ semper manet unum et idem apud omnes: constat autem Exod. 52, Levitas et sacerdotes hujusmodi ministerium exercuisse; Eliam sacerdotes Baal; Samuelem, regem Amalec Agag occidisse, etc.

Probatur insuper hanc prohibitionem non esse introductam jure divino positivo, cùm nec in Scripturâ, neque ex Traditione habeatur. Nec refert illud Apost. 1 ad Timoth. 5: 0portet episcopum non percussorem esse. Ibi enim loquitur de episcopo nondùm creato, sed creando, et describuntur virtutes et conditiones quibus gaudere debet ille qui ad episcopatum eligitur, juxta Sayrum. Verùm Apostolus ibi docet quibus do

uibus præditi esse debent episcopi, ostenditque debere esse episcopum non iracundum, non vinolentum, non percussorem : nam percussio sequitur ad iram, et ebrii de facili percutiunt. Talis itaque esse debet, qui non sit saevus objurgalor, nec ad contumelias ac convicia pronus, nec linguâ feriat, nec manibus percutiat, non sæviât, nec sit asper in domesticos et subditos. lua Chrysost. et alii Patres Graeci. D. Thomas aulem in argumento Sed contra non sempèr concludit, neque Scripturæ locum in sensu litterali adducit, séd juxta quamdam congruenliam, interdùm arguit in oppositüm, quómodò hic procedit ad ostendendum ex Apost. patientiam, mansuetudinem, et modestiam episcopo necessariam: ad quàm perficiendam Ecclesia 'deinde prohibuit omnibus clericis etiam publicam potestatem temporalem ac spiritualem simul habentibus, 1malefactores occidere. Ita Bannes. Itaque hujusmodi prohibitio est solùm de jure ecclesiastico antiquissimo, ut colligitur ex dist. 45, can. Sententiam, ne clerici vel monachi, et in tit.de Clerico percússore, et introducta est ob statûs decentiam et mundiliém, quæ inesse debet locis et vasis sacris, èi a fortiori iìinistris altaris, proindeque sanguinis effusionè non pollüendis, et ob alias duas rationes à D. Thomà allatas; idcircò, concludit Bannes quòd sine urgenti necessitate non debet in hoc statuto dari dispensatio. Hine clerici in sacris, sententiam mortis fetentes absque dispensatione aut privilegio, peccant morualiter; alii verò tantùm venialiter, quia cùm careant ordine sàcro, néqueunt illi facere injuriam, et ideò nón peccant mortaliter, sicut qui sunt in sacris : faciunt tamen contra decentiàm statûs, sé immiscendo in causâ sanguinis. Cùm autem papa sit supra jus ecclesiasticum, potest ob reipub. utilitatem, et gravem necessitatem dispensaré clericos ad hoc ut per seipsos, licitè sibi subditos possint condemnare malefactores ad mortem, quando habent dominium temporale et spirituale. Possunt tunc, si careant tali privilegio papæ, eligere judices in suis ditionibus, eisque concedere auctoritaiem cöndemnandi malefactores ad moricm, prout reéta ratio et justitiae leges dictabunt, ut expressè docet D. Thomas hic, ad 3, et tenet Glossa super canones citatos. Idque jure communi ipsis competit, quia scilicet per hanc delegalionem et commissionem in generali , non amittitur mansuetudo ecclesiastica. Unde etiam concionatores licitè possunt exhortari prætores et judices, ut malefactores secundùm leges puniant. Item confessarius monere potest et debet judicem suum pœnitentem in foro êoiiscientiæ, ut justè exerceat suum officium etiam in crimiiialibus, eique absolutionem denegare, si notabiliter illi desit. Idem de casuistis dicendum, nempè quòd interrogati, possunt licitè aperire mentem $uam, et consulere judicibus quid faciendum in generali circa €ausas sanguihis. Hinc inquisitores non incurrunt irregularitatem , quando hæreticos brachio seculari puniendos tradunt, quamvis cérti sint, quòd inde sequetur eorum imors; debent tamen servare förmam in cap. Aotimus, de verb. Signif. pr;cscriptam, nempe rogare *11. xiv.

