Pagina-afbeeldingen
PDF

stitit paganorum mortificatio ut usque Ascalonem A quantas de tentoriis Babyloniæ (opes nostri sustu

persequentes omnibus peremptis vix jam invenirent quem prosternerent. Reversi itaque cum summa jubilationis laude victores, sicut testati sunt qui adfuerunt, jam cor meditari, vel lingua nequit fari,

lere. Hanc suis Christus inimicis confusionem, hanc suis fidelibus contulit victoriam, cum et illos dejicere voluit in laqueum quem tetenderant, et hos a malis conservare quæ non promeruerant.

[merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

CAPUT PRIMUM.

Δ56 Deflet trium statuum vitæ suæ peccata.-— Confiteor amplitudini tuæ, Deus, infinitorum errorum meorum decursus, et creberrimosad miserationis internæ, quos tamen inspirasti, recursus. Confiteor pueritiæ ac juventutis meæ mala, adhuc etiam in matura hac ætate æstuantia, et inveterata pravitatum studia, necdum sub defatigati corporis torpore cessantia. Quoties, Domine, perseverantissimarum impuritatum mearum recordor, et qualiter pro eisdem compungi semper donaveris reminiscor, patientissima tua in me viscera, supra quam cogitari possit, admiror. Si compunctio et orationis affectus nequaquam sine tua spiritali infusione habentur, quomodo iam dignanter illabi peccatorum pectoribus pateris,

emanas omnibus debeas, plane quod omnium est singulis non præcludis.

: Semper ergo peccans, et inter peccandum semper ad te rediens, an pii fugax, piumve deserens, cum ad pietatem recurrero, perdet pietas quod est, et etiam offensione multiplici obruta, invenietur insolens? Nonne tibi dicitur quia non continebis in ira tua misericordias tuas? (Psal. lxxvi, 10.) Has non modo in præsenti, sed in æternum futuras idem cantat. Tu scis quia iion ideo pecco quod te misericordem sentio,sed secure profiteor te ideo misericordem dici, quod sis veniam postulantibus præsto. Non te miserante abutor (*"), quoties per peccandi necessitatem peccare compellor, verum profana nimis esset abusio, si, quia perfacilis post peccatum ad te

et aversis a te, imo te irritantibus, tantam gratiam C est reditus, semper me peccandi delectet excessus. (Thren. iii, 1); consequens est ut ea quibus illa A forma quanto appetibilior, si contra lenocinia du

dilargiris? Tu scis, paternitas magna nimis, quam obstinata adversus eos qui offensam nostram incidumt, corda gerimus, et iis qui semel aut pluraliter in nos, aut vultus, aut verba tulerunt, quam ægre remittimus. At uu non modo pius, at vero ipsa pietas, imo ejus origo. Qui cum generalissime progrediaris ad omnes, nonne singulis poteris esse sufficiens ? Quidni? Cum mundus in Dei ignorantia positus esset, cum in tenebris ac mortis umbra versaretur, . cum nocte suum peragente cursum silentium coinmune teneret, cujus merito, cujus voce potuit compellari Sermo omnipoteus tuus, ut a regali sede veniret? (Sap. xviii, 14, 15.) Et qui universæ humanitatis negligentia quin misereris tunc obstrui non poteras, mirum non si erga unum quamvis enormiter peccatorem miserabundus existas. Non possum «licere quod facilius singulis miserearis, quam omnibus, cum utrobique tibi constet in nullo claudas If., clauda] facilitas, facili enim facilius quidpiam apud te non est. Fons cum sis. et (**) cum quod

Pecco siquidem, sed, ratione 457 recepta, in affectum cordis transisse me pœnitet, tamque sterco. rosis cophinis mens graviter invita succumbit. Sed inter has quotidianas ægritudines qualiscunque resurrectionis a lapsu quid facerem? Multo sanius nonne est in te ad tempus eniti, in te vel momentanee respirare, quam prorsus non meminisse remedii et de gratia desperare? Et quid est desperare, nisi in omnis flagitii volutalorum sese ex deliberatione projicere? Ubi enim carni jam nullatenus spiritus reluctatur, et infelicis animæ substantia voluptatum dispendio profligatur. Is est qui aquarum tempestate demergitur, profundo sorbetur, ad reprobi cumulum sensus os desuper putei per

[blocks in formation]

suppleatur egestas, solerter exquiram. Et e diverso, si non sciero quid sit bonum, unde malum vel nosse, nedum exsecrari potero ? Si pulchritudinem non noverim, nunquam fœditatem horreo. Quia igitur utrumque constat, ut per mei notitiam tuam petam, et fruens tua, illico mea non caream, dignum ac singulariter salutare est ut obscuritas rationis meæ per hujusmodi confessiones crebra tui luminis inquisitione tergatur, quo stabiliter illustrata, nunquam deinceps a se nesciatur. CAPUT II.

