Pagina-afbeeldingen
PDF

quoties, si fiat tractatus de natura vitiorum, quam A sante, cum laudari ab aliquo nos audimus, aut ser

si fiat de natura virtutum. Si enim vitium non co-
gnovero, quomodo sinceritatem virtutis amabo? Et
vitium quomodo fugiam, nisi bonum, sanum et in-
tegrum aliquid, cujus adipiscendi ac fruendi gratia
ipsum vitium fugiendum sit, sciam? Sunt olera,
sunt et cicutæ : unum utile est, alterum mortife-
rum; si ergo sit aliquis qui olera quidem libenter
comedat, sed inter olera et cicutas distantiam ne-
sciens, ciculas sicut olera comedendas credat, quid
sibi prodest aliquandiu usum oleribus fuisse, si
postmodum per ignaviam suam cicutas comedendo
contigerit sibi amentiam et mortem incurrere?
Debet itaque uniuscujusque vitii origo diligenter
discuti, ut dum quid sit vitium aperte cognoscitur,
contrarlum ejus, quod est virtus, quasi granuum dis-
tinctum a palea evidentius agnoscatur; et tanto
studiosius vita, quod est virtus, ametur, quanto
cautius vitium, quod est mors, evitatur. Nulla enim
prædicatio salubrior mihi videtur quam illa quæ
hominem sibimet ostendat, et foras extra se spar-
sum in interiori suo, hoc est in mente, restituat
atque eum coarguens quodammodo depictum ante
faciem suam statuat.
Sed forte quis interrogat quomodo hæc scire
valeat, de quibus secundum inleriorem hominem
tractare debeat; cui respondeo quod, exceptis beati
Gregorii Moralibus et libro illo qui De institutis et
co'lationibus Patrum a quodam Cassiano, qui et
Joannes dicitur, scriptus est, quorum lectio utilitatis
immensæ studiosis lectoribus fruclum præstat, cæ-
terisque sanctis auctoribus qui de hujusmodi nos
instruunt, illud præcipue omnibus sui custodiam
habentibus et contra vitia resistentibus valere ad
cognitionem discretione.mque vitiorum existimo, ut
sollicite contra cogitatuum et actuum suorum fluxa
desideria se accingant; in quibus si fideliter certant,
nihil est ubi tantum de morum qualitatibus discere
queant. Qui enim per solas voluminum quorumlibet
lectiones exterius institui de his quærit, tanto citius
obliviscitur, quanto per experientiam ea quæ legit aut
audit intra seipsum non relegit. Experientia autem
nihil menti humanæ utilius est, quia in sua confli-
ctatione dum instanter perseverat animus, et aliquo-
ties de victoriæ suæ felicitate lætatur; dum quoque D
rursus animi mutato statu contra cordis aut carnis
suæ tentamenta lassatur, et qui contra pravos appe-
titus cor impenetrabile se habere gaudebat, jam
emollito rigore illo vitiorum æstus se posse tolerare
diffidit, dum inter spem et metum mens nutabunda
vacillat, Deo occasiones subministrante resurgit; et
de lacu illo instabili, in quo cæca et quasi ebria
ferebatur, ad soliditatem tandem cogitationis diu
circumacta revertitur.
Occasiones autem resurgendi, dum in lucta ten-
tationis aut in torpore mentis positi sumus, Deus
nobis administrat, cum aut rationi nostræ spiritum
compunctionis suggerit, scilicet pensare nos faciens
miseriam Ilostræ voluntatis, aut. Deo ioso disoen-

