Pagina-afbeeldingen
PDF

verò quòd non teneaturexjustitiâ ad reddendum alteri quod suum est referendo hanc debiti redditionem ad bonum honestum, scilicet ad finem promissam in matrimonio et justitiam servandam. Nec refert quòd alter conjux petendo peccet. Nam et quando petit solius delectationis gratià, peccat venialiter; et tamen reddens nullo modo peccat : dùm enim opus non est de se malum, imò est debitum, solùmque efficitnr malum ex fine aut intentione malà petentis, aut ex alià circumstantià extrinsecà operantis, tunc illud reddens non censetur consentire nec cooperari peccato illius; quia non cooperatur propter eumdem finem, sed alium honestum habet. Igitur in casu proposito, quamvis conjux vovens alterum petentem corrigere ac precibus avertere debeat, si existimel se proficere posse, ad hoc præstandum charitate impellente; si tamen adbuc urgeat ac à petitione desistere molit, potest tunc, imò debet reddere debitum, cùm ad id ex justitiâ teneatur. Tandem quando uterque conjux communi consensu'et woluntate ambo castitatem voverunt, adeò tenenuur illud votum servare, ut si ante obtentam dispensationem coeant, sacrilegium committant; tunc enim ncuter absque peccato mortali petere de{)itum aut reddere potest; quia uterque renuntiavit juri suo quod habebat in corpus alterius, propter quod poterat ejus votum castitatis irritare, liberatque hoc ipso alium à servitute et obligatione reddendi debitum, ac se privat jure petendi, sicque alter non tenetur, imò neqme potest licitè reddere. Et rursùs voto castitatis obligatur continere, nec potest absque sacrilegio cum alià fornicari; quòd si copulam extra matrimonium habeat, alter conjux non eximitur propterea à voto, quia obligatio unius, ab alterius quidem obligatione pendet, non tamcn ab observantiâ voti alterius. Caus. 33, quæst. 5, cap. Quod Deo. Quamvis autem per tale votum conjuges absolvantur à debiti conjugalis usu, minimè tamen à mutuâ cohabitatione aliisque obsequiis, quia iila non conncctuntur necessariò nec dependent à debiti obligatione. Verùm non tenentur, nec debent in eodem lecto simul recumbere, ob probabile periculum incontinentiae. Quòd si post mutuum illud castitatis votum sibi remittant illam juris renuntiationem in corpus suum, sibique exiger;di et reddendi debitum conferant potestatem; erunt quidem sacrilegi voti transgressores; verùm remissio tenebii et erit valida, quamvis illicita; sicut et qui vovit de non vendendo equum, si postea vendat, tenet venditio, licet sit sacrilega et peccaminosa. Unde isti conjuges postea tenebuntur reddere debitum alteri, tanquàm ad pristinam servitutem redacti : neuter tamen poterit sine peccato petere obstante voto, nisi priùs dispensationem obtineant. Observandum quòd si conjugati verè non emiserint votum continenti:e, sed solummodò pactum inter se fecerint, proposuerint, aut renuntiaverint simpliciter de non petendo debito, tunc licitè possunt non continere ac redire ad usum matrimonii, sibi invicem remittentes ac dissolventes istud pactum, propter periculum incontinentiæ : imò si adsit tale periculum, per Erclesiam cogendi sunt ad redeundum

