Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub
[merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small]

VEN. GUIBERTUS

ABBAS SANCTÆ MARIÆ DE NOVIGENTO.

GUIBERTI OPERA

Prodeunt nunc primum in lucem una cum appendice ad librum tertium De Vita ipsius,

nimirum Hermanni monachi libri tres, De miraculis S. Mariæ, sive De reparatione Laudunensis ecclesiæ ; De Gestis Bartholomæi episcopi; ac De origine et incremento Præmonstratensis ordinis. Item Notæ et observationes vetustis monumentis refertæ ad quosdam V. Guiberti libros. His accedunt additamenta in quibus Vitæ S. Geremuri, B. Simonis comitis Crespeiensis, et S. Salabergæ abbatissæ ; nec non Hugonis Rothomagensis archiepiscopi libri tres Dogmatum Christianæ fidei contra hæreticos sui lemporis; et Roberti de Monte Accessiones atque Appendix germana ad Sigiberlum,

Omnia studio et opera domni Lucæ d'Achery, monachi Benedictini congregarionis S. Mauri.

'Lutetiae Parisiorum, sumptibus Joannis Billaine, via Jacobra, sub signo S. Augustini, MDCLI.)

PROLEGOMENA.

AMPLISSIMO

DD. MATTHÆO MOLE

SENATUS PARISIENSIS PRINCIPI.

Quo tandem animo, protopræses amplissime, Guiberlus hic noster orbem denuo lustrare gestiat, non satis mihi compertuin minime dillitebor. Jam per mulla temporum curricula in bibliothecæ tranquilla slalione posilus dormierat inter mortuos liber Guiberlus; quis suscitavil eum ? Cerle quidem non odit lucem qui summo labore et cura permaxima lol pestiseras ævi sui errorum hæreseonique tenebras e mentibus liominum et coram el scriptis propulsare, atque divini verbi ac theologicæ veritatis præconibus facem præferre non destitit : ut coævis verbo, sic el posteris nunc scriplo, novo quasi exortu affulgeat sapientissimus abbas; memor sapientissimi regis effati, imo Sapientize increalæ : Sapientia abscondita, el thesaurus invisus, quæ utilitas in utrisque (1)? Allamen meminit doclus iste Scriba , qui proseri de thesauro suo nuva el velera (2), quod veritas odium pariat, quod et omni sieculo non desint qui maledicunt diei (3), quique sugientes lucem, privala ne arguantur opera, aliorum insultant operibus. Quo pacto itaque tam diuturnu quieli valedicere non limel? Quare nedum lucentem, sed arguentem audet lisce temporibus aperire veritalem? Quantum capio, proloprases illustrissime, idem quo usiis est dum in vivis agerel, nunc etiam adbibere consilium ducit opportunum. Dum eleuim operi cuipiam extremam manum imposuissel, velleique

uris facere publici, nihil babuil antiquius quam ut procerum animos sibi devinciret, patronosque omni fide majores suæ compararel doctrinæ, quæ (licet SS. Patrum scriptis omnino consentiens, quod allis lærentes radicibus errores, mores perversos ac nefarios usus impelerel) passa esset periculum, ni prodeunlem sublimior lulala fuisset aucioritas. Quid ergo mirum si nostra hac ipsa lempestate nonnisi cujusdam vindicis acerrimi sapientissimiquc freius auspiciis in publicum prodire detrectat ? Verum enimvero quem

(1) Eccli. xli, 17.
(2) Matth. XII.
(3) Job 11, 8.

PATROL. CLVI.

1

amabo strenuiorem le sapientioremque desideret solertissimus abbas? Neque porro in nac gravissimorum temporum procella, ubi anxiferas Amplitudinis Tuæ curas advertit, quibus non modo reciprocati juris controversias clienlumque res geris, sed universi quoque regni prospicis saluti, suspensus hæret luis sistere se liminibus; neque lasso negotium facessere verelur; si quidem quo pollet ingenii lumine le novit omni el animi et virium contentione superiorem evasisse : scivil lanlorum negotiorum mole recreari, nunquam vero deprimi invictissimum MOLE.