Beneficia sibi a Deo collata memorat; deque ipsis gratias agit. Est itaque primum confiteri tibi quæ milii contuleris beneficia, ut perpendant qui hæc lecturi sint famuli tui, Deus, quam sit crudelis ingratitudo mea. Si enim non alia quam quæ cæteris impartiris hominibus mihi præbuisses, nonne ea quæ mereri potueram transcendisses? Addidisti plurima quæ ex tuo prædicabilia sunt, nil autem ex hneo, et alia quibus supersedendum censeo. Si enim genus, opes et forma, ut cætera si qua sunt taceam, te, Domine, auctore dantur, nulla apud bonos laude feruntur, nisi cum, ab his quibus a te data sunt, sub regula honestatis arcentur, aut prorsus contemptibilia pro suæ vilio mutabilitatis habentur. Quid enim ad me de his quæ solas suis coloribus atque nominibus causas lasciviæ superbiæque ministrant; quæ sic media sunt, ut pro mentium habitu circumferri ad bonum malumque queant ; quæ tanto sunt flexibilitati addita quanto pro sui transibilitate suspecta? Super quibus si alia ratio non occurreret, illa satis esset, quod neque genus neque speciem quis suam elaboravit, et in his specialiter non habet quod non acceperit.

Sunt alia quædam quibus adipiscendis humana aliquando studia cooperari possunt, uti sunt opes, uti ingenia, teste Salomone : a Ferrum, inquit, cum retusum fuerit, multo labore exacuetur (Eccl. x, 10). » Quod totum et ipsum etiam ex facili assertione cassatur, quia nisi ratioiiem lux, quæ illuminat omnem hominem inhunc mundum venientem (Joan. 1, 9) imbuat, et fores doctrinarum Christus scientiæ clavis aperiat, nulli dubium quod omnis magister auribus slolidis vanum certamen impendat. Ergo prudens quisque quidquam sibi præter peccatum arrogare desipiat.

Guiberti mater pulchra et virtutibus ornata. — Sed his omissis, rem cœptam repetamus. Dixeram, pie et Sancte, quod de tuis tibi beneficiis gratularer. Primum potissimumque itaque gratias ago quod pulchram, sed castam, modestam mihi matrem, timoratissimamque contuleris. Pulchram profecto satis sæculariter ac inepte protuleram, nisi certæ [f., certe] castitatis severissima fronte hoc nomen inane firmassem. Sicut sane in omnino pauperibus jejunia videntur extortitia, quibus non suppetunt ciborum suffragia, et ideo minus laudabilia; frugaliVas autem divitum pro sua habet copia pretium, sic

ruerit, tanto omnimodæ titulo laudis evectior. Sallustius Crispus nisi solam sine moribus pulchritudinem laudi duxisset, nunquam de Aurelia Orestilla dixisset : • In qua, ait, præter formam nil unquam bonus laudavit. » Si formam ejus, quam excipit, a bono laudari asserit, quia tamen in cæteris omnibus turpem dicit, secure pro Sallustio loquor sic sensisse, ceu diceret, digne dote naturæ a Deo approbari, licet eam constet adjectivis quibuslibet impuritalibus impiari. Laudatur itaque in idolo cujuslibet materiei partibus propriis forma conveniens, et licet idolum ab Apostolo, quantum spectat ad fidem, nil

appelletur (I Cor. viii, 4), nec quidpiam profanius

[ocr errors]