in pristinum statum, quia tunc ista conventio censetur temeraria et periculosa. Colligitur secundò ex verbis D. Thomæ supra relatis quòd vir et uxor in directione ac gubernalione domûs et familiæ mon sunt pares. Nam vir est caput mulieris, quæ proinde est ipsi subjecta in dispensatione domûs ac regimine vitæ : ideòque maritus vota multa uxoris circa hujusmodi irritare potest, quæ è converso si essent à marito facta, uxor irritare non posset, nisi aliunde actui conjugali afferrent præjudicium, prout jam dictum est. Sic vir absque consensu mulieris potest vovere eleemosynas, peregrinationes non multùm longas, aliqua jejunia, domicilium ad loca pia transferre, et similia quæ uxor nequit irritare, nisi forent præjudicialia debito reddendo : si tamen eadem vota ab uxore emittantur, vir ea potest irritare, non solùm quando sunt in praejudicium actùs matrimonialis, ut nimiæ abstinentiæ, gestatio habitùs religiosi , et alia per quæ matrimonium reddi potest odiosum, in quo vir et uxor sunt paris conditionis: sed etiam quando suut in præjudicium domùs et familiæ, ut largæ eleemosynæ, vigiliæ extra domum, peregrinationes, auditio plurium Missarum in unâ die feriali, aliaque similia vota ab uxore facta, sive aute, sive post matrimonium. Vir enim irritare aut meliùs suspendere potest vota uxoris ante matrimonium emissa, ac eorum executionem impedire pro tempore constantis matrimonii; ita tamen ut eo dissoluto reviviscant. Caus. 33, q. 5, cap. Noluit. Quamvis enim actus liber, quo mulier ante matrimonium vovit, non fuerit viro subjectus, et sit omninò præteritus, materia tamen illa voto promissa, est jam planè viro subjecta, quatenùs potest in præjudicium illius redundare. Quidam auctores docent `maritum omnia prorsùs uxoris vota inito matrimonio emissa, et pro tunc implenda irritare posse, nullo excepto, etiam vota non mentiendi et servandi præcepta ; idqne probari potest ex D. Thomà, 2-2, q. 88, art. 8, ad 5, ubi comparat uxorem religioso in vovendo, dicens quia nullum tempus est exceptum in quo prælatus non possit religiosum circa aliquid occupare : nullum votum religiosi est firmum, nisi sit de consensu prælati, sicut nec votum puellæ existentis in domo, nisi sit de consensu patris, ncc uxoris, nisi de consensu viri. Ergo sicut prælatus habet dominium voluntatis subditi, et potest in universum ejus vota irritare, ita et maritus respectu uxoris; cùm enim mulier sit levis, imprudens, et facilis in verbis ac promissis, ideò Deus subdidit ejus voluntatem viro suo in votis emittendis. Numerorum cap. 50, caus. 33, q. 5, can. Noluit. Et can. Manifestum. Et can. Fin. Nullumque est tempus quo non possit vir uxorem ordinare in bonam gubernationem domùs el familiæ. Tandem quamvis uxer non sit subjecta viro quoad materiam præceptorum divinorum, tamen subdita est quoad novam illam obligationem servandi cx voto, quam sibi imponit. Dicendum tamen videtur virum posse duntaxat irritare uxoris vota sine ejus liceiitià emissa quæ sunt in præjudicium domùs, familiæ et actùs matrimonialis; quia tanlùm quoad ea uxor est viro subdita. Nam in votis solummodò potest subdi viro ratione materiæ præjudicialis, non autem quoad voluntatem se voto obligandi absque viri præjudicio, quia matrimonium per se primò et ultimatè ordinatur ad bonum prolis et familiæ. Ergo propter illud tantùm subditur viro, qui proinde non est caput ejus spirituale, sicut superior respectu religiosi, sed politicum, in ordine ad communitatem monasticam. Idque colligitur ex verbis D. Thomæ in initio hujus parag. relatis, quibus indicat solummodò uxorem teneri viro in dispensatione domùs et familiæ; et etiam 2-2, q. 104, art. 5. Nec in loco pro primâ sententià adducto S. doctor intendit facere comparationem æqualitatis, sed tantùm proportionis inter uxorem et religiosum quoad vota. Potest igitur uxor absque mariti licentià, aliqua vota facere, ut recitandi aliquas preces, largiendi eleemosynas ex bonis quorum habet dominium et liberam adininistrationem, non mentiendi, etc. Quæ vir per se loquendo non potest irritare: non enim est dominus materiæ voti nec voluntatis uxoris voventis, nisl quoad illa qua sunt in suumi præjudicium.

§ 3. De votis Religiosorum.