judices nt benignè circa illUs se gefafit. igitur non est indecens, imò necessarium, ut prælati habentes jurisdictiónem temporalem, possint licitè exercere judicium sanguinis saltem per judices delegatos, ex quo id non possunt per semetipsos; cùm ad rectam gubernationem, et reipub. tranquillitatem expediat quòd malefactores puniantur, sicut et ipse legislator, qui leges justas de malefactoribus in communi occidendis tulit, non amisit mansuetudinem, nec incurrit irregularitatem. D. Thomas, 2-2, q. 40, art. 2, ostëndit clericis et episcopis illicitum esse exefcere bellum, et pugnare, tum quia cùm bellica exercitia maximas habeant inquietudines retrahentes animum à contemplatione di• vinorum, interdicuntur clericis, sicut et negotiationes; tum quia ut imitentur opere quod gerunt ministerio altaris in qu0 repræsentatur passio Christi, non competit illis occidere, vel effundere sanguinem, sed magis esse paratòs ad propriam sanguinis effusionem pro Christo qui, Matth.26, Petroin persoiià episcoporum ei clericorum dixit : Converte gladium tuum in vaginam, etc. lnde meritò jure ecclesiastico prohibetur clericis exercere bellum. Causâ 22, q. 8. Si tamen respub. in extremâ aut gravissimâ necessitate constituta foret, aut fides catholica vel Ecclesia periclitaretur, tunc licitum esset clericis in bello pugnare, quia necessitas non habet legem, et est de jure naturali quòd quisquis in his casibus pugnet pro patriâ, præsumendumque est quòd in his, si pontifew adesset, dispensaret ab eà prohibitione ecclesiasticâ,

ARTICULUS IV. Utrùm licitum sit alicui occidere seipsuin.

Divus Thomas, 2-2, quæst. 64, art. 5, conclüdii iw nullo prorsùs casu licitum esse seipsum directè occidere, et cum eo conveniunt omnes auctores.

Probatur 1° ex D. Augustino, lib. de Civitat§, cap. 20, ubi ait: Restat ut de homine intelligamus, illud quod dictum est: Non occides, nec alterum, ner te; neque enim aliud quàm hominem occidit, qu! seipsum occidit. Legendus est D. Augustinus à cap. 47 usque ad 27, ubi refellit rationes et causas quibus aliqui falsò existimare poterant licitum esse seipsum occidere.

Probat insuper D. Thomas triplici ratione. Primò quia scilicet vetatufr isto praeceptö quælibet occisio rectæ rationi repugnans. Atqui nihil Vagis rectæ rationi repugnat quàm seipsum obcidere; quia quælibet res seipsam amat naturaliter, se in esse conservat, et corrumpentibus resistit, quantùm potest ; ergo seipsum occidere est contra rationem et coutra inclinationem naturalem , idque damnârunt etiam gentiles, Cicero lib. M de Officiis, et in M quæst. Tusc., et lib. de Somnio Scipionis. Item Aristoteles 3 Ethic., cap. 7, et lib. 5, cap. 11 et alii. Semperque est peccatum mortale, utpote semper contra legem naturalem, et coutra cliaritatem quâ quilibet seipsum diligere debet. In quo differt ab occisione proximi, seu alterius, quæ non semper est contra rationem, ut occidere malefactores auctoritate publicâ, etc. Secundò, quia quælibct pars,

[ocr errors]

id quod est, cst totius. Sed quilibet homo est pars communitatis, proindeque id quod est, communitatis cst. Ergo seipsum interficiendo, injuriam illi facit, privando eam membro et parte, utdocet Arist. 5 Ethic., cap. ultimo. Ilinc meritò respub. cadavera eorum qui se interimunt remittit carnifici suspendenda , deinde per vicos et plateas publicè raptaiida, ct tandem in :sterquilinium projicienda , 'absque sepulturà. Jure etiam canonico, causâ 25, q. 5, can. Tu diristi, can. Non est, et can. Placuit, prohibetur nc pro istis homicidis, fiant ullæ oblationes et commemorationes, et ne cum Psalmis cadavera hæc ad sepulturam deducantur. ertiò, quia vita est quoddam donum divinitùs homini a ttributum, et ejus potestati subjectum, qui occidit, et vivere facit; et ideò qui seipsum vitâ privat, in Deum peccat, sicut qui alienum servum interficit, peccat in dominum, cujus est servus, et sicut peccat ille qui usurpat sibi judicium de re sibi non commissâ ; ad solum enim Deum pertinet judicium mortis et vitæ. Deuteron. 52 : Ego occidam, et ego viverc faciam, et homo non est dominus suæ vitæ. D. Thomas in resp. ad M argum. concludit quòd homicidium est peccatum, non solùm contra justitiam, sed etiam contra claritatem ; et ex hàc parte occisio sui ipsius est peccalum coutra charitatem, per comparatioiiem ad seipsum. Per comparationem verò ad rempub. et ad Deum, habet rationem peccati etiam per oppositionem ad justitiam. Joannes à S. Thomâ multis argumentis probat istum solùm peccare contra justitiam legalem et generalem: Bannes verò hic contendit peccare etiam contra justitiam particularem et commutativam, esseque verè homicidam, et solùm pcr accidens à restitutione excusari ex impossibilitate, nempe quòd ejus vita ad reipub. custodiam redire non possit, idque colligi potest exemplo servi quo utitur D. Thomas. An verò quidam possint invincibiliter ignorare, in omnibus casibus sui occisionem directam esse lelhale peccatum, aflirmat Diana, tom. 8 Coord. resol. 49 et 50; negant verò Cajetanus, 2-2, q. 124, art. 5, et alii. D. Aug.,lib, 7, de Civit., cap. 17, ait: Tantò quis fit nocentior, cium se occiderit, quantò innocentior in causâ fuit, quâ se occidendum putavit. Hinc D. Thomas hic, ad 2 infert quòd non est licitum ob quodcumque 'peccatum commissum, occidere seipsum, nec etiam judicii : ille enim qui habet publicam potestatem, po' test malefactorem occidere per hoc quòd potest de ipso judicare: nullus autem est judex sui ipsius. Ei &amen licet se committere judicio aliorum, et D. August., lib. 1, de Civit., cap. 17, ait: Judas cium se occidit, sceleratum hominem occidit : et tamen non solùm Christi, verùm etiam suæ mortis reus finivit hanc vitam, quia licet propter scelus, alio scelere suo occisus est. Tempus salubre pœnitentiæ sibi adimit, qui hoc facit. D. Thom., ad 3. Hinc nemini licet seipsum occidere ad vitandum peccatum futurum ob timorem, scilicet ne in illud consentiat, ait D. Thomas, ad 5, quia non sunt facienda mala, ut cveniant bona, vel ut vitentur.mala, praesertim minora, et minùs certa. ln