monem exhortationis ad alios facere cogimur, ac
per hæc ad nosmetipsos videndos qui sinus, ubi
jaceamus, reducti ingemiscimus; seu certe cum per
alterius sermonem facientis vivum eloquium, sire
per divinæ paginæ lectionem a languore animi exci-
tamur, seu quibuscunque aliis modis innumerabili-
bus et omnino insperatis ad bene agendum revo-
Camur.
Confitendum igitur est Domino, his maxime qui
descendunt mare, id est humiliantur tempestate tenta-
tionis, sed tamen sunt in navibus, hoc est in dire-
ctione piæ intentionis, quia, etsi fluctuant, tamen non
merguntur, facientes operationem in aquis multis
(Psal. cvi, 25), id est inter collisiones atque con-
cursus quos carnales ac spirituales impetus adver-
sum se acerrimos faciunt, in hoc bonæ operationi
6 inserviunt, quod nec studium repugnandi dese-
runt, nec malis oppressi foveam desperationis inci-
dunt, sed rationis intuitu in Deum, qui potens est
eruere, sese projiciunt : isti opera Domini et mirati-
lia ejus in profundo (Ibid. v, 24), id est in dejectione
animi, in obscuro fluctuationis, in timore peccandi
viderunt, id est experti sunt. Magnifice enim tentati
magnifieentius sunt erepti, gratias magnificentissi-
mas, debent.
Cum ergo hæc evadentes pericula secum pensant,
quid de bono statu in quo erant positi; aut per
nimiam securitatem, qua se sine magno timore et
cautela posse putant integram religionem tenere;
aut per ineptam lætitiam, qua de suis bonis et
boiiorum perseverantia plus justo lætantur; aut per
contemptum, quo aliis quasi infra se. longe pro sua
torpida vita jacentibus indignantur; aut in teutatio-
nem, aut in desidiam et torporem delabi meruerint,
et nunc succumbendo, nunc superaudo passionum,
id est desideriorum suorum fornacem evaserunt,
multa mira valdeque utilia sunt, quæ in istis rebus
sibi contrariis comprehendi ab eo qui tolerat pos-
sunt, quæ etiam intelligibilem animum veliemeiiter
etiam sine lilteris atque libro instruunt.
His ac similibus quilibet docendi habens oflicium,
subtiliter si velit institui, in seipso primum potest,
et postmodum quod bellorum internoruin experien-
tia docuit, multo copiosius quam dici a nobis valet,
secundum quod sibi eventuum suorum commoda et
incommoda memoriter tenenda impresserunt, eru-
dire salubriter et alios potest. Potest quilibet iners,
et qui militiam nunquam exercere vel coeperit, quia
bellantes viderit, vel bella narrari audierit, de bellis
multa dicere, sed longe dissimiliter ille bella reme-
morat, qui in bello pugnavit et impugnatus est, qui
militaria fecit et passus est.
Sic fit et in spiritualibus, dum aliquos, quæ in
libris legerint vel ab aliis audierint, audimus satis
facunde eloqui; sed longe altera auctoritate de con-
gressu spirituali ille tractat, et- quasi digito quod
dicit ostentat, cui testis eorum quæ ore pronuntiat
conscientia astat, Et quidcm valde prolicit litteralis,

si ea etiam quæ ipsi norunt eloquenter sibi dieantur; A divinis, sed etiam pene in his omnibus 7 quæ subitaque cujuslibet rei victus, non dico a timore no- A mentis ad malum, qui si tantumdem bonorum stu