D. Thomas, 2-2, q. 88, art. 8, ad 3, ait quòd religiosus subditus est prælato, quantùm ad suas operationes secundùm professionem regulæ. Et ideò , etiamsi aliquis ad horam aliquid facere possit, quando ad alia non occupatur à prælato, quia tamen nullum tempus est exceptum, in quo prælatus non possit eum circa aliquid occupare , nullum votum religiosi est firmum, nisi sit de consensu prælati.

Ubi S. doctor duo dicit : primùm directè respondet objectioni sibi factæ, nempe quòd religiosi possunt aliqua facere absque licentià prælatorum, puta dicere aliquos psalmos. Ergo multò magis promittere, eò quòd majus sit facere, quàm promittere. Cui argumento respondet S. doctor, quòd etsi ad horam, etc. Secundò statuit istud principium statim in initio, nempè quòd religiosus subditus est prælato quantùm ad suas operationes, secundùm professionem regulæ, quâ abdicavit à se dominium suae personae, voluntatis, operationum et rerum; quod transtulit in prælatuií è cujus nutu dependet; ita ut non sit ampliùs sui juris nec habeat proprium velle aut proprium nolle, sitque quasi mortuus civiliter et spiritualiter mundo. E quibus rectè infert istam conclusionem nempè quòd : Nullum votum religiosi est firmum, nisi sit de consensu prælati, qui gerit vices Dei. Cajetanus hic, Sylvester, v. Votum 3, q. 3, et alii volunt D. Thomam loqui tantùm de voto propriè sumpto, quod scilicet est de meliori bono seu de opere consilii et supererogationis. Potest enim prælatus religioso suo subdito quodlibet supererogationis opus, præter transitum ad arctiorem religionem, inhibere, quia istæ operationes possunt ordinari ad ea quæ sunt regulæ, in quibus religiosus directè subditur prælatosuo; sic et omissiones supererogationis, saltem