Nactus igitur heroem clarissimum, virum Themidis in throno residenlem, atque adeo präsidentem; cum -ingenii sui selu multiplici liberius redit ad vitam lua tutela sibi superstes Guibertus; et sibi suisque operibus, le supremo Judice lucem reddila magnopere gratulatur. Qua in re profecio baud est Guibertus vulgari prudentia præditus, qui sub hujus æquissimi præsidis infulis solummodo se lutum existimat, in cujus patrocinio, si viveret, versaretur; imo singulari sapientia illustratus, qui ob quorumdam livorem de causa nam

stani belli causa [4]) nonninii deprecaturus apud Molæum causam collocal ne cadat. Quis enim judici supremo, eidemque justissimo audeal refragari ? Si Guiberlum nullius reum arbitreris, insonis eril; si tuæ acceptus fuerit æquitati, cemula virtutis invidia vel proderit vel nocebit nihil, quippe id ratum suisque absolutum numeris facile cuique videbitur, ubi acerrimi præses judicii suo dignum assensu et nominc comprobari.. Felix utique quod lalem patronum compererit, qui tolus regiis publicisque rebus addictus maximam autumat felicitatem, si lulum se in tuendis eruditis viris, et maxime arcliorem vitam profitentibus, libentissime offerat, impendat. Sic mortuum laudibus effero antistitem, qui se suaque avel offerre bene beateque viventi, omniumque jura videnti, legum antistiti.

Vides igitur, princeps senatus oculatissime, cur in tuum, quin el justitiæ sinum, se recipiat abbas Novigentinus. Vides cur se libi unice sistal, cur in purpura lua decus ambiat, cur auctoritatem in lua sapientia quærat, cur luum nomen in operum suorum fronte deposcal. Rursus cum suo culiu orbi universo reviriscere conatur, el rescindere sepulturam suam, tenebras (5). Quidni se ad solem orbis Gallici illico converlat? Solem dixero, qui tot augustæ senatorum coronæ sidera oculat (6); quem tot eliam purpurati Patres de!niranlur :

Solemque suum, sua sidera norunt (7); sicque le judicante, le jubente, oritur ul Lucifer nunquam passurus eclipsim, nedum occasum.

Sin vero (quamvis plene suis in scriptis causam peroraverit suam) sciolorum censuram pertimescal, in quibus plurimum malitiæ, sapientiæ parum (8); ecquid mirum si te appellet scientiarum omnium oflicinam, intellectus humani finem, perfectionem el lerminum (9), et quod res postulat, judicem reos severissime punientem?

Haec ad volivum munus Guiberlo plus satis esse videbantur, prolopræses amplissime, licet illum cause permullæ moverint æque graves. Movit imprimis lua in Deum religio singularis, mira justitia, cælestis temperantia. Religio, qua Deo obstrictus, religalus, ipsum intima mente veneraris, sequeris; et qua, ulpole primus supremæ curiæ præses, ipsi cullum lanquam primo rerum omnium principio, excelso animo "haudquaqnam desinis exhibere. Justilia, qua summum jus in leipsum exercens, summo Judici te tuaque omnia resers. Temperantia, qua summo rerum Domino, dominium, quo sub rege polles, demittis, parum est, submillis.

Quamobrem non mihi, non Guiverlo, sed virtutibus tuis debes quod abbas se tibi devoveat, qui te Dco iclum derovisti; debes quod supplex Nongentinus ad justiliæ luæ oracula recurrat, qui justi Judicis aucloritati omnia debere, vicesque gerere profiteris ; debes quod mortuus iterum per le reviviscat; qui :animum tuum vitæ et necis auctori Deo jampridem consccrasti.