[ocr errors]
[blocks in formation]

D. August., lib. M, de Civit. cap. 25 ct 27, id mirè reprobat. Hinc nemini licet seipsum occidere ad vitandam in se violentiam et peccatum alterius. Sic non licet mulieri, ait D. Thomas, seipsam occidere, ne a' alio corrumpatur: quia non debet in se committere crimen maximum, quod est sui ipsius occisio, et vitat minus crimen alienum. Non enim est crimen mulieris per violentiam violatae, si consensus non adsit: quianon inquinatur corpus nisi de consensu mentis, ut B. Lucia dixit. Constat autem niinus esse peccatum forni. cationem vel adulterium, quàm homicidium, et præcipuè sui ipsius. Dehoc legendus est D. August., lib. H, de Civit., cap. 18, et c. 10, ubi factum Lucretiæ egregiè ventilat. Nec D. IIierowymus contrarium sensit, dùm supercap. 1 Jonæ ait: In persecutionibus non licet propriâ manu perire, absque eo ubi castitas periclitatur. Nam τὸ absque, hic non dicit exceptionem et exclusionem, sed continuationem et inclusionem sicut Cant. 4 dicitur: Absque eo quod intrinsecùs latet; et 2 ad Corinth. M l : Præter ea quæ extrinsecùs sunt, etc. Sic e:;iin dgetores commiiniter D. Hieronym. interpretantur, additque Bannes quòd dùm laudat I.ucretiam et similes feminas, non proponit exempla à christianis feminis imitanda, sed ad eas confundendas, quæ à levioribus commodis abstinere nolunt ad castitatis custodiam. Hinc nemini est licitum seipsum interficere ut infamias, labores, ægritudines, paupertatem, aliasque hujus vitae miserias et ærumnas evadat; quia, ut ait D. Thomas, ultimum malorum hujus vitae, et maximè terribile est mors, juxta Arist. in 3 Ethic., ideòque inferre sibi mortem, ad alias hujus vitae miserias evadendas, est majus malum assumere ad minus vitandum. Subditque angelicus doctor, quòd sibi mortem inferre ad vitanda mala pœnalia, habet quidem speciem quamdam fortitudinis, propter quod quidam seipsos interfecerunt, æstimantes se fortiter agere, de quorum mumero fuit Razias 2 Machab. 14; non tamen est vcra fortitudo, sed magis quædam mollities animi non volentis mala poenalia sustinere, ut docet Aristot. 5 Ethic., cap. 8, D. August., lib. de Civitate, cap. 22, 25, 24 et 25. Ilinc denique infert D. Thomas non licere homini seipsum interficere, ut ad immortalem et feliciorem vitam transeat quia transitus de hàc vitâ ad aliam feliciorem, non subjacet libero hominis arbitrio, sed potestati divinae, sicut et ejus ingressus per nativitatem, prout ponderant Lactantius, lib. 5, cap. 18, et Tullius locis citatis, et D. Aug., lib. 1 de Civit., cap. 20. Rationem hujus radicalem affert D. Thomas hic, nempe quòd homo constituitur dominus sui ipsius per liberum arbitrium : et ideò potest de seipso disponere quantùm ad ea quæ pertinent ad hanc vitam, quæ hominis libero arbitrio regitur, non tamcn quantùm ad ea quae non subjacent sub arbitrio. Ad exempla Samsonis, Eleazaris, et quarumdam sanctarum mulierum, quæ tempore persecutionis

« VorigeDoorgaan »