indirectè et reductivè ad regulam ordinari possunt. Cùm igitur omne votum habeat pro materiâ operationes aut omissiones ipsius religiosi, consequens est ut religiosus non sit dominus materiæ voto promissæ, cùm religiosus sit subditus prælato in omnibus operationibus exercendis et omittendis, quæ non sunt de necessitatesalutisautpcccata, exceptoexercitioexcedente ea quæ suntregulae,auttransitu ad arctioremreligionem vel statum.Quando religiosus vovet facere ea quæ sunt statuta in regulâ, ut jejunare in feriâ sextâ, silentium tenere, etc., tale votum est de re supererogationis, quando fit de his quæ sunt dispensabilia à prælato; quia est de his quæ sunt religioso ex dispensatione licita, et ad quorum opposita potest cogi à prælato, ut quòd coenet in aliquâ ferià sextâ, etc. Tunc enim prælatus hanc coenam de illicitâ secundùm constitutionem, facit licitam per dispensationem; et oppositum his observantiis est quandoque opportunum ad ea quæ sunt religionis, et propterea commissa est prælatis auctoritas dispensandi. Neque istud est aliquid præcipere contra aut præter regulam, sed secundùm regulam, quæ dat illis auctoritatem dispeusandi, factàque dispensatione regula non obligat quantùmad istud opus. Quando verò votum religiosi esset de eo ad quod quis divinà lege obligatur sub mortali, ut non furandi, non occidendi: vel subveniali, non dicendi mendacium officiosum, autverbumotiosum,etc.,talevotum est firmum, non minùs quàm si à secularibus ficret, quia non est de his quæ subsunt potestati prælati directè vel reductivè, nec quoad qualitatem; ut scilicet de illicitis possit facere licita; nec quoad exercitationem, ut scilicet illas operationes vel earum omissiones à subdito exequendas præcipere valeat. Unde hujusmodi vota irritare nequit; sed potest prælatus ea commutare uomine Dei: et quandoque sunt ita indiscreta ut vovens puniri mereretur pro eo quòd tanto periculo se exponit peccandi mortaliter. Nec oportuit D. Thomam hæc vota specialiter excipere, quia, ut sæpè dictum est, non sunt nisi largè et impropriè vota. Non desunt tamen alii contrarium docentes quia licet praelatus non sit absolutè dominus materiæ præceptorum, quatenùs subditus ad eam obligatur præcepto divino et naturali :benè tamen quatenùs subditus novo vinculo obligari vel non obligari potest, per obligationem peculiarem virtutis religio:iis ortam ex voto, quæ cùm introducta sit tantùm ex subditi voluntate, cujus dominium habet prælatus, consequenter illud votum irritare potest absque suo consensu emissum, aliaque omnia vota regulariter loquendo, exceptis substantialibus religionis, nempe tribus solemnibus; item excepto voto transeundi ad arctiorem religionem, quia in cap. Licet de regularibus, jus canonicum illud à potestate prælatorum eximit, concedendo monachis liberam hujus transitûs facultatem , petito saltem, licct non obtento, superioris consensu. Vide D. Tho:n. q. 189, art. 8. Ratio est, quia cùm voluntas religiosorum plené quoad omnia alia vota sit subjecta, ita ut jure possit proliibere illis ne novis se votorum vinculis obstringant, semperque censeantur conditionata ratione talis subjectionis, meritò poterit irritare vota illa, liberâ obligatione novâ factâ : sicque universaiter verificantur verba hæc D. Thomæ : Nullum votum religiosi est firmum, nisi sit de consensu prælati. Nec propterea peccant religiosi voveutes, cùm non faciant aliquid quod dc jure facere non possint. Ut enim ait D. Thomas, q. 88, art. 8, ad 4, licet votum eorum qui sunt aliorum potestati subditi, non sit firmum sine consensu eorum quibus subjiciuntur, non tamen peccant vovendo, quia in eorum voto intelligitur debita conditio, scilicet si suis superioribus placuerit, vel non remitantur. ^ An autem vota religiosi sine superioris consensu emissa, sint etiam valida, ita ut interim ipsum obligent, donec fuerint à prælato irritata, aut ad hoc sit necessaria ejus confirmatio et ratificatio, sub lite est. Sylvester, v. Votum 5, q. 3, refert duas sententias. Quidam enim negant illud votum tenere, et religiosum non obligari volunt ad illius impletionem, eò quòd consideratâ humanà fragilitate et religionis onere, nulla obligatio addi potest al)sque periculo praejudicii ol)servantiæ eorum ad quæ tenetur ex vi suæ professionis, et sine periculo rcddendi se onerosum aliquando prælato suo et aliis fratribus cum quibus vivit, propter sollicitudines et singularitates istorum voveiitium; quod Ecclesia considerans et simul arctitudinem professionis religicsæ, quæ tanta est, ut omnia alia vota in volum professionis commutari possint, voluit auctoritate Dei, nullum aliud posse superaddi, propler vitandum periculum transgressionis, ut colligitur ex eausâ 55, q. 5, cam. Noluit, et causâ 20, q. 5, can. Monacho. Ergo religiosus quantùm est in se non obligatur ad impletionem voti à se emissi absque assensu superioris, utpote quod est ipso jure nullum. Alii verò affirmant votum esse validum, et voventem quantùm est in se ad illius impletionem teneri, quousque à prælato revocetur : tum quia in illo canone Monacho, cui innituntur adversarii, sic habetur : Monacho non licet vota vovere sine consensu abbatis. Si autem voverit, frangendum erit. Quasi ipso jure non fractum ac nullum : tum quia D. Thomas dicit tantùm, hujusmodi votum non esse firmum, quia scilicet irritari potest; non tamen propterea sequitur esse de facto irritum et nullum : tum denique quia in hujusmodi volis subintelligitur tacitè ista eonditio : si superior non contradicat. Ergo valent quousque renitatur prælatus. Respondeo tamen ex dictis supra, art. 3, quòd si votum fuerit emissum de materiâ prohibitâ à prælato in generali aut in particulari, vel de materiâ praejudiciali regulæ et constitutionibus, non valet*, nec vovens ante consensum affirmativum prælati tollentis prohibitionem, aut dispeusantis, potest illud implere. Et in hoc sensu vera est prima sententia. Quando verò non est de re probibitâ aut præjudiciali, tunc ante praelati consensum est validum et obligatorium, Tuamdiù prælatus non irritaverit aut dispensaverit, quia ista materia est in se licita, et subintelligitur conditio negativa, nempe: si prælatus non contradicat,

me obligo ac promitto Deo dicere septem psalmos, aut jejunare feriâ tertiâ, etc. Proindeque hujusmodi votum obligat, quousque accedat prælati prohibitio aut irritatio : liberumque est religioso tale votum manifestare aut celare prælato, si commodè illud implere valeat. Et in isto sensu vera est secunda sententia.