Movit tua in regem et patriam pietas eximia, quam religionem secundæ majestatis appellavit Tertullianus (0) : ut verum sit quod nihil hacce tua pietate præcellentius dici aut excogitari queat; ipsa est enim qua rerum labantem stalum inter lot necis discrimina erexisti, succolasli, roborasti; ipsa est qua inflexibili humero tantam rerum sustinens molem, immolum Galliæ regnum reddidişli, utpote constanlissime suffullum hujus tuæ pietatis partu triplici, lide nimirum, conslantia prudentiaque velut solidissimis columnis. Inde fit ut non luam duntaxat, sed immortalis memoriæ Ludovici Justi prudentiam demirelur : hanc, le cum summum senalus principem elegerit; illam, cum cuncta solerler egeris. Te res in dicun:do

(4) Æneid. vii.
(5) Tertul. De resurrect. carn., c. 12.
16) Trebel. in Claud.; Plin. lib. XXXIV.
(7) Æneid. vi.
(8) S. Bernardus.
(9) Averroes, De Arist. i de aniina.
(10) Apologel., c. 35.

jure quantus es effecit; tu in regem natumque ejus optimum Ludovicum feliciter regnantem, exsulalo feroci discrimine, poleslalem refudisti. Sicque per le qui nequaquam esse desierat, quodammodo tutius rex fuit, quando, melropoli Franciæ suo conciliata principi, a quo minime exciderat, throno melius asseri visus est.

At aliunde si Guiberlum foveas, si luigeat in orlu suo, le jubente, quia noster est, non magis qua sis in abbatem istum benevolentia, quam incredibilem erga me universosque congregationis S. Mauri Benedictinos humanitatem declarabis. Et vero quam liquido jam dudum declaraveris, non est quem fugiat. Accepimus, præses humanissime, quæ fuerint familiae nostræ per Galliam initia, inspicimus quæ sint incrementa, suspicimus utrumque beneficium congregationi nostræ ab Amplitudine Tua sludiis assiduis impensum : utrumque ex lua benignitate velut ex fonte uberrimo scalurire, perennare, nobis gratulantur benevoli nec invidi negant. Tu namque cum procuratoris regii munere fungereris, cura nascentem excepisti; inde ubi ad summum justitiæ tribunal lua le virtus extulit, ne tum quidem curatoris pro ea partes exuisti; ası majori auctoritate suffulciens, adolescentem juvisti præsidio, obfirmasti opera, jure protexisti.

Insuper placere sibi mirifice venerandam veterum scriplorum doctrinam pro sua erga omnes urbanilate milii significavit Amplitudo Tua; dum enim epistolam S. Barnabæ a Menardo nostro elucidatam, tuo dicalam nomini, obtulissem, scrulandis bibliothecis, antiquioris ævi doctoribus e pulvere excitandis, ac suo restituendis nilori, tua præluxit, quæ mihi summa est, auctoritas. Proinde placebit et opella, quam in edendis observationibus quantulamcunque collocavi; non quod Guiberto lucem afferre queam, verum quod nimium splendorem, qui debiles forsan oculos perstringeret, moderari utcunque nitor. Placebit, inquam, utpole in luo Benedictino congregationis S. Mauri solo sata nalaque, ad te pleno ac solido jure refunditur; nimirum fundi dominam sequuntur fruclus. Placebit tandem non quia edidi, sed quia judicasti, imperasti. Tibi enim dedit Deus summum rerum judicium, mihi obsequii gloria relicta est (11). Relicta est et cunctis congregationis nostræ alumnis, quod omnium votis desert ac profitetur Amplitudinis Tuæ deditissimus

F. LUCAS D'ACHER Y. (11) Tacit. lib. vi, post inilium.

LECTORI.

Com muita quæ hic præfari oporterel, in obser- A Commentarios, seu Moralium Geneseos lib. X, supvalionibus allexui, non est quod prolixo le proloquio, peditavit Bibliotheca Regia. Lector erudite, distineam. Hæc pauca le duntaxat Tropologiarum in Osee, Amos el Lamentationes præmonebo. Sæpe et mullum apud me dubius el Jeremiæ, apographum perantiquum ( monasterii anceps sui, num sludium el operam in edendis Ve quondam Valcellensis cong. Cisterciensis in diæcesi nerabilis Guiberti de Novigento Operibus collocarem, Cameracensi) a decennio germanus meus Eustachius necne, erant enim el præ manibus velustiora; ad d'Achery. fuere interim viri doctrina, sapientia et pietate Tractatum de Incarnalione contra Judæos ; clarissimi, quibuscum de antiquis auctoribus tene Lib. de laude B. Mariæ ; Iris hactenus obvolutis confabulando, incidissem Opusculum de virginitale, e codice ms. collegii in præfatum abbateni, magni Anselmi discipulum; Parisiensis S. J. indicio R. P. Jacobi Sirmondi exdeque illius recondita lilleralura, doctrina, verborum prompsi. venustale et eloquentia, nec semel sermones ultro Epistolam de buccella Judæ data primum in bibljócitroque habuissemus, me sæpiuscule compellarunt theca V. C. Joannis Bigot in Rothomag. vectigal. et aliqui sunt obtestati, quatenus Benedictini Ope curia senatoris, exscribi curavi ; deinde ad bina