habeatur, tamen illa membrorum apta diductio non abs re laudatur. Pulchritudo extollenda. — Et certe quamvis momentanea pulchritudo sit sanguinum instabilitate vertibilis, secundum consuetum imaginarii boni modum, bona negari non potest. Si enim quidquid æternaliter a Deo institutum est, pulchrum est, omne illud quod ten1poraliter speciosum est, æternæ illius speciei quasi speculum est. ι Invisibilia enim Dei per ea quæ facta sunt, intellecta conspiciuntur, » ait Apostolus (Rom. i, 20). Angeli quoque hominum conspectibus 458 se præbentes, vultus semper attulere clarissimos. Unde uxor Manue : • Venit, inquit, vir Dei ad me angelicum habens vultum (Jud. xiii, 6). » Inde e diverso dæmones, qui, juxta primi Petri vocem, • sub caligine ad diem magni judicii reservantur (II Petr. ii, 17; Jud. 12), » vultibus solent apparere teterrimis, non cum se fallaciter transfigurant in angelos lucis (II Cor. xi, 14), » nec id plane injuria, utpote qui concivium nobilium descivere a gloria. Ad hoc etiam nostra electorum corporis claritati Christi configuranda dicuntur (Phil. iii, 21), ut fœditas, quæ casu seu naturali corruptione conlrahitur, ad regulam transfigurati in monte Dei Filii corrigitur. Si igitur interna exemplaria pulchra et bona sunt, quicunque prætendunt imaginem, maxime cum ab eorum ordine non discrepant, unde pulchra, inde et bona sunt. Nempe et ipse B. Augustinus in libro, ni fallor, De doctrina Christiana, dixisse recolitur: « Quod is qui pulchrum habet corpus et turpem animam, magis lugendus est quam si foedum haberet et corpus. » Si ergo species jure vitiosa lugetur, profecto indubie bona res est, quæ pravitatis alicujus ammistione corrumpitur, aut tenore honestalis augetur. Gesta matris laudibus prosequitur.— Gratias igitur tibi, Deus, qui præstillaveras decori ejus virtutem; illius enim habitudinis gravitas totius vanitatis poterat insinuare contemptum, oculorum namque pondus, raritas eloquendi ac faciei motuum difììcultas, minime levitatibus intuentium obsecundat. Tu scis, 0mnipotens, tanquam primævo ipsius tui nominis indidisti metum, tanquam adversus omnia lenocinia animi rebellionem. Nota quod vix aut nusquam tum apud se tuo dono conlinens, tantum incontinenuibus fuit parca detrahere. Et cum ab exteris aut domesticis aliquoties hujusmodi fabula notaretur, ipsa averti, ipsa absistere, et tali sic susurrio irritari, ac si sua ipsius persona pariter carperetur. Verax Deus, tu nosti quod non me cogit ad hæc referenda privatus, utpote matris amor, sed rem haberi plusquam meorum verborum efficientia possit: certe cum cæteros generis mei aut animales et Dei ignaros, aut efferos armis et cædium reos, multum vero eos fieri a te, nisi granditer, ut assoles, eorum miserearis, extorres. Sed de vita ejus opportunior forsitan in hoc opere sese locus aperiet, jam accedarmus ad nostra. CAPUT III.

inier magnæ professiouis femimas reperitur, quan- A negatur exitus , compassionis omnibus materias

Ex hac, inquam, uti credo et spero, verissima mihi omnium quos genuit ipsa, deterrimo tribuisti nasci. Proles ejus bifariam postrema fu:, decedentil)us enim sub spe meliore germanis, ego vita omnimodis desperatione supersum. In his adhuc mihi agenti malis, wt ejus merito, post Jesum et Jesu i:;\trtit, sanctosque ejus, spes salvationis universa resedit. Seio nempe, nec discredere fas est, ut sicut me in sæculo posita charius habuit, clarius coluit (erga enim extreme natos matres affectuosius agunt) magis I)eo præsens non negligit. Ignis plane [f., plena] Dei ea a juventute fuerai in Sion, cum ne dorniendo quidem, nedum vigilando, sollicitudo mei in ejus animo cessabat. At nunc morte sibi obita, interstitio carnis abrupto, scio in Hierusalem polentius quam dici queat fervere caminum, præsertim cum illic Deo plena, meas in quibus volvor miseri;s non ignoret, et tanto milii aberranti, licet felix, ingemat, quanto a suis quæ toties ingeminabat monitis, moribus atque vestigiis me exorbitare considerat.