Prælatus irritare potest vota quæ religiosus professus ante religionis ingressum emiserat potiori jure quàm maritus ea vota uxoris irritare valeat, cùm religiosus plus subdatur prælato, quàm uxor viro. Adde irritationem non esse tunc necessariam, cùm omnia vota juris auctoritate cessent et commutentur in vota solemnia professionis religiosæ, ut habetur de voto ac voti redempt., cap. Scripturæ. Et probat Sylv., v. Votum 4, q. 7, v. Tertium. Superior nedùm irritare potest religiosi vota in religione exequenda, sed etiam explenda pro alio tempore quo erunt sui juris, ut quando erunt episcopi. Itatio est quia licet non possit votum ex parte materiæ irritari, benè tamen ex parte voventis propter subjectionem voluntatis, quâ fuit emissum, prout dictum est § 1, de votis impuberum exequendis tempore pubertatis, ut probat Sylvester loco citato, q. 2, vers. 5. Superior qui concessit licentiam vovendi suo religioso, si ante votum emissum illam revocet, religiosus nequit validè vovere. Et non solùm ante, sed etiam post votum emissum superior illam revocare potest : prudentiâ tamen et judicio uti debet, considerando an utilius ac decentius sit relinquere votum intactum, aut iilud irritare, in re tanti momenti cum justà causât procedendo, ac rationabiliter jus suum ac jurisdictionem exercendo : aliàs graviter peccat, quia est infidelis Deo in re gravi. Ipse tamen subditus manet liber à vinculo voti , quia etiam post concessam eam licentiam religiosus remanet prælato subjectus sicut antea; et superior retinet dominium suum nec non et potestatem votum irritandi, ut docent Cajetanus in utràque Summâ ; Sylvester, v. Votum 4, q. 5, v. 6; Sotus lib. 7 de Just. q. 5, art. M, ut supra ostendimus art. 2. Etiamsi abbatissæ ac monialium prælatæ careant jurisdictione spirituali, possunt tamen religiosarum vota specialia absque illarum assensu emissa irritare, cùm supra earum voluntatem majorem habeant potestatem dominativam, quàm parentes et maritus supra filium et uxorem. Vota novitiorum qui nondùm professionem emiserunt, nequeunt irritare praelati religionum, cum tales novitii sint sui juris, nondùmque habeant subjecti0nem, in quâ fundatur hæc irritatio ; possunt tamen, illa suspendere quatenùs convenienti regimini et obsorvanti;e regulari officiunt. Imò juxta aliquos omnia novitii vota ante professionem emissa, sunt ipso jure suspensa, cùm longè tunc melius sit opera religionis implere, quàm volum cum illis incompossibile. Quòd si novitius dimittat habitum, tunc hujusmodi voto

rum obligatio reviviscit, et tenetur illa exequi. Si verò professionem emiserit, omninò cessant ea vota personalia, et jure communi in solemnia religionis vota commutantur, ut probat D. Thomas, 2-2, q. 88, art. 12, ad 1. Wota autem realia novitiorum, regulariter loquendo, non possunt à superiore suspendi, quia ordinariè observantiam regularem non impediunt : possunt tamen sicut et personalia in opera religionis commutari, nisi fuerint facta in favorem alicujus tertii qui jus in rem promissam et acceptatam acquisivit. Cùm autem isti novitii possint egredi, si in noviciatu contingat aliqua vota ipsis commutari, talis commutatio fieri debet in aliqua opera quæ in seculo exercere valeant, ex hypothesi quòd egrediantur: aucuores circa hæc afferri solent in tract. de Just. et Leg.