B rum prelo commillendorum, provinciam ego Bene mss., alterum Bibliothecæ Regiæ, collegii Parisiens. diclinus susciperem. Quorum suasionibus impulsus S. J. alterum, conluli. ad opus aclulum me libenter accinxi, pervolvi sche De pignoribus sanctorum libros tres muluavit Didulas diligentissime, curiosos antiquitalum explora

bliotheca Regia. lores conveni, omnes bibliothecarum (ad quas patuit Cæterum præfatos ejusdem bibliothecæ, velut et adilus) forulos pluteosque parlim ipse perlustravi, collegii Parisiensis codices (si conjecturis indulgere partim perlustrandos curavi; et quidquid menti, liceal) juris olim exstilisse Novigentini cænobii, quod rem banc illustrare posset, occurrit, conqui- alque adeo Guiberli (quippe ferunt ipsius elalen:) sivi

inilium cujusque voluminis præmonstrat. Ac primo quidem libellum, Quomodo sermo fieri Historiam Jerosolymitanam, sive Gesta Dei per debal;

Francos, primus evulgavit Jacobus Bongarsius ulla

cum aliis ejusdem historix scriptoribus an. 1611, cui a Præ manibus esse ubi advertissem plurima anticollectioni titulum fecit, ab Guiberto mutualum, quitat's monumenta, mediæ el auctoris nostri alatis Gesta Dei per Francos. Nos vero in hac editione re maxime (auctores enim nondum editos sæpius, alios petita libros in capita digessimus. Sancti Remigii perraro ad testimonium ciio), mentem induxi dala Remens. codex, manu peroplina exaralus, suppetias occasione identidem ea interneciere, ea de re nimi. eorum quæ in fine libri noni, alio ab auctore editi, rum, ut ejuscemodi mercium appelentibus, aliquodesiderabantur, ivit. Usi quoque sumus altero Cor usque, dum majora parant nostri, facerem satis. In Jeize antiquæ ms., quo plerisque in locis nævos qui iis animo proposui nihil non discussum, nihil non Jibrarii forsan vitio, sive typographorum oscitantia, fidei oplimæ eventilare. Scio nihilosccius ego, et irreptarant, abstersimus. Versus ordinatim poetico probe teneo, neminem esse tam selicem, qui non more disposuimus; adornavimus oras diversis pas subjectus sil errori, el hoc non dementis esse proprium, sim adnotationibus.

sed hominis. Itaque, Lector benevole, æquanimitatis Postremo abbatis nostri Librorum de vila sua apo luæ erit si quæ errala, leniter et amice castiges; si graphum tantummodo invenire las fuit, graphice quæ chartarum, diplomalum, aliorumve similiuin quidem ac recentiori manu scriplum, sed mendis displiccant, quæso illa ne facessant negotium : ec

B scalens quampluribus, inversa verba, sententiæ in quis enim hominum volis omnium respondere lerdum aut mulalæ aut prorsus sublatæ, ut nonnulla quibit ? penitius inspicienti mihi fuerint vix non divinanda ; Quoniam haud ad solitam magnitudinem volunien calera vero quæ me præleriere verba, eorum loco excrescere animadverteram, quædam ad illustranpuncta supplevi, seu margini ascripsi quædana alia.