sed si minus accurrate, fastidium et contemptum eis pariunt : unde cum litteratis atque illitteralis pariter positis commonitorium facimus, aliqua minus usitata, attamen intelligibilia, utrique parti proferre debemus, unde eorum tædia qui ea quæ dicimus satis sciunt, removere possimus. Quod fit cum sancti Evangelii lectiones exponendo, quippiam aliter quam usitatæ expositiones habent, moraliter inducimus, el quasi quodammodo de veteri maceria superliniendo novam reddimus. Sunt plane quædam evangeliorum capitula, solummodo a Patribus allegorice tractata, et ad Judæorum gentiumque personam exposita, quæ tamen si aliquis perspicax et Scripturarum studiosus secundum aliarum regulas interpretationum scrutari velit, vix aut nunquam alicubi intellectus deerit, sed quocunque legentis spiritus et voluntas ierit, illuc pariter et rota, id est Scriptura sacra, præsto aderit : sed tamen, licet eis qui valenter sacræ paginæ scientiam habent, summopere hoc genus exercitii valeat, præsumendum nulli est, nisi ad plenum variis modis locutionum, sub una eademque re, diversitatibus significationum longo usu didicerit allegorias solere componi. - Praesumendum, inquam, nulli iiisi litteris sagaciter imbuto, et sub eisdem, ut dixi, rebus ac nominibus multiplicia sentire prorsus instructo : verbi gratia, petra, fundamentum, aqua et cœlum, herba et lignum, sol et luna, et innumera alia, cum multa in Scripturis significent, attendendum est ei qui in aliqua sententia obscura exercetur, cum aliquod talium nominum occurrerit, quot modis in Scriptura accipi soleat, ut puta, aurum divinitatem, aurum sapientiam, aurum vitæ claritatem significat; et, consideratis omnibus, quod magis viderit congruere loco illi quem retractat, securus apponat. Ita paulatim in dies sumpta fiducia, cum per significantiarum cognitiones viderit sibi sanctam Scripturam arridere, jam ad majora progrediens, quæ quondam se nunquam attentaturum praesumere posset, spe etiam semp^r meliorum provocatus aggreditur, ad quæ penetranda testimoniis sacri eloquii catervatim sibi occurrentibus non minimum confortatur. Duobus autem hoc fieri solet, exemplo scilicet atque ratione: exemplo Scripturarum, ut dixi, præcedentium; et ratione, videlicet cum exempla minus adsunt, et per eonsiderationem naturæ illius rei de qua agitur, aliquid allegoriæ vel moralitati conveniens invenitur, sicut de lapidibus gemmariis, de avibus, de bestiis, de quibus quidquid figurale dicitur, non nisi propter naturarum significantiam profertur; in quibus etiamsi nulla pagina aliquoties attestetur, per naturæ tamen inspectionem licenter conjicitur. Gregorius Nazianzenus, vir mirabiliter eruditus, in quodam suo libro testatur se id habuisse consuetudimit., ut quidquid videret, ad instructionem animi allegorizare studeret. Quod acumine rationis si facere assuescat aliquis, non modo in volumiuihiis

[blocks in formation]
[ocr errors]

ubi peculiaris gloriæ de grandi eloquenlia non. averlit eos, nec potest notari typus. Nihil enim magis offendere consuevit auditorem, quam quod causa pecuniæ aut ostentationis scit suum seu æstimat disputare prædicatorem. Irritat qui talis agnoscitur, non prædicat, quia quo dicta sua venustiore ornare conatur eloquio, tanto acriore astantium pectora ad contemplum (proh dolor!) etiam eorum quæ bene ab eo dicuntur, et maxime sui ipsius vexat fastidio; quæ tamen quovis fastu enuntiarentur, supplici deberent uti divina excipi animo. Hæc qualiter tractare debeas, vir amantissime,