Quaeres an religiosus ritè professus qui postea, ob mores depravatos et incorrigibilitatem, expellitur à religione, teneatur adhuc ad vota essentialia professionis, ac præcepta religionis observanda?

Resp. religiosum professum per sententiam definitivam in perpetuum è monasterio expulsum, non teneri ad obedientiam illi superiori præstandam, cùm desinat esse religiosus illius ordinis: tenetur tamen vitam et mores emendare, esse in præparatione animi redeundi ad religionem et obedientiam, si religiosi eum admittere velint. Iterùm si fuerit in sacris in seculo remanere potest ac vivere in habitu clericali sub obedientià episcopi. Item neque ad votum paupertatis strictè tenelur, cùm ad vitam necessaria debeat sibi comparare : ita tamen ut nullâ ratione possit divitias accumulare, aut testamen:um condere, sed bona quæcumque acquirit, ad romanum pontificem vel ad Ecclesiam pertineant, iustar bonorum illorum quæ vacantia dicuntur; quia vota obedientiæ et paupertatis tenetur servare meliori modo quo potest, aliàs mortaliter peccat; si tamen non fuerit in sacris, non tenetur officium recitare. Jejunia verò aliasque observantias religionis non tenetur implere, quia ad ea solùm tenebatur ratione religionis, à quâ tamen fuit exclusus. Ad votum solemne castitatis servandum in seculo manens, omninò obligatur : ita ut sit prorsùs inhabilis ad matrimonium contrahendum, etiamsi non sit in sacris, et si committit luxuriæ peccatum, sacrilegium quoque commitlet. Circa hæc vide Navarrum de regularibus consil. 51. Azorium 1 p Institut., lib. 12, cap. 16, dub. 6 et 9. Sayrum in Clavi regiâ lib. 6, cap. 9, num. 25.

§ 4. De votis servorum.

D. Thomas in hâc quaestione 88, art. 8, ad 2, ait quòd ex quo homo venit ad annos pubertatis, si sit liberæ conditionis, est suæ potestatis quantùm ad ea quæ pertinent ad suam personam; puta, quòd obliget se religioni per votum, vel quòd matrimonium contrahat. Scrvus autem quia est in potestate domini etiam quantùm ad personalcs operationes, non potcst se voto