Pater et Domine Deus, qui ex hac non fallaciter, sed vere bona mihi qualiter et quantum nosti malo originem tribuisti, spem quoque in ejus mihi merito præbuisti, quam tamen nullatenus habere præsumereim, nisi ad te ex mei timore peccati, aliquantisper sub tua gratia respirarem. Induxisti pariter et misero cordi meo nescio si spem aut similitudinem spei, quod videlicet sacrosancto, supereminenti et

afferebat. Dies erat quo, præter solemne, quod singulariter et suo tempore celebratur oflicium, quæ pro familiaribus actitari solent officia non fiebant. lnitur ex necessitate consilium, et ad Dominicæ Mauris al:are concurritur, et ad eam quæ sola sive etiam Virgo semper futura pepererat, hujusmodi vota promuntur ac oblationis vice id muneris piæ Dominæ aræ imponitur, quod videlicet si partus ille cessisset in masculum, Deo et sibi obsecuturus clericatui traderetur: sin deterior, professioni congruæ mandaretur. 459 Nec mora languidulum quiddam instar aborritionis [lege abortionis] effunditur, et quod fusum erat ad tempus, ul par erat abjectis simo, de absoluta solum matre gaudetur. Erat B illius homunculi recens editi adeo miseranda exilitas, ut cadaveruli extemporaliter nati species putaretur; in tantum, ut Iduato ferme Aprili, junci, qui in ea oriuntur regione pertenues, digitulis apponerentur, ut corpulentiores viderentur. Ea ipsa die dum salutifero fonti inferrer, mulier quaedam, quod mihi puero et [f., etiamj jam adolescenti sæpenumero joci causa relatum est, de manu rctabat in manum me transferens: Hunccine victurum putatis, quem prope natura deficiens emembrem edidit, et magis lineamenti quid simile quam corpus dedit ? Quæ omnia, Creator meus, hujus mei, quo vivere videor status, portenta fuere. Nunquid tui, Doniinc, servitii in me reperiri potuit veritas? Nil in te solidum, nil in te constans habui; si quid in evidentia visus sum exhibuisse operis, intentio multoties red didit minus recta pertenue. Dixi tibi, summa beni : gnitas Deus, quod spem , aut spei quantulæcumque speciimen ex tam gaudiosæ diei præstolatione milli nato ac renato, sed et omnium post Deum oblato reginæ contuleris. Domine Deus, nonne ex ea quam nihi dedisti ratione jam colligo, quia dies nativitatis infructuose viventibus nil utilius affert quam mortis? Si constat, et irrevincibile est, quia nulla possunt merita dies præcessisse nativos, possunt autem defunctivos : Si contingat sub bono vitam non transigi, fateor, nil omnino proderunt gloriosi dies, sicut nec natalis, et mortis. Si enim verum est, quia ipse fecit me, et non ego

Chrislianis omnibus exoptatissimo die nasci mihi et p ipse me, diemque non præstitui, nec ut præfigeretur

renasci etiam indulsisti. Totam ferme Quadragesimam sub nimii doloris insolentia parturiens mater exegerat (quos etiam angores mihi devio, et lubrica consectanti , toties improperare solebat) tandem solemne Sabbatum, vigilia scilicet Paschalis emicuit. *graves cruciatus in illius partu pertulit mater. B. Virginis servitio mancipatur. Recens natus quam tenuis corpore fuit. — Diutinis ergo cruciatibus agitata, et hora propinquante tortionibus augmentatis, cum in partum nataliter [[., naturaliter] putaretur cnititum, magis sursum ad ejus præcordia retorquebar. Jam patrem, amicos ac parentes funestus super :itroque moeror obtriverat, quia dum matri mortem proles accelerat, prolis similiter exilium, dum ei

PATRol. CLV).

emerui, collatus a Deo non spem , non honorem mihi præbet, nisi diei religionem prosequens, quidquid die portenditur, mea vita commendet. Tunc plane nostrum natale ex festiva temporis qualitate claresceret, si studium nostræ actionis suspirata al integrum virtute se regeret, et introitus gloria homini merito videretur indulta, si perseverans in aequitate animus vitæ glorificaret exitia. Si Petrus, aut Paulus vociter: si Remigius aut Nicolaus appeller, non mihi, ut poetice loquar : Proderit a magno dimissum nomen Iulo : Nisi illorum , quos providentia fecit mihi, seu fortuna cognomines, sagaciter exempla resculpsero. Ecce, Deus meus, quomodo reflatur quidquid tume

[ocr errors]

l)at in anima mea, quomodo poterit floccipendi quod A Magnis itaque curis illa tua vere vidua me muitivit.