C juxta inopiam meam dixi, nunc deinceps de quibus

aliquando sumere possis loquendi maleriam, Deo aspirante, fari exordiar. Omni homini in confusione vitiorum submerso satis quidem utile est supplicia inferni quam sint horrenda edicere, et cum illo ineffabili suo horrore quam sint infinita narrare. Sicut enim in cœlesti regno positis nihil beatitudinis deerit, sic e contrario in æternum damnatis nihil miseriæ, nihil quod ad pœnam pertineat deesse poterit. Et cum sine ullo vel momentaneo remedio crucientur, illud pr;ecipue et incomprehensibiliter cruciat animos perditorum, quod nec saltem post mille millia annorum spem habent tormentorum evadendorum, sed mortem immortalem passuros se sciunt in sæcula sæculorum. Spes enim et sane aliquoties falsa refovet mentes in adversis constitutas, sed ibi nec vera, nec falsa erit, quæ eos consolari possit. Sed hominem aniinalem, id est bestialiter viventem, cujus sensus in his quæ corporaliter videt toti inhærent, quia non capit quæ Dei sunt, ita terrenæ voluptatis consuetudo excæcat, ut miliil eum, quod de futuro sæculo sibi dicatur, delerrere queat, et si aliquando deterreat, quia quod dicitur adhuc non sentit, cito a mente excidat. Oljicienda ergo ei sunt quæ in præsentiarum inter male faciendum et pro male faciendo tormenta anxietatum ac timorum patitur, et quod nihil inde nisi laborem et dolorem turpissimum consequatur. Verbi gratia, furto quis assuetus est, cupiditate cturno, unde ego satis exstimescerem, sed ne a membrorum quidem amissione, vel ab ipso exterritus suspendio, quod se non evasurum scit, si deprehendatur, vadit furatum : timet sane, et truci tremore concutitur, sed vi cupiditatis evincitur. Convictus itaque talis furcis appenditur. Dicam et de incestu, sed verbo nobilis illius Boetii commodius dicam : • Quid ait, de voluptatibus loquar, quarum quidem appetentia plena anxietalis est, satietas vero poenitentiae? (Boet. De consol. Philos., lib. iii, prosa 7.) Quid hoc verius dicto? Torquetur in concupiscentia flagitii positus, æstuat cogitans qualiter pravum affectum ad nequiorem ducat effectum ; et dum cognosci quod agit timet, diro et intolerabili cruciatu uritur; et dum æstus sui impatiens expedire se nititur, velit, nolit, usu proprio superatur. Dum fervet desideriis, queritur adversum se graviter de bello quod tolerat, et se miserrimum clamat , ita ut seipsum fastidiat et vivere tædeat. Et expleto quod cupiit, quæ torturæ, qui gemitus, quam sera pœnitentia tunc infelicem hominem sequitur! » De quo sine dubio dixerim quia si tantum veracis tristitiæ et fructuosæ pœnitudinis post perpetratio.:em peccati haberet, quantum post effectum libidimis aut alicujus criminis, et in ipsa etiam excogitatione, antequam perpetret, primum angustiæ, quomodo scilicet efficiat, dehinc moeroris quo ex satietate peccati ad horam, donec scilicet solitus fervor redeat, fastidium consuevit pati, maximum et omni acceptione dignum Deo fructum suæ contritionis offerret. Sed verum est prorsus quia filii sæculi prudentiores et, ut sic dicam*, vivaciores sunt filiis lucis in generatione sua (Luc. xvi, 8). Dicitur enim apostolis, vel Judam non videtis quomodo non dormit, non quod melior foret Judae vigilia apostolorum somno, sed quod illius in malo sagacitas apostolis adesse deberet in bono. Et Paulus humanum dicens (Rom. vi, 19), propter infirmitatem carnis nostræ, sicut nostra exhibuimus meumbra servire iniquitati, si non amplius, sic saltem exliibere nos vult ad serviendum sanctitati. Noverat acrimoniam et sagacitatem humanæ

diosi essent, magnæ laudis titulo digni forent. 0bjiciatur ergo talibus sub quibus aculeis et tortionibus miseras transigant voluptates; objiciatur turpis opinio 8 qua sola seu apertis sive non apertis reatibus infelicium sordidatur honestas. Si itaque mala futura, quia non ante oculos aut a lateribus ea habent, adhuc timere non dignantur, timeant saltem pro tantilla voluptate tam rabidis cruciatibus agitari, de quibus nihil sibi contingat nisi honestatis periculum perditionemque lucrari : quæ, inquam, voluptas ad apis similitudinem, ut præfatus auctor ait (Boet. ubi sup., metro 7), mel in ore, id est in suggestu ipsius delectatiunculæ, gerit, sed aculeum in cauda, quia postmodum quidquid dulcedi

B nis infimæ hausit, sævæ suspicionis acerbitate ex

[blocks in formation]
[ocr errors][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

nis suæ motu, cum tanta harum duarum partiiim A tur, cum ducrum istorum intelligentia et ordinata usui fruclificans. Inanis ergo interius, et vacua exte- A præmittitur, incomposita subinfertur. .Nisi enim in