dos Guiberti libros De vita sua observationilus Audiveram sane et multoties repetitum agnoveram,

additamenta subjunxi; nempe, Vitum S. Geremari autographum ad nostra tempora inter Ecclesiæ Lau abbatis, ex monasterio Conchensi; Vitam B. Simonis dunensis relusios codices asservatum, ac postmin

comilis Crespeiensis, quae ex codice ms. Coenobii dum antiqua rei perito viro D. Dey, Doctori Pari Ursicampi ad me transmissa est : Vilam S. Salasiensi (qui pridem obiil), collalum; quas aulem in berge S. Joannis Laudunensis proto-antistila, cujus manus posthac devolutum fuerit, omnem movi lapi- quidem cra lexemplar, sed adeo mendosum, uti spem dem quatenus comperire valerem, scd frustra. ejus evulgandæ prorsus abjccissem, ni prasto adfuis

Et cum Guibertus tertio libro De vila sua potissi set noster D. Placidus Bertheau, eamque ipsam ope mum referat qui cives Laudu:enses immanissimorum codicis ms. Ursicampensis mendis prope innumeris. grassatorum more bacchati fuerint, dum non sexui, C relui in marginibus cernere est, correxisse:l, enien. non ordini, non alati ulli parcerent, cæde ac san dasset. Quod meum fuerit consilium illis publicam guine complentes omnia ; qui pastorem suum nece in lucem Vitas emittendi, habes paginis 596, 602, affecerint quam acerbissima; qui episcopale templum 652 (12). incenderint, et alia id genus crudelitatum patrave Deinde, insigne Hugonis Rothomagensis opuscurini, Libros tres llermanni monachi de miraculis S. lum, Iribus libellis distinctum, contra hæreticos sui ilarice Laudunensis instar appendicis adjiciendos temporis. Istud cum blatis ac tineis rixans huc usque, censui peropportunum ; utpote qui prolixam non modo e codice ms. S. Martini Parisiensis exscripsimus, continent reparalæ et urbis et ecclesiæ Laudunensis ac publici facimus juris. Hugonis elogia et epistolas historiam, verum ctiain coætaneum Guiberlo scri videbis pag. 687 et seq. piorem agnoscunt.

Præterea, Roberti de Torinneio (Torigny), vulgo de Præler superius cnumeratos Guiberti felus, edi Monte abbalis, (hoc est monasterii S. Michaelis de disse et Capitularem libellum de diversis evangelio Monte Tumba, sive in Periculo maris) vocilali, Accesrum et propheticorum voluminum sententiis, notat siones, el Appendix Germana ad Sigebertum , nec non ipsemet lib. 1 De vita sua, cap. 16. Ast alicubi baud Tractatus de inmulationibus monachorum, de abbadubie in pulvere el silu latere nunc usque dierum; D ribus et abbatiis Northmannorum, et ædificatoribus vel potius dixerim ab ipso parente suppressum, quod

earum. Appendicis duplici dilatus sum exemplari, minime perpolitum, bis ex verbis indidem subodo. primigenio altero S. Michaelis de Monle (quod infra jari libel : Cui (libello) huc usque finem dare dissero, pag. 715 prænolavi), allero Gemelicensis asceterii : quia his explicilis quæ in præsentiarum teneo, in nonnulla ex parte posterius priori contraclius, quæ similibus exerceri aliquolies, Deo suggerente, delibero.

vero in Monlensi non exstabant charactere Italico, Etenim ubicunque libelluin delitescere suspicabar, atque asterisco, nolaliunculaque margini adjecta nisu inutili perquisivi.

demonstratur. Verum pretium opera est, Lector, Observationibus et notis quædam auctoris opuscu animadverias, puta initio codicis ms. nec non in ia, non lam mea sponte, quam nulu eorum el aucto prologi, atque in ipsius Appendicis, qua de agitur, ritale, quibus voliva obedientia obstriclus non titulo prænotatum, quod ad annum 1184 Appendicern obtemperare mihi religio est, illustravi. In iis porro Roberlus protraxerit; qui tamen ad an. 1182 dunquid præslilerim, paucis id absolvam.

taxat illo Appendicis prologo concinnasse profite

(12) Numeri crassiores lextui nostro inserti paginas editionis Acherianæ repræsentant. Edit. Patr.

« VorigeDoorgaan »