obligare ad religionem, per quam ab obsequio domini sui abstraheretur. Hujus rationem reddit S. Doctor, 2-2, q. 189, art. 6, ad 2, dicens quòd quia servitus est in paenam peccati inducta, ideò per servitutem aliquid adimitur homini, quod aliàs ei competeret, ne scilicet liberè de suâ personâ possit disponere; servus enim id quod est, domini est. Sed filius non patitur detrimentum ex hoc quòd subjectus est patri, quin possit de suâ personâ liberè disponere, transferendo se ad obsequium Dei, quod maximè pertinet ad hominis bonum. Et q. 104, art. 5, in fine corp., explicans in quo servus sit domino subjectus, ait : In his quæ pertinent ad dispositionem actuum et rerum humanarum, tenetur subditus suo superiori obedire secundùm rationem superioritatis, sicut miles duci erercitüs in his quæ pertinent ad bellum, servus domino in his quæ pertinent ad servilia opera erequenda; filius patri in his quæ pertinent ad disciplinam vitæ et curam domesticam. Et sic de aliis. — Ex quibus deducitur hæc regula generalis, quòd ea quæ hactenùs dicta sunt à nobis de votis subditorum, intelligenda sunt quantùm ad illa in quibus sunt subditi: ita quòd si aliqua sint in quibus non sunt subditi, de illis possint vota facere absolutè valida : secùs si in illâ re sint subjecti, quia tunc vovent de alieno, id est, de eo quod sine alterius licentià dari aut fieri nequit. llinc fit dominum ea tantùm servorum vota irritare posse, quæ sunt sibi praejudicialia, seu per quæ subtraheretur ab ejus obsequio, ut votum religionis capescendæ, de longâ peregrinatione faciendà, de nimià abstinentià et jejunio quibus debilitaretur ac ad serviendum fieret ineptus. Et sic de aliis similibus quæ obsequio debito praejudicant et possunt esse impedimento: secùs vero illa vota quæ nullum domino praejudicium afferunt, nec ejus obsequium impediunt. Unde potest servus invito domino vovere castitatem, aliquas preces et abstinentias moderatas, item observantiam praeceptorum naturaliumacdivinorum,nec dominus talia vota etiam supererogationis irritare potest. I{atio est quia potestas domino competit ratione servitutis debitæ : quare solummodò extenditur ad ea vota irritanda qu;e minuunt aut defraudant servitium : secùs verò ad ea quae sine præjudicio obsequiorum impleri possunt , cùm in his non sit subjectus domino, sed existat sui juris; non enim dominus est superior quoad voluntatem servi simpliciter, sed tantùm ratione servitutis ei debit;e, et hæc doctrina procedit non solùm de voto emisso tempore servitutis, sed etiam de eo quod fecit antequàm foret servus : si enim obsequiis præjudicium afferat, potest quidem à domino irritari : cessante nihilominùs statu subjectionis reviviscit, prout dictum est de voto uxoris; quia scilicet post adeptam libertatem, adimpletio illius nullatenùs domino praejudicium affert. Vota à servo tempore servitutis emissa, quæ tunc non fuerunt à domino irritata, ab eodem postea quando libertatem adeptus ille fuit, irritari nequeunt, quantumvis durante servitute non fuerint ab ipso confirmata. Ratio est quia jam cessavit domini superioritas et praejudicium, proindeque non subsistit ampliùs facultas et ratio irrita;ιιii

vota servi in domino. — Dominus non potest irritare vola quibus servus promisit se aliquid adimpleturum tempore quo erit sui juris, quia tunc nullo modo praejudicant domino. Non potest tamen paterfamiliàs vota famulorum et mercenariorum propriè irritare, quia cùm mancipia non sint, illius dominativæ potestati non subduntur. Poterit tamen impletionem votorum obsequio sibi debito præjudicantium, usque ad terminum famulatûs suspendere, ut docent Sotus, Suarez, Sanchez, Bonacina et alii quos refert et sequitur Candidus art. 13 deWotis, in fine.

ArticulUs IV. De dispensatione et commutatione votorum.

In hujus secundæ quæstionis decursu jam attulimus varios modos quibus aliquis ab obligatione voti impediri aut liberari possit, nempe vel ex parte materiæ, vel cx parte intentionis voventis, vel ex defectu libertatis et deliberationis ad vovendum requisitæ.

Item cessatione votum tolli ostensum est, quando scilicet quis ob aliquam causam, aut usque ad certum tempus votum emisit: v. g., vovit aliquis de non intrandâ aliquâ domo ob periculum quod animæ suæ imminet ex habitatione mulieris impudicae, eâ recodente aut mortuâ, cessat tale votum. Item aliquis vovit singulis feriis sextis per unum duntaxat annum jejunare, expleto illo anno, votum cessat. Et sic de aliis similibus, quia non obligat votum ultra intentionem voventis. Item quia votum est particularis quædam lex : in eo sicut in lege, locum habere potest epiikia, seu interpretatio et declaratio quædam illius deobligationis in isto casu particulari, utpotè quia tunc ejus adimpletio foret illicita, juri naturali et rectæ rationi contraria; v. g., quis vovit non comedere carmes, et in eum locum devenit, ut non inveniat alium cibum, ita ut nisi carnes comedat, fame est periturus. In hoc casu votum non obligare ipsa æquitas et ratio naturalis dictat : eâ tamen necessitate transactâ, manet iste voto adstrictus sicut antea. Item irritatione votum reddi nullum ac invalidum, per totum articulum tertium præcedentem demonstravimus, ostendentes omnes illos qui habent potestatem dominativam in eos qui vota emiserunt, illa irritare posse, proindeque hanc potestatem non esse spiritualem et ecclesiasticam, sed dumtaxat civilem et politicam; nec ex jure ecclesiastico, sed naturali descendere. Et per illud, irritatio differt à dispensatione et coinmutatione votorum : debet enim potestatem ecclesiasticam et spiritualem, seu jurisdictionem in eos qui vota emiserunt habere omnis qui dispensat aut commutat ea. Hinc fit parentes, maritos, dominos posse quidem irritare vota filiorum, uxorum et servorum; non tainem dispensare nec commutare; et è contra summum politificem et episcopos fidelium vota commutare ac dispensare posse, sed non irritare, defecto scilicet potcstatis dominativæ in iilos. Prælati vcrò