[blocks in formation]

coros invitat. In his igitur qui chaos vitiorum devitantes, principia conversionis benevolendo fecerunt, Deus coelum et terram creat, quia Spiritum, id est rationem, et terram, id est carnalem affectum, quæ prius confuso in coRde fidc!:m. cotmncista ferebantur, ordine discernit et suscitat, et cœlum quidem superius statuens, cujusdam ei principatus dignitatem tribuit, de cujus nutu terra cum suis omnibus sperare debeat. Sicut enim de coelo lumen infunditur et ex discursu nubium ubique terrarum pluviæ ministrantur, ex quatuor quoque ventis cœli terra perflatur, ita de ratione, quæ summa nostri pars est, intel!igei;t*ae, rectæ intentionis discretionisque claritas procedit, in ea Patrum antiquorum coelestes enubilantur, servantur et aliis tradendæ sententiæ, ex quibus cum compluti, et alii fuerint, sui etiam corporis ferram, id est omnes sensuum suorum partes, hac spiritualis scientiæ plenitudine ad bonis operibus fructificandum irrigat, et quatuor spiritualibus, principalibusque virtutibus, prudentia scilicet, justitia, fortitudine, temperantia quidquid vitiosi est humoris, quasi cujuslam auræ potentis impulsu abstergit et siccat. Sicut enim, si bene attendas, terra nihil pene est, nisi de coelo quidquid boni gignit accipiat, ita corpus nostrum omni sterilitate boni et miseria peccati squalidum remanet, nisi ratione regatur. Ratio vero nihil aliud est quam intellectus, ex quo Dei et angelorum similes efficimur, quo ea quæ Dei sunt sapimus, quo etiam solo in vita hac a bestiis differimus, hoc animalitatem nostram, id est carnalitatem, quam cum bestiis habemus communem, regere et ordinare del)emus. Habemus igitur cœlum in nobis, quo in coelestia $tispiremus; habemus econtrario terram, qua ad *ppe*enda infima pecorum more demergimur. II;ec sibi, secundum Apostolum , invicem adversantur, "' 'Iure bona cupimus facere, saepius non possimus (Gal. v, 17). Cum itaque ad Deum convertimur, rationem , quæ sub affectu carnali quasi ancilla ordine

- 9ræpos tero, et valde perverso jacebat, erigimus, et

conlra •eum, qui servili audacia dominæ suæ insurrexerat, perpetuum certamen exercere proponimus. Tunc ergo primum in nobis cœlum ac terra crea

[ocr errors]