im fastum videbatur extendi
Deiparæ acceptas refert gratuas auctor. — Et, o
mundi et coelorum post unicum tuum Domina, quam
bene senserunt, qui me sub illa tibi necessitate vo-
verunt! Et, o quam melius ipse sensissem, si cor,
jam adultus sub illius semper voti senlentia, con-
struxissem! Ecce me tibi profiteor quasi specialiter
dono datum, nec a me tamen tibi diffiteor sacrilege
sæpius, ac scienter ablatum. Nonne me tibi abstuli,
qui voluntates felidas tuo odori prætuli ? Verum elsi
mullolies hac me tibi fraude subduxi, ad te tamen,
et per te ad Dei Patris, ei tuum unicum hujus obla-
tionis intuitu securius recucurri; et cum ob peccata
millies recidiva tabescerem, securitas mihi de tuis
inexhausîis visceribus nascebatur, miserationum
tuafum antiquarum beneficiis admonebar ut spera-
rem. Sed quid illud, antiquarum? Tot expertus
sum, et quotidie experior miserationum tuarum
assiduitates, tot evasi lapsuum, te eximente, captivi-
uates, ut de veteribus jam prorsus tacere libeat,
ubi tanta liberationum aflluentia regat. Et cum pec-
catorum iterationes sævam cordi meo obdurationem
parturiant, quasi naturaliter ingenitus me illico ad
ue recursus emollit : et cum ex mei contuitu et ex
mearum consideratione ærumnarum pene despe-
rando deficiam, quasi velim nolim innasci sentio
animæ miseræ ad te respirandi fiduciam. Sic enim
adjacet cogitationi meæ, ut quibuscunque malis in-
volvar, tu meis necessitatibus, si dicere audeam, ex
debito deesse non possis, in te nempe projectum ex
utero si adversum non revisas, si reversum minime
recipias, perditionis meæ justas in te utique confe-
ram causas. Plane quia tibi subest cum volueris
posse, et Filii potestas in matrem redundare digno-
scitur, a quo potius mei salutem exigere potero,
quam a te, cui, ut sic dicam, cognatæ servitutis
conditione conclamein : « Tuus sum ego? » ( Psal.
cxviii, 94.) Sed de his alias quam libenter ratio-
cinabor tecum; cætera attingamus.
CAPUT IV.
Infans patre orbatur. Qui si diutius viarisset, illius
saluti haud dubie nocuisset. — Natus igitur vix di-
diceram fovere crepundia, cum tu, pie Domine, qui
pater mihi futurus eras, orphanum me fecisti.
Exhausto enim octo fere mensium spatio, pater
meæ carnis occubuit : et magnas inde tibi gratias,
qui hunc hominem sub Christiano aflectu fecisti
decedere, providentiæ tuæ, quam de me habueras,
si adviveret, indubie nociturum. Quia namque for-
mula mea, et naturalis quædam pro ætatulæ illius
quantitate alacritas idonea huic sæculo videbatur,
nulli dubium erat, quin cum litteris ediscendis ha-
bile tempus adesset, ea quæ de me fecerat vola
resolveret. Bone provisor utrimque salubriter dis-
posuisti, ut et ego 460 nequaquam tuarum disci-
plinarum rudimento carerem, et ille quam tibi
fecerat non irrumperet sponsionem.
Litterarum studiis B. Gregorii festo die traditur.—