religionum cùm gaudeant utrâque potestate, dominativâ scilicet et spirituali in suos religiosos, illorum vota irritare et commutare ac dispcnsare valent, quod etiam summo pontifici competit, utpotè quia non minorem habet auctoritatem in religiosos quàm ipsorum praelati, et censetur esse supremus omnium ordinum prælatus generalis. Differt adhuc irritatio à dispensatione, quòd dispensatio requirit causam, secùs irritatio. ~n D. Thomas, 2-2, qu. 88, art. 10, docet eodem modo ratiocinandum esse de dispensatione voti ac de dispensatione legis. Lex autem ponitur respiciendo ad id quod est ut in pluribus bonum. Sed quia contingit hujusmodi in aliquo casu non csse bonum, oportuit per aliquem determinari in illo particulari casu legem non esse servandam. Et hoc propriè est dispensare in lege : nam dispensatio videtur importare quamdam commensuratam distributionem, vel applicationem communis alicujus ad ea quæ sub ipso continentur; per quem modum dicitur aliquis dispensare cibum familiæ. Similiter autem ille qui potet, quodammodò sibi statuit legem, obligans se ad aliquid quod est secundüm se, et ut in pluribus bonum : potest autem contingere quòd in aliquo casu sit vel simpliciter malum, vel inutile, vel majoris boni impeditivum; quod est contra rationem ejus quod cadit sub voto. Et ideò necesse est quòd determinetur in tali casu votum non esse servandum. Et si quidem determinetur absolutè aliquod volum non esse servandum, dicitur esse dispensatio voti. Si autem pro hoc quod servandum erat, aliquid aliud imponatur, dicitur commutatio voti. Unde minus est rotum commutare, quàm in voto dispensare : utrumque tamen in potestate Ecclesiæ consistit. Hactenùs D. Thomas. — Sicut igitur dùm quis beneficio et favore principis ab aliquâ lege solvitur et eximitur, ab eâ dicitur solutus et dispensatus: ita, dùm quis ecclesiasticâ potestate à voti vinculo solvitur illiusque obligatione liberatur, dicitur in voto dispensatus. Unde dispensatio ista definiri potest ablatio vinculi et condonatio obligationis voti, nomine Dei facta à gerente vices illius : est actus jurisdictionis spiritualis, non verò ordinis. Unde episcopus nominatus, electus et à summo pontifice confirmatus, etiam nondùm ordinatus nec consecratus episcopus, habet istam dispensandi potestatem. Esse in Ecclesiâ Dei hanc potestatem dispensandi in votis, colligitur ex illo Matth. 16: Quodcumque sofveris super terram, erit solutum et in cælis. Hæc eniin verba, et similia quæ habentur Matth. 18, doctores communiter intelligunt de solutione cujuscumque vinculi ad salutem spiritualem animarum rectamque Ecclesiæ gubernationem conducente, proindeque de dissolutione votorum ; cùm per eorum dispensationem, animarum saluti rectæque gubernatioui provideatur, prout optimè declarat Innocentius papa I, q. 7, can. Dispensationes. Et colligitur ex immemoriali Ecclesiæ consuetudine. Ratio est, quia ista dispensatio se extendit tantùm ad materiam voti, hoc nimirùm sensu, ut id quod sub voto cadebat, seu quod erat materia voti, yer absolutionem non sit ampliùs materia illius:

« VorigeDoorgaan »