secundum justitiam differentia in animo halor; incipit. SeJ ipsam terram qualiter explicet sequelulia videamus. Vers. 2. — Terra autem erat inanis et vacua. Torram, ut dixi, vel corpus nostrum, seu affeclum 10 carnalem debemus istic accipere. Carnalis vero affectus inanis vere dicitur, quia nihil solidum, stabile, vel constans, quantum ad se pertinet, habet; sed, sicut caro subtractis ossibus tota concidit, per se stare non valens, ita pars nostri inferior, scilicet animalitas, nisi adsit ratio quæ regat, nil ponderosiim, nil utile, sed totum vanum, turpe et incommodum agere novit. Quæ inanitas præcipue ad interiorem pertinet hominem, ad deterioris videlicet affectus ipsius partem, cum longe a Deo cogitatio ejus et cura versatur, et aut otiosum prorsus est, aut noxium quod meditatur. Cum ergo sit in vagabundo cordis appetitu inanitas, et a divino, ut ita dicam, semine miseranda sterilitas, restat ut sequatur necessario in operum louo Jum. e> <bifiojye xccgias, quia valde mirum esset, si vitalem succuim arbor a radicibus perdidisset, et arefacta introrsum fo!ia fructusque produceret. Terra ergo primo inanis inie. rius, et vacua ab utilitate exterius. Qui – de terra est, ait, de terra habet esse, et ideo habet de terra loqui (Joan. iii, 31), quia si conderet homo quid a se habeat, nil prorsus invenit, nisi quod absente D, i gratia asinum juvat. Quid enim est homo, non dico sine ratione, sed sine Deo, qui clarificat rationem, nisi pecus? Ratio namque nisi a:mori divino adjuncta, versutia potius sæcularis ct diabolica dicenda est quam ad aliquid boni valens prudentia. Haec cum, Deo inspirante, legem juxta Apostolum spiritualem scit et amplectitur, carnalem tamen aflectum patitur, vanitati subjecta non volens (1 Cor. vii, 15); unde et quod operatur non intelligit, id est non approbat, non diligit. Per spiritum enim, id est rationem, quæ cum Deo sentit, et ex Deo, et cum Deo videt, attendit bonum quod fieri convenit, desiderat facere, sed caro renititur, el venundatur, id est alienatus homo a potestate sui per consuetudinem peccandi, quod non vellet per spiritum facii per affectum, et ex eo quod invitus facit, ex hoc ipso legi Dei quoniam bona est, consentit. Et, ut probetur magis hæc terræ inanitas, ad :it ibidem Apostolus. Nam cum dixisset : Nunc autem non operor ego illud, sed quod habitat in me peccatum (Rom. vii, 17), id est non ex mea rationali voluntale procedit, ut malum faciam, sed ex mecessita:e pravæ consuetudinis, adjecit : Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum (Ibid. 18). Omnis enim creatura sine Deo, in quantum ad verum esse pertinet, nihil est, et, si expers sit summi boni, per se nunquam l)ona est. Omnis autem natiira quia a Deo fit, bona est; diabolus enim, secundum hoc, bonus est, sed ex suo pessimus est. Unde verum est quia terra, quantum ex se habet, inanis est, nulla utilia cogitans; vacua est, niliil idoiicuit, tius. Dicunt auctores nostri quod in veteri translatione non dicitur inanis et vacua (Gen. i, 2), sed invisibilis et composita. Quod optime moralitati consonat. Mens enim hominis in peccati profunditate constituti, cum per consuetudinem peccandi ad reprobum sensum pervenit, ita amore vitiorum quibus assuetus est, prægravatur, ut omnino seipsum attendere nesciat, et in qua corporis dehonestatione et animæ perditione jaceat prorsus non videat. Talis est enim reprobus sensus, ut in tantum mentes periturorum excæcet ut, cum sint in fetore miseriaque et omnium se videntium despectu ac horrore positi, beatos se so!os el vere ab aliis honorandos pro sua prosperitate et bonis proventibus, quibus super alios felices fore se gloriantur, æstimare audeant. lli sunt de quibus Salomon ait : Lætantur, cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis (Prov. ii, 14). Quod maxime sensus reprobi proprium est. Antequam itaque Deus inler coelum, ut supra diximus, distinguat et terram, terra erat invisibilis, quia antequam in corde cujuspiam criminosi discretionis gratiam daret, affectus carnalis quam sordidus, quam exsecrabilis esset, non Deo, quem nil latet, sed sibi ipsi, qui patitur, penitus invisibilis est; quia sicut ebrius quod patitur nescit, ita vitiis plenus quid sit honestum, quid non honestum discernere nequit. Sicut namque vivus et mortuus, si aliquo in loco sint positi, vivus quidem mortuum videre potest, sed mortuus vivum non potest ; ita homo quispiam, cujus rationaliter animus viget, viuia quam detestabilia videre potesl; qui vero in profundum malorum jam venit, et jam contemnit atque desperat, quid sit virtus, quid modestia, quid bona cætera non considerat; furor enim est illis, scilicet peccatoribus, secundum similitudinem serpentis, sicut aspidis surdæ et obturantis aures suas (Psal. lvii, 5). Furor est reprobus sensus, qui in amentiam versos irrationabiliter et, ut ila dicam, porcine vivere miscros cogit. Qui secundum similitudinem serpentis, videlicet aspidis, est, quia sicut aspis, cum præsenserit incantatorem, alteram aurium terræ alligit, alteram vero cauda obdurat, ne incantantis carmen obaudiat; sic isti cum verba sacri eloquii, aut cujuslibet prædicatoris audiunt, quæ de contemptu voluptatum proferunt, mox ad memoriam pristina sua delectamenta reducunt, quib'us quasi cauda aurem cordis obducunt, et præsenlia quibus fervent et inhiant pariter attendunt, quibus toiuum suum intellectum in terrena deprimentes, contra Deum se vocantem obslruunt. 11 Hi terra invisibilis sunt, quia seipsos in qua peste sunt pensare non norunt : repleti mamque iniquitatum obscurati sunt terræ domibus (Psal. Lxxiii, 20), id est proni ad proprias libidines, nil scire nisi quod carni dulce sit quærunt, et ad divina videnda oculos animi perdiderunt. Et quia nondum nec wcipsQS aspicere prævalent, jure terra quæ invisibilis