Tandem scholæ me traditura diem B. Gregorii f».
stivitatis elegit. Audierat præfatum tuum famulum,
Domine, mirabili superemicuisse sensu, infinita flo-
ruisse sapientia; et ideo multa eleemosynarum con-
gerie confessoris tui instabat sæpius sollicitare suf-
fragia, ut cui præbueras intellectum, intellectua-
litatis mihi consequendæ impetraret affectum. Tra-
ditus ergo litteris apices utcunque attigeram, sed
vix elementa connectere noram, cum pia me mater
erudiendi avida disposuit mancipare grammatic
Grammaticorum eo tempore paucitas et inscitia.
(*") Erat paulo ante id temporis, et adhuc partim
sub meo tempore tanta grammaticorum charitas, ut
in oppidis pene nullus, in urbibus vix aliquis reperiri
potuisset, et quos inveniri contigerat, eorum scien-
tia tenuis erat, nec etiam moderni temporis cleri-
culis vagantibus comparari poterat. Is itaque cui
mei operam mater mandare decreverat, addiscere
grammaticam grandævus incoeperat, tantoque circa
eamdem artem magis rudis exstitit, quanto eam a
tenero minus ebiberat. Tantæ vero modestiæ fuerat,
ut quod deficiebat in litteris, suppleret honesto.
Guiberti præceptor vitæ probatissimæ fuit. — Cum
ergo sequestris aliquibus clericis, qui ei familiariter
sub capellanorum nomine oflicia Dei celebrabant,
scholarem illum sollicitaret hominem et ille cujus-
dam consobrinuli mei sortitus pædagogium, quibus-
dam meis parentibus, quorum innutritus erat curiae,
recessarius esset, feminæ se compellantis horta-
menta considerans, et ejus honestate ac severita'e
propensa, licet prædictorum parentum meorum ve-
reretur offensam, ad ejus contubernium deliberabat
accedere. In qua deliberatione, hac est, ut faceret,
visione compulsus.
Cum nocte dormiret n cubiculo, cujus et ego
memini, in quo totius nostri oppidi generale stu-
dium regebatur, cujusdam species senioris præfe-
rens caput canum, et habitudinis omnimodo reve-
rendæ, manu me tenens ostio me cubiculi inducere
videbatur. In cujus cum substitisset aditu , le-
ctulum ejus mihi qui hoc intuebatur ostendit, et :
Wade, inquit, ad eum, quia iste plurimum amaturus
est. Mamumque mihi quam tenuerat laxans, cum
D sivisset abire, cucurri ad hominem, et cum crebris
osculis ora comprimerem, expergiscitur, et tanta
mei affectione corripitur, ut cunctatione rejecta, et
parentum meorum, quibus tam ipse, quam sui ex
toto obnoxius erat, timore recusso, ad matrem
meam habitaturus cum ipsa concederet.
Erat autem puer isdem, quem eatenus ductita-
verat, pulcher quidem, et nobilis, sed, intantum
l)onarum artium fugax, ad omnes disciplinas insta-
bilis, pro ætate mendax, et furibus [f., fur] ut nil
proficiente custodia, vix in schola, sed pene omni
die delitescens reperiretur in vineis. At hominem
cum puerilis vecordiæ tæduisset, et ei matris meæ
opportune familiaritas arrisisset, et visionis præli-
bat;e tenor, rem, quam petebat, sibi potissimum

[ocr errors][merged small]

inviscerasset, pueri comitatu deserto, et sub quibus A tionis ines e dono; sic nec jugis, ut ita dicam, per

agebat dominos æque reliquit. Quod tamen haud i;npune fecisset, nisi eum matris tam reverentia, quam potentia protexisset. CAPUT W. Guibertus optimis imbuitur institutus ac moribus. Acriori sub disciplina cohibetur. — Sub se igitur constitutum tanta puritate me docuit, ab insolentiis, quæ innasci primævitati illi solent, tanta sinceritate cohibuit, ut me penitus a communibus lupis arceret, absque suo comitatu nusquam abire permitteret, non cibum præter domi sumere, non cujuspiam munus nisi licentia a se data suscipere; nihil non temperanter, non in verbo, non in respectu, non opere agere, ut non clericatum, quin p0tius monachatum a me videretur exigere. Nam cum æquævi mei passim ad libitum vagarentur, et eis debitæ secundum tempus faculiatis frena paterent, ego ab hujusmodi per sedulas coercitiones inhibitus, clericaliter infulatus sedebam, el cuneos ludentium quasi peritum animal exspectabAm [f., spectabam]. I)ominicis etiam et diebus sanctorum festis sub exercitus scholaris censura cogebar, et nullo die ullo vix tempore feriatum me esse licebat, ac unimode semper ad subeunda studia perurgebar. lpse autem me solum edocendum suscipiens, neminem, alium quem doceret, permittebatur habere. Et cum mihi ita institeret [f., insisteret], et iiìgeniolum meum præ tanta instantia quisque adintuens exacui plurimum crederet, spes omnium cessabatur. Dictandi eiiim, ac versificandi ad integrum scientiæ expers erat. Interea sæva fere quotidie alaparum ac verborum grandine lapidabar, dum ipse me cogeret «liscere, quae docere nequiverat. Parum ea de re in litteris, multum vero in morum honestate proficit. Qui improbiori studio animus opprimitur, hebetatur. — l)uxi apud eum sub hac ina;ii colluctatione ferme sexennium, sed nihil quantum ad tantum tempus attinet inde extuli operæ pretium. Alias autem quantum ad totius honestatis rudimentum spectare dignoscitur, nil fuit quod non meis utilitatibus impendisset. Quidquid modestiæ, quidquid pudicum, ac exterioris elegantiæ fuit, eo fidelissime et amanter me imbuit. Sed parum pensi ac 461 moderati in eo eum habuisse facto in me periculo persensi, quod quasi obtenuu discendi irremissibiliter me ac negotiose urgebat. Quo enim præter modum non dico puerilis, verum omnis hominum natura meditationis assiduitate distenditur, eo amplius hebetatur, et quo ferventius ad studii perseverantiam acrimonia mentis ignescit, eo viribus ex nimietate subactis, ex rigore in lentitudinem versus animus usquequaque tepescit. Exercitiorum viscissitudines adhibendæ uti acutior fiat intellectus. — Necesse est igitur involucro adhuc corporis aggravatum agere temperatius intellectum, quia si silentium hora media fit in coelo, ut non possit vigor irremissus dum advivitur, contempla