cr - -.

tuitum suæ internæ considerationis aliquis amittat, nunquam ad exteriora mala, et incomposita, et inordinata opera procedit. Sicut namque cæcus ea quæ corpori suo adha:rent, vestes scilicet suas et cætera disponere nitide ac decenter, et sordes appositas evitare nescit, ita is qui mentis per vitia cæcitatem incurrit, actus turpes et indignos, qu0rum studio flagrat, interius mo'erari penitus nequit. Legitur apud Salomonem : IIomo apostata, vir inutilis graditur ore perverso (Prov. vi, 12). Nisi enim introrsum a Deo apostatasset, ad incongruos ac reprobos gestus exterioris hominis non venisset. Caveatur igitur primum cæcitatis occasio, ne forte superveniat obscenorum operum effusio.

B Sed unde hæc prodeant, vigilanter, sermo divinus

intimat. Et tenebræ erant super faciem abyssi. Potest ad litteram dupliciter ila dici: Et tenebræ erant super faciem abyssi, id est super profunditatem aquarum quæ proprie vocatur abyssus; vel super faciem abyssi, id est plusquam in abysso. Abyssus allegorice mens humana dicitur, quæ quantæ sit quaimque incomprehensibilis profunditatis, omnis homo novit, cui inscrutabilem allitudinem, instabilitatem fluctus, perlurbationem sui cordis experiri contigit. Evenit enim etiam in bonorum cordibus, cum caro adversus spiritum, et spiritus adversus carnem confligit (Gal. v, 17), ut in tanta densitate cogitationis sit animus, ut ipse vix in seipso deprehendere possit, in quo sit statu, utrum sequatur impetum carnis, an impetum spiritus. Legat qui vult plenius id nosse beati Augustini tractatum super abyssus abyssum invocat (Psal. xli, 8). Et in cordibus iniquorum quod putamus est barathrum, quæ tenebrarum immensitas, si menlibus electorum tanta inest obscuritas? Si super humum populi Dei juxta prophetam ascendunt spinæ curarum sæcularium, et vepres desideriorum carnalium, quanto magis super domum gaudii civitatis exsultamtis ? (Isai. xxiii, 15.) Quod est dicere : si hi, qui nil aliud in hoc mundo charius habenl quam suam a. Domino flere peregrinationem, flere sæculi præsentis ærumnam, molestias el lunultus, nebulasque animorum patiuntur, quanto gravius illi qui totis præcordiis flagitia sitiunt, avaritia anhelant, libidinibus sordent, invidia tabescunt, superbia turgent? Ex his itaque tenebris illa, de qua supra tractavimus, invisibilitas et incompositio oriuntur. Sed sunt quidam, qui licet Babyloniam hanc, id est mentis confusionem per scelera multa inciderint, tamen quiddam rationis residuum, quasi ex grandi igue scintillam retinent, ex qua miseriæ illius pavendam nimium voraginem, in qua demersi sunt, considerare valent. Et cum sint aliqui prorsus exstincti, qui, ut dicitur in psalmo : Dormiunt in sepulcris (Psal. lxxxvii, 5), id est prava consuetudine sunt depressi, quorum Deus mon est memor amplius ( Psal. Lxxxvii, 6), quos profecto ad propriæ revocando Jufl:ea cognitionis nunquam revisit; sunt tamen lii.

« VorigeDoorgaan »