(56) Nonnihil hic desideratur.

vicacia in cogitatione qualibet laboranti constabit ingenio. Inde itaque iniensis unicuilibet rei cordibus vicissitudines intentionum credimus adliibendas, ut dum diversa alternatim mente tractan;us, ad unum cui potissimum animus affigi, quasi ex indulto recreati.... noviores redeamus. Habeat denique lassahunda aliquoties natura sub aliqua sui operis varietate remedium. Itecordemur Deum non uniformiter instituisse sæculum, sed sub diebus ac noctibus, sed sub vere ac æstate, sub autumno, et hieme, mutationibus nos oblectasse temporum. Videat ergo quisque, cui nomen magistri ascribitur, qualiter moderetur disciplinas puerorum ac juvenum, quia non aliter æstimamus tractandos, in quibus gravitas

B plenaria viget etiam more senum.

D.

Rudis et ignarus Guiberti pædagogus. — Erat igitur homini illi penes me sævus amor, non [f., nam] nimietas severitatis in injusto videbalur verbere; eminebat tamen totius diligentia observationis in opere. Minus plane digne vapulabam, quia si ipse haberet quam profitebatur docendi peritiam, eorum profecto, quæ recte dixisset, optime pro puero capax eram. Sed quia minime ex sententia loquebatur, et sibi nullatenus patel)at, quod expromere nitebatur circa vilem, sed non patulum, qui colligi ab eo non poterat, nedum intelligi, faceret orbem, ejus inaniter fabula versabatur. Rudis enim in tantum fuerat, ut quod male semel jam, ut prælibavi, grandævus hauserat, incorrigibiliter retineret, et si quid improvide, ut sic dicam, hisceret, sua omnia sensa authentica æstimans, tueretur atque defenderet plagis; sed tantæ procul dubio vecordiæ, ut arbitror pepercisset (36), priusquam enim, ail doctor idem. qnam scientiam maturacombiberit, non majorisestglo , riæ dixisse quod noveris quam tacuisse quod nescias.

Cum dure itaque in me ulcisceretur, quia quod nesciebat ipse nescirem, perpendendum sibi plane erat, quia mali plurimum fuerat, cum a fragili exi geret pectusculo, quod non indiderat. Sicut enim verba amentium etiam a sensatis colligi aut vix, aut nullo modo possunt, ita eorum dicta, qui nesciunt et scire se asserunt, et aliis tradunt, ex sua ipsorum explanatione tenebrescunt. Nil enim difficilius invenias quam si velis disserere quod nescias, discenti quidem obscurum, obscurius audienti, non secus ac si lapidem uterque reddat. Hoc dico, Deus meus, non quod notam tanto amico inuram, sed ut intelligat quisque qui legit, ne quidquid autumamus pro certo docere velimus, neque conjecturarum nostrarum nebulis et alios involvamus. Proposui enim præsenlem pro sui tenuitate materiam vel rauione condire, ut si alterum minus appretiandum et merito computatur, alterum aliquoties operæ pre

lium æstimetur.
CAPUT VI.

Guibertum magister in oculis ferebat: cui et ille in amore respondebat. — Quamvis ergo tanta me seve

« VorigeDoorgaan »